అచ్యుతాష్టకమ్-02 ( 09 శ్లోకాలు)

 శ్రీ శంకరాచార్య స్తోత్ర సర్వస్వమ్ 

అచ్యుతాష్టకమ్-02 ( 09 శ్లోకాలు)

( స్వాగత ఛందస్సు)

                          ( పదవిభాగము, అన్వయము, ప్రతి పదార్థము, తాత్పర్యము,విశేషములతో)

                                                                                            -ఆచార్య తాడేపల్లి పతంజలి

---

ఈ అచ్యుతాష్టకం-02లో, భక్తుడు శ్రీ మహావిష్ణువును వివిధ దివ్య నామాలు, అవతారాలు, గుణాలతో స్తుతిస్తూ, తన సమస్త దుఃఖాలను తొలగించమని వేడుకుంటున్నాడు. ఈ స్తోత్రాన్ని నిష్ఠతో పఠించడం ద్వారా సంసార భయం తొలగి, జనన మరణ చక్రం నుండి విముక్తి లభిస్తుందని ఫలశ్రుతి తెలియజేస్తుంది.

---

అచ్యుతాష్టకము-02

శ్లోకం 1

అచ్యుతాచ్యుత హరే పరమాత్మన్

రామ కృష్ణ పురుషోత్తమ విష్ణో .

వాసుదేవ భగవన్ననిరుద్ధ

శ్రీపతే శమయ దుఃఖమశేషం .. 1..

---

పదవిభాగము

అచ్యుత+అచ్యుత, హరే, పరమాత్మన్, రామ, కృష్ణ, పురుషోత్తమ, విష్ణో, వాసుదేవ, భగవన్+అనిరుద్ధ (భగవన్ననిరుద్ధ), శ్రీపతే, శమయ, దుఃఖం+అశేషం (దుఃఖమశేషం).

అన్వయము

అచ్యుతాచ్యుత, హరే, పరమాత్మన్, రామ, కృష్ణ, పురుషోత్తమ, విష్ణో, వాసుదేవ, భగవన్, అనిరుద్ధ, శ్రీపతే, అశేషం దుఃఖం శమయ.

ప్రతి పదార్థము

అచ్యుతాచ్యుత = ఓ అచ్యుతా! ఓ అచ్యుతా!, హరే = ఓ హరీ!, పరమాత్మన్ = ఓ పరమాత్మా!, రామ = ఓ రామా!, కృష్ణ = ఓ కృష్ణా!, పురుషోత్తమ = ఓ పురుషోత్తమా!, విష్ణో = ఓ విష్ణూ!, వాసుదేవ = ఓ వాసుదేవా!, భగవన్ = ఓ భగవంతుడా!, అనిరుద్ధ = ఓ అనిరుద్ధా!, శ్రీపతే = ఓ లక్ష్మీపతీ!, అశేషం = శేషము లేని, దుఃఖం = దుఃఖమును, శమయ = నశింపజేయుము.

తాత్పర్యము

ఓ అచ్యుతా! ఓ అచ్యుతా! ఓ హరీ! ఓ పరమాత్మా! ఓ రామా! ఓ కృష్ణా! ఓ పురుషోత్తమా! ఓ విష్ణూ! ఓ వాసుదేవా! ఓ భగవంతుడా! ఓ అనిరుద్ధా! ఓ లక్ష్మీపతీ! నా సమస్త దుఃఖములను నశింపజేయుము.

విశేషములు

ఈ శ్లోకంలో శ్రీమన్నారాయణుని వివిధ నామములతో సంబోధిస్తూ, అశేషమైన దుఃఖాలను తొలగించమని ప్రార్థించడం జరిగింది. 'అచ్యుత' అన్న పదం రెండుసార్లు పునరావృతమై భక్తి యొక్క తీవ్రతను తెలియజేస్తుంది.

---

శ్లోకం 2

విశ్వమంగల విభో జగదీశ

నందనందన నృసింహ నరేంద్ర .

