శ్రీ శంకరాచార్య స్తోత్ర సర్వస్వమ్ –
శ్రీమత్క్రమస్తవః( 56 శ్లోకాలు)
పదవిభాగము, అన్వయము, ప్రతి పదార్థము, తాత్పర్యము,విశేషములతో
ఆచార్య తాడేపల్లి పతంజలి
శ్రీమత్క్రమస్తవః
ఈ స్తోత్రం శ్రీదేవి యొక్క సర్వశక్తిని, సర్వవ్యాపకత్వాన్ని, మరియు పరబ్రహ్మ స్వరూపాన్ని కీర్తిస్తుంది, ఆమెయే సృష్టి, స్థితి, లయములకు కారణమని, సమస్త దేవతలకు మూలమని ఉద్ఘాటిస్తుంది. ఈ స్తోత్రాన్ని భక్తితో పఠించిన వారికి మోక్షంతో పాటు సకల సిద్ధులు, కోరికలు సిద్ధిస్తాయి అని ఫలశ్రుతి ద్వారా తెలియజేస్తుంది.
- రత్నామృతామ్బునిధిమధ్యలసత్ప్రవాల-
ద్వీపస్ఫురత్పరమనన్దనకాననాన్తః
|
శ్రీవృక్షమూలతలపశ్చిమవక్త్రరత్న-
గేహాన్తరాద్భుతమహామణిపీఠికాయామ్
॥
పదవిభాగము:
రత్న-అమృత-అంబునిధి-మధ్య-లసత్-ప్రవాల-ద్వీప-స్ఫురత్-పరమ-ఆనందన-కానన-అన్తః
(రత్న + అమృత + అంబునిధి + మధ్య + లసత్ + ప్రవాల + ద్వీప + స్ఫురత్ + పరమ + ఆనందన
+ కానన + అన్తః), శ్రీవృక్ష-మూల-తల-పశ్చిమ-వక్త్ర-రత్న-గేహ-అన్తరాత్
(శ్రీవృక్ష + మూల + తల + పశ్చిమ + వక్త్ర + రత్న + గేహ + అన్తరాత్), అద్భుత-మహా-మణి-పీఠికాయామ్.
అన్వయము:
రత్నామృతాంబునిధిమధ్యలసత్ప్రవాలద్వీపస్ఫురత్పరమానందనకాననాన్తః
శ్రీవృక్షమూలతలపశ్చిమవక్త్రరత్నగేహాంతరాత్ అద్భుతమహామణిపీఠికాయామ్.
ప్రతి
పదార్థము:
రత్న-అమృత-అంబునిధి-మధ్య
= రత్నములు మరియు అమృతముతో నిండిన సముద్రము మధ్య, లసత్-ప్రవాల-ద్వీప
= ప్రకాశించుచున్న పగడపు ద్వీపమునందు, స్ఫురత్-పరమ-ఆనందన-కానన-అన్తః
= విలసిల్లుచున్న అత్యంత ఆనందకరమైన వనము యొక్క లోపల, శ్రీవృక్ష-మూల-తల
= కల్పవృక్షము యొక్క అడుగు భాగమున, పశ్చిమ-వక్త్ర = పడమటి
ముఖమును కలిగిన (దిక్కున ఉన్న), రత్న-గేహ-అన్తరాత్ = రత్నముల
గృహము లోపల, అద్భుత-మహా-మణి-పీఠికాయామ్ = అద్భుతమైన గొప్ప
మణిపీఠమునందు.
తాత్పర్యము:
రత్నములు
మరియు అమృతముతో నిండిన సముద్రము మధ్యలో ప్రకాశించుచున్న పగడపు ద్వీపమునందు, విలసిల్లుచున్న అత్యంత ఆనందకరమైన వనము లోపల, కల్పవృక్షము
అడుగు భాగమున, పడమటి దిక్కున ఉన్న రత్నముల గృహము లోపల,
అద్భుతమైన గొప్ప మణిపీఠమునందు (దేవతా సన్నిధి ఉన్నదని సూచన).
విశేషములు:
ఈ శ్లోకం
దేవతా నివాస స్థలమైన శ్రీచక్రము యొక్క కేంద్ర స్థానాన్ని అత్యంత వైభవంగా
వర్ణిస్తుంది. ఇది ఒక రత్నమయమైన, అమృతమయమైన ద్వీపంలో, ఆనందకరమైన వనంలో, కల్పవృక్షం కింద ఉన్న మణిపీఠంగా
చిత్రించబడింది. ఇది సాధకుడికి ధ్యానానికి అనుకూలమైన దివ్య స్థానాన్ని
సూచిస్తుంది.
- బిన్దుత్రికోణబహిరష్టకకోణబాహ్యా-
ద్దిక్కోణదిక్పరచతుర్దశకోణయుక్తమ్
|
వృత్తాష్టషోడశదలానతవృత్తలోక-
భూపూశ్చతుర్ముఖమహం
ప్రణమామి చక్రమ్ ||
పదవిభాగము:
బిన్దు-త్రికోణ-బహిర్-అష్టక-కోణ-బాహ్యాత్
(బిన్దు + త్రికోణ + బహిః + అష్టక + కోణ + బాహ్యాత్), దిక్-కోణ-దిక్-పర-చతుర్దశ-కోణ-యుక్తమ్ (దిక్ + కోణ + దిక్ + పర + చతుర్దశ
+ కోణ + యుక్తమ్), వృత్త-అష్ట-షోడశ-దలానత-వృత్త-లోక-భూపూః-చతుర్ముఖమ్
(వృత్త + అష్ట + షోడశ + దలానత + వృత్త + లోక + భూపూః + చతుర్ముఖమ్), అహం, ప్రణమామి, చక్రమ్.
అన్వయము:
బిన్దుత్రికోణబహిరష్టకకోణబాహ్యాద్దిక్కోణదిక్పరచతుర్దశకోణయుక్తం
వృత్తాష్టషోడశదలానతవృత్తలోకభూపూశ్చతుర్ముఖం చక్రమహం ప్రణమామి.
ప్రతి
పదార్థము:
బిన్దు =
బిందువుతో (మధ్యలో), త్రికోణ = త్రికోణముతో, బహిః-అష్టక-కోణ = దాని వెలుపల అష్టకోణముతో, బాహ్యాత్
= వెలుపల నుండి (దాని వెలుపల), దిక్-కోణ = దశకోణములతో,
దిక్-పర = దశదిశలకు సంబంధించిన, చతుర్దశ-కోణ-యుక్తమ్
= పద్నాలుగు కోణములతో కూడినది, వృత్త-అష్ట-షోడశ-దలానత =
వృత్తము, అష్టదళ పద్మము, షోడశదళ పద్మము,
అనంత వృత్తములు (బయట వలయాలు) కలది, వృత్త-లోక
= వృత్త రూపంలో ఉన్న లోకము (మూడు వృత్తాలు), భూపూః-చతుర్ముఖమ్
= భూపురము (నాలుగు ద్వారాదులు కలిగిన చతురస్రాకారము) కలది అయిన, చక్రమ్ = శ్రీచక్రాన్ని, అహం = నేను, ప్రణమామి = నమస్కరిస్తున్నాను.
తాత్పర్యము:
మధ్యలో
బిందువు, త్రికోణము, దాని వెలుపల అష్టకోణము,
దశకోణములు, పద్నాలుగు కోణములతో కూడినది,
వృత్తము, ఎనిమిది దళములు గల పద్మము, పదహారు దళములు గల పద్మము, అనంత వృత్తములు మరియు
నాలుగు ద్వారములు కలిగిన భూపురముతో కూడిన శ్రీచక్రమునకు నేను నమస్కరిస్తున్నాను.
విశేషములు:
ఈ శ్లోకం
శ్రీచక్రము యొక్క నిర్మాణాన్ని, దానిలోని వివిధ చక్రాలను,
కోణాలను, వలయాలను వివరిస్తుంది. ఇది శ్రీచక్రం
యొక్క జ్యామితీయ, తాంత్రిక స్వరూపాన్ని వర్ణిస్తూ, దానికి నమస్కరిస్తున్నట్లు తెలియజేస్తుంది. ఈ చక్రం జగన్మాత శక్తికి
ప్రతీక.
- పాశాఙ్కుశామృతకపాలసుశూలహస్తం
హస్త్యాననం
వివిధభూషణనీలదేహమ్ |
నిత్యోత్సవం
సకలవిఘ్నవినాశహేతుం
శ్రీమద్గణేశ్వరమహం
ప్రణమామి నిత్యమ్ ||
పదవిభాగము:
పాశ-అఙ్కుశ-అమృత-కపాల-సుశూల-హస్తమ్
(పాశ + అఙ్కుశ + అమృత + కపాల + సుశూల + హస్తమ్), హస్తి-ఆననమ్
(హస్తి + ఆననమ్), వివిధ-భూషణ-నీల-దేహమ్, నిత్య-ఉత్సవమ్ (నిత్య + ఉత్సవమ్), సకల-విఘ్న-వినాశ-హేతుమ్,
శ్రీమత్-గణేశ్వరమ్ (శ్రీమత్ + గణేశ్వరమ్), అహం,
ప్రణమామి, నిత్యమ్.
అన్వయము:
పాశాఙ్కుశామృతకపాలసుశూలహస్తం, హస్త్యాననం, వివిధభూషణనీలదేహం, నిత్యోత్సవం, సకలవిఘ్నవినాశహేతుం శ్రీమద్గణేశ్వరమహం
నిత్యం ప్రణమామి.
ప్రతి
పదార్థము:
పాశ-అఙ్కుశ-అమృత-కపాల-సుశూల-హస్తమ్
= పాశమును (త్రాడు), అంకుశమును, అమృతముతో
నిండిన కపాలాన్ని, శ్రేష్ఠమైన శూలమును చేతులలో కలవాడు,
హస్తి-ఆననమ్ = ఏనుగు ముఖము కలవాడు, వివిధ-భూషణ-నీల-దేహమ్
= వివిధ ఆభరణములతో అలంకరించబడిన నీల వర్ణపు శరీరము కలవాడు, నిత్య-ఉత్సవమ్
= నిత్యము ఆనందముతో ఉండువాడు, సకల-విఘ్న-వినాశ-హేతుమ్ =
సమస్త విఘ్నములను నశింపజేయుటకు కారణమైనవాడు అయిన, శ్రీమత్-గణేశ్వరమ్
= శ్రీమంతుడైన గణేశ్వరుని, అహం = నేను, నిత్యమ్ = నిత్యము, ప్రణమామి = నమస్కరిస్తున్నాను.
తాత్పర్యము:
పాశము, అంకుశము, అమృతకపాలము, శూలము
చేతులలో కలవాడు, ఏనుగు ముఖము కలవాడు, వివిధ
ఆభరణములతో అలంకరించబడిన నీల వర్ణపు శరీరము కలవాడు, నిత్యము
ఆనందముతో ఉండువాడు, సమస్త విఘ్నములను నశింపజేయుటకు
కారణమైనవాడు అయిన శ్రీమంతుడైన గణేశ్వరునికి నేను నిత్యము నమస్కరిస్తున్నాను.
విశేషములు:
ఈ శ్లోకం
గణేశ్వర స్వామిని స్తుతిస్తుంది. ఆయన చేతులలోని ఆయుధాలు, ఏనుగు ముఖం, నీల వర్ణం, మరియు
ఆయన విఘ్న నివారక శక్తిని వర్ణించి, నిత్యము ఆయనకు
నమస్కరిస్తున్నట్లు తెలియజేస్తుంది.
- పీయూషభాణమసిదణ్డకపాలఖణ్డ-
చణ్డతిచణ్డభుజదణ్డమతిప్రచణ్డమ్
|
శ్రీకుణ్డలద్వయవిమణితగణ్ణమీడే
నీలం వటుం
వటుకనాథమహీన్ద్రహారమ్ ||
పదవిభాగము:
పీయూష-భాణమ్-అసి-దణ్డ-కపాల-ఖణ్డ
(పీయూష + భాణమ్ + అసి + దణ్డ + కపాల + ఖణ్డ), చణ్డ-అతి-చణ్డ-భుజ-దణ్డమ్
(చణ్డ + అతి + చణ్డ + భుజ + దణ్డమ్), అతి-ప్రచణ్డమ్, శ్రీ-కుణ్డల-ద్వయ-విమణిత-గణ్ణమ్ (శ్రీ + కుణ్డల + ద్వయ + విమణిత + గణ్ణమ్),
ఈడే, నీలమ్, వటుమ్,
వటుకనాథమ్-అహీన్ద్ర-హారమ్ (వటుకనాథమ్ + అహీన్ద్ర + హారమ్).
అన్వయము:
పీయూషభాణమసిదణ్డకపాలఖణ్డచణ్డతిచణ్డభుజదణ్డమతిప్రచణ్డమ్, శ్రీకుణ్డలద్వయవిమణితగణ్ణం, నీలం, వటుం, వటుకనాథమహీన్ద్రహారం ఈడే.
ప్రతి
పదార్థము:
పీయూష-భాణమ్
= అమృతమును త్రాగే పాత్ర (కపాలము), అసి-దణ్డ = ఖడ్గము
(కత్తి), దండమును, కపాల-ఖణ్డ = కపాలపు
ముక్కను (లేదా ఖండమును) ధరించినవాడు, చణ్డ-అతి-చణ్డ-భుజ-దణ్డమ్
= మిక్కిలి భయంకరమైన, అత్యంత తీవ్రమైన బాహువులు కలవాడు,
అతి-ప్రచణ్డమ్ = అత్యంత భయంకరమైనవాడు, శ్రీ-కుణ్డల-ద్వయ-విమణిత-గణ్ణమ్
= శ్రేష్ఠమైన రెండు కుండలములతో ప్రకాశించుచున్న చెంపలు కలవాడు, నీలమ్ = నీల వర్ణము కలవాడు, వటుమ్ = వటుకుడి రూపంలో
ఉన్నవాడు, వటుకనాథమ్ = వటుకులకు అధిపతి అయినవాడు, అహీన్ద్ర-హారమ్ = సర్పరాజులను హారములుగా ధరించినవాడు అయిన వటువును,
ఈడే = స్తుతిస్తున్నాను.
తాత్పర్యము:
అమృతకపాలము, ఖడ్గము, దండము, కపాల ఖండములను
ధరించినవాడు, మిక్కిలి భయంకరమైన, అత్యంత
తీవ్రమైన బాహువులు కలవాడు, అత్యంత ప్రచండుడు, శ్రేష్ఠమైన రెండు కుండలములతో ప్రకాశించుచున్న చెంపలు కలవాడు, నీల వర్ణము కలవాడు, వటుకుడి రూపంలో ఉన్నవాడు,
వటుకులకు అధిపతి అయినవాడు, సర్పరాజులను
హారములుగా ధరించిన వటుక భైరవుని నేను స్తుతిస్తున్నాను.
విశేషములు:
ఈ శ్లోకం
వటుక భైరవుని (వటుకనాథుని) వర్ణిస్తుంది. ఆయన భయంకర రూపం, ఆయుధాలు, నీల వర్ణం, సర్ప
హారాలు, మరియు ఆయన ప్రాచండత్వాన్ని కీర్తిస్తుంది. వటుక
భైరవుడు తంత్ర సాధనలో ముఖ్య దేవత.
- చఞ్చుత్కపాలసుకృపాణసశూలదణ్డ-
ముద్యద్డమడ్డమరుమణ్ణితపాణిదణ్డమ్
|
నీలాజ్జ
నప్రచయపుణ్ణమివ ప్రసన్నం
శ్రీక్షేత్రపాలకమముం
శరణం శ్రయామి ||
పదవిభాగము:
చఞ్చుత్-కపాల-సుకృపాణ-సశూల-దణ్డమ్
(చఞ్చుత్ + కపాల + సుకృపాణ + సశూల + దణ్డమ్), ఉద్యత్-డమత్-డమరు-మణ్ణిత-పాణి-దణ్డమ్
(ఉద్యత్ + డమత్ + డమరు + మణ్ణిత + పాణి + దణ్డమ్), నీల-అజ్జన-ప్రచయ-పుణ్ణమ్-ఇవ
(నీల + అజ్జన + ప్రచయ + పుణ్ణమ్ + ఇవ), ప్రసన్నమ్, శ్రీ-క్షేత్రపాలకమ్, అముమ్, శరణం,
శ్రయామి.
అన్వయము:
చఞ్చుత్కపాలసుకృపాణసశూలదణ్డముద్యద్డమడ్డమరుమణ్ణితపాణిదణ్డం, నీలాజ్జనప్రచయపుణ్ణమివ ప్రసన్నం శ్రీక్షేత్రపాలకమముం శరణం శ్రయామి.
ప్రతి
పదార్థము:
చఞ్చుత్-కపాల
= కదలాడుచున్న (ప్రకాశించుచున్న) కపాలమును, సుకృపాణ = మంచి
ఖడ్గమును, సశూల-దణ్డమ్ = శూలముతో కూడిన దండమును ధరించినవాడు,
ఉద్యత్-డమత్-డమరు-మణ్ణిత-పాణి-దణ్డమ్ = ఎత్తబడిన, ఢమ ఢమ శబ్దము చేయుచున్న ఢమరుకముతో అలంకరించబడిన చేతులు గలవాడు, నీల-అజ్జన-ప్రచయ-పుణ్ణమ్-ఇవ = నల్లని కాటుక రాశి వలె, ప్రసన్నమ్ = ప్రసన్నమైనవాడు అయిన, శ్రీ-క్షేత్రపాలకమ్
= శ్రీ క్షేత్రపాలకుని, అముమ్ = ఇతనిని, శరణం = శరణుగా, శ్రయామి = ఆశ్రయిస్తున్నాను.
తాత్పర్యము:
కదలాడుచున్న
కపాలము, శ్రేష్ఠమైన ఖడ్గము, శూలముతో కూడిన
దండమును ధరించినవాడు, ఢమ ఢమ శబ్దము చేయుచున్న ఢమరుకముతో
అలంకరించబడిన చేతులు గలవాడు, నల్లని కాటుక రాశి వలె
ప్రసన్నమైనవాడు అయిన శ్రీ క్షేత్రపాలకుని నేను శరణుగా ఆశ్రయిస్తున్నాను.
విశేషములు:
ఈ శ్లోకం
క్షేత్రపాలకుని వర్ణించి, ఆయనను శరణు కోరుతుంది. క్షేత్రపాలకుడు
క్షేత్రాన్ని రక్షించే దేవత. ఆయన ఆయుధాలు, ఢమరుకం, నీల వర్ణం వర్ణించబడి, ఆయన ప్రసన్నత
ప్రస్తావించబడింది.
- చక్రాతిచక్రపరిదారితదైత్యచక్ర-
చక్రాక్షికమ్బుపరిచుమ్బికరాం
కుమారీమ్ |
దుర్గాం
నిసర్గమునివన్దితదుర్గదుర్గ-
సింహాసనోపరిగతాం
సతతం శ్రయామి ||
పదవిభాగము:
చక్ర-అతి-చక్ర-పరిదారిత-దైత్య-చక్ర
(చక్ర + అతి + చక్ర + పరిదారిత + దైత్య + చక్ర), చక్ర-అక్షి-కమ్బు-పరిచుమ్బి-కరామ్
(చక్ర + అక్షి + కమ్బు + పరిచుమ్బి + కరామ్), కుమారీమ్,
దుర్గామ్, నిసర్గ-ముని-వన్దిత-దుర్గ-దుర్గ
(నిసర్గ + ముని + వన్దిత + దుర్గ + దుర్గ), సింహాసన-ఉపరి-గతామ్
(సింహాసన + ఉపరి + గతామ్), సతతం, శ్రయామి.
అన్వయము:
చక్రాతిచక్రపరిదారితదైత్యచక్రచక్రాక్షికమ్బుపరిచుమ్బికరాం, కుమారీం, నిసర్గమునివన్దితదుర్గదుర్గసింహాసనోపరిగతాం
దుర్గాం సతతం శ్రయామి.
ప్రతి
పదార్థము:
చక్ర-అతి-చక్ర-పరిదారిత-దైత్య-చక్ర
= చక్రములతో, అనేక చక్రములతో రాక్షస సమూహములను చీల్చి
చెండాడినది, చక్ర-అక్షి-కమ్బు-పరిచుమ్బి-కరామ్ = చక్రము,
కన్నులు, శంఖములతో తన చేతులను అలంకరించినది
(లేదా వాటిని ముద్దుపెట్టుకున్న చేతులు కలది), కుమారీమ్ =
కన్య అయిన, దుర్గామ్ = దుర్గాదేవిని, నిసర్గ-ముని-వన్దిత-దుర్గ-దుర్గ
= సహజంగానే మునులచే పూజించబడిన, దుర్గమమైన ప్రదేశములలో
నివసించునది అయిన, సింహాసన-ఉపరి-గతామ్ = సింహాసనము పైన
ఆసీనురాలైన ఆమెను, సతతం = నిరంతరము, శ్రయామి
= ఆశ్రయిస్తున్నాను.
తాత్పర్యము:
చక్రములతో
మరియు అనేక చక్రములతో రాక్షస సమూహములను చీల్చి చెండాడినది, చక్రము, కన్నులు (కన్నుల వంటి ఆయుధాలు), శంఖములతో తన చేతులను అలంకరించుకున్నది (లేదా వాటిని ముద్దుపెట్టుకున్న
చేతులు కలది), కన్య అయిన దుర్గాదేవిని, సహజంగానే మునులచే పూజించబడిన, దుర్గమమైన ప్రదేశములలో
నివసించునది, సింహాసనము పైన ఆసీనురాలైన ఆమెను నేను నిరంతరము
ఆశ్రయిస్తున్నాను.
విశేషములు:
ఈ శ్లోకం
దుర్గాదేవిని కీర్తిస్తుంది. ఆమె రాక్షస సంహారిణి అని, చక్రధారిణి అని, కన్య రూపంలో ఉందని, మునులచే పూజించబడుతుందని, సింహాసనాసీనురాలని
వర్ణించబడి, ఆమెను శరణు కోరబడింది.
- పద్మద్వయాభయవరోద్యతపాణిపద్మాం
పద్మాసనేన
సమలఙ్కృతపాదపద్మామ్ |
పద్మాం
సుపద్మవదనాం ఖలు పద్మనాభ-
హృత్పద్మమధ్యవసతిం
సతతం ప్రపద్యే ||
పదవిభాగము:
పద్మ-ద్వయ-అభయ-వర-ఉద్యత-పాణి-పద్మామ్
(పద్మ + ద్వయ + అభయ + వర + ఉద్యత + పాణి + పద్మామ్), పద్మ-ఆసనేన
(పద్మ + ఆసనేన), సమలఙ్కృత-పాద-పద్మామ్ (సమలఙ్కృత + పాద +
పద్మామ్), పద్మామ్, సు-పద్మ-వదనామ్ (సు
+ పద్మ + వదనామ్), ఖలు, పద్మనాభ-హృత్-పద్మ-మధ్య-వసతిమ్
(పద్మనాభ + హృత్ + పద్మ + మధ్య + వసతిమ్), సతతం, ప్రపద్యే.
అన్వయము:
పద్మద్వయాభయవరోద్యతపాణిపద్మాం, పద్మాసనేన సమలఙ్కృతపాదపద్మాం, సుపద్మవదనాం, పద్మనాభహృత్పద్మమధ్యవసతిం పద్మాం ఖలు సతతం ప్రపద్యే.
ప్రతి
పదార్థము:
పద్మ-ద్వయ-అభయ-వర-ఉద్యత-పాణి-పద్మామ్
= రెండు పద్మములు, అభయ ముద్ర, వరద
ముద్రలతో పైకి ఎత్తబడిన హస్త పద్మములు కలది, పద్మ-ఆసనేన =
పద్మాసనముచే, సమలఙ్కృత-పాద-పద్మామ్ = చక్కగా అలంకరించబడిన
పాద పద్మములు కలది, సు-పద్మ-వదనామ్ = మంచి పద్మము వంటి ముఖము
కలది, పద్మనాభ-హృత్-పద్మ-మధ్య-వసతిమ్ = పద్మనాభుని
(విష్ణువుని) హృదయ పద్మము మధ్య నివసించునది అయిన, పద్మామ్ =
లక్ష్మీదేవిని, ఖలు = నిశ్చయముగా, సతతం
= నిరంతరము, ప్రపద్యే = శరణు పొందుచున్నాను.
తాత్పర్యము:
రెండు
పద్మములు, అభయ ముద్ర, వరద ముద్రలతో పైకి ఎత్తబడిన
హస్త పద్మములు కలది, పద్మాసనముచే చక్కగా అలంకరించబడిన పాద
పద్మములు కలది, మంచి పద్మము వంటి ముఖము కలది, పద్మనాభుని హృదయ పద్మము మధ్య నివసించునది అయిన లక్ష్మీదేవిని నేను
నిరంతరము శరణు పొందుచున్నాను.
విశేషములు:
ఈ శ్లోకం
లక్ష్మీదేవిని స్తుతిస్తుంది. ఆమె పద్మాలు, అభయ వరద ముద్రలతో
కూడిన హస్తాలు, పద్మాసనం, పద్మము వంటి
ముఖము, మరియు విష్ణువు హృదయ నివాసిని అని వర్ణించబడి,
నిరంతరము ఆమెను శరణు కోరబడింది.
