గురుపాదుకాస్తోత్రం( 09 శ్లోకాలు)

 శ్రీ శంకరాచార్య స్తోత్ర సర్వస్వమ్ –

గురు పాదుకా స్తోత్రం ( 09 శ్లోకాలు)

 పదవిభాగము, అన్వయము, ప్రతి పదార్థము,   తాత్పర్యము,విశేషములతో 

                                                ఆచార్య తాడేపల్లి పతంజలి

---

శ్రీ గురు పాదుకా స్తోత్రం

ఈ శ్రీ గురుపాదుకా స్తోత్రం గురుపాదుకల మహిమను వివరిస్తుంది; అవి భవసాగరాన్ని దాటించేవిగా, అజ్ఞానాన్ని, దారిద్రాన్ని తొలగించేవిగా, జ్ఞానాన్ని, ఐశ్వర్యాన్ని, మోక్షాన్ని ప్రసాదించేవిగా వర్ణించబడ్డాయి. భక్తులకు అన్ని శుభాలను కలిగించే శ్రీ గురుపాదుకలకు ఈ స్తోత్రం నమస్కరిస్తుంది.

 

శ్లోకం 1

అనంతసంసారసముద్రతార-

నౌకాయితాభ్యాం గురుభక్తిదాభ్యాం |

వైరాగ్యసామ్రాజ్యదపూజనాభ్యాం

నమో నమః శ్రీగురుపాదుకాభ్యామ్ || 1||

పద విభాగము

అనంతసంసారసముద్రతార-నౌకాయితాభ్యామ్, గురుభక్తిదాభ్యామ్, వైరాగ్యసామ్రాజ్యదపూజనాభ్యామ్, నమః, నమః, శ్రీగురుపాదుకాభ్యామ్.

అన్వయము

అనంతసంసారసముద్రతార-నౌకాయితాభ్యాం, గురుభక్తిదాభ్యాం, వైరాగ్యసామ్రాజ్యదపూజనాభ్యాం, శ్రీగురుపాదుకాభ్యాం, నమః నమః.

ప్రతి పదార్థము

అనంత = అంతులేని, సంసారసముద్రతార = సంసార సముద్రమును దాటించుటకు, నౌకాయితాభ్యాం = ఓడలవలె ఉన్నట్టి, గురుభక్తిదాభ్యాం = గురువుపై భక్తిని ప్రసాదించునట్టి, వైరాగ్యసామ్రాజ్యదపూజనాభ్యాం = పూజలచే వైరాగ్య సామ్రాజ్యమును ప్రసాదించునట్టి, శ్రీగురుపాదుకాభ్యాం = గురుపాదుకలకు, నమః నమః = నమస్కారము.

తాత్పర్యము

అంతులేని సంసార సముద్రమును దాటించు ఓడల వలె ఉన్నట్టి, గురువుపై భక్తిని ప్రసాదించునట్టి, మరియు పూజలచే వైరాగ్య సామ్రాజ్యమును కలుగజేయునట్టి ఆ శ్రీ గురుపాదుకలకు మాటి మాటికీ నమస్కారములు.

విశేషములు

ఈ శ్లోకంలో గురుపాదుకలు సంసార సాగరమును దాటించు నౌకలుగా వర్ణించబడ్డాయి. గురుభక్తి, వైరాగ్యం ముక్తికి మార్గాలు, వీటిని గురుపాదుకలు ప్రసాదిస్తాయని చెప్పబడింది.

---

శ్లోకం 2

కవిత్వవారాశినిశాకరాభ్యాం

దౌర్భాగ్యదావాంబుదమాలికాభ్యామ్ |

దూరీకృతానమ్రవిపత్తితాభ్యాం

నమో నమః శ్రీగురుపాదుకాభ్యామ్ || 2||

 

పద విభాగము

కవిత్వవారాశినిశాకరాభ్యామ్, దౌర్భాగ్యదావాంబుదమాలికాభ్యామ్, దూరీకృత(దూరీకృత + అనమ్ర)విపత్తితాభ్యామ్, నమః, నమః, శ్రీగురుపాదుకాభ్యామ్.

అన్వయము

కవిత్వవారాశినిశాకరాభ్యాం, దౌర్భాగ్యదావాంబుదమాలికాభ్యాం, దూరీకృతానమ్రవిపత్తితాభ్యాం, శ్రీగురుపాదుకాభ్యాం, నమః నమః.