ముక్తిదాయక ముకుంద మురారే

శ్రీపతే శమయ దుఃఖమశేషం .. 2..

---

పదవిభాగము

విశ్వమంగల, విభో, జగదీశ, నందనందన, నృసింహ, నరేంద్ర, ముక్తిదాయక, ముకుంద, మురారే, శ్రీపతే, శమయ, దుఃఖం+అశేషం (దుఃఖమశేషం).

అన్వయము

విశ్వమంగల, విభో, జగదీశ, నందనందన, నృసింహ, నరేంద్ర, ముక్తిదాయక, ముకుంద, మురారే, శ్రీపతే, అశేషం దుఃఖం శమయ.

ప్రతి పదార్థము

విశ్వమంగల = ఓ లోకమునకు శుభమును కలిగించువాడా!, విభో = ఓ సర్వవ్యాపకుడా!, జగదీశ = ఓ జగత్తుకు అధిపతి!, నందనందన = ఓ నందుని పుత్రుడా!, నృసింహ = ఓ నృసింహా!, నరేంద్ర = ఓ నరులకు ప్రభువా!, ముక్తిదాయక = ఓ ముక్తిని ప్రసాదించువాడా!, ముకుంద = ఓ ముకుందా!, మురారే = ఓ మురుని శత్రువా!, శ్రీపతే = ఓ లక్ష్మీపతీ!, అశేషం = మిగిలి లేని, దుఃఖం = దుఃఖమును, శమయ = శాంతపరచుము.

తాత్పర్యము

ఓ విశ్వమునకు మంగళము కలిగించువాడా! ఓ సర్వవ్యాపకుడా! ఓ జగత్తుకు అధిపతి! ఓ నందుని పుత్రుడా! ఓ నృసింహా! ఓ నరేంద్రా! ఓ ముక్తిని ప్రసాదించువాడా! ఓ ముకుందా! ఓ మురారే! ఓ లక్ష్మీపతీ! నా సమస్త దుఃఖములను శమింపజేయుము.

విశేషములు

ఈ శ్లోకంలో భగవంతుని విశ్వమంగళకారిగా, జగదీశునిగా, నందనందనునిగా, నృసింహునిగా, ముక్తి ప్రదాతగా కీర్తించడం జరిగింది.

---

శ్లోకం 3

రామచంద్ర రఘునాయక దేవ

దీననాథ దురితక్షయకారిన్ .

యాదవేంద్ర యదుభూషణ యజ్ఞ

శ్రీపతే శమయ దుఃఖమశేషం .. 3..

---

పదవిభాగము

రామచంద్ర, రఘునాయక, దేవ, దీననాథ, దురితక్షయకారిన్, యాదవేంద్ర, యదుభూషణ, యజ్ఞ, శ్రీపతే, శమయ, దుఃఖం+అశేషం (దుఃఖమశేషం).

అన్వయము

రామచంద్ర, రఘునాయక, దేవ, దీననాథ, దురితక్షయకారిన్, యాదవేంద్ర, యదుభూషణ, యజ్ఞ, శ్రీపతే, అశేషం దుఃఖం శమయ.

ప్రతి పదార్థము

రామచంద్ర = ఓ రామచంద్రా!, రఘునాయక = ఓ రఘువంశ నాయకుడా!, దేవ = ఓ దేవా!, దీననాథ = ఓ దీనులకు ప్రభువా!, దురితక్షయకారిన్ = ఓ పాపములను నశింపజేయువాడా!, యాదవేంద్ర = ఓ యాదవులకు అధిపతి!, యదుభూషణ = ఓ యదువంశానికి అలంకారమా!, యజ్ఞ = ఓ యజ్ఞ స్వరూపుడా!, శ్రీపతే = ఓ లక్ష్మీపతీ!, అశేషం = సంపూర్ణమైన, దుఃఖం = దుఃఖమును, శమయ = తొలగించుము.

