ఆదిశంకరాచార్య విరచితమైన 'రాఘవాష్టకమ్' అత్యంత మధురమైనది. శ్రీరాముని అద్భుత రూపాన్ని, గుణగణాలను ఈ స్తోత్రం అద్భుతంగా వర్ణిస్తుంది. ప్రతి శ్లోక పాదానికి అర్థం మరియు విశేషాలు 25 -03 -2026
1వ శ్లోకం
భువనగుప్తయే బ్రహ్మణార్చితం దశరథాలయే వ్యక్తిమాగతమ్ |
తాత్పర్యం: లోకాలను రక్షించడం కోసం, బ్రహ్మదేవునిచే అర్చింపబడిన ఆ పరమాత్మ దశరథ మహారాజు ఇంట్లో (కుమారుడిగా) అవతరించాడు.
విశేషం: ఇక్కడ 'వ్యక్తిమాగతమ్' అంటే నిరాకారమైన పరబ్రహ్మం ఒక వ్యక్తిగా, అంటే సాకారుడిగా మన ముందుకు రావడం అని అర్థం.
జనకనందినీలక్ష్మణాన్వితం భజ మనః సదా రామమద్భుతమ్ ॥
తాత్పర్యం: సీతాదేవి (జనకనందిని), లక్ష్మణుడితో కూడి ఉన్న ఆ అద్భుతమైన రాముడిని ఓ మనసా! ఎల్లప్పుడూ భజించు.
2వ శ్లోకం
కమలలోచనం పాపమోచనం స్వజనరంజనం దైత్యభంజనమ్ |
తాత్పర్యం: పద్మముల వంటి కన్నులు కలిగినవాడు, పాపాలను పోగొట్టేవాడు, తన భక్తులను రంజింపజేసేవాడు మరియు రాక్షసులను సంహరించేవాడు.
షడరిమర్దనం బోధవర్ధనం భజ మనః సదా రామమద్భుతమ్ ॥
తాత్పర్యం: కామక్రోధాది అంతశ్శత్రువులను (అరిషడ్వర్గాలను) అణచివేసేవాడు, జ్ఞానాన్ని వృద్ధి చేసేవాడు అయిన ఆ అద్భుత రాముడిని భజించు.
విశేషం: రాముడు కేవలం బయట శత్రువులనే కాదు, మనలోని చెడు ఆలోచనలను కూడా తుడిచివేస్తాడని శంకరులు ఇక్కడ సూచించారు.
3వ శ్లోకం
సురపతిం హ్యయోధ్యాపురే వరే సురతరోః స్థలే మండపాంతరే |
తాత్పర్యం: దేవతలకు ప్రభువు వంటివాడు, శ్రేష్ఠమైన అయోధ్యాపురంలో, కల్పవృక్షం ఉన్న ప్రదేశంలో, ఒక మంటపం మధ్యలో...
మణిమయాసనే సమ్యగాస్థితం భజ మనః సదా రామమద్భుతమ్ ॥
తాత్పర్యం: రత్నఖచితమైన సింహాసనంపై చక్కగా కొలువై ఉన్న ఆ అద్భుత రాముడిని భజించు.
విశేషం: ఇది రాముని పట్టాభిషేక వైభవాన్ని స్ఫురింపజేసే వర్ణన.
4వ శ్లోకం
అగణితౌజసం దండసాగరం ప్రణతతాపసం సాధుమానసమ్ |
తాత్పర్యం: లెక్కింపలేని తేజస్సు కలవాడు, దండ నీతిలో సముద్రమంతటి వాడు, నమస్కరించిన మునులను రక్షించేవాడు, సాధువుల మనస్సులలో నివసించేవాడు.
అమితభాససం పీతవాససం భజ మనః సదా రామమద్భుతమ్ ||
తాత్పర్యం: అపరిమితమైన కాంతి గలవాడు, పీతాంబరమును ధరించినవాడు అయిన ఆ అద్భుత రాముడిని భజించు.
5వ శ్లోకం
అమరకిన్నరైస్సిద్ధచారణైర్మునివరైర్నరైరప్సరోగణైః | పరమవిద్యయా సమ్యగర్చితం భజ మనః సదా రామమద్భుతమ్ ॥
తాత్పర్యం: దేవతలు, కిన్నెరులు, సిద్ధులు, చారణులు, మునీశ్వరులు, మానవులు మరియు అప్సరసలచే 'పరమ విద్య' (బ్రహ్మవిద్య) ద్వారా చక్కగా అర్చింపబడే ఆ అద్భుత రాముడిని భజించు.
విశేషం: రాముడు కేవలం రాజు మాత్రమే కాదు, ఉపనిషత్తులు చెప్పే పరమ సత్యం అని ఇక్కడ స్పష్టమవుతోంది.
6వ శ్లోకం
మదనకోటిసౌందర్యమోహనం చరణభక్తిభాక్కామదోహనమ్ |
తాత్పర్యం: కోట్లమంది మన్మథుల సౌందర్యం కలిగినవాడు, తన పాదాలను ఆశ్రయించిన భక్తుల కోరికలను తీర్చేవాడు (కామధేనువు వంటివాడు).
హృదయపంకజే ౽ధ్యాత్మహృత్పదం భజ మనః సదా రామమద్భుతమ్ ॥
తాత్పర్యం: హృదయమనే పద్మంలో ధ్యానింపదగిన పాదములు కల ఆ అద్భుత రాముడిని భజించు.
7వ శ్లోకం
చరితవిస్తరం కోటిభేషజం త్రిదశవిశ్రుతం నామసంస్థితమ్ |
తాత్పర్యం: ఎంతో విస్తారమైన చరిత్ర (రామాయణం) కలవాడు, కోట్లాది వ్యాధులకు (భవరోగాలకు) మందు వంటివాడు, ముల్లోకాల్లో ప్రసిద్ధి చెందినవాడు.
జపతి శంకరో ౽వాప్తతత్పరం భజ మనః సదా రామమద్భుతమ్ ॥
తాత్పర్యం: సాక్షాత్తు శివుడే ఏ రామనామాన్ని ఎప్పుడూ జపిస్తూ ఉంటాడో, ఆ పరమ తత్వమైన అద్భుత రాముడిని భజించు.
విశేషం: "కాశ్యాం తు మరణాన్ముక్తిః" - కాశీలో మరణించేవారికి శివుడు రామనామాన్నే ఉపదేశిస్తాడని పురాణోక్తి.
8వ ఫలశ్రుతి
ఏతదద్భుతం రాఘవాష్టకం ప్రతిదినం పఠేద్భక్తిపూర్వకమ్ |
తాత్పర్యం: ఈ అద్భుతమైన రాఘవాష్టకాన్ని ఎవరైతే ప్రతిరోజూ భక్తితో పఠిస్తారో...
తనుమిమాం యథాహేయకంచుకం విరహయ ౽ ల్లభేజ్యోతిరాత్మకమ్ ॥
తాత్పర్యం: వారు పాము తన కుబుసాన్ని విడిచిపెట్టినట్లుగా, ఈ నశ్వరమైన దేహంపై మోహాన్ని విడిచిపెట్టి, జ్యోతి స్వరూపమైన పరమాత్మను పొందుతారు.
విశేషం: ఇక్కడ 'హేయకంచుకం' అంటే విసర్జింపదగిన సంచి లేదా కుబుసం అని అర్థం. మోక్ష ప్రాప్తిని ఈ శ్లోకం సూచిస్తోంది.