- ఉద్యత్సుధానిధిసహస్రమరీచిగౌరీం
వాగీశ్వరీం
సకలవాఙ్మయసాగరాణామ్ |
కణే సదా
లుఠతు మే స్ఫటికాక్షమాలా
శ్రీర్థానపుస్తకవరాభయశస్తహస్తా
||
పదవిభాగము:
ఉద్యత్-సుధానిధి-సహస్ర-మరీచి-గౌరీం
(ఉద్యత్ + సుధానిధి + సహస్ర + మరీచి + గౌరీం), వాగీశ్వరీం, సకల-వాక్-మయ-సాగరాణామ్
(సకల + వాక్ + మయ + సాగరాణామ్), కంఠే, సదా,
లుఠతు, మే, స్ఫటిక-అక్షమాలా
(స్ఫటిక + అక్షమాలా),
శ్రీర్థాన-పుస్తక-వర-అభయ-శస్త-హస్తా (శ్రీర్థాన + పుస్తక + వర + అభయ + శస్త +
హస్తా).
అన్వయము:
ఉద్యత్సుధానిధిసహస్రమరీచిగౌరీం, సకలవాఙ్మయసాగరాణాం
వాగీశ్వరీం, శ్రీర్థానపుస్తకవరాభయశస్తహస్తా
స్ఫటికాక్షమాలా మే కంఠే సదా లుఠతు.
ప్రతి
పదార్థము:
ఉద్యత్-సుధానిధి-సహస్ర-మరీచి-గౌరీం
= వెలుగొందుచున్న వేల కోట్ల చంద్రుల కాంతి వలె తెల్లనైనది (ప్రకాశవంతమైనది), సకల-వాక్-మయ-సాగరాణామ్
= సమస్త వాఙ్మయ సముద్రములకు (జ్ఞాన సముద్రములకు), వాగీశ్వరీం = అధిష్ఠాన దేవత అయిన
వాగీశ్వరిని (సరస్వతీ దేవిని), శ్రీర్థాన-పుస్తక-వర-అభయ-శస్త-హస్తా = శ్రేయస్సునిచ్చే
ముద్ర, పుస్తకము, వరద ముద్ర, అభయ
ముద్రలను (చేతులలో) ధరించినది అయిన, స్ఫటిక-అక్షమాలా = స్ఫటిక మాల, మే = నా, కంఠే =
కంఠమునందు, సదా
= ఎల్లప్పుడూ, లుఠతు
= నివసించుగాక (లేదా ఆమెను ధరించినట్లుగా భావిస్తున్నాను).
తాత్పర్యము:
వెలుగొందుచున్న
వేల కోట్ల చంద్రుల కాంతి వలె తెల్లనైనది, సమస్త వాఙ్మయ సముద్రములకు అధిష్ఠాన
దేవత అయిన వాగీశ్వరి,
శ్రేయస్సునిచ్చే ముద్ర,
పుస్తకము, వరద
ముద్ర, అభయ
ముద్రలను చేతులలో ధరించిన ఆమె స్ఫటిక మాల నా కంఠమునందు ఎల్లప్పుడూ నివసించుగాక.
విశేషములు:
ఈ శ్లోకం
సరస్వతీ దేవిని (వాగీశ్వరిని) స్తుతిస్తుంది. ఆమె చంద్రుని వలె తెల్లగా
ప్రకాశిస్తుందని, సమస్త
జ్ఞానానికి అధిపతి అని,
ఆమె చేతులలోని ధారణలను వర్ణించి, ఆమె అనుగ్రహం తనపై ఎల్లప్పుడూ
ఉండాలని భక్తుడు ప్రార్థిస్తున్నాడు.
- బన్ధూకపుష్పవపుషం మదఘూర్ణమానం
పుష్పేషుచాపకుసుమేషుకరం
వరాక్ష్యా |
యద్బన్దనాత్
కనకకాన్తిసామానకాన్త్యా
స్వాలిఙ్గతం
రతిపతిం సతతం స్మరామి ||
పదవిభాగము:
బన్ధూక-పుష్ప-వపుషం
(బన్ధూక + పుష్ప + వపుషం),
మద-ఘూర్ణమానం, పుష్ప-ఇషు-చాప-కుసుమ-ఇషు-కరమ్
(పుష్ప + ఇషు + చాప + కుసుమ + ఇషు + కరమ్), వర-అక్ష్యా, యత్-బన్దనాత్
(యత్ + బన్దనాత్), కనక-కాన్తి-సామాన-కాన్త్యా
(కనక + కాన్తి + సామాన + కాన్త్యా), స్వాలిఙ్గతమ్ (స్వ + ఆలిఙ్గతమ్), రతిపతిమ్, సతతం, స్మరామి.
అన్వయము:
బన్ధూకపుష్పవపుషం, మదఘూర్ణమానం, పుష్పేషుచాపకుసుమేషుకరం, యద్బన్దనాత్
కనకకాన్తిసామానకాన్త్యా స్వాలిఙ్గతం వరఅక్ష్యా రతిపతిం సతతం స్మరామి.
ప్రతి
పదార్థము:
బన్ధూక-పుష్ప-వపుషం
= బంధూక పుష్పము వలె ఎర్రని శరీరము కలవాడు, మద-ఘూర్ణమానం = మదముతో (లేదా
ఆనందముతో) తూలుచున్నవాడు,
పుష్ప-ఇషు-చాప = పుష్పబాణములను ధనుస్సుగా కలవాడు, కుసుమ-ఇషు-కరమ్
= పూల బాణములను చేతులలో ధరించినవాడు అయిన, వర-అక్ష్యా = శ్రేష్ఠమైన కన్నులు కల
రతిచే, యత్-బన్దనాత్
= ఎవని బంధనముచేత, కనక-కాన్తి-సామాన-కాన్త్యా
= బంగారు కాంతితో సమానమైన కాంతితో, స్వ-ఆలిఙ్గతమ్ = స్వయముగా ఆలింగనం
చేసుకోబడిన, రతిపతిమ్
= రతిదేవి భర్త అయిన మన్మథుని, సతతం = నిరంతరము, స్మరామి = స్మరిస్తున్నాను.
తాత్పర్యము:
బంధూక
పుష్పము వలె ఎర్రని శరీరము కలవాడు, మదముతో తూలుచున్నవాడు, పుష్పబాణములను
ధనుస్సుగా, పూల
బాణములను చేతులలో ధరించినవాడు అయిన మన్మథుని, శ్రేష్ఠమైన కన్నులు గల రతిదేవి ఎవరి
బంధనముచేత బంగారు కాంతితో సమానమైన కాంతితో స్వయముగా ఆలింగనం చేసుకోబడినదో, అట్టి
రతిదేవి భర్త అయిన మన్మథుని నేను నిరంతరము స్మరిస్తున్నాను.
విశేషములు:
ఈ శ్లోకం
మన్మథుని (కామదేవుని) వర్ణిస్తుంది. ఆయన శరీరం, ఆయుధాలు, రతితో ఆయన
అనుబంధం ప్రస్తావించబడ్డాయి. ఇది సౌందర్యానికి, ప్రేమకు అధిపతి అయిన మన్మథుని
స్తుతిస్తుంది.
- ప్రీత్యావశం భువి వసన్తమహం భవన్తం
నృత్యన్తమద్భుతమహోత్సవదం
వసన్తమ్ |
వన్డే
సునన్దనవనే శరబిన్దుకాన్తం
సన్తానసన్తతిలతాసు
వికాశయన్తమ్ ||
పదవిభాగము:
ప్రీత్యా-వశమ్
(ప్రీత్యా + వశమ్),
భువి, వసంతమ్-అహం
(వసంతమ్ + అహం), భవన్తం, నృత్యంతమ్-అద్భుత-మహా-ఉత్సవదమ్
(నృత్యంతమ్ + అద్భుత + మహా + ఉత్సవదమ్), వసంతమ్, వన్డే, సునన్దన-వనే
(సునన్దన + వనే), శరబిన్దు-కాంతమ్
(శరబిన్దు + కాంతమ్),
సన్తాన-సన్తతి-లతాసు (సన్తాన + సన్తతి + లతాసు), వికాశయన్తమ్.
అన్వయము:
ప్రీత్యావశం
భువి వసంతం, అద్భుతమహోత్సవదం
నృత్యంతం, సునన్దనవనే
శరబిన్దుకాంతం సన్తానసన్తతిలతాసు వికాశయన్తం వసంతం భవంతమహం వన్డే.
ప్రతి
పదార్థము:
అహం = నేను, ప్రీత్యా-వశమ్ = ప్రీతికి (ప్రేమకు) వశమైనవాడు, భువి
= భూమిపై, వసంతమ్ = వసంతమును (వసంత రుతువును) ఉండునట్లు
చేయువాడు, నృత్యంతమ్ = నృత్యము చేయుచున్నవాడు, అద్భుత-మహా-ఉత్సవదమ్ = అద్భుతమైన గొప్ప ఉత్సవములను ఇచ్చువాడు, సునన్దన-వనే = సునందన వనమునందు, శరబిన్దు-కాంతమ్ =
శరత్కాల చంద్రుని వలె కాంతివంతమైనవాడు, సన్తాన-సన్తతి-లతాసు
= సంతానము, పరంపర, లతలు (చెట్లను) కూడా,
వికాశయన్తమ్ = వికసింపజేయుచున్నవాడు అయిన, భవన్తం
= నిన్ను, వసంతమ్ = వసంతమును, వన్డే =
నమస్కరిస్తున్నాను.
తాత్పర్యము:
ప్రీతికి
వశమై భూమిపై వసంతమును (వసంత రుతువును) ఉండునట్లు చేయువాడు, అద్భుతమైన
గొప్ప ఉత్సవములను ఇచ్చుచు నాట్యము చేయుచున్నవాడు, సునందన వనమునందు శరత్కాల చంద్రుని
వలె కాంతివంతమైనవాడు,
సంతానము, పరంపర
మరియు లతలను కూడా వికసింపజేయుచున్నవాడు అయిన వసంత దేవునికి నేను
నమస్కరిస్తున్నాను.
విశేషములు:
ఈ శ్లోకం
వసంత ఋతువుకు అధిపతి అయిన వసంత దేవుని స్తుతిస్తుంది. ఆయన ప్రేమకు
వశుడై, లోకంలో
ఆనందాన్ని, ఉత్సవాలను
తీసుకొస్తాడని, సునందన
వనంలో శరత్కాల చంద్రుని వలె ప్రకాశిస్తాడని, సృష్టిని వికసింపజేస్తాడని
వర్ణించబడింది.
- భక్త్యాశ్రితాభయవరోద్యతపాణిపద్మౌ
దేవౌ
సమానరచితాసనసన్నివిష్టా |
ద్వారే
పురే పరమదైవతదేవతాయాః
శ్రీశజ్ఞపద్మకనిధీ
నిదధామి మూర్ధ్నా ॥
పదవిభాగము:
భక్తి-ఆశ్రిత-అభయ-వర-ఉద్యత-పాణి-పద్మౌ
(భక్తి + ఆశ్రిత + అభయ + వర + ఉద్యత + పాణి + పద్మౌ), దేవౌ, సమాన-రచిత-ఆసన-సన్నివిష్టౌ
(సమాన + రచిత + ఆసన + సన్నివిష్టౌ), ద్వారే, పురే, పరమ-దైవత-దేవతాయాః
(పరమ + దైవత + దేవతాయాః),
శ్రీ-శంఖ-పద్మక-నిధీ (శ్రీ + శంఖ + పద్మక + నిధీ), నిదధామి, మూర్ధ్నా.
అన్వయము:
భక్త్యాశ్రితాభయవరోద్యతపాణిపద్మౌ, సమానరచితాసనసన్నివిష్టౌ
దేవౌ, పరమదైవతదేవతాయాః
పురే ద్వారే శ్రీశంఖపద్మకనిధీ మూర్ధ్నా నిదధామి.
ప్రతి
పదార్థము:
భక్తి-ఆశ్రిత-అభయ-వర-ఉద్యత-పాణి-పద్మౌ
= భక్తితో ఆశ్రయించిన వారికి అభయమును, వరములను ఇచ్చుటకు పైకి ఎత్తబడిన
హస్త పద్మములు కలవారు,
దేవౌ = దేవతలు (శంఖ నిధి, పద్మ నిధి), సమాన-రచిత-ఆసన-సన్నివిష్టౌ =
సమానముగా ఏర్పాటు చేయబడిన ఆసనమునందు కూర్చున్నవారు, ద్వారే = ద్వారమునందు, పురే =
నగరమునందు (క్షేత్రమునందు),
పరమ-దైవత-దేవతాయాః = పరమ దైవతమైన దేవత యొక్క, శ్రీ-శంఖ-పద్మక-నిధీ = శ్రేష్ఠమైన
శంఖ నిధి, పద్మ
నిధి అనే నిధులను, మూర్ధ్నా
= శిరస్సుతో, నిదధామి = ధరిస్తున్నాను (లేదా
నమస్కరిస్తున్నాను),
తాత్పర్యము:
భక్తితో
ఆశ్రయించిన వారికి అభయమును,
వరములను ఇచ్చుటకు పైకి ఎత్తబడిన హస్త పద్మములు కలవారు, సమానముగా
ఏర్పాటు చేయబడిన ఆసనమునందు కూర్చున్న దేవతలు అయిన శంఖ నిధి మరియు పద్మ నిధిని, పరమ
దైవతమైన దేవత యొక్క క్షేత్ర ద్వారమునందు నా శిరస్సుతో నమస్కరించి ధరిస్తున్నాను.
విశేషములు:
ఈ శ్లోకం
దేవతా క్షేత్రానికి ద్వారపాలకులైన శంఖ నిధి, పద్మ నిధి దేవతలను స్తుతిస్తుంది.
వీరు సంపదకు, శుభాలకు
ప్రతీకలు. భక్తుడు వారిని నమస్కరించి, వారి అనుగ్రహాన్ని కోరుతున్నాడు.
- చిన్తామణిప్రణయదక్షిణపాణ్యభీతి-
దానోల్లసత్కమలకోమలవామపాణీః
|
రక్తద్యుతీః
శశిధరాః ప్రకటాణిమాద్యా-
స్త్రైలోక్యమోహనగతాః
పరిపూజయామి ||
పదవిభాగము:
చిన్తామణి-ప్రణయ-దక్షిణ-పాణి-అభీతి-దాన-ఉల్లసత్-కమల-కోమల-వామ-పాణీః
(చిన్తామణి + ప్రణయ + దక్షిణ + పాణి + అభీతి + దాన + ఉల్లసత్ + కమల + కోమల + వామ +
పాణీః), రక్త-ద్యుతీః
(రక్త + ద్యుతీః), శశిధరాః, ప్రకట-అణిమా-ఆద్యాః
(ప్రకట + అణిమా + ఆద్యాః),
త్రైలోక్య-మోహన-గతాః (త్రైలోక్య + మోహన + గతాః), పరిపూజయామి.
అన్వయము:
చిన్తామణిప్రణయదక్షిణపాణ్యభీతిదానోల్లసత్కమలకోమలవామపాణీః, రక్తద్యుతీః, శశిధరాః, ప్రకటాణిమాద్యాః, త్రైలోక్యమోహనగతాః
(దేవతాః) పరిపూజయామి.
ప్రతి
పదార్థము:
చిన్తామణి-ప్రణయ
= చింతామణిని ప్రేమతో ధరించిన (లేదా ఇచ్చుటకు సిద్ధమైన), దక్షిణ-పాణి
= కుడి చేతిని, అభీతి-దాన-ఉల్లసత్
= అభయమును ఇచ్చుచు ప్రకాశించుచున్న, కమల-కోమల-వామ-పాణీః = పద్మము వలె
సున్నితమైన ఎడమ చేతిని కలవారు, రక్త-ద్యుతీః = ఎర్రని కాంతి కలవారు, శశిధరాః =
చంద్రుని ధరించినవారు,
ప్రకట-అణిమా-ఆద్యాః = ప్రసిద్ధమైన అణిమాది అష్ట సిద్ధులు కలవారు, త్రైలోక్య-మోహన-గతాః
= మూడు లోకములను మోహింపజేయునట్టి స్థితిలో ఉన్నవారు అయిన దేవతలను, పరిపూజయామి
= చక్కగా పూజిస్తున్నాను.
తాత్పర్యము:
చింతామణిని
ప్రేమతో ధరించిన కుడి చేతిని, అభయమును ఇచ్చుచు ప్రకాశించుచున్న పద్మము వలె సున్నితమైన ఎడమ
చేతిని కలవారు, ఎర్రని
కాంతి కలవారు, చంద్రుని
ధరించినవారు, ప్రసిద్ధమైన
అణిమాది అష్ట సిద్ధులు కలవారు, మూడు లోకములను మోహింపజేయునట్టి స్థితిలో ఉన్న దేవతలను నేను
చక్కగా పూజిస్తున్నాను.
విశేషములు:
ఈ శ్లోకం
అణిమాది అష్టసిద్ధులతో కూడిన దేవతలను (సాధారణంగా శ్రీచక్రంలోని ఆవరణ దేవతలను)
పూజిస్తుంది. వారి హస్తములలోని చింతామణి, అభయ ముద్ర, వారి ఎరుపు
రంగు, చంద్ర
ధారణ, మరియు
త్రైలోక్య మోహన శక్తి వర్ణించబడ్డాయి. ఇది సాధకుడికి సిద్ధుల ప్రాధాన్యతను
సూచిస్తుంది.
- రక్తోత్పలామృతకపాలధరాః కరాభ్యాం
వంశీతమాలదలకోమలనీలదేహాః
|
బ్రాహ్మ్యాదికా
రుధిరభూషణరక్తవస్త్రా
మాతర్ద్వితీయచతురస్రగతా
భజామి ||
పదవిభాగము:
రక్త-ఉత్పల-అమృత-కపాల-ధరాః
(రక్త + ఉత్పల + అమృత + కపాల + ధరాః), కరాభ్యాం, వంశీ-తమాల-దల-కోమల-నీల-దేహాః
(వంశీ + తమాల + దల + కోమల + నీల + దేహాః), బ్రాహ్మీ-ఆదికాః (బ్రాహ్మీ +
ఆదికాః), రుధిర-భూషణ-రక్త-వస్త్రాః
(రుధిర + భూషణ + రక్త + వస్త్రాః), మాతః, ద్వితీయ-చతురస్ర-గతాః (ద్వితీయ +
చతురస్ర + గతాః), భజామి.
అన్వయము:
కరాభ్యాం
రక్తోత్పలామృతకపాలధరాః,
వంశీతమాలదలకోమలనీలదేహాః, రుధిరభూషణరక్తవస్త్రాః, ద్వితీయచతురస్రగతాః
మాతర్బ్రాహ్మ్యాదికా భజామి.
ప్రతి
పదార్థము:
కరాభ్యాం =
రెండు చేతులతో, రక్త-ఉత్పల
= ఎర్రని కలువ పూవును,
అమృత-కపాల-ధరాః = అమృతంతో నిండిన కపాలాన్ని ధరించినవారు, వంశీ-తమాల-దల-కోమల-నీల-దేహాః
= వేణువు, తమాల
వృక్షపు ఆకు వలె కోమలమైన నీల వర్ణపు శరీరము కలవారు, బ్రాహ్మీ-ఆదికాః = బ్రాహ్మి మొదలైన
అష్టమాతృకలు, రుధిర-భూషణ
= రక్తమును ఆభరణములుగా కలవారు, రక్త-వస్త్రాః = ఎర్రని వస్త్రములు కలవారు, మాతః = ఓ
తల్లీ (జగన్మాతా), ద్వితీయ-చతురస్ర-గతాః
= శ్రీచక్రములోని రెండవ చతురస్రమునందు ఉన్నవారు అయిన ఆ దేవులను,
భజామి = నేను భజిస్తున్నాను.
తాత్పర్యము:
తమ రెండు
చేతులలో ఎర్రని కలువ పూవును, అమృతంతో నిండిన కపాలాన్ని ధరించినవారు, వేణువు, తమాల
వృక్షపు ఆకు వలె కోమలమైన నీల వర్ణపు శరీరము కలవారు, రక్తమును ఆభరణములుగా ధరించి, ఎర్రని
వస్త్రములు ధరించిన బ్రాహ్మీ మొదలైన అష్టమాతృకలను, శ్రీచక్రములోని రెండవ చతురస్రమునందు
ఉన్న ఓ జగన్మాతా! నేను భజిస్తున్నాను.
విశేషములు:
ఈ శ్లోకం
శ్రీచక్రములోని ద్వితీయ చతురస్ర ఆవరణంలో ఉండే బ్రాహ్మీ మొదలైన అష్టమాతృకలను
స్తుతిస్తుంది. వారి రూపం,
చేతులలోని ధారణలు,
వస్త్రాలు, మరియు
శ్రీచక్రంలో వారి స్థానం వర్ణించబడ్డాయి.
- పాశాఙ్కుశాక్తితయథాయథబద్ధబద్ధ-
ముద్రావిముద్రితకరాం
తరుణారుణాభామ్ |
శ్రీమత్తృతీయచతురస్రగసర్వపూర్వ-
సజ్ఞోభపూర్వదలదైవతమర్చయామి
||
పదవిభాగము:
పాశ-అఙ్కుశ-అక్తి-తయ-యథా-యథ-బద్ధ-బద్ధ
(పాశ + అఙ్కుశ + అక్తి + తయ + యథా + యథ + బద్ధ + బద్ధ), ముద్రా-విముద్రిత-కరాం
(ముద్రా + విముద్రిత + కరాం), తరుణ-అరుణ-ఆభామ్ (తరుణ + అరుణ + ఆభామ్), శ్రీమత్-తృతీయ-చతురస్ర-గ-సర్వ-పూర్వ-సజ్ఞోభ-పూర్వ-దల-దైవతమ్
(శ్రీమత్ + తృతీయ + చతురస్ర + గ + సర్వ + పూర్వ + సజ్ఞోభ + పూర్వ + దల + దైవతమ్), అర్చయామి.
అన్వయము:
పాశాఙ్కుశాక్తితయథాయథబద్ధబద్ధముద్రావిముద్రితకరాం, తరుణారుణాభాం, శ్రీమత్తృతీయచతురస్రగ
సర్వపూర్వసజ్ఞోభ పూర్వదలదైవతం అర్చయామి.
ప్రతి
పదార్థము:
పాశ-అఙ్కుశ-అక్తి-తయ-యథా-యథ-బద్ధ-బద్ధ
= పాశము, అంకుశము, శక్తి అనే
మూడింటిని యథావిధిగా (సరిగ్గా) బంధించి ఉంచబడిన (లేదా ధరించబడిన), ముద్రా-విముద్రిత-కరాం
= వివిధ ముద్రలతో అలంకరించబడిన చేతులు కలది, తరుణ-అరుణ-ఆభామ్ = ఉదయ సూర్యుని వలె
ఎర్రని కాంతి కలది,
శ్రీమత్-తృతీయ-చతురస్ర-గ = శ్రీమంతుడైన మూడవ చతురస్రమునందు ఉన్న, సర్వ-పూర్వ-సజ్ఞోభ-పూర్వ-దల-దైవతమ్
= సర్వసంక్షోభిణి మొదలైన దేవతలలో మొదటి దేవతను, అర్చయామి = నేను పూజిస్తున్నాను.
తాత్పర్యము:
పాశము, అంకుశము, శక్తి అనే
మూడింటిని యథావిధిగా బంధించి ఉంచబడిన ముద్రలతో అలంకరించబడిన చేతులు కలది, ఉదయ
సూర్యుని వలె ఎర్రని కాంతి కలది, శ్రీచక్రములోని మూడవ చతురస్రమునందు ఉన్న సర్వసంక్షోభిణి
మొదలైన దేవతలలో మొదటి దేవతను నేను పూజిస్తున్నాను.
విశేషములు:
ఈ శ్లోకం
శ్రీచక్రములోని తృతీయ చతురస్ర ఆవరణంలో ఉన్న దేవతలను స్తుతిస్తుంది, ముఖ్యంగా 'సర్వసంక్షోభిణి' వంటి
దేవతలను సూచిస్తుంది. వారి చేతులలోని ధారణలు, అరుణ వర్ణం, మరియు
శ్రీచక్రంలో వారి స్థానం వర్ణించబడ్డాయి.
- శోణాః సపాశశృణిపాణియుగాభిరామాః
కామాద్యకర్షణముఖాః
సుభగాశ్చ నిత్యాః |
గుప్తాః
కలానిధికలాః ఖలు సర్వవాఞ్ఛ-
సమ్పూర్ణషోడశదలే
పరిపూజయామి ||
పదవిభాగము:
శోణాః, స-పాశ-శృణి-పాణి-యుగ-అభిరామాః
(స + పాశ + శృణి + పాణి + యుగ + అభిరామాః), కామ-ఆద్య-ఆకర్షణ-ముఖాః (కామ + ఆద్య
+ ఆకర్షణ + ముఖాః),
సుభగాః, చ, నిత్యాః, గుప్తాః, కలా-నిధి-కలాః
(కలా + నిధి + కలాః),
ఖలు, సర్వ-వాఞ్ఛ-సమ్పూర్ణ-షోడశ-దలే
(సర్వ + వాఞ్ఛ + సమ్పూర్ణ + షోడశ + దలే), పరిపూజయామి.
అన్వయము:
సపాశశృణిపాణియుగాభిరామాః, శోణాః, కామాద్యకర్షణముఖాః, సుభగాశ్చ, నిత్యాః, గుప్తాః, కలానిధికలాః
ఖలు సర్వవాఞ్ఛసమ్పూర్ణషోడశదలే పరిపూజయామి.
ప్రతి
పదార్థము:
శోణాః =
ఎర్రని వర్ణము కలవారు,
స-పాశ-శృణి-పాణి-యుగ-అభిరామాః = పాశముతో, అంకుశముతో కూడిన చేతుల జతచే
అందమైనవారు, కామ-ఆద్య-ఆకర్షణ-ముఖాః
= కామ, ఆకర్షణ
మొదలైన శక్తి రూపాలు కలవారు, సుభగాః = శుభములను ఇచ్చువారు, చ = మరియు, నిత్యాః =
నిత్యమైనవారు (ఎల్లప్పుడూ ఉండేవి), గుప్తాః = రహస్యమైనవి, కలా-నిధి-కలాః
= చంద్రుని కళల వలె ప్రకాశించువారు, ఖలు = నిశ్చయముగా, సర్వ-వాఞ్ఛ-సమ్పూర్ణ-షోడశ-దలే
= సమస్త కోరికలను తీర్చు షోడశదళ పద్మములో ఉన్న ఆ దేవతలను, పరిపూజయామి
= నేను చక్కగా పూజిస్తున్నాను.