ప్రతి పదార్థము

కవిత్వవారాశినిశాకరాభ్యాం = కవిత్వమనే సముద్రానికి చంద్రుని వంటివి, దౌర్భాగ్యదావాంబుదమాలికాభ్యాం = దౌర్భాగ్యమనే దావానలానికి మేఘ సమూహముల వంటివి, దూరీకృత = తొలగించబడిన, అనమ్ర = వంగని (అంటే అహంకారముతో ఉన్న) వారి యొక్క, విపత్తితాభ్యాం = ఆపదలు ఉన్నటువంటి, శ్రీగురుపాదుకాభ్యాం = శ్రీ గురుపాదుకలకు, నమః నమః = నమస్కారము.

తాత్పర్యము

కవిత్వ సముద్రానికి చంద్రుని వలె వెలిగేవి, దౌర్భాగ్యమనే దావాగ్నిని ఆర్పే మేఘాల వంటివి, అహంకారముతో ఉన్నవారి ఆపదలను తొలగించేవి అయిన శ్రీ గురుపాదుకలకు మాటి మాటికీ నమస్కారములు.

విశేషములు

కవిత్వానికి ప్రోత్సాహం, దౌర్భాగ్యాల తొలగింపు, మరియు దుష్టుల ఆపదలను దూరం చేసే గుణాలను గురుపాదుకలకు ఆపాదించడం ఈ శ్లోకంలోని విశేషం.

---

శ్లోకం 3

నతా యయోః శ్రీపతితాం సమీయుః

కదాచిదప్యాశు దరిద్రవర్యాః |

మూకాశ్చ వాచస్పతితాం హి తాభ్యాం

నమో నమః శ్రీగురుపాదుకాభ్యామ్ || 3||

 

పద విభాగము

నతాః, యయోః, శ్రీపతితాం, సమీయుః, కదాచిదపి(కదాచిత్ + అపి) + ఆశు, దరిద్రవర్యాః, మూకాశ్చ(మూకాః + చ), వాచస్పతితాం, హి, తాభ్యాం, నమః, నమః, శ్రీగురుపాదుకాభ్యామ్.

అన్వయము

యయోః నతాః దరిద్రవర్యాః కదాచిదపి ఆశు శ్రీపతితాం సమీయుః, మూకాః చ వాచస్పతితాం (సమీయుః) హి, తాభ్యాం శ్రీగురుపాదుకాభ్యాం నమః నమః.

ప్రతి పదార్థము

యయోః = ఏ గురుపాదుకలకు, నతాః = నమస్కరించిన, దరిద్రవర్యాః = పేదలలో గొప్పవారు (దరిద్రులు), కదాచిత్ అపి = ఎప్పుడైనా, ఆశు = శీఘ్రముగా, శ్రీపతితాం = లక్ష్మీపతిత్వమును (ఐశ్వర్యమును), సమీయుః = పొందుతారో, మూకాః చ = మూగవారు కూడా, వాచస్పతితాం = వాచస్పతిత్వమును (వాక్చాతుర్యమును), హి = నిశ్చయముగా పొందుతారో, తాభ్యాం = అటువంటి, శ్రీగురుపాదుకాభ్యాం = శ్రీ గురుపాదుకలకు, నమః నమః = నమస్కారము.

తాత్పర్యము

ఏ గురుపాదుకలకు నమస్కరించిన పేదవారు సైతం వెంటనే సంపన్నులవుతారో, మూగవారు కూడా బృహస్పతితో సమానమైన వాక్చాతుర్యాన్ని పొందుతారో, అటువంటి శ్రీ గురుపాదుకలకు మాటి మాటికీ నమస్కారములు.

విశేషములు

గురుపాదుకల మహిమను ఈ శ్లోకం తెలియజేస్తుంది. దారిద్రం తొలగి సంపద, మూగతనం తొలగి వాక్చాతుర్యం లభిస్తాయని వర్ణించబడింది.

---

శ్లోకం 4

నాలీకనీకాశపదాహృతాభ్యాం

నానావిమోహాదినివారికాభ్యామ్ |

నమజ్జనాభీష్టతతిప్రదాభ్యాం

నమో నమః శ్రీగురుపాదుకాభ్యామ్ || 4||

 

పద విభాగము

నాలీకనీకాశపదాహృతాభ్యామ్, నానావిమోహాదినివారికాభ్యామ్, నమజ్జనాభీష్టతతిప్రదాభ్యామ్, నమః, నమః, శ్రీగురుపాదుకాభ్యామ్.