తాత్పర్యము

ఓ రామచంద్రా! ఓ రఘునాయకా! ఓ దేవా! ఓ దీనులకు ప్రభువా! ఓ పాపములను నశింపజేయువాడా! ఓ యాదవులకు అధిపతి! ఓ యదువంశానికి అలంకారమా! ఓ యజ్ఞ స్వరూపుడా! ఓ లక్ష్మీపతీ! నా సమస్త దుఃఖములను తొలగించుము.

విశేషములు

ఈ శ్లోకంలో రాముని, యాదవుల అధిపతిగా కృష్ణుని సంబోధిస్తూ, దీనుల రక్షకుడిగా, పాపాలను నశింపజేయువాడిగా స్తోత్రం చేయబడింది.

---

శ్లోకం 4

దేవకీతనయ దుఃఖదవాగ్నే

రాధికారమణ రమ్యసుమూర్తే .

దుఃఖమోచన దయార్ణవనాథ

శ్రీపతే శమయ దుఃఖమశేషం .. 4..

---

పదవిభాగము

దేవకీతనయ, దుఃఖదవాగ్నే, రాధికారమణ, రమ్యసుమూర్తే, దుఃఖమోచన, దయార్ణవనాథ, శ్రీపతే, శమయ, దుఃఖం+అశేషం (దుఃఖమశేషం).

అన్వయము

దేవకీతనయ, దుఃఖదవాగ్నే, రాధికారమణ, రమ్యసుమూర్తే, దుఃఖమోచన, దయార్ణవనాథ, శ్రీపతే, అశేషం దుఃఖం శమయ.

ప్రతి పదార్థము

దేవకీతనయ = ఓ దేవకీ పుత్రా!, దుఃఖదవాగ్నే = ఓ దుఃఖమనే దావాగ్నిని అణచువాడా!, రాధికారమణ = ఓ రాధికకు ప్రియుడా!, రమ్యసుమూర్తే = ఓ రమణీయమైన సుందర రూపం కలవాడా!, దుఃఖమోచన = ఓ దుఃఖములను తొలగించువాడా!, దయార్ణవనాథ = ఓ దయకు సముద్రుడా!, శ్రీపతే = ఓ లక్ష్మీపతీ!, అశేషం = సమస్తమైన, దుఃఖం = దుఃఖమును, శమయ = నశింపజేయుము.

తాత్పర్యము

ఓ దేవకీ పుత్రా! ఓ దుఃఖమనే దావాగ్నిని అణచువాడా! ఓ రాధికకు ప్రియుడా! ఓ రమణీయమైన సుందర రూపం కలవాడా! ఓ దుఃఖములను తొలగించువాడా! ఓ దయకు సముద్రుడా! ఓ లక్ష్మీపతీ! నా సమస్త దుఃఖములను నశింపజేయుము.

విశేషములు

ఈ శ్లోకంలో కృష్ణుని లీలలను, రాధతో ఆయన అనుబంధాన్ని, దుఃఖహర్తగా ఆయన శక్తిని వివరించబడింది.

---

శ్లోకం 5

గోపికావదనచంద్రచకోర

 నిత్య నిర్గుణ నిరంజన జిష్ణో .

పూర్ణరూప జయ శంకర సర్వ

శ్రీపతే శమయ దుఃఖమశేషం .. 5..

---

పదవిభాగము

గోపికావదనచంద్రచకోర, నిత్య, నిర్గుణ, నిరంజన, జిష్ణో, పూర్ణరూప, జయ, శంకర, సర్వ, శ్రీపతే, శమయ, దుఃఖం+అశేషం (దుఃఖమశేషం).

అన్వయము

గోపికావదనచంద్రచకోర, నిత్య, నిర్గుణ, నిరంజన, జిష్ణో, పూర్ణరూప, జయ, శంకర, సర్వ, శ్రీపతే, అశేషం దుఃఖం శమయ.