తాత్పర్యము:
ఎర్రని
వర్ణము కలవారు, పాశముతో, అంకుశముతో
కూడిన చేతుల జతచే అందమైనవారు, కామ,
ఆకర్షణ మొదలైన శక్తి రూపాలు కలవారు, శుభములను ఇచ్చువారు, నిత్యమైనవారు, రహస్యమైనవి, చంద్రుని
కళల వలె ప్రకాశించువారు అయిన ఆ దేవతలను, సమస్త కోరికలను తీర్చు షోడశదళ
పద్మములో (శ్రీచక్రంలోని పదహారు దళాల పద్మంలో) నేను చక్కగా పూజిస్తున్నాను.
విశేషములు:
ఈ శ్లోకం
శ్రీచక్రములోని షోడశదళ పద్మ ఆవరణంలో ఉండే దేవతలను స్తుతిస్తుంది. వారు ఎర్రని
వర్ణంలో ఉంటారని, పాశం, అంకుశం
ధరిస్తారని, కోరికలను
తీరుస్తారని, రహస్య
స్వభావం కలవారని వర్ణించబడింది.
- శ్రీదేవ్యచిన్త్యమహిమా అభిదీప్యమానా
రక్తాః
సుగుప్తతరనామధరా దయార్దాః |
శక్తీరనఙ్గకుసుమాదికయాష్ట
సర్వ-
సజ్ఞోభకే౽ ష్టదలకే పరిపూజయామి ||
పదవిభాగము:
శ్రీ-దేవి-అచిన్త్య-మహిమాః
(శ్రీ + దేవి + అచిన్త్య + మహిమాః), అభిదీప్యమానాః, రక్తాః, సుగుప్తతర-నామధరాః
(సుగుప్తతర + నామధరాః),
దయా-ఆర్ద్రాః (దయా + ఆర్ద్రాః), శక్తీః, అనఙ్గ-కుసుమ-ఆదికయా-అష్ట
(అనఙ్గ + కుసుమ + ఆదియా + అష్ట), సర్వ-సజ్ఞోభకే-అష్ట-దలకే (సర్వ + సజ్ఞోభకే + అష్ట + దలకే), పరిపూజయామి.
అన్వయము:
అచిన్త్యమహిమాః, అభిదీప్యమానాః, రక్తాః, సుగుప్తతరనామధరాః, దయార్ద్రాః, అనఙ్గకుసుమాదికయాష్ట
శక్తీః సర్వసజ్ఞోభకే అష్టదలకే శ్రీదేవీ పరిపూజయామి.
ప్రతి
పదార్థము:
శ్రీ-దేవి-అచిన్త్య-మహిమాః
= శ్రీదేవి యొక్క అచింత్యమైన మహిమలు కలవారు, అభిదీప్యమానాః =
ప్రకాశించుచున్నవారు,
రక్తాః = ఎర్రని వర్ణము కలవారు, సుగుప్తతర-నామధరాః = అత్యంత
రహస్యమైన నామములు కలవారు,
దయా-ఆర్ద్రాః = దయతో తడిసినవారు (అత్యంత దయగలవారు), శక్తీః =
శక్తులను, అనఙ్గ-కుసుమ-ఆదికయా-అష్ట
= అనంగకుసుమ మొదలైన ఎనిమిది శక్తులను, సర్వ-సజ్ఞోభకే = సర్వసంక్షోభక
(అష్టదళ పద్మం) అనబడే,
అష్ట-దలకే = ఎనిమిది దళములు గల పద్మములో ఉన్న, పరిపూజయామి = నేను చక్కగా
పూజిస్తున్నాను.
తాత్పర్యము:
శ్రీదేవి
యొక్క అచింత్యమైన మహిమలు కలవారు, ప్రకాశించుచున్నవారు, ఎర్రని వర్ణము కలవారు, అత్యంత
రహస్యమైన నామములు కలవారు,
అత్యంత దయగలవారు అయిన అనంగకుసుమ మొదలైన ఎనిమిది శక్తులను, సర్వసంక్షోభక
అనబడే అష్టదళ పద్మములో (శ్రీచక్రంలోని ఎనిమిది దళాల పద్మంలో) నేను చక్కగా
పూజిస్తున్నాను.
విశేషములు:
ఈ శ్లోకం
శ్రీచక్రములోని అష్టదళ పద్మ ఆవరణంలో ఉండే అనంగకుసుమ మొదలైన అష్టశక్తులను
స్తుతిస్తుంది. వారి మహిమలు, ప్రకాశం, ఎరుపు వర్ణం, రహస్య నామాలు, దయ, మరియు
శ్రీచక్రంలో వారి స్థానం వర్ణించబడ్డాయి. ఈ శక్తులు సాధకుడికి మోక్ష మార్గంలో
సహాయపడతాయి.
- శోణాః సబాణధనుషః ఖలు సర్వపూర్వ-
సజ్ఞోభణాదికచతుర్దశదేవతాస్తాః
|
సత్సత్ప్రదాయవిధినా
పరిపూజయామి
సౌభాగ్యదాయకచతుర్దశకోణచక్రే
||
పదవిభాగము:
శోణాః, స-బాణ-ధనుషః
(స + బాణ + ధనుషః),
ఖలు, సర్వ-పూర్వ-సజ్ఞోభణ-ఆదిక-చతుర్దశ-దేవతాః
(సర్వ + పూర్వ + సజ్ఞోభణ + ఆది + చతుర్దశ + దేవతాః), తాః, సత్-సత్-ప్రదాయ-విధినా (సత్ + సత్ +
ప్రదాయ + విధినా), పరిపూజయామి, సౌభాగ్య-దాయక-చతుర్దశ-కోణ-చక్రే
(సౌభాగ్య + దాయక + చతుర్దశ + కోణ + చక్రే).
అన్వయము:
శోణాః, సబాణధనుషః, ఖలు
సర్వపూర్వసజ్ఞోభణాదికచతుర్దశదేవతాస్తాః, సౌభాగ్యదాయకచతుర్దశకోణచక్రే
సత్సత్ప్రదాయవిధినా పరిపూజయామి.
ప్రతి
పదార్థము:
శోణాః =
ఎర్రని వర్ణము కలవారు,
స-బాణ-ధనుషః = బాణములతో, ధనుస్సులతో కూడినవారు, ఖలు = నిశ్చయముగా, సర్వ-పూర్వ-సజ్ఞోభణ-ఆదిక-చతుర్దశ-దేవతాః
= సర్వసంక్షోభిణి మొదలైన పద్నాలుగు దేవతలు, తాః = ఆ దేవతలను, సౌభాగ్య-దాయక-చతుర్దశ-కోణ-చక్రే
= సౌభాగ్యమును ప్రసాదించు చతుర్దశ కోణ చక్రములో (శ్రీచక్రంలోని 14 కోణాల
ఆవరణలో), సత్-సత్-ప్రదాయ-విధినా
= అత్యుత్తమమైన పద్ధతిలో,
పరిపూజయామి = నేను చక్కగా పూజిస్తున్నాను.
తాత్పర్యము:
ఎర్రని
వర్ణము కలవారు, బాణములతో, ధనుస్సులతో
కూడినవారు, నిశ్చయముగా
సర్వసంక్షోభిణి మొదలైన పద్నాలుగు దేవతలను, సౌభాగ్యమును ప్రసాదించు చతుర్దశ కోణ
చక్రములో నేను అత్యుత్తమమైన పద్ధతిలో చక్కగా పూజిస్తున్నాను.
విశేషములు:
ఈ శ్లోకం
శ్రీచక్రంలోని చతుర్దశకోణ ఆవరణంలో ఉండే దేవతలను స్తుతిస్తుంది. ఈ దేవతలు ఎరుపు
రంగులో ఉంటారని, బాణ-ధనుస్సులను
ధరిస్తారని, సౌభాగ్యాన్ని
ప్రసాదిస్తారని వర్ణించబడింది.
- శుభ్రా వరాభయకరాః ఖలు సర్వపూర్వ-
సిద్దిప్రదా
దశదిశోద్భుతశక్తిశక్తీః |
సర్వార్థసాధకబహిర్దశకోణచక్రే
సమ్పూజయామి
కులకౌలికయోగినీస్తాః ||
పదవిభాగము:
శుభ్రాః, వర-అభయ-కరాః
(వర + అభయ + కరాః),
ఖలు, సర్వ-పూర్వ-సిద్ధి-ప్రదాః
(సర్వ + పూర్వ + సిద్ధి + ప్రదాః), దశ-దిశః-ఉద్భుత-శక్తి-శక్తీః (దశ +
దిశః + ఉద్భుత + శక్తి + శక్తీః), సర్వ-అర్థ-సాధక-బహిర్-దశ-కోణ-చక్రే (సర్వ + అర్థ + సాధక +
బహిర్ + దశ + కోణ + చక్రే),
సమ్పూజయామి, కుల-కౌలిక-యోగినీః-తాః
(కుల + కౌలిక + యోగినీః + తాః).
అన్వయము:
శుభ్రాః, వరాభయకరాః, ఖలు
సర్వపూర్వసిద్ధిప్రదా దశదిశోద్భుతశక్తిశక్తీః తాః కులకౌలికయోగినీః
సర్వార్థసాధకబహిర్దశకోణచక్రే సమ్పూజయామి.
ప్రతి
పదార్థము:
శుభ్రాః =
తెల్లని వర్ణము కలవారు,
వర-అభయ-కరాః = వరద,
అభయ ముద్రలను చేతులతో ధరించినవారు, ఖలు = నిశ్చయముగా, సర్వ-పూర్వ-సిద్ధి-ప్రదాః
= సమస్త సిద్ధి మొదలైన సిద్ధులను ప్రసాదించువారు, దశ-దిశః-ఉద్భుత-శక్తి-శక్తీః = పది
దిక్కులలో ఉద్భవించిన శక్తి స్వరూపులు, తాః = ఆ, కుల-కౌలిక-యోగినీః
= కులకౌలిక యోగినీ దేవతలను,
సర్వ-అర్థ-సాధక-బహిర్-దశ-కోణ-చక్రే = సమస్త కోరికలను సాధించుటకు సహాయపడే బయటి
దశకోణ చక్రములో (శ్రీచక్రంలోని బయటి పది కోణాల ఆవరణలో), సమ్పూజయామి
= నేను చక్కగా పూజిస్తున్నాను.
తాత్పర్యము:
తెల్లని
వర్ణము కలవారు, వరద, అభయ
ముద్రలను చేతులతో ధరించినవారు, నిశ్చయముగా సమస్త సిద్ధి మొదలైన సిద్ధులను ప్రసాదించువారు, పది
దిక్కులలో ఉద్భవించిన శక్తి స్వరూపులు అయిన ఆ కులకౌలిక యోగినీ దేవతలను, సమస్త
కోరికలను సాధించుటకు సహాయపడే బయటి దశకోణ చక్రములో నేను చక్కగా పూజిస్తున్నాను.
విశేషములు:
ఈ శ్లోకం
శ్రీచక్రములోని దశకోణ ఆవరణంలో ఉండే కులకౌలిక యోగినీ దేవతలను స్తుతిస్తుంది. వారు
తెల్లని వర్ణంలో ఉంటారని,
వరద-అభయ ముద్రలను ధరిస్తారని, సిద్ధులను ప్రసాదిస్తారని, పది దిక్కుల శక్తులని
వర్ణించబడింది.
- కర్పూరపూరరుచిరాఙ్గధరాక్షమాలాః
శ్రీతత్త్వపూజకభృతో౽తినిగర్భదేవీ
|
సర్వార్థరక్షణకరే
దశకోణచక్రే
సర్వజ్ఞికా
ప్రమథికా దశ పూజయామి ||
పదవిభాగము:
కర్పూర-పూర-రుచిర-అఙ్గ-ధర-అక్షమాలాః
(కర్పూర + పూర + రుచిర + అఙ్గ + ధర + అక్షమాలాః), శ్రీ-తత్త్వ-పూజక-భృతః-అతి-నిగర్భ-దేవీ
(శ్రీ + తత్త్వ + పూజక + భృతః + అతి + నిగర్భ + దేవీ), సర్వ-అర్థ-రక్షణ-కరే
(సర్వ + అర్థ + రక్షణ + కరే), దశ-కోణ-చక్రే (దశ + కోణ + చక్రే), సర్వజ్ఞికా, ప్రమథికా, దశ, పూజయామి.
అన్వయము:
కర్పూరపూరరుచిరాఙ్గధరాక్షమాలాః, శ్రీతత్త్వపూజకభృతో౽తినిగర్భదేవీః, సర్వార్థరక్షణకరే
దశకోణచక్రే సర్వజ్ఞికా ప్రమథికా దశ పూజయామి.
ప్రతి
పదార్థము:
కర్పూర-పూర-రుచిర-అఙ్గ-ధర
= కర్పూరపు రాశి వలె అందమైన శరీరమును ధరించినవారు, అక్షమాలాః = అక్షమాలలు కలవారు, శ్రీ-తత్త్వ-పూజక-భృతః
= శ్రీతత్త్వమును పూజించువారికి పోషకురాండ్రు (అండగా ఉండువారు), అతి-నిగర్భ-దేవీ
= అత్యంత రహస్యమైన దేవతలు అయిన, సర్వ-అర్థ-రక్షణ-కరే = సమస్త కోరికలను రక్షించునట్టి, దశ-కోణ-చక్రే
= దశకోణ చక్రములో, సర్వజ్ఞికా
= సర్వజ్ఞిక, ప్రమథికా
= ప్రమథిక మొదలైన, దశ
= పది మంది దేవతలను,
పూజయామి = నేను పూజిస్తున్నాను.
తాత్పర్యము:
కర్పూరపు
రాశి వలె అందమైన శరీరమును ధరించినవారు, అక్షమాలలు కలవారు, శ్రీతత్త్వమును
పూజించువారికి పోషకురాండ్రు, అత్యంత రహస్యమైన దేవతలు అయిన సర్వజ్ఞిక, ప్రమథిక
మొదలైన పది మంది దేవతలను,
సమస్త కోరికలను రక్షించునట్టి దశకోణ చక్రములో నేను పూజిస్తున్నాను.
విశేషములు:
ఈ శ్లోకం
శ్రీచక్రములోని దశకోణ ఆవరణంలోని మరికొన్ని దేవతలను స్తుతిస్తుంది. వారి కర్పూర
వర్ణం, అక్షమాల
ధారణ, శ్రీతత్త్వ
పూజకుల పట్ల అనుగ్రహం,
రహస్య స్వభావం వర్ణించబడింది.
- చాపేషుపుస్తకలసత్స్ఫటికాక్షమాలాం
బాలప్రవాలరుచిరాం
వశినీప్రధానామ్ |
సర్వాదిరోగహరచక్రవరే
త్రికోణే
వాగ్దేవతాష్టకమహం
సరహస్యమీడే ||
పదవిభాగము:
చాప-ఇషు-పుస్తక-లసత్-స్ఫటిక-అక్షమాలాం
(చాప + ఇషు + పుస్తక + లసత్ + స్ఫటిక + అక్షమాలాం), బాల-ప్రవాల-రుచిరాం (బాల + ప్రవాల +
రుచిరాం), వశినీ-ప్రధానామ్, సర్వ-ఆది-రోగ-హర-చక్ర-వరే
(సర్వ + ఆది + రోగ + హర + చక్ర + వరే), త్రికోణే, వాగ్దేవతా-అష్టకమ్
(వాగ్దేవతా + అష్టకమ్),
అహం, స-రహస్యమ్-ఈడే
(స + రహస్యమ్ + ఈడే).
అన్వయము:
చాపేషుపుస్తకలసత్స్ఫటికాక్షమాలాం, బాలప్రవాలరుచిరాం, వశినీప్రధానాం
వాగ్దేవతాష్టకం సర్వాదిరోగహరచక్రవరే త్రికోణే అహం సరహస్యమీడే.
ప్రతి
పదార్థము:
చాప-ఇషు-పుస్తక
= ధనుస్సు, బాణము, పుస్తకము, లసత్-స్ఫటిక-అక్షమాలాం
= ప్రకాశించుచున్న స్ఫటిక అక్షమాలలను ధరించినది, బాల-ప్రవాల-రుచిరాం = లేత పగడము వలె
అందమైనది, వశినీ-ప్రధానామ్
= వశిని మొదలైన దేవతలలో ప్రధానమైనది అయిన, సర్వ-ఆది-రోగ-హర-చక్ర-వరే = సమస్త
ఆది (మానసిక), వ్యాధి
(శారీరక) రోగములను హరించు శ్రేష్ఠమైన చక్రమునందు, త్రికోణే = త్రికోణమునందు
(శ్రీచక్రంలోని త్రికోణ ఆవరణలో), వాగ్దేవతా-అష్టకమ్ = వాగ్దేవతల అష్టకమును (ఎనిమిది మంది
వాగ్దేవతలను), అహం
= నేను, స-రహస్యమ్
= రహస్యములతో కూడినదిగా,
ఈడే = స్తుతిస్తున్నాను.
తాత్పర్యము:
ధనుస్సు, బాణము, పుస్తకము, ప్రకాశించుచున్న
స్ఫటిక అక్షమాలలను ధరించినది, లేత పగడము వలె అందమైనది, వశిని మొదలైన దేవతలలో ప్రధానమైనది
అయిన వాగ్దేవతల అష్టకమును,
సమస్త ఆది, వ్యాధి
రోగములను హరించు శ్రేష్ఠమైన త్రికోణ చక్రములో నేను రహస్యములతో కూడినదిగా
స్తుతిస్తున్నాను.
విశేషములు:
ఈ శ్లోకం
శ్రీచక్రములోని త్రికోణ ఆవరణంలో ఉండే వశిని మొదలైన వాగ్దేవతలను స్తుతిస్తుంది.
వారి ధారణలు, బాలప్రవాళ
వర్ణం, మరియు
రోగనివారక శక్తి వర్ణించబడింది. ఈ వాగ్దేవతలు జ్ఞాన ప్రదాతలు.
- రక్తా వరాభయకరాః శిరసా దధానాః
పాశాఙ్కుశేషుధనురాయుధభూషణాని
|
శ్రీమత్రికోణబహిరాత్మకదేవతాస్తా
రక్షన్తు
సన్తతమనన్తగుణాశ్చతస్రః ||
పదవిభాగము:
రక్తాః, వర-అభయ-కరాః
(వర + అభయ + కరాః),
శిరసా, దధానాః, పాశ-అఙ్కుశ-ఇషు-ధనుః-ఆయుధ-భూషణాని
(పాశ + అఙ్కుశ + ఇషు + ధనుః + ఆయుధ + భూషణాని), శ్రీమత్-త్రికోణ-బహిర్-ఆత్మక-దేవతాః
(శ్రీమత్ + త్రికోణ + బహిర్ + ఆత్మక + దేవతాః), తాః, రక్షన్తు, సన్తతమ్-అనన్త-గుణాః
(సన్తతమ్ + అనన్త + గుణాః),
చతస్రః.
అన్వయము:
రక్తాః, వరాభయకరాః, శిరసా
పాశాఙ్కుశేషుధనురాయుధభూషణాని దధానాః, అనన్తగుణాః చతస్రః
శ్రీమత్రికోణబహిరాత్మకదేవతాస్తాః సన్తతం రక్షన్తు.
ప్రతి
పదార్థము:
రక్తాః =
ఎర్రని వర్ణము కలవారు,
వర-అభయ-కరాః = వరద,
అభయ ముద్రలను చేతులతో ధరించినవారు, శిరసా = శిరస్సునందు, దధానాః =
ధరించినవారు, పాశ-అఙ్కుశ-ఇషు-ధనుః-ఆయుధ-భూషణాని
= పాశము, అంకుశము, బాణము, ధనుస్సు
అనే ఆయుధములను, ఆభరణములను, శ్రీమత్-త్రికోణ-బహిర్-ఆత్మక-దేవతాః
= శ్రీమంతుడైన త్రికోణమునకు వెలుపల ఆత్మక దేవతలుగా ఉన్నవారు, తాః = ఆ, రక్షన్తు =
రక్షించుగాక, సన్తతమ్
= నిరంతరము, అనన్త-గుణాః
= అనంతమైన గుణములు కలవారు అయిన, చతస్రః = నలుగురు (దేవతలు).
తాత్పర్యము:
ఎర్రని
వర్ణము కలవారు, వరద, అభయ
ముద్రలను చేతులతో ధరించినవారు, శిరస్సునందు పాశము, అంకుశము, బాణము, ధనుస్సు
అనే ఆయుధములను, ఆభరణములను
ధరించినవారు, శ్రీమంతుడైన
త్రికోణమునకు వెలుపల ఆత్మక దేవతలుగా ఉన్నవారు, అనంతమైన గుణములు కలవారు అయిన ఆ
నలుగురు దేవతలు నిరంతరము రక్షించుగాక.
విశేషములు:
ఈ శ్లోకం
శ్రీచక్రములోని త్రికోణానికి వెలుపల ఉండే నలుగురు దేవతలను (సాధారణంగా కామేశ్వరి, వజ్రేశ్వరి, భగమాలినీ, సర్వమంగళా
వంటి దేవతలను సూచిస్తుంది) స్తుతిస్తుంది. వారు ఎరుపు రంగులో ఉంటారని, వరద-అభయ
ముద్రలను, పాశ-అంకుశ-బాణ-ధనుస్సులను
ధరిస్తారని, అనంత
గుణాలు కలవారని వర్ణించి,
వారి రక్షణను కోరబడింది.
- శ్రీమత్రికోణబహిరాత్మకదేవతాస్తా
దేవీః
షడఙ్గయువతీః పరిపూజయామి |
కున్దేన్దుకజ్జలకడారపిశఙ్గహవ్య-
వాహశ్రియో౽భయవరోద్యతపాణిపద్మాః
||
పదవిభాగము:
శ్రీమత్-త్రికోణ-బహిర్-ఆత్మక-దేవతాః
(శ్రీమత్ + త్రికోణ + బహిర్ + ఆత్మక + దేవతాః), తాః, దేవీః, షడఙ్గ-యువతీః
(షట్ + అఙ్గ + యువతీః),
పరిపూజయామి, కుంద-ఇందు-కజ్జల-కడార-పిశంగ-హవ్య-వాహ-శ్రియః
(కుంద + ఇందు + కజ్జల + కడార + పిశంగ + హవ్య + వాహ + శ్రియః), అభయ-వర-ఉద్యత-పాణి-పద్మాః
(అభయ + వర + ఉద్యత + పాణి + పద్మాః).
అన్వయము:
అభయవరోద్యతపాణిపద్మాః, కున్దేన్దుకజ్జలకడారపిశఙ్గహవ్యవాహశ్రియః, శ్రీమత్రికోణబహిరాత్మకదేవతాస్తాః
షడఙ్గయువతీః దేవీః పరిపూజయామి.
ప్రతి
పదార్థము:
అభయ-వర-ఉద్యత-పాణి-పద్మాః
= అభయ ముద్రను, వరద
ముద్రను ధరించి పైకి ఎత్తబడిన హస్త పద్మములు కలవారు, కుంద-ఇందు-కజ్జల-కడార-పిశంగ-హవ్య-వాహ-శ్రియః
= మల్లెపూవు, చంద్రుడు
(తెలుపు), కాటుక
(నలుపు), కడార
వర్ణం (బంగారు గోధుమ రంగు),
పిశంగ (పసుపు-ఎరుపు కలిసిన రంగు), అగ్ని (ఎరుపు-నలుపు) యొక్క కాంతిని
(శోభను) కలిగి ఉన్నవారు,
శ్రీమత్-త్రికోణ-బహిర్-ఆత్మక-దేవతాః = శ్రీమంతుడైన త్రికోణమునకు వెలుపల ఆత్మక
దేవతలుగా ఉన్న, తాః
= ఆ, షడఙ్గ-యువతీః
= షడంగ దేవతలు (హృదయ,
శిరస్సు, శిఖ, కవచ, నేత్ర, అస్త్ర
దేవతలు) అయిన, దేవీః
= దేవతలను, పరిపూజయామి
= నేను చక్కగా పూజిస్తున్నాను.
తాత్పర్యము:
అభయ
ముద్రను, వరద
ముద్రను ధరించి పైకి ఎత్తబడిన హస్త పద్మములు కలవారు, మల్లెపూవు, చంద్రుడు
(తెలుపు), కాటుక
(నలుపు), కడార
వర్ణం, పిశంగ
వర్ణం, అగ్ని
(రకరకాల రంగులు) యొక్క కాంతిని కలిగి ఉన్నవారు, శ్రీమంతుడైన త్రికోణమునకు వెలుపల
ఆత్మక దేవతలుగా ఉన్న షడంగ దేవతలను నేను చక్కగా పూజిస్తున్నాను.
విశేషములు:
ఈ శ్లోకం
శ్రీచక్రములోని త్రికోణం బయట ఉండే షడంగ దేవతలను (హృదయ, శిరస్సు, శిఖ, కవచ, నేత్ర, అస్త్ర
దేవతలు) వర్ణిస్తుంది. వారి చేతులలోని అభయ వరద ముద్రలు, వారి
విభిన్న రంగులు (వసంతంలో వర్ణించిన కర్మలను బట్టి రంగులు మారుతాయి), మరియు
శ్రీచక్రంలో వారి స్థానం ప్రస్తావించబడింది.