అన్వయము

నాలీకనీకాశపదాహృతాభ్యాం, నానావిమోహాదినివారికాభ్యాం, నమజ్జనాభీష్టతతిప్రదాభ్యాం, శ్రీగురుపాదుకాభ్యాం, నమః నమః.

ప్రతి పదార్థము

నాలీకనీకాశపదాహృతాభ్యాం = పద్మమువలె సుందరమైన పాదములచే ధరింపబడినవి, నానావిమోహాదినివారికాభ్యాం = అనేక రకాల మోహాలను మొదలైన వాటిని నివారించేవి, నమజ్జనాభీష్టతతిప్రదాభ్యాం = నమస్కరించేవారి కోరికలన్నింటినీ ఇచ్చేవి, శ్రీగురుపాదుకాభ్యాం = శ్రీ గురుపాదుకలకు, నమః నమః = నమస్కారము.

తాత్పర్యము

పద్మం వలె సుందరమైన గురుదేవుని పాదములచే ధరింపబడినవి, అనేక మోహాలను తొలగించేవి, మరియు నమస్కరించేవారి కోరికలను తీర్చేవి అయిన శ్రీ గురుపాదుకలకు మాటి మాటికీ నమస్కారములు.

విశేషములు

గురుపాదుకలు మోహము, అజ్ఞానం వంటి దుర్గుణాలను తొలగించి, భక్తుల కోరికలను నెరవేరుస్తాయని ఈ శ్లోకం తెలియజేస్తుంది.

---

శ్లోకం 5

నృపాలిమౌలివ్రజరత్నకాంతి-

సరిద్విరాజజ్ఝషకన్యకాభ్యామ్ |

నృపత్వదాభ్యాం నతలోకపంక్తేః

నమో నమః శ్రీగురుపాదుకాభ్యామ్ || 5||

 

పద విభాగము

నృపాలిమౌలివ్రజరత్నకాంతి-సరిద్విరాజజ్ఝషకన్యకాభ్యామ్, నృపత్వదాభ్యామ్, నతలోకపంక్తేః, నమః, నమః, శ్రీగురుపాదుకాభ్యామ్.

అన్వయము

నృపాలిమౌలివ్రజరత్నకాంతి-సరిద్విరాజజ్ఝషకన్యకాభ్యాం, నతలోకపంక్తేః నృపత్వదాభ్యాం, శ్రీగురుపాదుకాభ్యాం, నమః నమః.

ప్రతి పదార్థము

నృపాలిమౌలివ్రజరత్నకాంతి-సరిత్ = రాజుల కిరీటాల సమూహాలలోని రత్నాల కాంతుల నదిలో, విరాజత్ = ప్రకాశించే, ఝషకన్యకాభ్యాం = చేప పిల్లల వలె ఉన్నవి, నతలోకపంక్తేః = నమస్కరించిన వారి సమూహానికి, నృపత్వదాభ్యాం = రాజరికాన్ని ఇచ్చేవి, శ్రీగురుపాదుకాభ్యాం = శ్రీ గురుపాదుకలకు, నమః నమః = నమస్కారము.

తాత్పర్యము

రాజుల కిరీటాల రత్నాల కాంతులు అనే నదిలో మెరిసే చేపపిల్లల వంటివి, మరియు నమస్కరించిన భక్తులకు రాజరికాన్ని ప్రసాదించేవి అయిన శ్రీ గురుపాదుకలకు మాటి మాటికీ నమస్కారములు.

విశేషములు

ఈ శ్లోకంలో గురుపాదుకలను రాజుల కిరీటాల రత్నకాంతిలో ప్రకాశించే చేపపిల్లలతో పోల్చడం ఒక కవిత్వ విశేషం. గురుపాదుకలకు నమస్కరించిన వారికి రాజరికం లభిస్తుందని చెప్పబడింది.

---

శ్లోకం 6

పాపాంధకారార్కపరంపరాభ్యాం

తాపత్రయాహీంద్రఖగేశ్వరాభ్యామ్ |

జాడ్యాబ్ధిసంశోషణవాడవాభ్యామ్

నమో నమః శ్రీగురుపాదుకాభ్యామ్ || 6||

 

పద విభాగము

పాపాంధకారార్కపరంపరాభ్యామ్, తాపత్రయాహీంద్రఖగేశ్వరాభ్యామ్, జాడ్యాబ్ధిసంశోషణవాడవాభ్యామ్, నమః, నమః, శ్రీగురుపాదుకాభ్యామ్.