ప్రతి పదార్థము

గోపికావదనచంద్రచకోర = ఓ గోపికల ముఖమనే చంద్రునికి చకోరపక్షి వంటివాడా!, నిత్య = ఓ నిత్యుడా!, నిర్గుణ = ఓ గుణములు లేనివాడా!, నిరంజన = ఓ నిర్దోషుడా!, జిష్ణో = ఓ విజయుడా!, పూర్ణరూప = ఓ పూర్ణ స్వరూపుడా!, జయ = ఓ జయమును కలిగించువాడా!, శంకర = ఓ శుభమును కలిగించువాడా!, సర్వ = ఓ సర్వ వ్యాపకుడా!, శ్రీపతే = ఓ లక్ష్మీపతీ!, అశేషం = శేషము లేని, దుఃఖం = దుఃఖమును, శమయ = నశింపజేయుము.

తాత్పర్యము

ఓ గోపికల ముఖమనే చంద్రునికి చకోరపక్షి వంటివాడా! ఓ నిత్యుడా! ఓ నిర్గుణా! ఓ నిర్దోషా! ఓ విజయుడా! ఓ పూర్ణ స్వరూపుడా! ఓ జయమును కలిగించువాడా! ఓ శుభమును కలిగించువాడా! ఓ సర్వ వ్యాపకుడా! ఓ లక్ష్మీపతీ! నా సమస్త దుఃఖములను నశింపజేయుము.

విశేషములు

ఈ శ్లోకంలో కృష్ణుని గోపికలతోడి సంబంధం, ఆయన దివ్య గుణాలు, పూర్ణత్వము వివరించబడ్డాయి. 'శంకర' అనే పదం ఇక్కడ శివునికి కాకుండా, శుభమును కలిగించువాడనే అర్థంలో విష్ణువుకు వాడబడింది.

---

శ్లోకం 6

గోకులేశ గిరిధారణ ధీర

యామునాచ్ఛతటఖేలనవీర .

నారదాదిమునివందితపాద

శ్రీపతే శమయ దుఃఖమశేషం .. 6..

---

పదవిభాగము

గోకులేశ, గిరిధారణ, ధీర, యామునా+అచ్ఛతటఖేలనవీర (యామునాచ్ఛతటఖేలనవీర), నారదాదిమునివందితపాద, శ్రీపతే, శమయ, దుఃఖం+అశేషం (దుఃఖమశేషం).

అన్వయము

గోకులేశ, గిరిధారణ, ధీర, యామునాచ్ఛతటఖేలనవీర, నారదాదిమునివందితపాద, శ్రీపతే, అశేషం దుఃఖం శమయ.

ప్రతి పదార్థము

గోకులేశ = ఓ గోకులమునకు ప్రభువా!, గిరిధారణ = ఓ గోవర్ధన గిరిని ఎత్తినవాడా!, ధీర = ఓ ధీరుడా!, యామునాచ్ఛతటఖేలనవీర = ఓ యమునా నది స్వచ్ఛమైన తీరములలో క్రీడించిన శూరుడా!, నారదాదిమునివందితపాద = ఓ నారదాది మునులచే నమస్కరించబడిన పాదములు కలవాడా!, శ్రీపతే = ఓ లక్ష్మీపతీ!, అశేషం = సంపూర్ణమైన, దుఃఖం = దుఃఖమును, శమయ = శాంతపరచుము.

తాత్పర్యము

ఓ గోకులేశా! ఓ గోవర్ధన గిరిని ఎత్తిన ధీరుడా! ఓ యమునా నది స్వచ్ఛమైన తీరములలో క్రీడించిన శూరుడా! ఓ నారదాది మునులచే వందితమైన పాదములు కలవాడా! ఓ లక్ష్మీపతీ! నా సమస్త దుఃఖములను శాంతపరచుము.

విశేషములు

ఈ శ్లోకంలో కృష్ణుని బాల్య లీలలు, గోవర్ధన గిరి ధారణ, యమునా తీర క్రీడలు, మునులచే ఆయనకు లభించిన పూజలు ప్రస్తావించబడ్డాయి.