- శ్రీమత్త్రికోణపరమాద్భుతసర్వపూర్వ-
సిద్ధిప్రదేతి
పరమామృతహవ్యదేవ్యః |
కామేశ్వరీ
మమ దదాతు సమస్తకామాన్
వజ్రేశ్వరీ
భగవతీ భగమాలినీ చ ||
పదవిభాగము:
శ్రీమత్-త్రికోణ-పరమ-అద్భుత-సర్వ-పూర్వ-సిద్ధి-ప్రదా
(శ్రీమత్ + త్రికోణ + పరమ + అద్భుత + సర్వ + పూర్వ + సిద్ధి + ప్రదా), ఇతి, పరమ-అమృత-హవ్య-దేవ్యః
(పరమ + అమృత + హవ్య + దేవ్యః), కామేశ్వరీ, మమ,
దదాతు, సమస్త-కామాన్, వజ్రేశ్వరీ, భగవతీ, భగమాలినీ, చ.
అన్వయము:
శ్రీమత్త్రికోణపరమాద్భుతసర్వపూర్వసిద్ధిప్రదా
ఇతి పరమామృతహవ్యదేవ్యః కామేశ్వరీ, వజ్రేశ్వరీ, భగవతీ భగమాలినీ చ మమ సమస్తకామాన్
దదాతు.
ప్రతి
పదార్థము:
ఇతి =
ఇట్లని, శ్రీమత్-త్రికోణ-పరమ-అద్భుత-సర్వ-పూర్వ-సిద్ధి-ప్రదా =
శ్రీమంతుడైన త్రికోణములో ఉన్న, అత్యంత అద్భుతమైన, సమస్త సిద్ధి మొదలైన సిద్ధులను ప్రసాదించునట్టివి అయిన, పరమ-అమృత-హవ్య-దేవ్యః = పరమామృతమును హవ్యముగా స్వీకరించు దేవతలు (ముఖ్య
దేవతలు), కామేశ్వరీ = కామేశ్వరీ దేవి, వజ్రేశ్వరీ
= వజ్రేశ్వరీ దేవి, భగవతీ = భగవతీ దేవి, చ = మరియు, భగమాలినీ = భగమాలినీ దేవి, మమ = నాకు, సమస్త-కామాన్ = సమస్త కోరికలను, దదాతు = ప్రసాదించుగాక.
తాత్పర్యము:
శ్రీమంతుడైన
త్రికోణములో ఉన్న, అత్యంత
అద్భుతమైన, సమస్త
సిద్ధి మొదలైన సిద్ధులను ప్రసాదించునట్టి, పరమామృతమును హవ్యముగా స్వీకరించు
ముఖ్య దేవతలు అయిన కామేశ్వరీ, వజ్రేశ్వరీ మరియు భగవతీ భగమాలినీ దేవి నాకు సమస్త కోరికలను
ప్రసాదించుగాక.
విశేషములు:
ఈ శ్లోకం
శ్రీచక్రంలోని కేంద్ర త్రికోణంలో ఉండే ప్రధాన దేవతలను స్తుతిస్తుంది: కామేశ్వరి, వజ్రేశ్వరి, భగమాలినీ.
ఈ దేవతలు అత్యంత మహిమాన్వితులు, సిద్ధులను ప్రసాదించేవారు, మరియు భక్తుల కోరికలను తీర్చేవారని
వర్ణించబడింది.
- శ్రీమత్రికోణపురవిస్ఫురితాం త్రినేత్రాం
బాలాతపారుణతనుం
తరుణేన్దుమౌలిమ్ |
పీయూషభాజనధరాఙ్కుశపాశహస్తాం
కామేశ్వరీం
భగవతీం పరిపూజయామి ||
పదవిభాగము:
శ్రీమత్-త్రికోణ-పుర-విస్ఫురితాం
(శ్రీమత్ + త్రికోణ + పుర + విస్ఫురితాం), త్రి-నేత్రాం, బాల-ఆతప-అరుణ-తనుం
(బాల + ఆతప + అరుణ + తనుం),
తరుణ-ఇందు-మౌలిమ్ (తరుణ + ఇందు + మౌలిమ్), పీయూష-భాజన-ధర-అఙ్కుశ-పాశ-హస్తాం
(పీయూష + భాజన + ధర + అఙ్కుశ + పాశ + హస్తాం), కామేశ్వరీం, భగవతీం, పరిపూజయామి.
అన్వయము:
శ్రీమత్రికోణపురవిస్ఫురితాం, త్రినేత్రాం, బాలాతపారుణతనుం, తరుణేన్దుమౌలిం, పీయూషభాజనధరాఙ్కుశపాశహస్తాం
భగవతీం కామేశ్వరీం పరిపూజయామి.
ప్రతి
పదార్థము:
శ్రీమత్-త్రికోణ-పుర-విస్ఫురితాం
= శ్రీమంతుడైన త్రికోణపురమునందు ప్రకాశించుచున్నది, త్రి-నేత్రాం = మూడు కన్నులు కలది, బాల-ఆతప-అరుణ-తనుం
= ఉదయ సూర్యుని వలె ఎర్రని శరీరము కలది, తరుణ-ఇందు-మౌలిమ్ = బాలచంద్రుని
శిరస్సునందు ధరించినది,
పీయూష-భాజన-ధర = అమృత పాత్రను ధరించినది, అఙ్కుశ-పాశ-హస్తాం = అంకుశమును, పాశమును
చేతులలో కలది అయిన,
కామేశ్వరీం = కామేశ్వరీ దేవిని, భగవతీం = భగవతీ దేవిని, పరిపూజయామి
= నేను చక్కగా పూజిస్తున్నాను.
తాత్పర్యము:
శ్రీమంతుడైన
త్రికోణపురమునందు ప్రకాశించుచున్నది, మూడు కన్నులు కలది, ఉదయ
సూర్యుని వలె ఎర్రని శరీరము కలది, బాలచంద్రుని శిరస్సునందు ధరించినది, అమృత
పాత్రను, అంకుశమును, పాశమును
చేతులలో కలది అయిన భగవతీ కామేశ్వరీ దేవిని నేను చక్కగా పూజిస్తున్నాను.
విశేషములు:
ఈ శ్లోకం
శ్రీచక్ర కేంద్రంలోని కామేశ్వరీ దేవిని వర్ణిస్తుంది. ఆమె త్రినేత్రత్వం, అరుణ వర్ణం, బాలచంద్రుని
ధరించడం, చేతులలోని
ధారణలు ప్రస్తావించబడ్డాయి. ఆమె సౌందర్యానికి, ప్రేమకు అధిదేవత.
- పాశాఙ్కుశామృతకపాలకమాతులఙ్గ-
చాపేషుసఙ్గతకరామరుణాం
త్రినేత్రామ్ |
శ్రీమత్త్రికోణపరదైవతదక్షిణస్థాం
వజ్రేశ్వరీం
భగవతీం పరిపూజయామి ||
పదవిభాగము:
పాశ-అఙ్కుశ-అమృత-కపాలక-మాతులఙ్గ-చాప-ఇషు-సఙ్గత-కరామ్
(పాశ + అఙ్కుశ + అమృత + కపాలక + మాతులఙ్గ + చాప + ఇషు + సఙ్గత + కరామ్), అరుణాం, త్రి-నేత్రామ్, శ్రీమత్-త్రికోణ-పర-దైవత-దక్షిణ-స్థాం
(శ్రీమత్ + త్రికోణ + పర + దైవత + దక్షిణ + స్థాం), వజ్రేశ్వరీం, భగవతీం, పరిపూజయామి.
అన్వయము:
పాశాఙ్కుశామృతకపాలకమాతులఙ్గచాపేషుసఙ్గతకరాం, అరుణాం, త్రినేత్రాం, శ్రీమత్రికోణపరదైవతదక్షిణస్థాం
భగవతీం వజ్రేశ్వరీం పరిపూజయామి.
ప్రతి
పదార్థము:
పాశ-అఙ్కుశ-అమృత-కపాలక-మాతులఙ్గ-చాప-ఇషు-సఙ్గత-కరామ్
= పాశము, అంకుశము, అమృతముతో
నిండిన కపాలము, మాతులంగము
(నారింజ), ధనుస్సు, బాణములతో
కూడిన చేతులు కలది,
అరుణాం = ఎర్రని వర్ణము కలది, త్రి-నేత్రామ్ = మూడు కన్నులు కలది, శ్రీమత్-త్రికోణ-పర-దైవత-దక్షిణ-స్థాం
= శ్రీమంతుడైన త్రికోణములో ప్రధాన దేవతకు కుడి వైపున ఉన్నది అయిన, వజ్రేశ్వరీం
= వజ్రేశ్వరీ దేవిని,
భగవతీం = భగవతీ దేవిని,
పరిపూజయామి = నేను చక్కగా పూజిస్తున్నాను.
తాత్పర్యము:
పాశము, అంకుశము, అమృతకపాలము, మాతులంగము, ధనుస్సు, బాణములతో
కూడిన చేతులు కలది,
ఎర్రని వర్ణము కలది,
మూడు కన్నులు కలది,
శ్రీమంతుడైన త్రికోణములో ప్రధాన దేవతకు కుడి వైపున ఉన్న భగవతీ వజ్రేశ్వరీ
దేవిని నేను చక్కగా పూజిస్తున్నాను.
విశేషములు:
ఈ శ్లోకం
శ్రీచక్ర కేంద్రంలోని వజ్రేశ్వరీ దేవిని వర్ణిస్తుంది. ఆమె ధారణలు, అరుణ వర్ణం, త్రినేత్రత్వం, మరియు
కామేశ్వరీ దేవికి కుడి వైపున ఆమె స్థానం ప్రస్తావించబడ్డాయి.
- చన్ద్రననాం త్రినయనాం తరుణేన్దుమస్తాం
పాశాఙ్కుశాక్షగుణపుస్తకశస్తహస్తామ్
|
శ్రీమత్రికోణపరదైవతవామభాగే
శుభ్రాం
భజే భగవతీం భగమాలినీఞ్చ ||
పదవిభాగము:
చంద్ర-ఆననాం
(చంద్ర + ఆననాం), త్రి-నయనాం, తరుణ-ఇందు-మస్తాం
(తరుణ + ఇందు + మస్తాం),
పాశ-అఙ్కుశ-అక్షగుణ-పుస్తక-శస్త-హస్తామ్ (పాశ + అఙ్కుశ + అక్షగుణ + పుస్తక +
శస్త + హస్తామ్), శ్రీమత్-త్రికోణ-పర-దైవత-వామ-భాగే
(శ్రీమత్ + త్రికోణ + పర + దైవత + వామ + భాగే), శుభ్రాం, భజే, భగవతీం, భగమాలినీం-చ
(భగమాలినీం + చ).
అన్వయము:
చన్ద్రననాం, త్రినయనాం, తరుణేన్దుమస్తాం, పాశాఙ్కుశాక్షగుణపుస్తకశస్తహస్తాం, శుభ్రాం, శ్రీమత్రికోణపరదైవతవామభాగే
భగవతీం భగమాలినీం చ భజే.
ప్రతి
పదార్థము:
చంద్ర-ఆననాం
= చంద్రుని వలె ముఖము కలది,
త్రి-నయనాం = మూడు కన్నులు కలది, తరుణ-ఇందు-మస్తాం = బాలచంద్రుని
శిరస్సునందు ధరించినది,
పాశ-అఙ్కుశ-అక్షగుణ-పుస్తక-శస్త-హస్తామ్ = పాశము, అంకుశము, అక్షమాల, పుస్తకము, ఆయుధములను
చేతులలో ధరించినది,
శుభ్రాం = తెల్లని వర్ణము కలది అయిన, శ్రీమత్-త్రికోణ-పర-దైవత-వామ-భాగే =
శ్రీమంతుడైన త్రికోణములో ప్రధాన దేవతకు ఎడమ వైపున ఉన్న, భగవతీం =
భగవతీ దేవిని, భగమాలినీం-చ
= భగమాలినీ దేవిని,
భజే = నేను భజిస్తున్నాను.
తాత్పర్యము:
చంద్రుని
వలె ముఖము కలది, మూడు
కన్నులు కలది, బాలచంద్రుని
శిరస్సునందు ధరించినది,
పాశము, అంకుశము, అక్షమాల, పుస్తకము, ఆయుధములను
చేతులలో ధరించినది,
తెల్లని వర్ణము కలది అయిన భగవతీ భగమాలినీ దేవిని, శ్రీమంతుడైన
త్రికోణములో ప్రధాన దేవతకు ఎడమ వైపున ఉన్న ఆమెను నేను భజిస్తున్నాను.
విశేషములు:
ఈ శ్లోకం
శ్రీచక్ర కేంద్రంలోని భగమాలినీ దేవిని వర్ణిస్తుంది. ఆమె చంద్రుని వంటి ముఖం, త్రినేత్రత్వం, బాలచంద్రుని
ధరించడం, చేతులలోని
ధారణలు, శుభ్ర
వర్ణం, మరియు
కామేశ్వరీ దేవికి ఎడమ వైపున ఆమె స్థానం ప్రస్తావించబడ్డాయి.
27.చక్రాతిగుహ్యపరమాద్భుతసర్వపూర్వా-
నన్దాత్మకేzతిపరమే
నవమేషు పూర్వే |
భక్త్యా
పరాపరతరాతిరహస్యదేవీం
సేవే
పరాపరమయీం పరమేశ్వరీం తామ్ ||
పదవిభాగము:
చక్ర-అతి-గుహ్య-పరమ-అద్భుత-సర్వ-పూర్వ-ఆనంద-ఆత్మకే
(చక్ర + అతి + గుహ్య + పరమ + అద్భుత + సర్వ + పూర్వ + ఆనంద + ఆత్మకే), అతి-పరమే, నవమేషు, పూర్వే, భక్త్యా, పరాపర-తరా-అతి-రహస్య-దేవీం
(పరాపర + తరా + అతి + రహస్య + దేవీం), సేవే, పరాపర-మయీం, పరమేశ్వరీం, తామ్.
అన్వయము:
చక్రాతిగుహ్యపరమాద్భుతసర్వపూర్వానందాత్మకే, అతిపరమే
నవమేషు పూర్వే, పరాపరతరాతిరహస్యదేవీం, పరాపరమయీం
తాం పరమేశ్వరీం భక్త్యా సేవే.
ప్రతి
పదార్థము:
చక్ర-అతి-గుహ్య
= చక్రములలోకెల్లా అత్యంత రహస్యమైనది, పరమ-అద్భుత = అత్యంత అద్భుతమైనది, సర్వ-పూర్వ-ఆనంద-ఆత్మకే
= సమస్త ఆనందములకు మూలమైన ఆత్మ స్వరూపమునందు, అతి-పరమే = అత్యున్నతమైనది అయిన, నవమేషు =
తొమ్మిదింటిలో (నవచక్రాలలో), పూర్వే = మొదటిది (బిందు స్థానం) అయిన దానియందు, భక్త్యా =
భక్తితో, పరాపర-తరా-అతి-రహస్య-దేవీం
= పరా, అపరా, పరాతర
(అత్యంత ఉన్నతమైన) శక్తులకు అతీతమైనది, అత్యంత రహస్యమైన దేవత, పరాపర-మయీం
= పరా (అతీంద్రియ) మరియు అపరా (ఇంద్రియ గోచర) రూపముల కలది అయిన, పరమేశ్వరీం
= పరమేశ్వరీ దేవిని,
తామ్ = ఆ దేవిని,
సేవే = నేను సేవిస్తున్నాను.
తాత్పర్యము:
చక్రములలోకెల్లా
అత్యంత రహస్యమైనది,
అత్యంత అద్భుతమైనది,
సమస్త ఆనందములకు మూలమైన ఆత్మ స్వరూపమునందు, అత్యున్నతమైనది అయిన నవచక్రాలలో
(శ్రీచక్రంలోని) మొదటిదైన బిందు స్థానమునందు కొలువై ఉన్నది, పరా, అపరా, పరాతర
శక్తులకు అతీతమైనది,
అత్యంత రహస్యమైన దేవత,
పరా మరియు అపరా రూపముల కలది అయిన ఆ పరమేశ్వరీ దేవిని నేను భక్తితో
సేవిస్తున్నాను.
విశేషములు:
ఈ శ్లోకం
శ్రీచక్రము యొక్క అంతరంగ కేంద్రమైన బిందు స్థానంలో నివసించే పరమేశ్వరీ దేవిని
స్తుతిస్తుంది. ఆమె అత్యంత రహస్యమైన, అద్భుతమైన, సర్వానంద
స్వరూపిణి అని, పరాపరాతీతమైన
శక్తి అని, సర్వ
రూపాలలో వెలసి ఉంటుందని వర్ణించబడింది. ఇది శ్రీవిద్యా సాధనలోని అత్యున్నత
స్థితిని సూచిస్తుంది.
- ప్రత్యగ్రజాగ్రదరుణామ్బుజవక్త్రబిమ్బ-
చుమ్బాలికాలకుటిలాలకపల్లవాం
తామ్ |
ఆనన్దసాద్రకరుణామయసుప్రసన్నా(న్న-)
లీలాని(తి)లోలనలినోత్పలలోచనాలిమ్
||
పదవిభాగము:
ప్రత్యక్-అగ్ర-జాగ్రత్-అరుణ-అంబుజ-వక్త్ర-బింబ-చుంబ-అలికాలక-కుటిల-అలక-పల్లవాం
(ప్రత్యక్ + అగ్ర + జాగ్రత్ + అరుణ + అంబుజ + వక్త్ర + బింబ + చుంబ + అలికాలక +
కుటిల + అలక + పల్లవాం),
తామ్, ఆనంద-సాంద్ర-కరుణా-మయ-సుప్రసన్నామ్
(ఆనంద + సాంద్ర + కరుణా + మయ + సుప్రసన్నామ్), లీలా-ని-లోల-నలిన-ఉత్పల-లోచనాలిమ్
(లీలా + ని + లోల + నలిన + ఉత్పల + లోచనాలిమ్).
అన్వయము:
ప్రత్యగ్రజాగ్రదరుణామ్బుజవక్త్రబిమ్బచుమ్బాలికాలకుటిలాలకపల్లవాం, ఆనందసాంద్రకరుణామయసుప్రసన్నాం, లీలానిలోలనలినోత్పలలోచనాలిం
తాం (దేవీం).
ప్రతి
పదార్థము:
ప్రత్యక్-అగ్ర-జాగ్రత్-అరుణ-అంబుజ-వక్త్ర-బింబ
= నూతనంగా వికసించిన ఎర్రని పద్మము వంటి ముఖ బింబమును (చంద్రబింబము వలె గుండ్రని
ముఖము) కలిగి, చుంబ-అలికాలక-కుటిల-అలక-పల్లవాం
= ముద్దుపెట్టుకుంటున్న తుమ్మెదల వంటి ముంగురులు, వంకర ముంగురుల చిగుళ్ళు కలది
(ముంగురులు తుమ్మెదల వలె ఉన్నాయని, అవి అందంగా వంకరలు తిరిగాయని అర్థం), తామ్ = ఆ
దేవిని, ఆనంద-సాంద్ర-కరుణా-మయ-సుప్రసన్నామ్
= ఆనందముతో నిండిన,
దయతో కూడిన, అత్యంత
ప్రసన్నమైనది, లీలా-ని-లోల-నలిన-ఉత్పల-లోచనాలిమ్
= లీలగా కదలాడుచున్న నీటిపద్మము, నల్లకలువ వంటి కన్నుల సమూహము కలది (ఆమె కన్నులు పద్మాలు, కలువలు వలె
అందంగా, చంచలంగా
ఉన్నాయని అర్థం).
తాత్పర్యము:
నూతనంగా
వికసించిన ఎర్రని పద్మము వంటి ముఖము కలది, ముద్దుపెట్టుకుంటున్న తుమ్మెదల వంటి, వంకరగా
ఉన్న ముంగురుల చిగుళ్ళు కలది, ఆనందముతో నిండిన, దయతో కూడిన, అత్యంత
ప్రసన్నమైనది, లీలగా
కదలాడుచున్న నీటిపద్మము,
నల్లకలువ వంటి కన్నుల సమూహము కల ఆ దేవిని (పూజిస్తున్నాను).
విశేషములు:
ఈ శ్లోకం
దేవత యొక్క ముఖ సౌందర్యాన్ని, కళ్ళ సౌందర్యాన్ని వర్ణిస్తుంది. ఆమె ముఖం వికసించిన పద్మం
వలె అందంగా ఉందని, ముంగురులు
తుమ్మెదల వలె ఉన్నాయని,
ఆమె కళ్ళు పద్మాలు,
కలువలు వలె చంచలమైనవని,
ఆమె దయతో నిండి,
ప్రసన్నంగా ఉంటుందని తెలియజేస్తుంది.
- సిన్దూరసున్దరశరీరవిరాజమాన-
రాజీవదాడిమజవానవబన్దుజీవామ్
|
శ్రీమన్మహాముకుటకోటిమహార్ఘ్యరత్న-
సబ్రహ్మచారిపరమామృతచన్ద్రరేఖామ్
||
పదవిభాగము:
సిన్దూర-సున్దర-శరీర-విరాజమాన
(సిన్దూర + సున్దర + శరీర + విరాజమాన), రాజీవ-దాడిమ-జవా-నవ-బన్దుజీవామ్
(రాజీవ + దాడిమ + జవా + నవ + బన్దుజీవామ్), శ్రీమత్-మహా-ముకుట-కోటి-మహార్ఘ్య-రత్న
(శ్రీమత్ + మహా + ముకుట + కోటి + మహార్ఘ్య + రత్న), స-బ్రహ్మచారి-పరమ-అమృత-చన్ద్ర-రేఖామ్
(స + బ్రహ్మచారి + పరమ + అమృత + చన్ద్ర + రేఖామ్).
అన్వయము:
సిన్దూరసున్దరశరీరవిరాజమానరాజీవదాడిమజవానవబన్దుజీవాం, శ్రీమన్మహాముకుటకోటిమహార్ఘ్య
రత్నసబ్రహ్మచారిపరమామృతచన్ద్రరేఖాం (తాం దేవీం).
ప్రతి
పదార్థము:
సిన్దూర-సున్దర-శరీర-విరాజమాన
= సింధూరము వలె అందమైన శరీరముతో ప్రకాశించునది, రాజీవ-దాడిమ-జవా-నవ-బన్దుజీవామ్ =
పద్మము, దానిమ్మ, మందారము, నూతన బంధూక
పుష్పము వలె (ఎరుపు రంగులో) జీవము కలది, శ్రీమత్-మహా-ముకుట-కోటి-మహార్ఘ్య-రత్న
= శ్రీమంతుడైన, గొప్ప
కిరీటమునందు కోటి అమూల్యమైన రత్నములు కలది, స-బ్రహ్మచారి-పరమ-అమృత-చన్ద్ర-రేఖామ్
= బ్రహ్మచారి అయిన శివునితో కూడిన (లేదా బ్రహ్మచారి రూపంలోని చంద్రునితో కూడిన), పరమామృతమును
ప్రసాదించు చంద్రరేఖను (శిరస్సునందు) కలది.
తాత్పర్యము:
సింధూరము
వలె అందమైన శరీరముతో ప్రకాశించునది, పద్మము, దానిమ్మ, మందారము, నూతన బంధూక
పుష్పము వలె జీవము,
ఎరుపు రంగు కలది,
శ్రీమంతుడైన, గొప్ప
కిరీటమునందు కోటి అమూల్యమైన రత్నములు కలది, పరమామృతమును ప్రసాదించు చంద్రరేఖను
(బాలచంద్రుని) శిరస్సునందు ధరించిన ఆ దేవిని (పూజిస్తున్నాను).
విశేషములు:
ఈ శ్లోకం
దేవత యొక్క శరీరాన్ని,
రంగును, కిరీటాన్ని, మరియు
చంద్రరేఖ ధారణను వర్ణిస్తుంది. ఆమె శరీరం సింధూరం వలె ఎర్రగా, అందంగా
ఉందని, అనేక
ఎర్రని పుష్పాల వలె ప్రకాశిస్తుందని, ఆమె కిరీటం అత్యంత విలువైన రత్నాలతో
అలంకరించబడిందని, మరియు
ఆమె శిరస్సునందు అమృత ప్రదాత అయిన చంద్రుడు ఉన్నాడని తెలియజేస్తుంది. ఇది
సౌందర్యానికి, ఔదార్యానికి, దివ్యత్వానికి
ప్రతీక.
- సుభ్రూతయా విజితరూపపినాకపాణే-
ర్బాణాసనర్ధివినివేశితబాణలీలామ్
|
తద్విశ్వకర్మపరిసూత్రితనాసికాగ్రాం
పద్మాసనాం
త్రినయనాం తరుణేన్దుమస్తామ్ ||
పదవిభాగము:
సు-భ్రూతయా
(సు + భ్రూతయా), విజిత-రూప-పినాకపాణేః
(విజిత + రూప + పినాకపాణేః), బాణాసన-అర్ధి-వినివేశిత-బాణ-లీలామ్ (బాణాసన + అర్ధి +
వినివేశిత + బాణ + లీలామ్),
తద్-విశ్వకర్మ-పరిసూత్రిత-నాసికాగ్రాం (తద్ + విశ్వకర్మ + పరిసూత్రిత +
నాసికాగ్రాం), పద్మ-ఆసనాం, త్రి-నయనాం, తరుణ-ఇందు-మస్తామ్
(తరుణ + ఇందు + మస్తామ్).
అన్వయము:
సుభ్రూతయా
విజితరూపపినాకపాణేః,
బాణాసనర్ధివినివేశితబాణలీలాం, తద్విశ్వకర్మపరిసూత్రితనాసికాగ్రాం, పద్మాసనాం, త్రినయనాం, తరుణేన్దుమస్తాం
(దేవీం).
ప్రతి
పదార్థము:
సు-భ్రూతయా
= అందమైన కనుబొమ్మలచే,
విజిత-రూప-పినాకపాణేః = పినాకపాణి (శివుని) రూపమును జయించినది (శివుని కన్నా
అందమైనది అని భావం),
బాణాసన-అర్ధి-వినివేశిత-బాణ-లీలామ్ = బాణములను, ధనుస్సులను సరైన విధంగా ధరించి
క్రీడించునది, తద్-విశ్వకర్మ-పరిసూత్రిత-నాసికాగ్రాం
= విశ్వకర్మచే చక్కగా నిర్మించబడిన (సూత్రబద్ధం చేయబడిన) ముక్కు అగ్రభాగము కలది, పద్మ-ఆసనాం
= పద్మాసనమునందు కూర్చున్నది, త్రి-నయనాం = మూడు కన్నులు కలది, తరుణ-ఇందు-మస్తామ్
= బాలచంద్రుని శిరస్సునందు ధరించినది అయిన ఆ దేవిని (పూజిస్తున్నాను).
తాత్పర్యము:
అందమైన
కనుబొమ్మలచే శివుని రూపమును జయించినది (శివుని కన్నా అందమైనది), బాణములను, ధనుస్సులను
సరైన విధంగా ధరించి క్రీడించునది, విశ్వకర్మచే చక్కగా నిర్మించబడిన ముక్కు అగ్రభాగము కలది, పద్మాసనమునందు
కూర్చున్నది, మూడు
కన్నులు కలది, బాలచంద్రుని
శిరస్సునందు ధరించిన ఆ దేవిని (స్తుతిస్తున్నాను).
విశేషములు:
ఈ శ్లోకం
దేవత యొక్క ముఖ సౌందర్యం,
కనుబొమ్మల అందం,
ఆమె ఆయుధ ధారణ,
ముక్కు యొక్క సౌందర్యం,
పద్మాసనం, త్రినేత్రత్వం, మరియు
చంద్రధారణను వర్ణిస్తుంది. శివుని రూపానికి మించిన అందం ఆమెదని కవి భావన.
- ఈషద్వికాశితమనోహరహాసదన్త
వాసఃశ్రియా
జితనవోదితచన్ద్రరేఖామ్ |
సౌన్దర్యదైవతమహామృగనాభిచిత్ర-
పత్రాంశుమిన్దుకమనీయలలాటపట్టామ్
॥
పదవిభాగము:
ఈషత్-వికాశిత-మనోహర-హాస-దంత-వాసః-శ్రియా
(ఈషత్ + వికాశిత + మనోహర + హాస + దంత + వాసః + శ్రియా), జిత-నవ-ఉదిత-చంద్ర-రేఖామ్
(జిత + నవ + ఉదిత + చంద్ర + రేఖామ్), సౌందర్య-దైవత-మహా-మృగ-నాభి-చిత్ర-పత్ర-అంశుమ్
(సౌందర్య + దైవత + మహా + మృగ + నాభి + చిత్ర + పత్ర + అంశుమ్), ఇందు-కమనీయ-లలాట-పట్టామ్
(ఇందు + కమనీయ + లలాట + పట్టామ్).
అన్వయము:
ఈషద్వికాశితమనోహరహాసదంతవాసఃశ్రియా
జితనవోదితచంద్రరేఖాం,
సౌందర్యదైవతమహామృగనాభిచిత్రపత్రాంశుం, ఇందుకమనీయలలాటపట్టాం (దేవీం).
ప్రతి
పదార్థము:
ఈషత్-వికాశిత-మనోహర-హాస
= కొద్దిగా వికసించిన మనోహరమైన చిరునవ్వు, దంత-వాసః-శ్రియా = దంతాల కాంతిచే, జిత-నవ-ఉదిత-చంద్ర-రేఖామ్
= నూతనంగా ఉదయించిన చంద్రరేఖను జయించినది, సౌందర్య-దైవత-మహా-మృగ-నాభి-చిత్ర-పత్ర-అంశుమ్
= సౌందర్యానికి అధిదేవత,
గొప్ప కస్తూరి బొట్టుతో చిత్రించిన పత్రలేఖలను (చిత్రాలను) కాంతిగా కలది, ఇందు-కమనీయ-లలాట-పట్టామ్
= చంద్రుని వలె అందమైన నుదుటి భాగము కలది అయిన ఆ దేవిని (స్తుతిస్తున్నాను).
తాత్పర్యము:
కొద్దిగా
వికసించిన మనోహరమైన చిరునవ్వు, దంతాల కాంతిచే నూతనంగా ఉదయించిన చంద్రరేఖను జయించినది, సౌందర్యానికి
అధిదేవత, గొప్ప
కస్తూరి బొట్టుతో చిత్రించిన పత్రలేఖలను కాంతిగా కలది, చంద్రుని
వలె అందమైన నుదుటి భాగము కల ఆ దేవిని (స్తుతిస్తున్నాను).
విశేషములు:
ఈ శ్లోకం
దేవత యొక్క దంతాల కాంతి,
చిరునవ్వు, నుదుటి
అందం, మరియు
కస్తూరి బొట్టు యొక్క సౌందర్యాన్ని వర్ణిస్తుంది. ఆమె సౌందర్యం చంద్రుని కాంతిని
మించిందని, ఆమె
నుదురు చంద్రుని వలె అందంగా ఉందని తెలియజేస్తుంది.
- లావణ్యభాణ్డశుభగణ్ణయుగాభిరామా-
నౌపమ్యకాన్తిచికురాభివిరాజమానామ్
|
శ్రీకుణ్డలద్వయవిమణితగణశోభా-
పాణిత్యఖణ్ణితసుధానిధిమణ్డలాభామ్
||
పadవిభాగము:
లావణ్య-భాణ్డ-శుభ-గణ్డ-యుగ-అభిరామా
(లావణ్య + భాణ్డ + శుభ + గణ్డ + యుగ + అభిరామా), అనౌపమ్య-కాన్తి-చికురాభి-విరాజమానామ్
(అనౌపమ్య + కాన్తి + చికురాభి + విరాజమానామ్), శ్రీ-కుణ్డల-ద్వయ-విమణిత-గణ-శోభా
(శ్రీ + కుణ్డల + ద్వయ + విమణిత + గణ + శోభా), పాణిత్య-ఖండిత-సుధానిధి-మండల-ఆభామ్
(పాణిత్య + ఖండిత + సుధానిధి + మండల + ఆభామ్).
అన్వయము:
లావణ్యభాణ్డశుభగణ్డయుగాభిరామాం, అనౌపమ్యకాన్తిచికురాభివిరాజమానాం, శ్రీకుణ్డలద్వయవిమణితగణశోభాం, పాణిత్యఖణ్ణితసుధానిధిమణ్డలాభాం
(దేవీం).
ప్రతి
పదార్థము:
లావణ్య-భాణ్డ-శుభ-గణ్డ-యుగ-అభిరామా
= లావణ్యానికి నిధి వంటి,
శుభకరమైన చెక్కిళ్ళ జతచే అందమైనది, అనౌపమ్య-కాన్తి-చికురాభి-విరాజమానామ్
= సాటిలేని కాంతివంతమైన కేశములతో ప్రకాశించునది, శ్రీ-కుణ్డల-ద్వయ-విమణిత-గణ-శోభా =
శ్రేష్ఠమైన రెండు కుండలములచే అలంకరించబడిన చెక్కిళ్ళ అందం కలది, పాణిత్య-ఖండిత-సుధానిధి-మండల-ఆభామ్
= తన పాండిత్యముచే చంద్రుని మండలం యొక్క కాంతిని కూడా ఖండించినంత గొప్ప కాంతి కలది
అయిన ఆ దేవిని (స్తుతిస్తున్నాను).
తాత్పర్యము:
లావణ్యానికి
నిధి వంటి, శుభకరమైన
చెక్కిళ్ళ జతచే అందమైనది,
సాటిలేని కాంతివంతమైన కేశములతో ప్రకాశించునది, శ్రేష్ఠమైన రెండు కుండలములచే
అలంకరించబడిన చెక్కిళ్ళ అందం కలది, తన పాండిత్యముచే చంద్రుని మండలం
యొక్క కాంతిని కూడా ఖండించినంత గొప్ప కాంతి కల ఆ దేవిని (స్తుతిస్తున్నాను).
విశేషములు:
ఈ శ్లోకం
దేవత యొక్క చెక్కిళ్ళ,
కేశాల, చెవులకు
ఉండే కుండలాల సౌందర్యాన్ని,
మరియు ఆమె జ్ఞాన తేజస్సును వర్ణిస్తుంది. ఆమె పాండిత్యం చంద్రుని కాంతిని కూడా
మించిందని, ఆమె
రూపం అద్భుతమైనదని తెలియజేస్తుంది.
- కర్పూరపూరపరిపూరితచారునాగ-
వల్లీరసార్ద్రఖపురాఢ్యనిభాధరౌష్ఠిమ్
|
గ్రైవేయచుమ్బితమణిద్యుతిదీప్యమాన-
సచ్ఛాయయా
ద్విగుణశోభితకమ్బుకణ్ఠీమ్ ||
పదవిభాగము:
కర్పూర-పూర-పరిపూరిత-చారు-నాగ-వల్లీ-రస-ఆర్ద్ర-ఖపుర-ఆఢ్య-నిభ-అధర-ఓష్ఠిమ్
(కర్పూర + పూర + పరిపూరిత + చారు + నాగ + వల్లీ + రస + ఆర్ద్ర + ఖపుర + ఆఢ్య + నిభ
+ అధర + ఓష్ఠిమ్), గ్రైవేయ-చుంబిత-మణి-ద్యుతి-దీప్యమాన
(గ్రైవేయ + చుంబిత + మణి + ద్యుతి + దీప్యమాన), సత్-ఛాయయా (సత్ + ఛాయయా), ద్విగుణ-శోభిత-కమ్బు-కణ్ఠీమ్ (ద్విగుణ + శోభిత + కమ్బు + కణీమ్).
అన్వయము:
కర్పూరపూరపరిపూరితచారునాగవల్లీరసార్ద్రఖపురాఢ్యనిభాధరౌష్ఠిం, గ్రైవేయచుమ్బితమణిద్యుతిదీప్యమానసచ్ఛాయయా
ద్విగుణశోభితకమ్బుకణ్ఠీ (దేవీం).
ప్రతి
పదార్థము:
కర్పూర-పూర-పరిపూరిత-చారు-నాగ-వల్లీ-రస-ఆర్ద్ర
= కర్పూరము, నాగవల్లి
(తమలపాకు) రసముచే తడిసిన,
ఖపుర-ఆఢ్య-నిభ-అధర-ఓష్ఠిమ్ = ఖపుర (పుక్కిలించిన తాంబూలపు ఎరుపు) తో ధనికమైన, సమానమైన
అధరము (క్రింది పెదవి),
ఓష్ఠము (పై పెదవి) కలది, గ్రైవేయ-చుంబిత-మణి-ద్యుతి-దీప్యమాన = కంఠహారముచే ముద్దు
పెట్టుకొనబడుచున్న మణి కాంతులచే ప్రకాశించుచున్న, సత్-ఛాయయా = మంచి కాంతిచే, ద్విగుణ-శోభిత-కమ్బు-కణ్ఠీమ్ = రెట్టింపు అందముతో ప్రకాశించుచున్న శంఖము వంటి కంఠము కలది అయిన ఆ
దేవిని (స్తుతిస్తున్నాను).
తాత్పర్యము:
కర్పూరము, తమలపాకు
రసముచే తడిసిన, పుక్కిలించిన
తాంబూలపు ఎరుపుతో ధనికమైన,
సమానమైన పెదవులు కలది,
కంఠహారముచే ముద్దు పెట్టుకొనబడుచున్న మణి కాంతులచే ప్రకాశించుచున్న, మంచి
కాంతిచే రెట్టింపు అందముతో ప్రకాశించుచున్న శంఖము వంటి కంఠము కల ఆ దేవిని
(స్తుతిస్తున్నాను).
విశేషములు:
ఈ శ్లోకం
దేవత యొక్క పెదవుల సౌందర్యాన్ని, కంఠం యొక్క అందాన్ని వర్ణిస్తుంది. ఆమె పెదవులు తాంబూల
రసంతో ఎర్రగా, అందంగా
ఉన్నాయని, కంఠం
శంఖం వలె సుందరంగా,
కంఠహార రత్నాల కాంతిచే మరింత ప్రకాశిస్తుందని తెలియజేస్తుంది.
- లాక్షారసస్నపితబాలమృణాలనాల-
లీలాలయామలరసాఞ్చతబాహువల్లీమ్
|
రక్తోత్పలోజ్జ్వలదలామలకోమలాభి-
ర్బాలప్రవాలలలితాఙ్గులిపాణిలీలామ్
||
పదవిభాగము:
లాక్షా-రస-స్నపిత-బాల-మృణాల-నాల-లీలా-ఆలయ-అమల-రస-అంచిత-బాహు-వల్లీమ్
(లాక్షా + రస + స్నపిత + బాల + మృణాల + నాల + లీలా + ఆలయ + అమల + రస + అంచిత +
బాహు + వల్లీమ్), రక్త-ఉత్పల-ఉజ్జ్వల-దల-అమల-కోమలాభిః
(రక్త + ఉత్పల + ఉజ్జ్వల + దల + అమల + కోమలాభిః), బాల-ప్రవాల-లలిత-అఙ్గులి-పాణి-లీలామ్
(బాల + ప్రవాల + లలిత + అఙ్గులి + పాణి + లీలామ్).
అన్వయము:
లాక్షారసస్నపితబాలమృణాలనాలలీలాలయామలరసాంచితబాహువల్లీం, రక్తోత్పలోజ్జ్వలదలామలకోమలాభిర్బాలప్రవాలలలితాంగులిపాణిలీలాం
(దేవీం).
ప్రతి
పదార్థము:
లాక్షా-రస-స్నపిత-బాల-మృణాల-నాల
= లాక్షారసంతో (లక్క రసం) స్నానం చేయించిన లేత తామరతూడు వలె, లీలా-ఆలయ-అమల-రస-అంచిత-బాహు-వల్లీమ్
= లీలలకు నిలయమైన, స్వచ్ఛమైన
రసముతో నిండిన, వల్లి
(తీగ) వంటి బాహువులు కలది,
రక్త-ఉత్పల-ఉజ్జ్వల-దల-అమల-కోమలాభిః = ఎర్రని కలువ పూవు యొక్క ప్రకాశవంతమైన, స్వచ్ఛమైన, కోమలమైన
దళముల వలె, బాల-ప్రవాల-లలిత-అఙ్గులి-పాణి-లీలామ్
= లేత పగడాల వలె అందమైన వేళ్ళు, చేతుల యొక్క క్రీడలు కలది అయిన ఆ దేవిని
(స్తుతిస్తున్నాను).
తాత్పర్యము:
లక్క రసంతో
స్నానం చేయించిన లేత తామరతూడు వలె, లీలలకు నిలయమైన, స్వచ్ఛమైన
రసముతో నిండిన, వల్లి
(తీగ) వంటి బాహువులు కలది,
ఎర్రని కలువ పూవు యొక్క ప్రకాశవంతమైన, స్వచ్ఛమైన, కోమలమైన
దళముల వలె, లేత
పగడాల వలె అందమైన వేళ్ళు,
చేతుల యొక్క క్రీడలు కల ఆ దేవిని (స్తుతిస్తున్నాను).
విశేషములు:
ఈ శ్లోకం
దేవత యొక్క బాహువులు మరియు చేతి వేళ్ళ సౌందర్యాన్ని వర్ణిస్తుంది. ఆమె బాహువులు
లాక్షారసంలో ముంచిన తామరతూడు వలె కోమలంగా, తీగల వలె సుందరంగా ఉన్నాయని, ఆమె వేళ్ళు
ఎర్రని కలువ రేకులు మరియు లేత పగడాల వలె అందంగా ఉన్నాయని తెలియజేస్తుంది. ఇది ఆమె
దైవత్వం, సౌందర్యం
మరియు సున్నితత్వానికి ప్రతీక.
- తద్విశ్వకర్మపరియత్నవినిర్మితశ్రీ-
రత్నాఙ్గురీయకనఖద్యుతిదీప్యమానామ్
|
కేనాపి
కారణవశేన గృహీతబద్ధ-
పాశాఙ్కుశేషుధనురాయుధభూషణాం
తామ్ ||
పదవిభాగము:
తత్-విశ్వకర్మ-పరియత్న-వినిర్మిత-శ్రీ-రత్న-అంగురీయక-నఖ-ద్యుతి-దీప్యమానామ్
(తత్ + విశ్వకర్మ + పరియత్న + వినిర్మిత + శ్రీ + రత్న + అంగురీయక + నఖ + ద్యుతి +
దీప్యమానామ్), కేన-అపి-కారణ-వశేన
(కేన + అపి + కారణ + వశేన),
గృహీత-బద్ధ-పాశ-అఙ్కుశ-ఇషు-ధనుః-ఆయుధ-భూషణాం (గృహీత + బద్ధ + పాశ + అఙ్కుశ +
ఇషు + ధనుః + ఆయుధ + భూషణాం), తామ్.
అన్వయము:
తద్విశ్వకర్మపరియత్నవినిర్మితశ్రీరత్నాఙ్గురీయకనఖద్యుతిదీప్యమానాం, కేనాపికారణవశేన
గృహీతబద్ధపాశాఙ్కుశేషుధనురాయుధభూషణాం తాం (దేవీం).
ప్రతి
పదార్థము:
తత్-విశ్వకర్మ-పరియత్న-వినిర్మిత
= ఆ విశ్వకర్మ యొక్క ప్రయత్నముచే నిర్మించబడిన, శ్రీ-రత్న-అంగురీయక = శ్రేష్ఠమైన
రత్నాంగుళీయకము (ఉంగరాలు) మరియు, నఖ-ద్యుతి-దీప్యమానామ్ = గోళ్ళ కాంతిచే ప్రకాశించుచున్నది, కేన-అపి-కారణ-వశేన
= ఏదో ఒక కారణముచే,
గృహీత-బద్ధ = గ్రహించబడి కట్టబడిన, పాశ-అఙ్కుశ-ఇషు-ధనుః-ఆయుధ-భూషణాం =
పాశము, అంకుశము, బాణము, ధనుస్సు
అనే ఆయుధములను ఆభరణములుగా కలది అయిన ఆ దేవిని (స్తుతిస్తున్నాను).
తాత్పర్యము:
విశ్వకర్మ
యొక్క ప్రత్యేక ప్రయత్నముచే నిర్మించబడిన శ్రేష్ఠమైన రత్నాంగుళీయకముల (ఉంగరాల)
మరియు గోళ్ళ కాంతిచే ప్రకాశించుచున్నది, ఏదో ఒక కారణముచే పాశము, అంకుశము, బాణము, ధనుస్సు
అనే ఆయుధములను ఆభరణములుగా ధరించినది అయిన ఆ దేవిని (స్తుతిస్తున్నాను).
విశేషములు:
ఈ శ్లోకం
దేవత చేతుల సౌందర్యాన్ని,
ముఖ్యంగా ఆమె రత్నాభరణాలను, గోళ్ళ కాంతిని వర్ణిస్తుంది. ఆమె ఆయుధాలను ధరించిన తీరు, అవి ఆమెకు
ఆభరణాలుగా మారిన వైనం ప్రస్తావించబడింది. ఆమె అద్భుతమైన సృష్టికర్త (విశ్వకర్మ) చే
సృష్టించబడిన సౌందర్యానికి నిలయమని భావం.
- త్రైలోక్యదుర్లభమహామణినాయకశ్రీ-
సంసక్తమౌక్తికఫలోజ్జ్వలహారలక్ష్మీమ్
|
లావణ్యవారిపరిపూర్ణసువర్ణకుమ్భ-
శోభాభిభావికుచమణ్డలపూర్ణకుమ్భామ్
||
పదవిభాగము:
త్రైలోక్య-దుర్లభ-మహా-మణి-నాయక-శ్రీ-సంసక్త-మౌక్తిక-ఫల-ఉజ్జ్వల-హార-లక్ష్మీమ్
(త్రైలోక్య + దుర్లభ + మహా + మణి + నాయక + శ్రీ + సంసక్త + మౌక్తిక + ఫల + ఉజ్జ్వల
+ హార + లక్ష్మీమ్),
లావణ్య-వారి-పరిపూర్ణ-సువర్ణ-కుంభ-శోభా-అభిభావి-కుచ-మండల-పూర్ణ-కుంభామ్
(లావణ్య + వారి + పరిపూర్ణ + సువర్ణ + కుంభ + శోభా + అభిభావి + కుచ + మండల + పూర్ణ
+ కుంభామ్).
అన్వయము:
త్రైలోక్యదుర్లభమహామణినాయకశ్రీసంసక్తమౌక్తికఫలోజ్జ్వలహారలక్ష్మీం, లావణ్యవారిపరిపూర్ణసువర్ణకుమ్భశోభాభిభావికుచమణ్డలపూర్ణకుంభాం
(దేవీం).
ప్రతి
పదార్థము:
త్రైలోక్య-దుర్లభ
= మూడు లోకములలోనూ దుర్లభమైన, మహా-మణి-నాయక = గొప్ప మణులకు అధిపతియైన, శ్రీ-సంసక్త
= శ్రేష్ఠమైన (ముత్యాలతో) కూడిన, మౌక్తిక-ఫల-ఉజ్జ్వల-హార-లక్ష్మీమ్ = ముత్యాల పంట వలె
ప్రకాశించుచున్న హారముల అందం కలది, లావణ్య-వారి-పరిపూర్ణ-సువర్ణ-కుంభ =
లావణ్యమనే జలముతో నిండిన బంగారు కలశము యొక్క, శోభా-అభిభావి = అందమును మించిన, కుచ-మండల-పూర్ణ-కుంభామ్
= స్తన మండలము అనే పూర్ణ కుంభములు కలది అయిన ఆ దేవిని (స్తుతిస్తున్నాను).
తాత్పర్యము:
మూడు
లోకములలోనూ దుర్లభమైన,
గొప్ప మణులకు అధిపతియైన, శ్రేష్ఠమైన ముత్యాలతో కూడిన, ముత్యాల పంట వలె ప్రకాశించుచున్న
హారముల అందం కలది, లావణ్యమనే
జలముతో నిండిన బంగారు కలశము యొక్క అందమును మించిన స్తన మండలము అనే పూర్ణ కుంభములు
కల ఆ దేవిని (స్తుతిస్తున్నాను).
విశేషములు:
ఈ శ్లోకం
దేవత యొక్క వక్షస్థల సౌందర్యాన్ని, ఆమె ధరించిన హారాలను వర్ణిస్తుంది.
ఆమె హారాలు త్రైలోక్య దుర్లభమైన మణులతో, ముత్యాలతో కూడి ఉన్నాయని, ఆమె
స్తనాలు లావణ్యంతో నిండిన బంగారు కలశాల వలె అందంగా ఉన్నాయని పోల్చబడింది.
- లోకత్రయే౽ప్యతిసుదుర్లభసామ్యసౌమ్య-
శోభావిభాకరవలిత్రయశోభిమధ్యామ్
|
లావణ్యనాభిగహనాభిగృహప్రవిష్ట-
శ్రీమన్మహాద్యుతిమయీం
నవలోమరాజీమ్ ॥
పదవిభాగము:
లోక-త్రయే-అపి-అతి-సుదుర్లభ-సామ్య-సౌమ్య-శోభా-విభాకర-వలి-త్రయ-శోభి-మధ్యామ్
(లోక + త్రయే + అపి + అతి + సుదుర్లభ + సామ్య + సౌమ్య + శోభా + విభాకర + వలి +
త్రయ + శోభి + మధ్యామ్),
లావణ్య-నాభి-గహన-అభి-గృహ-ప్రవిష్ట (లావణ్య + నాభి + గహన + అభి + గృహ +
ప్రవిష్ట), శ్రీమత్-మహా-ద్యుతి-మయీం
(శ్రీమత్ + మహా + ద్యుతి + మయీం), నవ-లోమ-రాజీమ్ (నవ + లోమ + రాజీమ్).
అన్వయము:
లోకత్రయే౽ప్యతిసుదుర్లభసామ్యసౌమ్యశోభావిభాకరవలిత్రయశోభిమధ్యాం, లావణ్యనాభిగహనాభిగృహప్రవిష్టశ్రీమన్మహాద్యుతిమయీం
నవలోమరాజీం (తాం దేవీం).
ప్రతి
పదార్థము:
లోక-త్రయే-అపి
= మూడు లోకములలో కూడా,
అతి-సుదుర్లభ-సామ్య = పోలిక లేనంత అత్యంత దుర్లభమైన, సౌమ్య-శోభా-విభాకర
= సౌమ్యమైన కాంతితో ప్రకాశించుచున్న, వలి-త్రయ-శోభి-మధ్యామ్ = మూడు
ముడతలతో (వలి త్రయము) ప్రకాశించుచున్న నడుము భాగము కలది, లావణ్య-నాభి-గహన-అభి-గృహ-ప్రవిష్ట
= లావణ్యమనే నాభి లోయలోని గృహమును ప్రవేశించిన, శ్రీమత్-మహా-ద్యుతి-మయీం =
శ్రీమంతుడైన, గొప్ప
కాంతిమయమైన, నవ-లోమ-రాజీమ్
= నూతనమైన (అందమైన) రోమ రాజి (బొడ్డు నుండి పైకి ఉండే సన్నని వెంట్రుకల వరుస) కలది
అయిన ఆ దేవిని (స్తుతిస్తున్నాను).