---

శ్లోకం 7

ద్వారకాధిప దురంతగుణాబ్ధే

ప్రాణనాథ పరిపూర్ణ భవారే .

జ్ఞానగమ్య గుణసాగర బ్రహ్మన్

శ్రీపతే శమయ దుఃఖమశేషం .. 7..

---

పదవిభాగము

ద్వారకాధిప, దురంతగుణాబ్ధే, ప్రాణనాథ, పరిపూర్ణ, భవారే, జ్ఞానగమ్య, గుణసాగర, బ్రహ్మన్, శ్రీపతే, శమయ, దుఃఖం+అశేషం (దుఃఖమశేషం).

అన్వయము

ద్వారకాధిప, దురంతగుణాబ్ధే, ప్రాణనాథ, పరిపూర్ణ, భవారే, జ్ఞానగమ్య, గుణసాగర, బ్రహ్మన్, శ్రీపతే, అశేషం దుఃఖం శమయ.

ప్రతి పదార్థము

ద్వారకాధిప = ఓ ద్వారకకు అధిపతి!, దురంతగుణాబ్ధే = ఓ అంతులేని గుణములకు సముద్రుడా!, ప్రాణనాథ = ఓ ప్రాణములకు ప్రభువా!, పరిపూర్ణ = ఓ పరిపూర్ణుడా!, భవారే = ఓ సంసార శత్రువా!, జ్ఞానగమ్య = ఓ జ్ఞానముచేత పొందబడేవాడా!, గుణసాగర = ఓ గుణములకు సముద్రుడా!, బ్రహ్మన్ = ఓ బ్రహ్మ స్వరూపుడా!, శ్రీపతే = ఓ లక్ష్మీపతీ!, అశేషం = సమస్తమైన, దుఃఖం = దుఃఖమును, శమయ = నశింపజేయుము.

తాత్పర్యము

ఓ ద్వారకాధిపతీ! ఓ అంతులేని గుణములకు సముద్రుడా! ఓ ప్రాణములకు ప్రభువా! ఓ పరిపూర్ణుడా! ఓ సంసార శత్రువా! ఓ జ్ఞానముచేత పొందబడేవాడా! ఓ గుణములకు సముద్రుడా! ఓ బ్రహ్మ స్వరూపుడా! ఓ లక్ష్మీపతీ! నా సమస్త దుఃఖములను నశింపజేయుము.

విశేషములు

ఈ శ్లోకంలో కృష్ణుని ద్వారకాధీశునిగా, అనంత గుణ సంపన్నునిగా, సంసార బంధాలను తొలగించేవాడిగా, జ్ఞానము ద్వారా పొందబడేవాడిగా కీర్తించబడింది.

---

శ్లోకం 8

దుష్టనిర్దలన దేవ దయాలో

పద్మనాభ ధరణీధరధారిన్ .

రావణాంతక రమేశ మురారే

శ్రీపతే శమయ దుఃఖమశేషం .. 8..

---

పదవిభాగము

దుష్టనిర్దలన, దేవ, దయాలో, పద్మనాభ, ధరణీధరధారిన్, రావణాంతక, రమేశ, మురారే, శ్రీపతే, శమయ, దుఃఖం+అశేషం (దుఃఖమశేషం).

అన్వయము

దుష్టనిర్దలన, దేవ, దయాలో, పద్మనాభ, ధరణీధరధారిన్, రావణాంతక, రమేశ, మురారే, శ్రీపతే, అశేషం దుఃఖం శమయ.