తాత్పర్యము:
మూడు
లోకములలో కూడా పోలిక లేనంత అత్యంత దుర్లభమైన, సౌమ్యమైన కాంతితో ప్రకాశించుచున్న, మూడు
ముడతలతో (వలి త్రయము) ప్రకాశించుచున్న నడుము భాగము కలది, లావణ్యమనే
నాభి లోయలోని గృహమును ప్రవేశించిన, శ్రీమంతుడైన, గొప్ప
కాంతిమయమైన, నూతనమైన
రోమ రాజి కల ఆ దేవిని (స్తుతిస్తున్నాను).
విశేషములు:
ఈ శ్లోకం
దేవత యొక్క నడుము, నాభి, మరియు
రోమరాజి సౌందర్యాన్ని వర్ణిస్తుంది. ఆమె నడుము మూడు లోకాలలోనూ సాటిలేనిదని, లావణ్యంతో
కూడిన ఆమె నాభి, రోమరాజి
అత్యంత ప్రకాశవంతంగా ఉన్నాయని తెలియజేస్తుంది. ఇది ఆమె సర్వశక్తిమత్తతకు, నిరాకారుడైన
పరబ్రహ్మ స్వరూపానికి ప్రతీక.
- చఞ్చన్మరీచినిచయాఞ్చతకాఞ్చనాఞ్చత్-
కాఞ్చవికాశిరుచిరక్తవిచిత్రవస్త్రామ్
|
శ్రీకామకాననసముద్భవరామరమ్భా-
స్తమ్భాభిభావిసుకుమారతరోరుయుగ్మామ్
||
పదవిభాగము:
చఞ్చత్-మరీచి-నిచయ-అంచిత-కాంచన-అంచత్-కాంచ-వికాశి-రుచి-రక్త-విచిత్ర-వస్త్రామ్
(చఞ్చత్ + మరీచి + నిచయ + అంచిత + కాంచన + అంచత్ + కాంచ + వికాశి + రుచి + రక్త +
విచిత్ర + వస్త్రామ్),
శ్రీ-కామ-కానన-సముద్భవ-రామ-రమ్భా-స్తంభ-అభిభావి-సుకుమార-తర-ఊరు-యుగ్మామ్ (శ్రీ
+ కామ + కానన + సముద్భవ + రామ + రమ్భా + స్తంభ + అభిభావి + సుకుమార + తర + ఊరు +
యుగ్మామ్).
అన్వయము:
చఞ్చన్మరీచినిచయాఞ్చతకాఞ్చనాఞ్చత్కాఞ్చవికాశిరుచిరక్తవిచిత్రవస్త్రాం, శ్రీకామకాననసముద్భవరామరమ్భాస్తంభాభిభావిసుకుమారతరోరుయుగ్మాం
(దేవీం).
ప్రతి
పదార్థము:
చఞ్చత్-మరీచి-నిచయ-అంచిత
= కదులుచున్న కిరణముల సమూహముతో అలంకరించబడిన, కాంచన-అంచత్ = బంగారు కాంతితో
ప్రకాశించుచున్న, కాంచ-వికాశి-రుచి-రక్త-విచిత్ర-వస్త్రామ్
= బంగారు కాంతులతో ప్రకాశించుచున్న, ఎర్రని, విచిత్రమైన
వస్త్రములు కలది, శ్రీ-కామ-కానన-సముద్భవ
= శ్రీ, కామదేవుల
వనములలో పుట్టిన, రామ-రమ్భా-స్తంభ-అభిభావి
= అందమైన రంభా స్తంభాలను (అరటిబోదెలను) మించిన, సుకుమార-తర-ఊరు-యుగ్మామ్ = అత్యంత
సుకుమారమైన తొడల జత కలది అయిన ఆ దేవిని (స్తుతిస్తున్నాను).
తాత్పర్యము:
కదులుచున్న
కిరణముల సమూహముతో అలంకరించబడిన, బంగారు కాంతితో ప్రకాశించుచున్న, ఎర్రని, విచిత్రమైన
వస్త్రములు కలది, శ్రీ, కామదేవుల
వనములలో పుట్టిన, అందమైన
రంభా స్తంభాలను (అరటిబోదెలను) మించిన, అత్యంత సుకుమారమైన తొడల జత కల ఆ
దేవిని (స్తుతిస్తున్నాను).
విశేషములు:
ఈ శ్లోకం
దేవత యొక్క వస్త్రాల సౌందర్యాన్ని, తొడల అందాన్ని వర్ణిస్తుంది. ఆమె
వస్త్రాలు కిరణాల కాంతితో,
బంగారు కాంతితో,
ఎర్రగా, విచిత్రమైన
రంగులతో ప్రకాశిస్తున్నాయని, ఆమె తొడలు అరటిబోదెల కన్నా సుకుమారంగా ఉన్నాయని
పోల్చబడింది.
- వృత్తానుపూర్వవిధిదుర్ఘటసన్నివేశ-
జఙయుగాభిరమణాం
మణిగూఢగుల్ఫామ్ |
వాచస్పతేరపి
వచోరచనాభిశోభి-
సౌన్దర్యగోచరమనోహరపాదపద్మామ్
||
పదవిభాగము:
వృత్త-అనుపూర్వ-విధి-దుర్ఘట-సన్నివేశ-జంఘా-యుగ-అభిరమణామ్
(వృత్త + అనుపూర్వ + విధి + దుర్ఘట + సన్నివేశ + జంఘా + యుగ + అభిరమణామ్), మణి-గూఢ-గుల్ఫామ్
(మణి + గూఢ + గుల్ఫామ్),
వాచస్పతేః-అపి-వచః-రచనా-అభిశోభి (వాచస్పతేః + అపి + వచః + రచనా + అభిశోభి), సౌందర్య-గోచర-మనోహర-పాద-పద్మామ్
(సౌందర్య + గోచర + మనోహర + పాద + పద్మామ్).
అన్వయము:
వృత్తానుపూర్వవిధిదుర్ఘటసన్నివేశజంఘాయుగాభిరమణాం, మణిగూఢగుల్ఫాం, వాచస్పతేరపి
వచోరచనాభిశోభితసౌందర్యగోచరమనోహరపాదపద్మాం (దేవీం).
ప్రతి
పదార్థము:
వృత్త-అనుపూర్వ-విధి-దుర్ఘట-సన్నివేశ
= గుండ్రని ఆకృతిలో,
క్రమ పద్ధతిలో,
నిర్మించడానికి కష్టతరమైన విధంగా కూర్చబడిన, జంఘా-యుగ-అభిరమణామ్ = పిక్కల జతచే
అందమైనది, మణి-గూఢ-గుల్ఫామ్
= మణులతో కప్పబడిన చీలమండలు కలది, వాచస్పతేః-అపి = బృహస్పతికి కూడా, వచః-రచనా-అభిశోభి
= వాక్చాతుర్య రచనలచే ప్రకాశించునట్టి, సౌందర్య-గోచర-మనోహర-పాద-పద్మామ్ =
సౌందర్యమునకు గోచరమైన,
మనోహరమైన పాద పద్మములు కలది అయిన ఆ దేవిని (స్తుతిస్తున్నాను).
తాత్పర్యము:
గుండ్రని
ఆకృతిలో, క్రమ
పద్ధతిలో, నిర్మించడానికి
కష్టతరమైన విధంగా కూర్చబడిన పిక్కల జతచే అందమైనది, మణులతో కప్పబడిన చీలమండలు కలది, బృహస్పతికి
కూడా వాక్చాతుర్య రచనలచే ప్రకాశించునట్టి, సౌందర్యమునకు గోచరమైన, మనోహరమైన
పాద పద్మములు కల ఆ దేవిని (స్తుతిస్తున్నాను).
విశేషములు:
ఈ శ్లోకం
దేవత యొక్క పిక్కలు,
చీలమండలు, పాదాల
సౌందర్యాన్ని వర్ణిస్తుంది. ఆమె కాళ్ళు గుండ్రంగా, క్రమబద్ధంగా, అద్భుతమైన
నిర్మాణంతో ఉన్నాయని,
పాదపద్మాలు వాచస్పతికి కూడా వర్ణించడానికి కష్టమైనంత అందంగా ఉన్నాయని
తెలియజేస్తుంది.
- శ్రీబ్రహ్మవిష్ణుశివమౌలిలసద్విమాన(అ-)
మాలోక్యమానకరుణారుణపాదపద్మామ్
|
శ్రీసాధకాయ
కరుణామయసుప్రసన్న-
దృష్టాతిదిష్టవరదానమధఃప్రసన్నామ్
||
పదవిభాగము:
శ్రీ-బ్రహ్మ-విష్ణు-శివ-మౌలి-లసత్-విమానమ్
(శ్రీ + బ్రహ్మ + విష్ణు + శివ + మౌలి + లసత్ + విమానమ్), ఆలోక్యమాన-కరుణా-అరుణ-పాద-పద్మామ్
(ఆలోక్యమాన + కరుణా + అరుణ + పాద + పద్మామ్), శ్రీ-సాధకాయ (శ్రీ + సాధకాయ), కరుణా-మయ-సుప్రసన్న-దృష్టా-అతిదిష్ట-వర-దానమ్
(కరుణా + మయ + సుప్రసన్న + దృష్టా + అతిదిష్ట + వర + దానమ్), అధః-ప్రసన్నామ్
(అధః + ప్రసన్నామ్).
అన్వయము:
శ్రీబ్రహ్మవిష్ణుశివమౌలిలసద్విమానమాలోక్యమానకరుణారుణపాదపద్మాం, శ్రీసాధకాయ
కరుణామయసుప్రసన్నదృష్టాతిదిష్టవరదానం, అధఃప్రసన్నాం (దేవీం).
ప్రతి
పదార్థము:
శ్రీ-బ్రహ్మ-విష్ణు-శివ-మౌలి-లసత్-విమానమ్
= శ్రీమంతులైన బ్రహ్మ,
విష్ణు, శివుల
కిరీటాలపై ప్రకాశించుచున్న విమానము కలది (వారి శిరస్సులను ఆసనంగా చేసుకున్నది అని
భావం), ఆలోక్యమాన-కరుణా-అరుణ-పాద-పద్మామ్
= చూచువారికి కరుణను ప్రసాదించు ఎర్రని పాద పద్మములు కలది, శ్రీ-సాధకాయ
= శ్రేష్ఠమైన సాధకుడికి,
కరుణా-మయ-సుప్రసన్న-దృష్టా-అతిదిష్ట-వర-దానమ్ = దయతో కూడిన, అత్యంత
ప్రసన్నమైన చూపుతో ఆజ్ఞాపించబడిన వరములను ప్రసాదించునది, అధః-ప్రసన్నామ్
= (తన క్రింద ఉన్నవారిని) ప్రసన్నము చేయునది అయిన ఆ దేవిని (స్తుతిస్తున్నాను).
తాత్పర్యము:
శ్రీమంతులైన
బ్రహ్మ, విష్ణు, శివుల
కిరీటాలపై ప్రకాశించుచున్న విమానము కలది, చూచువారికి కరుణను ప్రసాదించు
ఎర్రని పాద పద్మములు కలది,
శ్రేష్ఠమైన సాధకుడికి దయతో కూడిన, అత్యంత ప్రసన్నమైన చూపుతో
ఆజ్ఞాపించబడిన వరములను ప్రసాదించునది, (తన క్రింద ఉన్నవారిని) ప్రసన్నము
చేయునది అయిన ఆ దేవిని (స్తుతిస్తున్నాను).
విశేషములు:
ఈ శ్లోకం
దేవత యొక్క సర్వోన్నత స్థానాన్ని, ఆమె పాదపద్మాల మహిమను, మరియు భక్తుల పట్ల ఆమె దయాగుణాన్ని
వర్ణిస్తుంది. ఆమె బ్రహ్మ,
విష్ణు, శివులచే
పూజింపబడుతుందని, ఆమె
పాదాలు కరుణను ప్రసరింపజేస్తాయని, మరియు ఆమె సాధకులకు వరాలను ప్రసాదిస్తుందని తెలియజేస్తుంది.
- త్రైలోక్యమోహనమయీం పరమేశ్వరీం తాం
త్రైలోక్యకారణమయీం
పరమేశ్వరీం తామ్ |
త్రైలోక్యవిస్మయమయీం
పరమేశ్వరీం తాం
చక్రేశ్వరీం
శుభకరీం పరిపూజయామి ||
పదవిభాగము:
త్రైలోక్య-మోహన-మయీం
(త్రైలోక్య + మోహన + మయీం),
పరమేశ్వరీం, తాం, త్రైలోక్య-కారణ-మయీం
(త్రైలోక్య + కారణ + మయీం),
పరమేశ్వరీం, తాం, త్రైలోక్య-విస్మయ-మయీం
(త్రైలోక్య + విస్మయ + మయీం), పరమేశ్వరీం, తాం, చక్రేశ్వరీం, శుభ-కరీం, పరిపూజయామి.
అన్వయము:
త్రైలోక్యమోహనమయీం, త్రైలోక్యకారణమయీం, త్రైలోక్యవిస్మయమయీం, శుభకరీం
తాం పరమేశ్వరీం చక్రేశ్వరీం పరిపూజయామి.
ప్రతి
పదార్థము:
త్రైలోక్య-మోహన-మయీం
= మూడు లోకములను మోహింపజేయునట్టిది, పరమేశ్వరీం = పరమేశ్వరీ దేవిని, తాం = ఆ
దేవిని, త్రైలోక్య-కారణ-మయీం
= మూడు లోకములకు కారణమైనది,
పరమేశ్వరీం = పరమేశ్వరీ దేవిని, తాం = ఆ దేవిని, త్రైలోక్య-విస్మయ-మయీం
= మూడు లోకములకు ఆశ్చర్యాన్ని కలిగించునట్టిది, పరమేశ్వరీం = పరమేశ్వరీ దేవిని, తాం = ఆ
దేవిని, చక్రేశ్వరీం
= చక్రేశ్వరీ దేవిని (శ్రీచక్రానికి అధిపతి), శుభ-కరీం = శుభములను కలుగజేయునది, పరిపూజయామి
= నేను చక్కగా పూజిస్తున్నాను.
తాత్పర్యము:
మూడు
లోకములను మోహింపజేయునట్టిది, మూడు లోకములకు కారణమైనది, మూడు లోకములకు ఆశ్చర్యాన్ని
కలిగించునట్టిది, శుభములను
కలుగజేయునది అయిన ఆ పరమేశ్వరీ దేవిని, చక్రేశ్వరీ దేవిని నేను చక్కగా
పూజిస్తున్నాను.
విశేషములు:
ఈ శ్లోకం
పరమేశ్వరీ దేవి యొక్క సార్వభౌమత్వాన్ని, ఆమె సర్వశక్తిమత్తతను, మరియు ఆమె
శ్రీచక్రానికి అధిపతి అని వర్ణిస్తుంది. ఆమె మూడు లోకాలను మోహింపజేస్తుంది, సృష్టికి
కారణం, మరియు
అందరికీ శుభాలను ప్రసాదిస్తుంది.
- త్రైలోక్యమోహనముఖాబ్జకచక్రమేతత్
స్థానే౽ణిమాదిప్రకటాదికసిద్ధిదేవీమ్
|
శ్రీమద్గురుక్రమసమస్తసమస్త్రముద్రాః
పుష్పైః
ప్రపూజ్య పరమేశ్వరి తే౭ర్చయామి ||
పదవిభాగము:
త్రైలోక్య-మోహన-ముఖ-అబ్జక-చక్రమ్
(త్రైలోక్య + మోహన + ముఖ + అబ్జక + చక్రమ్), ఏతత్, స్థానే-అణిమా-ఆది-ప్రకట-ఆదిక-సిద్ధి-దేవీమ్
(స్థానే + అణిమా + ఆది + ప్రకట + ఆది + సిద్ధి + దేవీమ్), శ్రీమత్-గురు-క్రమ-సమస్త-సమస్త్ర-ముద్రాః
(శ్రీమత్ + గురు + క్రమ + సమస్త + సమస్త్ర + ముద్రాః), పుష్పైః, ప్రపూజ్య, పరమేశ్వరి, తే-అర్చయామి
(తే + అర్చయామి).
అన్వయము:
త్రైలోక్యమోహనముఖాబ్జకచక్రమేతత్
స్థానే అణిమాదిప్రకటాదికసిద్ధిదేవీం, శ్రీమద్గురుక్రమసమస్తసమస్త్రముద్రాః
పుష్పైః ప్రపూజ్య పరమేశ్వరి తే అర్చయామి.
ప్రతి
పదార్థము:
త్రైలోక్య-మోహన-ముఖ-అబ్జక-చక్రమ్
= మూడు లోకములను మోహింపజేయునట్టి ముఖ పద్మము వంటి చక్రము (శ్రీచక్రము), ఏతత్ = ఈ, స్థానే =
స్థానమునందు, అణిమా-ఆది-ప్రకట-ఆదిక-సిద్ధి-దేవీమ్
= అణిమాది అష్టసిద్ధులతో సహా ప్రకటితమైన ఇతర సిద్ధులను ప్రసాదించు దేవతను, శ్రీమత్-గురు-క్రమ-సమస్త-సమస్త్ర-ముద్రాః
= శ్రీమంతుడైన గురు పరంపర యొక్క సమస్తమైన, సముద్ర (ముద్రలతో కూడిన) ఆయుధములను
(ఇక్కడ గురువుల అనుగ్రహం అని భావం), పుష్పైః = పుష్పములతో, ప్రపూజ్య =
చక్కగా పూజించి, పరమేశ్వరి
= ఓ పరమేశ్వరీ, తే-అర్చయామి
= నిన్ను పూజిస్తున్నాను.
తాత్పర్యము:
మూడు
లోకములను మోహింపజేయునట్టి ముఖ పద్మము వంటి ఈ శ్రీచక్రమునందు, అణిమాది
అష్టసిద్ధులతో సహా ప్రకటితమైన ఇతర సిద్ధులను ప్రసాదించు దేవతను, శ్రీమంతుడైన
గురు పరంపర యొక్క సమస్తమైన,
ముద్రలతో కూడిన ఆయుధములను (అనుగ్రహాన్ని) పుష్పములతో చక్కగా పూజించి, ఓ
పరమేశ్వరీ, నేను
నిన్ను పూజిస్తున్నాను.
విశేషములు:
ఈ శ్లోకం
శ్రీచక్ర పూజ యొక్క ముగింపును సూచిస్తుంది. సాధకుడు త్రైలోక్యమోహన చక్రంలో ఉన్న
అణిమాది సిద్ధులను ప్రసాదించే దేవతను, గురువుల అనుగ్రహంతో పుష్పాలతో
పూజిస్తున్నాడు. ఇది శ్రీచక్ర పూజ ద్వారా సిద్ధులను, మోక్షాన్ని పొందే మార్గాన్ని
సూచిస్తుంది.
- పద్మాదిభూతమణిపఞ్చదశీర్న యావ
న్నిత్యా
తిథిక్రమమయీం ఖలు కే౽పి ధన్యాః |
కామేశ్వరీప్రభృతిపఞ్చదశాదినిత్యా
మన్త్రైః
పరం పరమయీం పరిపూజయామి ||
పదవిభాగము:
పద్మ-ఆది-భూత-మణి-పఞ్చదశీః-న-యావత్
(పద్మ + ఆది + భూత + మణి + పఞ్చదశీః + న + యావత్), నిత్యాః, తిథి-క్రమ-మయీం, ఖలు, కే-అపి, ధన్యాః, కామేశ్వరీ-ప్రభృతి-పఞ్చదశ-ఆది-నిత్యాః
(కామేశ్వరీ + ప్రభృతి + పఞ్చదశ + ఆది + నిత్యాః), మంత్రైః, పరం, పరమ-అయీం, పరిపూజయామి.
అన్వయము:
పద్మాదిభూతమణిపఞ్చదశీర్న
యావత్, తిథిక్రమమయీం, ఖలు కే౽పి
ధన్యాః (తాం దేవీం). కామేశ్వరీప్రభృతిపఞ్చదశాదినిత్యా మంత్రైః పరం పరమయీం
పరిపూజయామి.
ప్రతి
పదార్థము:
పద్మ-ఆది-భూత-మణి-పఞ్చదశీః-న-యావత్
= పద్మము మొదలైన పంచభూతములతో కూడిన పదిహేడు నిత్య దేవతలను ఎవరూ (ప్రపంచంలో)
(పూజించరు) (ఇక్కడ భావం అంత తేలికగా అందరూ పూజించలేరని), నిత్యాః =
నిత్య దేవతలు, తిథి-క్రమ-మయీం
= తిథుల క్రమముతో కూడినది,
ఖలు = నిశ్చయముగా,
కే-అపి = కొందరు,
ధన్యాః = ధన్యులైనవారు,
కామేశ్వరీ-ప్రభృతి-పఞ్చదశ-ఆది-నిత్యాః = కామేశ్వరి మొదలైన పదిహేను నిత్య
దేవతలను, మంత్రైః
= మంత్రములతో, పరం
= అత్యున్నతమైన, పరమ-అయీం
= పరమానంద స్వరూపిణిని,
పరిపూజయామి = నేను చక్కగా పూజిస్తున్నాను.
తాత్పర్యము:
పద్మము
మొదలైన పంచభూతములతో కూడిన పదిహేడు నిత్య దేవతలను అందరూ తేలికగా పూజించలేరు; నిశ్చయముగా
కొందరు ధన్యులు మాత్రమే తిథుల క్రమముతో కూడిన నిత్య దేవతలను పూజిస్తారు. కామేశ్వరి
మొదలైన పదిహేను నిత్య దేవతలను మంత్రములతో, అత్యున్నతమైన, పరమానంద
స్వరూపిణిని నేను చక్కగా పూజిస్తున్నాను.
విశేషములు:
ఈ శ్లోకం
శ్రీచక్ర పూజలోని నిత్యా దేవతల ప్రాముఖ్యతను తెలియజేస్తుంది. పదిహేను నిత్యా
దేవతలు పదిహేను తిథులకు అధిదేవతలు. వీరిని పూజించడం ద్వారా సాధకులు సకల శుభాలను
పొందుతారు. ఇది నిత్యాదేవతల రహస్య స్వభావాన్ని, వారి పూజ యొక్క గొప్పతనాన్ని
వివరిస్తుంది.
- త్వం గీయసే ప్రథమతస్త్రిపురేతి మాతః
పశ్చాద్వితీయనవమత్రిపురేశ్వరీతి
|
తార్తీయకే
త్రిపురసున్దరికేతి తుర్యే
మాతః పరా
త్రిపురవాసినికా త్వమేవ ||
పదవిభాగము:
త్వం, గీయసే, ప్రథమతః, త్రిపురా-ఇతి
(త్రిపురా + ఇతి), మాతః, పశ్చాత్, ద్వితీయ-నవమ-త్రిపురేశ్వరీ-ఇతి
(ద్వితీయ + నవమ + త్రిపురేశ్వరీ + ఇతి), తార్తీయకే, త్రిపుర-సుందరికా-ఇతి
(త్రిపుర + సుందరికా + ఇతి), తుర్యే, మాతః, పరా,
త్రిపుర-వాసినికా (త్రిపుర + వాసినికా), త్వమ్-ఏవ (త్వమ్ + ఏవ).
అన్వయము:
మాతః! త్వం
ప్రథమతః త్రిపురా ఇతి గీయసే. పశ్చాద్ద్వితీయ నవమ త్రిపురేశ్వరీతి. తార్తీయకే
త్రిపురసుందరికా ఇతి. తుర్యే మాతః పరా త్రిపురవాసినికా త్వమేవ.
ప్రతి
పదార్థము:
త్వం =
నీవు, గీయసే
= స్తుతించబడుచున్నావు,
ప్రథమతః = మొదటిగా,
త్రిపురా-ఇతి = త్రిపుర అని, మాతః = ఓ తల్లీ, పశ్చాత్ = ఆ తరువాత, ద్వితీయ =
రెండవ, నవమ-త్రిపురేశ్వరీ-ఇతి
= నవమ త్రిపురేశ్వరి అని,
తార్తీయకే = మూడవదానియందు, త్రిపుర-సుందరికా-ఇతి = త్రిపురసుందరి అని, తుర్యే =
నాల్గవదానియందు, మాతః
= ఓ తల్లీ, పరా
= ఉన్నతమైన, త్రిపుర-వాసినికా
= త్రిపురవాసిని అని,
త్వమ్-ఏవ = నీవే.
తాత్పర్యము:
ఓ తల్లీ!
నీవు మొదటిగా 'త్రిపుర' అని
స్తుతించబడుచున్నావు. ఆ తరువాత రెండవ, నవమ దశలో 'త్రిపురేశ్వరి' అని. మూడవ
దశలో 'త్రిపురసుందరి' అని, నాల్గవ
దశలో 'త్రిపురవాసిని' అని నీవే
స్తుతించబడుచున్నావు.
విశేషములు:
ఈ శ్లోకాలు
వివిధ దశలలో దేవి యొక్క పేర్లను, రూపాలను వివరిస్తాయి. శ్రీవిద్యా సంప్రదాయంలో దేవతను వివిధ
పేర్లతో, శక్తి
స్థానాలలో పూజిస్తారు. ఇక్కడ త్రిపుర, త్రిపురేశ్వరి, త్రిపురసుందరి, త్రిపురవాసిని
అనే పేర్లను ప్రస్తావించడం ద్వారా దేవి యొక్క సర్వవ్యాపకత్వాన్ని, వివిధ
రూపాలను తెలియజేస్తుంది. ఇది శ్రీచక్రంలోని వివిధ ఆవరణలలో దేవి యొక్క నామాలను కూడా
సూచిస్తుంది.
- త్వం పఞ్చమే భగవతీ త్రిపురా పరాశ్రీః
షష్ఠి పరా
త్రిపురమాలినికా త్వమేవ |
త్వం
సప్తమే భగవతీ త్రిపురాదిసిద్ధా
త్వఞ్చష్టమే
భగవతీ త్రిపురాత్మకేతి ||
పదవిభాగము:
త్వం, పఞ్చమే, భగవతీ, త్రిపురా, పరా-శ్రీః
(పరా + శ్రీః), షష్ఠి, పరా, త్రిపుర-మాలినికా
(త్రిపుర + మాలినికా),
త్వమ్-ఏవ (త్వమ్ + ఏవ),
త్వం, సప్తమే, భగవతీ, త్రిపుర-ఆది-సిద్ధా
(త్రిపుర + ఆది + సిద్ధా),
త్వమ్-చ-అష్టమే (త్వమ్ + చ + అష్టమే), భగవతీ, త్రిపురాత్మకా-ఇతి
(త్రిపురాత్మకా + ఇతి).
అన్వయము:
త్వం
పఞ్చమే భగవతీ త్రిపురా పరాశ్రీః, షష్ఠి పరా త్రిపురమాలినికా త్వమేవ. త్వం సప్తమే భగవతీ
త్రిపురాదిసిద్ధా, త్వఞ్చష్టమే
భగవతీ త్రిపురాత్మకేతి.
ప్రతి
పదార్థము:
త్వం =
నీవు, పఞ్చమే
= ఐదవదానియందు, భగవతీ
= భగవతి, త్రిపురా
= త్రిపుర, పరా-శ్రీః
= అత్యున్నతమైన శ్రీ (శక్తి), షష్ఠి = ఆరవదానియందు, పరా = ఉన్నతమైన, త్రిపుర-మాలినికా
= త్రిపురమాలిని, త్వమ్-ఏవ
= నీవే, త్వం
= నీవు, సప్తమే
= ఏడవదానియందు, భగవతీ
= భగవతి, త్రిపుర-ఆది-సిద్ధా
= త్రిపుర మొదలైన సిద్ధులు కలది, త్వమ్-చ-అష్టమే = నీవు ఎనిమిదవదానియందు, భగవతీ =
భగవతి, త్రిపురాత్మకా-ఇతి
= త్రిపురాత్మక అని.
తాత్పర్యము:
నీవు ఐదవ
దశలో భగవతీ త్రిపుర పరాశక్తివి, ఆరవ దశలో ఉన్నతమైన త్రిపురమాలినివి నీవే. నీవు ఏడవ దశలో
భగవతీ త్రిపుర మొదలైన సిద్ధులు కలదానివి, నీవు ఎనిమిదవ దశలో భగవతీ
త్రిపురాత్మక అని (స్తుతించబడుచున్నావు).
విశేషములు:
ఈ శ్లోకం
మునుపటి శ్లోకానికి కొనసాగింపు. దేవి యొక్క వివిధ రూపాలను (త్రిపుర పరాశ్రీ, త్రిపురమాలిని, త్రిపురసిద్ధా, త్రిపురాత్మక)
మరియు ఆమె వివిధ శక్తి స్థానాలను (ముఖ్యంగా శ్రీచక్రంలోని వివిధ ఆవరణలలోని దేవతా
రూపాలు) వివరిస్తుంది. ఇది దేవి యొక్క సర్వశక్తిమత్తతను, ఆమె యొక్క
వివిధ ప్రకాశాలను తెలియజేస్తుంది.
- పూర్ణే పరాపరమయే పరమే౽తిగుహ్యే
శ్రీమన్మహాత్రిపురసున్దరికా
త్వమేవ |
శ్రీమన్మహాత్మకమహాద్భుతచక్రరాజే
త్వం గీయసే
సుకృతిభిః ఖలు కైశ్చ దేవీ ||
పదవిభాగము:
పూర్ణే, పరాపర-మయే
(పరాపర + మయే), పరమే-అతి-గుహ్యే
(పరమే + అతి + గుహ్యే),
శ్రీమత్-మహా-త్రిపుర-సుందరికా (శ్రీమత్ + మహా + త్రిపుర + సుందరికా), త్వమ్-ఏవ
(త్వమ్ + ఏవ), శ్రీమత్-మహా-ఆత్మక-మహా-అద్భుత-చక్ర-రాజే
(శ్రీమత్ + మహా + ఆత్మక + మహా + అద్భుత + చక్ర + రాజే), త్వం, గీయసే, సుకృతిభిః, ఖలు, కైశ్చ, దేవీ.
అన్వయము:
పూర్ణే, పరాపరమయే, పరమే౽తిగుహ్యే, శ్రీమన్మహాత్రిపురసుందరికా
త్వమేవ. దేవీ శ్రీమన్మహాత్మకమహాద్భుతచక్రరాజే త్వం సుకృతిభిః ఖలు కైశ్చ గీయసే.
ప్రతి
పదార్థము:
పూర్ణే =
సంపూర్ణమైనది, పరాపర-మయే = పరా (అతీంద్రియ) మరియు అపరా
(ఇంద్రియ గోచర) రూపముల కలది, పరమే-అతి-గుహ్యే = అత్యంత
గొప్పది, అత్యంత రహస్యమైనది అయిన, శ్రీమత్-మహా-త్రిపుర-సుందరికా
= శ్రీమంతుడైన మహా త్రిపురసుందరి, త్వమ్-ఏవ = నీవే. ఓ దేవీ =
ఓ దేవీ, శ్రీమత్-మహా-ఆత్మక-మహా-అద్భుత-చక్ర-రాజే =
శ్రీమంతుడైన, గొప్పదైన, అద్భుతమైన
చక్రరాజము (శ్రీచక్రము) నందు, త్వం = నీవు, సుకృతిభిః = పుణ్యాత్ములచే, ఖలు = నిశ్చయముగా,
కైశ్చ = కొందరు (ఉత్తమ భక్తులచే), గీయసే =
స్తుతించబడుచున్నావు.
తాత్పర్యము:
సంపూర్ణమైనది, పరా
(అతీంద్రియ) మరియు అపరా (ఇంద్రియ గోచర) రూపముల కలది, అత్యంత గొప్పది, అత్యంత
రహస్యమైనది అయిన శ్రీమంతుడైన మహా త్రిపురసుందరివి నీవే. శ్రీమంతుడైన, గొప్పదైన, అద్భుతమైన
చక్రరాజము (శ్రీచక్రము) నందు పుణ్యాత్ములైన కొందరు ఉత్తమ భక్తులచే నీవు
స్తుతించబడుచున్నావు,
ఓ దేవీ!
విశేషములు:
ఈ శ్లోకం
దేవి యొక్క సర్వోన్నత స్థితిని 'మహా త్రిపురసుందరి'గా వర్ణిస్తుంది. ఆమె పరిపూర్ణురాలు, పరాపర
స్వరూపిణి, అత్యంత
రహస్యమైనది మరియు శ్రీచక్రానికి అధిపతి. కేవలం పుణ్యాత్ములైన భక్తులు మాత్రమే
ఆమెను చక్రరాజంలో (శ్రీచక్రంలో) స్తుతించగలరని, ఆమె యొక్క దివ్యత్వాన్ని, గొప్పదనాన్ని
ఈ శ్లోకం చాటిచెబుతుంది.
- ఆదౌ దశాష్ట దశ షోడశ చాష్ట చాసి
పశ్చాచ్చతుర్దశ
దశాసి తతో దశాష్టా |
పశ్చాచ్చతుష్టయమసి
త్రితయఞ్చ షట్కం
సప్తోత్తరా
శతమయీ త్వమసి త్వమేకా ||
పదవిభాగము:
ఆదౌ, దశ-అష్ట
(దశ + అష్ట), దశ, షోడశ, చ-అష్ట (చ
+ అష్ట), చ-అసి
(చ + అసి), పశ్చాత్-చతుర్దశ
(పశ్చాత్ + చతుర్దశ),
దశ-అసి (దశ + అసి),
తతః, దశ-అష్టా
(దశ + అష్టా), పశ్చాత్-చతుష్టయమ్-అసి
(పశ్చాత్ + చతుష్టయమ్ + అసి), త్రితయం-చ (త్రితయమ్ + చ), షట్కం, సప్త-ఉత్తరా-శత-మయీ
(సప్త + ఉత్తరా + శత + మయీ), త్వమ్-అసి (త్వమ్ + అసి), త్వమ్-ఏకా (త్వమ్ + ఏకా).
అన్వయము:
ఆదౌ దశ, అష్ట, దశ, షోడశ చ
అష్ట చ అసి. పశ్చాచ్చతుర్దశ దశ అసి. తతో దశ అష్టా. పశ్చాత్ చతుష్టయం అసి, త్రితయం చ
షట్కం. సప్తోత్తరా శతమయీ త్వమసి త్వమేకా.
ప్రతి
పదార్థము:
ఆదౌ = మొదట, దశ-అష్ట =
పది, ఎనిమిది
(18) (జంభినీ
మొదలైన దేవతలు), దశ
= పది (సర్వసిద్ధిప్రద దశయోగినులు), షోడశ = పదహారు (కామాకర్షిణి మొదలైన
షోడశ శక్తులు), చ-అష్ట
= మరియు ఎనిమిది (అనంగకుసుమా మొదలైన అష్టశక్తులు), చ-అసి = మరియు నీవే ఉన్నావు, పశ్చాత్-చతుర్దశ
= ఆ తరువాత పద్నాలుగు (సర్వసంక్షోభిణి మొదలైన చతుర్దశ దేవతలు), దశ-అసి =
పది (సర్వసిద్ధిప్రద దశముద్రలు), తతః = ఆ తరువాత, దశ-అష్టా = పది, ఎనిమిది (18) (ఇక్కడ
మళ్ళీ లోపలి భాగంలో ఉన్న దేవతలను సూచిస్తుంది లేదా బాహ్యంలోని దేవతలను).
(ఇది
శ్రీచక్రంలోని ఆవరణలను సూచిస్తుంది)
పశ్చాత్ =
ఆ తరువాత, చతుష్టయమ్-అసి
= నాలుగు (దేవతలు),
త్రితయం-చ = మరియు మూడు (దేవతలు), షట్కం = ఆరు (అంగాలు), సప్త-ఉత్తరా-శత-మయీ
= నూట ఏడు (107) రూపములు
కలది, త్వమ్-అసి
= నీవే ఉన్నావు, త్వమ్-ఏకా
= నీవు ఒక్కతెవే.
తాత్పర్యము:
మొదట పది, ఎనిమిది, పది, పదహారు, మరియు
ఎనిమిది దేవతలుగా నీవున్నావు. ఆ తరువాత పద్నాలుగు, పది, మరియు మళ్ళీ పది, ఎనిమిది
దేవతలుగా నీవే ఉన్నావు. ఆ తరువాత నాలుగు, మూడు, మరియు ఆరు అంగములుగా ఉన్నది నీవే. ఈ
విధంగా నూట ఏడు రూపములుగా ఉన్నది నీవే. నీవు ఒక్కతెవే (అనేక రూపాలలో ఉన్నప్పటికీ).
విశేషములు:
ఈ శ్లోకం
శ్రీచక్రంలోని వివిధ ఆవరణలలో ఉన్న దేవతల సంఖ్యలను సూచిస్తుంది, ఇవన్నీ
చివరకు ఒకే దేవి యొక్క వివిధ రూపాలని తెలియజేస్తుంది. ఈ సంఖ్యలు శ్రీచక్రంలోని
తొమ్మిది ఆవరణలలోని దేవతా సమూహాలను సూచిస్తాయి:
- త్రైలోక్యమోహన చక్రం (భూపురత్రయం): దశ (ప్రకట యోగినులు,
అణిమాది సిద్దులు - 8 + బ్రాహ్మీ మొదలైన
మాతృకలు - 8 =
16, కానీ ఇక్కడ 'దశాష్ట' అని
ఉంది. ఇది త్రైలోక్యమోహన చక్రాన్ని 3 ఆవరణలుగా విభజించినపుడు 10, 8 అనే సంఖ్యలు రావచ్చు).
- సర్వాశా పరిపూరక చక్రం (షోడశదళ పద్మం): షోడశ (కామాకర్షిణ్యాది శక్తులు - 16).
- సర్వసంక్షోభణ చక్రం (అష్టదళ పద్మం): అష్ట (అనంగకుసుమాది శక్తులు - 8).
- సర్వసౌభాగ్యదాయక చక్రం (చతుర్దశారం): చతుర్దశ (సర్వసంక్షోభిణి మొదలైన 14 శక్తులు).
- సర్వార్థసాధక చక్రం (బహిర్దశారం): దశ (సర్వసిద్ధిప్రద దశ ముద్రలు - 10).
- సర్వరక్షాకర చక్రం (అంతర్దశారం): దశ (సర్వజ్ఞాది దశ శక్తులు - 10).
- సర్వరోగహర చక్రం (అష్టారం): అష్టా (వశిన్యాది వాగ్దేవతలు - 8).
- సర్వసిద్ధిప్రద చక్రం (త్రికోణం): త్రిష్టయం
(కామేశ్వరి, వజ్రేశ్వరి, భగమాలినీ
- 3).
- సర్వానందమయ చక్రం (బిందు): ఏకా (మహా
త్రిపురసుందరి - 1).
వీటితో
పాటు షడంగాలు (షట్కం) కూడా కలుపుకుని నూట ఏడు (107) రూపాలుగా ఉన్నది ఆ దేవి ఒక్కతే అని
చెప్పబడింది.
- కామేశ్వరీతి భగమాలినికేతి నిత్య-
క్లిన్నేతి
తైరుపరతా౽పి హిరణకేతి |
త్వం
వహ్నివాసనిరతేతి మహాదిభూత-
విద్యేశ్వరీతి
చ తథా శివదూతికేతి ||
పదవిభాగము:
కామేశ్వరీ-ఇతి
(కామేశ్వరీ + ఇతి),
భగమాలినికా-ఇతి (భగమాలినికా + ఇతి), నిత్య-క్లిన్నా-ఇతి (నిత్య +
క్లిన్నా + ఇతి), తైః-ఉపరతా-అపి
(తైః + ఉపరతా + అపి),
హిరణకా-ఇతి (హిరణకా + ఇతి), త్వం, వహ్నివాస-నిరతా-ఇతి (వహ్నివాస + నిరతా + ఇతి), మహా-ఆది-భూత-విద్యేశ్వరీ-ఇతి
(మహా + ఆది + భూత + విద్యేశ్వరీ + ఇతి), చ, తథా, శివదూతికా-ఇతి (శివదూతికా + ఇతి).
అన్వయము:
త్వం
కామేశ్వరీతి, భగమాలినికేతి, నిత్యక్లిన్నేతి, తైరుపరతాపి
హిరణకేతి, వహ్నివాసనిరతేతి, మహాదిభూతవిద్యేశ్వరీతి
చ తథా శివదూతికేతి (గీయసే).
ప్రతి
పదార్థము:
కామేశ్వరీ-ఇతి
= కామేశ్వరి అని, భగమాలినికా-ఇతి
= భగమాలిని అని, నిత్య-క్లిన్నా-ఇతి
= నిత్యక్లిన్న అని,
తైః-ఉపరతా-అపి = వారితో (ఈ నామాలతో) పిలువబడినప్పటికీ, హిరణకా-ఇతి
= హిరణక అని, త్వం
= నీవు, వహ్నివాస-నిరతా-ఇతి
= వహ్నివాస నిరత అని,
మహా-ఆది-భూత-విద్యేశ్వరీ-ఇతి = మహాదిభూత విద్యేశ్వరి అని, చ = మరియు, తథా =
అలాగే, శివదూతికా-ఇతి
= శివదూతిక అని (స్తుతించబడుచున్నావు).
తాత్పర్యము:
కామేశ్వరి, భగమాలిని, నిత్యక్లిన్న
అని పిలువబడినప్పటికీ,
నీవే హిరణక, వహ్నివాస
నిరత, మహాదిభూత
విద్యేశ్వరి మరియు శివదూతిక అని కూడా స్తుతించబడుచున్నావు.
విశేషములు:
ఈ శ్లోకం
లలితా సహస్రనామాలలో లేదా ఇతర శ్రీవిద్యా గ్రంథాలలో ప్రస్తావించబడిన పదిహేను నిత్యా
దేవతలలో కొన్నింటి పేర్లను సూచిస్తుంది. దేవి అనేక పేర్లతో, రూపాలతో
పూజింపబడుతుందని, ప్రతి
పేరు ఆమె దివ్య శక్తికి ఒక అంశాన్ని సూచిస్తుందని ఇది తెలియజేస్తుంది.
నిత్యక్లిన్న, హిరణక, వహ్నివాసనిరత, మహాదిభూతవిద్యేశ్వరి, శివదూతిక
వంటి నామాలు ఆమె వివిధ శక్తులు మరియు కార్యాలను సూచిస్తాయి.
- మాతః పరా త్వరితికా కులసున్దరీతి
నిత్యాతినిత్యపరనీలపతాకినీతి
|
త్వం
సర్వలోకవిజయాఖిలమాలికేతి
జ్వాలామయీతి
నిగదన్తి విచిత్రకేతి ||
పదవిభాగము:
మాతః, పరా, త్వరితికా
(త్వరిత + ఇతికా), కులసుందరీ-ఇతి
(కులసుందరీ + ఇతి),
నిత్యా-అతినిత్య-పర-నీల-పతాకినీ-ఇతి (నిత్యా + అతినిత్య + పర + నీల + పతాకినీ
+ ఇతి), త్వం, సర్వ-లోక-విజయ-అఖిల-మాలికా-ఇతి
(సర్వ + లోక + విజయ + అఖిల + మాలికా + ఇతి), జ్వాలామయీ-ఇతి (జ్వాలామయీ + ఇతి), నిగదన్తి, విచిత్రకా-ఇతి
(విచిత్రకా + ఇతి).
అన్వయము:
మాతః! త్వం
పరా త్వరితికా, కులసుందరీతి, నిత్యాతినిత్యపరనీలపతాకినీతి, సర్వలోకవిజయాఖిలమాలికేతి, జ్వాలామయీతి, విచిత్రకేతి
నిగదన్తి.
ప్రతి
పదార్థము:
మాతః = ఓ
తల్లీ, పరా
= ఉన్నతమైన, త్వరితికా
= త్వరిత అని, కులసుందరీ-ఇతి
= కులసుందరి అని, నిత్యా-అతినిత్య-పర-నీల-పతాకినీ-ఇతి
= నిత్య, అతినిత్య, పరనీల
పతాకిని అని, త్వం
= నీవు, సర్వ-లోక-విజయ-అఖిల-మాలికా-ఇతి
= సర్వలోక విజయాఖిల మాలిక అని, జ్వాలామయీ-ఇతి = జ్వాలామయి అని, , విచిత్రకా-ఇతి
= విచిత్రక అని. నిగదన్తి = చెప్పబడుచున్నారు
తాత్పర్యము:
ఓ తల్లీ!
నీవు ఉన్నతమైన త్వరిత అని,
కులసుందరి అని,
నిత్య, అతినిత్య, పరనీల
పతాకిని అని, సర్వలోక
విజయాఖిల మాలిక అని,
జ్వాలామయి అని,
విచిత్రక అని చెప్పబడుచున్నావు.
విశేషములు:
ఈ శ్లోకం
కూడా దేవి యొక్క వివిధ నిత్యా దేవతా రూపాలను, ఆమె విశేష నామాలను తెలియజేస్తుంది.
త్వరిత, కులసుందరి, నీలపతాకిని, సర్వలోక
విజయాఖిల మాలిక, జ్వాలామయి, విచిత్రక
వంటి నామాలు ఆమె భిన్న శక్తులు, గుణాలను సూచిస్తాయి. ఈ నామాలు దేవి యొక్క అనంత రూపాన్ని, వివిధ
సాధనా మార్గాలలో ఆమెకు గల ప్రాముఖ్యతను తెలుపుతాయి.
ఖచ్చితంగా, మీరు అందించిన శ్లోకం, పదవిభాగం, అన్వయం, ప్రతి పదార్థం, మరియు
తాత్పర్యాలను సమన్వయం చేసి, ప్రతి పదార్థంలో మీరు కోరిన
విధంగా మార్పులు చేస్తూ అందిస్తున్నాను.
మాతస్తవాక్షరమనక్షరరూపికాయం
సంసాధ్య
శుద్ధమతయో గణయన్తి నైవ |
శ్రీబ్రహ్మవిష్ణుశివతార్జ్యరవీన్ద్రచన్ద్ర-
యక్షేన్ద్రదర్పకగణేశ్వరవహ్నిముఖ్యాన్||
పదవిభాగము:
మాతః, తవ-అక్షరమ్-అనక్షర-రూపికా-అయం (తవ + అక్షరమ్ + అనక్షర + రూపికా + అయం),
సంసాధ్య, శుద్ధ-మతయః (శుద్ధ + మతయః), గణయన్తి, న-ఏవ (న + ఏవ), శ్రీ-బ్రహ్మ-విష్ణు-శివ-తార్జ్య-రవి-ఇంద్ర-చంద్ర
(శ్రీ + బ్రహ్మ + విష్ణు + శివ + తార్జ్య + రవి + ఇంద్ర + చంద్ర), యక్షేన్ద్ర-దర్పక-గణేశ్వర-వహ్ని-ముఖ్యాన్ (యక్షేన్ద్ర + దర్పక + గణేశ్వర +
వహ్ని + ముఖ్యాన్).
అన్వయము:
మాతః! తవ
అక్షరమ్ అనక్షరరూపికా అయం సంసాధ్య, శుద్ధమతయః
శ్రీబ్రహ్మవిష్ణుశివతార్జ్యరవీన్ద్రచంద్రయక్షేన్ద్రదర్పకగణేశ్వరవహ్నిముఖ్యాన్ నైవ
గణయన్తి.
ప్రతి
పదార్థము:
మాతః = ఓ తల్లీ, తవ = నీ యొక్క,
అక్షరమ్ = అక్షర స్వరూపాన్ని (నామ
రూపాన్ని), అనక్షర-రూపికా = అక్షరాతీతమైన
(రూపరహిత) రూపముగా, అయం = ఈ
(రూపాన్ని), సంసాధ్య = సాధించి
(తెలుసుకుని/జ్ఞానము పొంది), శుద్ధ-మతయః = శుద్ధమైన బుద్ధి కలవారు (జ్ఞానులు), శ్రీ-బ్రహ్మ-విష్ణు-శివ-తార్జ్య-రవి-ఇంద్ర-చంద్ర
= శ్రీమంతులైన బ్రహ్మ, విష్ణువు, శివుడు, తార్జ్యుడు (గరుత్మంతుడు), సూర్యుడు, ఇంద్రుడు, చంద్రుడు,
యక్షేన్ద్ర-దర్పక-గణేశ్వర-వహ్ని-ముఖ్యాన్ = యక్షేంద్రుడు (కుబేరుడు), దర్పకుడు (కామదేవుడు),
గణేశ్వరుడు (గణపతి), వహ్ని (అగ్నిదేవుడు) మొదలైన
ముఖ్యమైన దేవతలను, న-ఏవ గణయన్తి=
లెక్కించరు
తాత్పర్యము:
ఓ తల్లీ!
నీ యొక్క నామ స్వరూపాన్ని మరియు అక్షరాతీతమైన, రూపరహితమైన
స్వరూపాన్ని తెలుసుకున్న శుద్ధమైన బుద్ధి కలవారు (జ్ఞానులు) కూడా శ్రీమంతులైన
బ్రహ్మ, విష్ణువు, శివుడు, గరుత్మంతుడు, సూర్యుడు, ఇంద్రుడు,
చంద్రుడు, కుబేరుడు, కామదేవుడు,
గణపతి, అగ్నిదేవుడు మొదలైన ముఖ్యమైన దేవతలను
నీకంటే తక్కువవారని భావించరు (అంటే, వారందరూ నీకంటే తక్కువ
కాదు, వారందరూ నీ రూపాలే అని భావం).
విశేషములు:
ఈ శ్లోకం
దేవి యొక్క సర్వోన్నత స్థానాన్ని, ఆమెయే సర్వదేవతలకు మూలమని తెలియజేస్తుంది. బ్రహ్మ, విష్ణు, శివుడు
మొదలైన దేవతలు కూడా ఆమె కంటే తక్కువ కాదని, వారందరూ ఆమె స్వరూపంలోనే ఉన్నారని
సూచిస్తుంది. శుద్ధమైన బుద్ధి కలవారు, జ్ఞానులు దేవి యొక్క అక్షర మరియు
అనక్షర రూపాలను తెలుసుకున్నప్పటికీ, ఈ దేవతలను దేవి నుండి వేరుగా
చూడలేరని, వారందరిలోనూ
దేవి శక్తియే ప్రకాశిస్తుందని ఈ శ్లోకం యొక్క అంతరార్థం. దేవి సర్వత్రా వ్యాపించి
ఉన్న పరాశక్తి అని ఇది స్పష్టం చేస్తుంది.
- సమ్పూజ్య కే౽పి సకలైర్వరణోపచారై-
ర్గ్రస్థం
విభిద్య పరమేష్ఠినముద్వహన్తీమ్ |
మారాత్మికాం
మదనధామని దీపరూపాం
జిహ్వాగ్రతః
సుకృతినః పరిపాలయన్తి ॥
పదవిభాగము:
సమ్పూజ్య, కే-అపి, సకలైః-వరణ-ఉపచారైః
(సకలైః + వరణ + ఉపచారైః),
గ్రస్థం, విభిద్య, పరమేష్ఠినమ్-ఉద్వహన్తీమ్
(పరమేష్ఠినమ్ + ఉద్వహన్తీమ్), మారాత్మికాం, మదన-ధామని (మదన + ధామని), దీప-రూపాం, జిహ్వా-అగ్రతః, సుకృతినః, పరిపాలయన్తి.