ప్రతి పదార్థము

దుష్టనిర్దలన = ఓ దుష్టులను నశింపజేయువాడా!, దేవ = ఓ దేవా!, దయాలో = ఓ దయ కలవాడా!, పద్మనాభ = ఓ పద్మము నాభియందు కలవాడా!, ధరణీధరధారిన్ = ఓ భూమిని ధరించినవాడా!, రావణాంతక = ఓ రావణుడిని సంహరించినవాడా!, రమేశ = ఓ రమకు (లక్ష్మికి) ప్రభువా!, మురారే = ఓ మురుని శత్రువా!, శ్రీపతే = ఓ లక్ష్మీపతీ!, అశేషం = మిగిలి లేని, దుఃఖం = దుఃఖమును, శమయ = పోగొట్టుము.

తాత్పర్యము

ఓ దుష్టులను నశింపజేయువాడా! ఓ దేవా! ఓ దయామయా! ఓ పద్మనాభా! ఓ భూమిని ధరించినవాడా! ఓ రావణుడిని అంతమొందించినవాడా! ఓ లక్ష్మీపతీ! ఓ మురారే! ఓ లక్ష్మీపతీ! నా సమస్త దుఃఖములను పోగొట్టుము.

విశేషములు

ఈ శ్లోకంలో విష్ణువు యొక్క దుష్టసంహారక శక్తి, ఆయన దయ, భూమిని ధరించే శక్తి, రావణుడిని సంహరించిన రాముని రూపం ప్రస్తావించబడ్డాయి.

---

శ్లోకం 9

అచ్యుతాష్టకమిదం రమణీయం

నిర్మితం భవభయం వినిహంతుం .

యః పఠేద్విషయవృత్తినివృత్తి

ర్జన్మదుఃఖమఖిలం స జహాతి .. 9..

---

పదవిభాగము

అచ్యుత+అష్టకం+ఇదం (అచ్యుతాష్టకమిదం), రమణీయం, నిర్మితం, భవభయం, వినిహంతుం, యః, పఠేత్+విషయవృత్తినివృత్తిః+జన్మదుఃఖం+అఖిలం (యః పఠేద్విషయవృత్తినివృత్తిర్జన్మదుఃఖమఖిలం), సః, జహాతి.

అన్వయము

ఇదం రమణీయం అచ్యుతాష్టకం భవభయం వినిహంతుం నిర్మితం. యః (ఎవడు) విషయవృత్తినివృత్తిః పఠేత్, అఖిలం జన్మదుఃఖం సః జహాతి.

ప్రతి పదార్థము

ఇదం = ఈ, రమణీయం = రమ్యమైన, అచ్యుతాష్టకం = అచ్యుతాష్టకము, భవభయం = సంసార భయమును, వినిహంతుం = పూర్తిగా నశింపజేయుటకు, నిర్మితం = రచింపబడినది. యః = ఎవడైతే, విషయవృత్తినివృత్తిః = విషయముల యందలి ఆసక్తిని విడిచిపెట్టి, పఠేత్ = పఠించునో, సః = అతడు, అఖిలం = సమస్తమైన, జన్మదుఃఖం = జన్మ దుఃఖమును, జహాతి = విడిచిపెట్టును.

తాత్పర్యము

సంసార భయమును పూర్తిగా నశింపజేయుటకు ఈ రమ్యమైన అచ్యుతాష్టకము రచింపబడినది. ఎవడైతే విషయముల యందలి ఆసక్తిని విడిచిపెట్టి, ఈ అష్టకమును పఠించునో, అతడు సమస్త జన్మ దుఃఖములనుండి విముక్తుడగును.

విశేషములు

ఈ శ్లోకం అచ్యుతాష్టకము యొక్క ఫలశ్రుతిని వివరిస్తుంది. ఈ స్తోత్రాన్ని పఠించడం వల్ల సంసార భయాలు, విషయాల పట్ల ఆసక్తి తొలగిపోయి, జన్మ దుఃఖాల నుండి విముక్తి లభిస్తుందని చెప్పబడింది.

---

ఇతి శ్రీశంకరభగవత్పాదకృతం అచ్యుతాష్టకం సంపూర్ణం .

ఇది శ్రీ శంకర భగవత్పాదులచే రచింపబడిన అచ్యుతాష్టకము సంపూర్ణము.

---