అన్వయము:
సకలైర్వరణోపచారైః
సమ్పూజ్య, గ్రస్థం
విభిద్య, పరమేష్ఠినముద్వహన్తీం, మారాత్మికాం, మదనధామని
దీపరూపాం తాం (దేవీం) కే౽పి సుకృతినః జిహ్వాగ్రతః
పరిపాలయన్తి.
ప్రతి
పదార్థము:
సమ్పూజ్య =
చక్కగా పూజించి, కే-అపి
= కొందరు, సకలైః-వరణ-ఉపచారైః
= అన్ని శ్రేష్ఠమైన ఉపచారములతో, గ్రస్థం = బంధమును, విభిద్య = ఛేదించి, పరమేష్ఠినమ్-ఉద్వహన్తీమ్
= పరమేష్ఠిని (బ్రహ్మను) ధరించినది, మారాత్మికాం = మారా (కామదేవుని)
స్వరూపిణిని, మదన-ధామని
= మన్మథుని స్థానమునందు (మూలాధార చక్రమునందు), దీప-రూపాం = దీపము వలె
ప్రకాశించునది అయిన ఆ దేవిని, జిహ్వా-అగ్రతః = నాలుక చివర (వాక్కునందు), సుకృతినః =
పుణ్యాత్ములు, పరిపాలయన్తి
= చక్కగా రక్షిస్తారు (మననం చేస్తారు, ఆరాధిస్తారు).
తాత్పర్యము:
అన్ని
శ్రేష్ఠమైన ఉపచారములతో చక్కగా పూజించి, సంసార బంధమును ఛేదించి, పరమేష్ఠిని
(బ్రహ్మను) తనలో ధరించినది,
కామదేవుని స్వరూపిణి,
మూలాధార చక్రమునందు దీపము వలె ప్రకాశించునది అయిన ఆ దేవిని కొందరు
పుణ్యాత్ములు తమ నాలుక చివర (వాక్కునందు) చక్కగా ఆరాధిస్తారు.
విశేషములు:
ఈ శ్లోకం
దేవి యొక్క అంతర్గత,
రహస్యమైన పూజా విధానాన్ని సూచిస్తుంది. మూలాధార చక్రంలో (కుండలినీ శక్తిగా)
దీపం వలె ప్రకాశించే దేవిని, సంసార బంధాలను ఛేదించి, బ్రహ్మజ్ఞానాన్ని పొందేందుకు కొందరు
సాధకులు వాగ్రూపంగా (మంత్ర జపంగా) ఆరాధిస్తారని ఇది తెలియజేస్తుంది. దేవిని కేవలం
బాహ్యంగా కాకుండా, అంతర్గతంగా, సూక్ష్మ
రూపంలో ఆరాధించే విధానం ఇక్కడ ప్రస్తావించబడింది.
- ఆధారవారిరుహమధ్యలసత్రికోణ-
వామాశిఖా
వామాశిఖాగ్రజపరాం పరమాఙ్కురాభామ్ |
జ్ఞానక్రియేష్టమయి
శక్తివినాశనాశ-
శ్రీబ్రహ్మవిష్ణుగుణశక్తివరా
త్వమేకా ||
పదవిభాగము:
ఆధార-వారిరుహ-మధ్య-లసత్-త్రికోణ-వామా-శిఖా
(ఆధార + వారిరుహ + మధ్య + లసత్ + త్రికోణ + వామా + శిఖా), వామా-శిఖాగ్ర-జపరాం, పరమ-అంకుర-ఆభామ్
(పరమ + అంకుర + ఆభామ్),
జ్ఞాన-క్రియా-ఇష్ట-మయి (జ్ఞాన + క్రియా + ఇష్ట + మయి), శక్తి-వినాశన-ఆశ-శ్రీ-బ్రహ్మ-విష్ణు-గుణ-శక్తి-వరా
(శక్తి + వినాశన + ఆశ + శ్రీ + బ్రహ్మ + విష్ణు + గుణ + శక్తి + వరా), త్వమ్-ఏకా
(త్వమ్ + ఏకా).
అన్వయము:
ఆధారవారిరుహమధ్యలసత్రికోణవామాశిఖా, వామాశిఖాగ్రజపరాం, పరమాఙ్కురాభాం, జ్ఞానక్రియేష్టమయిం, శక్తివినాశనాశశ్రీబ్రహ్మవిష్ణుగుణశక్తివరా
త్వమేకా.
ప్రతి
పదార్థము:
ఆధార-వారిరుహ-మధ్య-లసత్-త్రికోణ
= మూలాధార చక్రములోని పద్మము మధ్యలో ప్రకాశించుచున్న త్రికోణము, వామా-శిఖా
= వామ మార్గపు శిఖ (అగ్ని జ్వాల) వలె ఉన్నది, వామా-శిఖాగ్ర-జపరాం = వామాగ్ని
శిఖాగ్రమునందు జపించునది,
పరమ-అంకుర-ఆభామ్ = అద్భుతమైన అంకురము వలె (మొలక వలె) ప్రకాశించునది, జ్ఞాన-క్రియా-ఇష్ట-మయి
= జ్ఞాన, క్రియా, ఇచ్చా
శక్తులతో కూడినది, శక్తి-వినాశన-ఆశ
= శక్తులను కూడా నశింపజేయునది, శ్రీ-బ్రహ్మ-విష్ణు-గుణ-శక్తి-వరా = శ్రీమంతులైన బ్రహ్మ, విష్ణువుల
గుణ శక్తులలో శ్రేష్ఠమైనది,
త్వమ్-ఏకా = నీవు ఒక్కతెవే.
తాత్పర్యము:
మూలాధార
చక్రములోని పద్మము మధ్యలో ప్రకాశించుచున్న త్రికోణము, వామ
మార్గపు అగ్ని శిఖ వలె ఉన్నది, వామాగ్ని శిఖాగ్రమునందు జపించునది, అద్భుతమైన
మొలక వలె ప్రకాశించునది,
జ్ఞాన, క్రియా, ఇచ్చా
శక్తులతో కూడినది, శక్తులను
కూడా నశింపజేయునది,
శ్రీమంతులైన బ్రహ్మ,
విష్ణువుల గుణ శక్తులలో శ్రేష్ఠమైనది అయిన నీవు ఒక్కతెవే.
విశేషములు:
ఈ శ్లోకం
కుండలినీ శక్తి యొక్క మూలాధార స్థానాన్ని, ఆమె యొక్క త్రికోణ రూపమును, వామ
మార్గంలోని ప్రాముఖ్యతను వర్ణిస్తుంది. ఆమె జ్ఞాన, క్రియా, ఇచ్చా
శక్తులకు మూలమని, బ్రహ్మ, విష్ణు
శక్తులకంటే శ్రేష్ఠమైనదని తెలియజేస్తుంది. దేవియే అంతిమ శక్తి అని ఇది
నిరూపిస్తుంది.
- సృష్టిస్థితిప్రలయకారణకర్తృభూతం
వేదాన్తవేద్యమజమవ్యయమప్రమేయమ్
|
అన్యోన్యభేదకలహాకులమానసాస్తే
జానన్తి
కిం జడధియస్తవ రూపమమ్బ ॥
పదవిభాగము:
సృష్టి-స్థితి-ప్రలయ-కారణ-కర్తృ-భూతం
(సృష్టి + స్థితి + ప్రలయ + కారణ + కర్తృ + భూతం), వేదాంత-వేద్యమ్ (వేదాంత + వేద్యమ్), అజమ్, అవ్యయమ్, అప్రమేయమ్, అన్యోన్య-భేద-కలహ-ఆకుల-మానసాః-తే
(అన్యోన్య + భేద + కలహ + ఆకుల + మానసాః + తే), జానన్తి, కిం, జడ-ధియః-తవ
(జడ + ధియః + తవ), రూపమ్-అంబ
(రూపమ్ + అంబ).
అన్వయము:
అంబ!
సృష్టిస్థితిప్రలయకారణకర్తృభూతం, వేదాంతవేద్యం, అజం, అవ్యయమప్రమేయం తవ రూపం
అన్యోన్యభేదకలహాకులమానసాః జడధియస్తే కిం జానన్తి?
ప్రతి
పదార్థము:
అంబ = ఓ తల్లీ, అన్యోన్య-భేద-కలహ-ఆకుల-మానసాః
= పరస్పర భేదములతో, కలహములతో అల్లకల్లోలమైన
మనస్సు కలవారు, జడ-ధియః = జడమైన
బుద్ధి కలవారు అయిన, తే = వారు,
సృష్టి-స్థితి-ప్రలయ-కారణ-కర్తృ-భూతం = సృష్టి, స్థితి, లయములకు
కారణము, కర్తగా ఉన్నది, వేదాంత-వేద్యమ్
= వేదాంతములచే తెలియబడునది, అజమ్
= పుట్టుక లేనిది, అవ్యయమ్ = నాశనము లేనిది, అప్రమేయమ్ = కొలవలేనిది (అనంతమైనది) అయిన, తవ = నీ యొక్క, రూపమ్ = రూపాన్ని,
కిం జానన్తి = ఏమిటి తెలుసుకుంటారా
(తెలుసుకోలేరు అని భావం).
తాత్పర్యము:
ఓ తల్లీ!
సృష్టి, స్థితి, లయములకు
కారణము, కర్తగా
ఉన్నది, వేదాంతములచే
తెలియబడునది, పుట్టుక
లేనిది, నాశనము
లేనిది, కొలవలేనిది
అయిన నీ రూపాన్ని, పరస్పర
భేదములతో, కలహములతో
అల్లకల్లోలమైన మనస్సు కలవారు, జడమైన బుద్ధి కలవారు ఎలా తెలుసుకోగలరు? (తెలుసుకోలేరు
అని భావం).
విశేషములు:
ఈ శ్లోకం
దేవి యొక్క పరబ్రహ్మ స్వరూపాన్ని, ఆమెయే సృష్టి, స్థితి, లయాలకు
కారణమని తెలియజేస్తుంది. వేదాంతములచే మాత్రమే తెలుసుకోదగిన ఆమె రూపాన్ని, భేద బుద్ధి, అజ్ఞానంతో
నిండినవారు అర్థం చేసుకోలేరని విమర్శనాత్మకంగా ప్రశ్నిస్తుంది. ఇది దేవి జ్ఞాన
స్వరూపిణి అని, ఆమెను
తెలుసుకోవడానికి నిర్మలమైన మనస్సు అవసరమని ఉద్ఘాటిస్తుంది.
- స్తోత్రం త్వమేవ పరమేశ్వరి గీయసే చేత్
స్తోతా
త్వమేవ పరమేశ్వరి గీయసే చేత్ |
స్తుత్యం
త్వమేవ పరమేశ్వరి గీయసే చేత్
కిం
స్తూయసే ఖలు తదా పరమేశ్వరి త్వమ్ ||
పదవిభాగము:
స్తోత్రం, త్వమ్-ఏవ
(త్వమ్ + ఏవ), పరమేశ్వరి, గీయసే, చేత్, స్తోతా, త్వమ్-ఏవ
(త్వమ్ + ఏవ), పరమేశ్వరి, గీయసే, చేత్, స్తుత్యం, త్వమ్-ఏవ
(త్వమ్ + ఏవ), పరమేశ్వరి, గీయసే, చేత్, కిం, స్తూయసే, ఖలు, తదా, పరమేశ్వరి, త్వమ్.
అన్వయము:
పరమేశ్వరి!
స్తోత్రం త్వమేవ గీయసే చేత్, స్తోతా త్వమేవ గీయసే చేత్, స్తుత్యం త్వమేవ గీయసే చేత్, తదా ఖలు
పరమేశ్వరి త్వం కిం స్తూయసే?
ప్రతి
పదార్థము:
పరమేశ్వరి = ఓ పరమేశ్వరీ, స్తోత్రం = స్తోత్రము (స్తుతి), త్వమ్-ఏవ = నీవే, గీయసే చేత్ = స్తుతించబడుచున్నావు
అయితే, స్తోతా = స్తుతించువాడు,
త్వమ్-ఏవ = నీవే, గీయసే చేత్ = స్తుతించబడుచున్నావు అయితే,
స్తుత్యం = స్తుతించబడదగినది, త్వమ్-ఏవ = నీవే, గీయసే
చేత్ = స్తుతించబడుచున్నావు అయితే, తదా ఖలు = అప్పుడు నిశ్చయముగా, పరమేశ్వరి = ఓ పరమేశ్వరీ, త్వమ్ = నీవు, కిం
స్తూయసే = ఎలా స్తుతించబడుదువు?
తాత్పర్యము:
ఓ
పరమేశ్వరీ! స్తోత్రము నీవే అయినప్పుడు, స్తుతించువాడు నీవే అయినప్పుడు, స్తుతించబడదగినది
నీవే అయినప్పుడు, అప్పుడు
నిశ్చయముగా నిన్ను ఎలా స్తుతించగలం? (అంటే, సర్వం నీవే కాబట్టి, నిన్ను
స్తుతించడం అంటే నిన్ను నీవే స్తుతించుకోవడం అని భావం).
విశేషములు:
ఈ శ్లోకం
అద్వైత భావనను, దేవి
యొక్క సర్వవ్యాపకత్వాన్ని అత్యంతము ఆకట్టుకునే విధంగా
వివరిస్తుంది. స్తుతించేవాడు, స్తుతి, స్తుతించబడే
వస్తువు – అన్నీ దేవి రూపమే అయినప్పుడు, దేవిని ఎలా స్తుతించగలం అని
ప్రశ్నిస్తుంది. ఇది దేవి సర్వం అని, ఆమెకు అన్యము ఏదీ లేదని, ఆమెను
తెలుసుకోవడమే నిజమైన స్తుతి అని సూచిస్తుంది. ఇది భక్తికి మించిన తాత్విక స్థితిని
తెలియజేస్తుంది.
- యః కాలకల్పతరుమేతదనన్యబుద్దిః
శ్రీమత్ప్రమస్తవనృపం
పఠతాహ నిత్యమ్ |
ముక్తిః
కరే వసతి సిద్ధిభిరష్టభిర్వా
కిం తస్య
మాతరణిమాదిభిరల్పికాభిః ॥
పదవిభాగము:
యః, కాల-కల్ప-తరుమ్-ఏతత్
(కాల + కల్ప + తరుమ్ + ఏతత్), అనన్య-బుద్ధిః (అనన్య + బుద్ధిః), శ్రీమత్-ప్రమస్తవ-నృపమ్
(శ్రీమత్ + ప్రమస్తవ + నృపమ్), పఠత-ఆహ (పఠత + ఆహ), నిత్యమ్, ముక్తిః, కరే, వసతి, సిద్ధిభిః-అష్టభిః-వా
(సిద్ధిభిః + అష్టభిః + వా), కిం,
తస్య, మాతః-అణిమా-ఆదిభిః-అల్పికాభిః
(మాతః + అణిమా + ఆదిభిః + అల్పికాభిః).
అన్వయము:
మాతః! యః
అనన్యబుద్ధిః నిత్యమేతత్ కాలకల్పతరుం శ్రీమత్ప్రమస్తవనృపం పఠతాహ, తస్య కరే
ముక్తిః వసతి, అష్టభిః
సిద్ధిభిర్వా కిం అణిమాదిభిరల్పికాభిః?
ప్రతి
పదార్థము:
మాతః = ఓ తల్లీ, యః = ఏ
మానవుడైతే, అనన్య-బుద్ధిః = ఏకాగ్రమైన
బుద్ధి కలవాడై, నిత్యమ్ = నిరంతరము,
కాల-కల్ప-తరుమ్-ఏతత్ = కాలాన్ని కూడా
జయించగల కల్పవృక్షం వంటి ఈ, శ్రీమత్-ప్రమస్తవ-నృపమ్
= శ్రీమత్ ప్రమస్తవ రాజును (ఈ స్తోత్రాన్ని), పఠత-ఆహ = పఠిస్తాడో, తస్య
= అతనికి, ముక్తిః = మోక్షము, కరే = చేతిలో,
వసతి = ఉంటుంది. అష్టభిః సిద్ధిభిః
వా = ఎనిమిది సిద్ధులు కూడా (వస్తాయి), అణిమా-ఆదిభిః-అల్పికాభిః =అయినా మోక్షము వచ్చిన తరువాత అణిమాది అల్పమైన సిద్ధులతో,
కిం = ఏమి అవసరం?
తాత్పర్యము:
ఓ తల్లీ! ఏ
మానవుడైతే ఏకాగ్రమైన బుద్ధితో, కాలాన్ని కూడా జయించగల కల్పవృక్షం వంటి ఈ 'శ్రీమత్
ప్రమస్తవ' స్తోత్రరాజాన్ని
నిరంతరము పఠిస్తాడో,
అతని చేతిలో మోక్షము ఉంటుంది. అతనికి అణిమాది ఎనిమిది అల్పమైన సిద్ధులతో ఏమి
అవసరం? (అంటే, అతడు
అంతకంటే గొప్పదైన మోక్షాన్ని పొందుతాడు, అణిమాది సిద్ధులు అప్రధానం
అవుతాయి).
విశేషములు:
ఈ శ్లోకం 'శ్రీమత్
ప్రమస్తవ' స్తోత్ర
పారాయణ మహిమను, ఫలాన్ని
వివరిస్తుంది. ఈ స్తోత్రాన్ని నిత్యం, ఏకాగ్ర చిత్తంతో పఠించేవారికి
మోక్షం లభిస్తుందని,
అణిమాది అష్టసిద్ధులు వారికి అప్రధానం అవుతాయని చెప్పబడింది. ఈ స్తోత్రం
కల్పవృక్షం వలె కోరికలను తీర్చి, అంతిమంగా మోక్షాన్ని ప్రసాదిస్తుందని ఇది ఉద్ఘాటిస్తుంది.
స్తోత్ర పారాయణ ఫలితంగా లభించే అత్యున్నత లాభాన్ని తెలియజేస్తూ, స్తోత్రానికి
మహత్తును ఆపాదిస్తుంది.
- త్వాం పూజయేత్ క్రమకులాం సకలార్థసిద్ధి-
స్తోత్రం
పఠిష్యతి జనస్త్వయి జాతభక్తిః |
తస్మాన్మయా౽పి
తవ భక్తిరసేన దేవి
భక్తార్థసిద్ధికరరత్నమిదం
వ్యధాయి ॥
పదవిభాగము:
త్వాం, పూజయేత్, క్రమ-కులాం
(క్రమ + కులాం), సకల-అర్థ-సిద్ధి-స్తోత్రం
(సకల + అర్థ + సిద్ధి + స్తోత్రం), పఠిష్యతి, జనః-త్వయి-జాత-భక్తిః
(జనః + త్వయి + జాత + భక్తిః), తస్మాత్-మయా-అపి (తస్మాత్ + మయా + అపి), తవ, భక్తి-రసేన
(భక్తి + రసేన), దేవి, భక్త-అర్థ-సిద్ధి-కర-రత్నమ్-ఇదం
(భక్త + అర్థ + సిద్ధి + కర + రత్నమ్ + ఇదం), వ్యధాయి.
అన్వయము:
దేవి!
క్రమకులాం త్వాం యః జనస్త్వయి జాతభక్తిః సకలార్థసిద్ధిస్తోత్రం పఠిష్యతి, త్వాం
పూజయేత్. తస్మాన్మయాపి తవ భక్తిరసేన ఇదం భక్తార్థసిద్ధికరరత్నం వ్యధాయి.
ప్రతి
పదార్థము:
త్వాం =
నిన్ను, పూజయేత్
= పూజిస్తాడు, క్రమ-కులాం
= క్రమ మార్గమునకు అధిపతి అయిన, సకల-అర్థ-సిద్ధి-స్తోత్రం = సకల కోరికలను, సిద్ధులను
ప్రసాదించు స్తోత్రమును,
పఠిష్యతి = పఠిస్తాడు,
జనః = మానవుడు,
త్వయి-జాత-భక్తిః = నీయందు భక్తి పుట్టినవాడై, తస్మాత్ = అందువల్ల, మయా-అపి =
నాచేత కూడా, తవ
= నీ యొక్క, భక్తి-రసేన
= భక్తి రసముచే, దేవి
= ఓ దేవీ, భక్త-అర్థ-సిద్ధి-కర-రత్నమ్-ఇదం
= భక్తుల కోరికలను,
సిద్ధులను కలిగించు రత్నము వంటి ఈ స్తోత్రము, వ్యధాయి = నిర్మించబడింది.
తాత్పర్యము:
ఓ దేవీ!
క్రమ మార్గమునకు అధిపతి అయిన నిన్ను, నీయందు భక్తి కలిగిన ఏ మానవుడైతే ఈ
సకల కోరికలను, సిద్ధులను
ప్రసాదించు స్తోత్రాన్ని పఠించి పూజిస్తాడో, అట్టి భక్తుల కోరికలు సిద్ధించుటకు
ఈ రత్నము వంటి స్తోత్రము నాచే నీ భక్తి రసముచే రచింపబడింది.
విశేషములు:
ఈ శ్లోకం
శ్రీమత్ క్రమస్తవ స్తోత్రం యొక్క ఫలశ్రుతిని, రచనా
ప్రయోజనాన్ని తెలియజేస్తుంది. ఈ స్తోత్రం దేవిని "క్రమ కుల"గా (క్రమ
పూజా పద్ధతులకు అధిదేవతగా) కీర్తిస్తుంది. రచయిత (శ్రీ శంకర భగవత్పాదాచార్యులు) ఈ
స్తోత్రాన్ని దేవిపై గల ప్రగాఢ భక్తితో, భక్తులకు సకల అర్థాలను, సిద్ధులను
ప్రసాదించే రత్నం వలె అందించినట్లు పేర్కొన్నారు. ఈ స్తోత్ర పఠనం ద్వారా భక్తులు
దేవి అనుగ్రహాన్ని పొందుతారని, వారి కోరికలు నెరవేరుతాయని ఈ శ్లోకం హామీ ఇస్తుంది.
క్రమమార్గం
క్రమమార్గం
అనేది ముఖ్యంగా
శ్రీవిద్య ఉపాసనలో ఒక ముఖ్యమైన పద్ధతి.
శ్రీవిద్య అనేది శక్తి ఆరాధనలో ఒక ఉన్నతమైన మార్గం. ఈ మార్గంలో దేవతను వివిధ దశలలో, క్రమబద్ధంగా
ఆరాధించడం జరుగుతుంది.
దీనిని
మరింత వివరంగా చూద్దాం:
- క్రమం అంటే దశ లేదా వరుస: క్రమమార్గం
అంటే ఒక నిర్దిష్టమైన,
క్రమబద్ధమైన పద్ధతిని అనుసరించి చేసే ఆరాధన. ఇది
సాధారణంగా శక్తిపీఠాలు, చక్రాలు, లేదా దేవతా రూపాలను ఒక
నిర్దిష్టమైన వరుసలో ధ్యానిస్తూ, పూజిస్తూ సాగే ప్రక్రియ.
- క్రమానికి అధిపతి: "క్రమ మార్గమునకు అధిపతి అయిన నిన్ను" అంటే ఆ దేవత (శక్తి) స్వయంగా ఈ
క్రమానికి, అంటే ఉపాసనా పద్ధతులకు, ఆధ్యాత్మిక ఉన్నతికి మార్గదర్శకురాలు అని
అర్థం. ఆమె అనుమతి,
అనుగ్రహం లేనిదే ఈ క్రమంలో పురోగతి సాధ్యం కాదు.
- శ్రీచక్రంతో సంబంధం: శ్రీచక్రం
అనేది శ్రీవిద్య ఉపాసనలో కేంద్ర బిందువు. ఈ చక్రంలో వివిధ ఆవరణ దేవతలు, యోగినులు
ఉంటారు. క్రమమార్గం ద్వారా ఉపాసకులు శ్రీచక్రంలోని వివిధ ఆవరణలను, దేవతలను
ఒక నిర్దిష్ట క్రమంలో అధిగమించి, మధ్యలో ఉన్న పరమదేవతను
(త్రిపురసుందరిని) చేరుకుంటారు. ఇది ఆధ్యాత్మికంగా లోతైన ధ్యానం, పూజల
ద్వారా జరుగుతుంది.
- ఆధ్యాత్మిక వికాసం: ఈ
క్రమబద్ధమైన ఉపాసన ద్వారా సాధకులు తమలోని కుండలినీ శక్తిని జాగృతం చేసి, షట్చక్రాలను
భేదించుకుంటూ ఉన్నత ఆధ్యాత్మిక స్థితులను చేరుకుంటారు. ఇది ఒక క్రమబద్ధమైన
పురోగతిని సూచిస్తుంది.
సంక్షిప్తంగా, క్రమమార్గం అంటే
శ్రీవిద్య వంటి ఉన్నత తంత్ర ఆరాధనా పద్ధతులలో, దేవతను ఒక నిర్దిష్ట దశలవారీగా, క్రమబద్ధంగా, శాస్త్రీయంగా ఆరాధించి
ఆధ్యాత్మిక ఉన్నతిని సాధించే మార్గం. ఈ మార్గానికి అధిపతి అయిన దేవత అంటే, ఆ
మార్గాన్ని నియంత్రించే,
మార్గనిర్దేశం చేసే పరమశక్తి అని అర్థం.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
ఇతి
శ్రీశఙ్కరభగవత్పాదాచార్యవిరచితః శ్రీమత్య్రమస్తవః సమ్పూర్ణః |
అర్థము:
ఇది శ్రీ
శంకరాచార్యులచే విరచించబడిన శ్రీమత్ ప్రమస్తవము సంపూర్ణము.
విశేషములు:
ఇది ఈ
స్తోత్రం యొక్క రచన సమాప్తిని సూచిస్తుంది. ఈ స్తోత్రం శ్రీ ఆదిశంకరాచార్యులచే
రచింపబడినదని, ఇది
'శ్రీమత్
ప్రమస్తవము' అనే
పేరుతో పిలువబడుతుందని తెలియజేస్తుంది.
No comments:
Post a Comment