అన్వయము

పాపాంధకారార్కపరంపరాభ్యాం, తాపత్రయాహీంద్రఖగేశ్వరాభ్యాం, జాడ్యాబ్ధిసంశోషణవాడవాభ్యాం, శ్రీగురుపాదుకాభ్యాం, నమః నమః.

ప్రతి పదార్థము

పాపాంధకారార్కపరంపరాభ్యాం = పాపములనే చీకటికి సూర్యకిరణాల సమూహముల వంటివి, తాపత్రయాహీంద్రఖగేశ్వరాభ్యాం = తాపత్రయాలనే పెద్ద పాములకు గరుత్మంతుని వంటివి, జాడ్యాబ్ధిసంశోషణవాడవాభ్యాం = అజ్ఞానమనే సముద్రాన్ని ఇంకించే వాడవాగ్ని వంటివి, శ్రీగురుపాదుకాభ్యాం = శ్రీ గురుపాదుకలకు, నమః నమః = నమస్కారము.

తాత్పర్యము

పాపములనే చీకటిని పోగొట్టే సూర్యకిరణాల వంటివి, తాపత్రయాలనే పాములను నాశనం చేసే గరుత్మంతుని వంటివి, అజ్ఞానమనే సముద్రాన్ని ఎండగట్టే వాడవాగ్ని వంటివి అయిన శ్రీ గురుపాదుకలకు మాటి మాటికీ నమస్కారములు.

విశేషములు

ఈ శ్లోకంలో గురుపాదుకలను పాపాలు, తాపాలు, అజ్ఞానాన్ని నిర్మూలించే శక్తిగా వర్ణించారు. ఇక్కడ రూపకాలంకారం (Metaphor) ప్రస్ఫుటంగా కనిపిస్తుంది.

---

శ్లోకం 7

శమాదిషట్కప్రదవైభవాభ్యాం

సమాధిదానవ్రతదీక్షితాభ్యామ్ |

రమాధవాంఘిస్థిరభక్తిదాభ్యాం

నమో నమః శ్రీగురుపాదుకాభ్యామ్ || 7||

 

పద విభాగము

శమాదిషట్కప్రదవైభవాభ్యామ్, సమాధిదానవ్రతదీక్షితాభ్యామ్, రమాధవాంఘిస్థిరభక్తిదాభ్యామ్, నమః, నమః, శ్రీగురుపాదుకాభ్యామ్.

అన్వయము

శమాదిషట్కప్రదవైభవాభ్యాం, సమాధిదానవ్రతదీక్షితాభ్యాం, రమాధవాంఘిస్థిరభక్తిదాభ్యాం, శ్రీగురుపాదుకాభ్యాం, నమః నమః.

ప్రతి పదార్థము

శమాదిషట్కప్రదవైభవాభ్యాం = శమము మొదలైన ఆరు గుణాలను (శమ, దమ, ఉపరతి, తితిక్ష, శ్రద్ధ, సమాధానం) ఇచ్చే వైభవము కలవి, సమాధిదానవ్రతదీక్షితాభ్యాం = సమాధిని ప్రసాదించే దీక్షను పూనినవి, రమాధవాంఘిస్థిరభక్తిదాభ్యాం = విష్ణు పాదాలపై స్థిరమైన భక్తిని ఇచ్చేవి, శ్రీగురుపాదుకాభ్యాం = శ్రీ గురుపాదుకలకు, నమః నమః = నమస్కారము.

తాత్పర్యము

శమము మొదలైన ఆరు గుణాలను ప్రసాదించేవి, సమాధి స్థితిని అనుగ్రహించే దీక్షను స్వీకరించినవి, మరియు విష్ణు పాదాలపై స్థిరమైన భక్తిని కలిగించేవి అయిన శ్రీ గురుపాదుకలకు మాటి మాటికీ నమస్కారములు.

విశేషములు

ఈ శ్లోకంలో గురుపాదుకలు షట్ సంపదలను (శమాది షట్కం) ప్రసాదించేవని, మరియు మోక్ష సాధనమైన సమాధిని, భగవద్భక్తిని కలిగించేవని చెప్పబడింది.

---

శ్లోకం 8

స్వార్చాపరాణామఖిలేష్టదాభ్యాం

స్వాహాసహాయాక్షధురంధరాభ్యామ్ |

స్వాన్తాచ్ఛభావప్రదపూజనాభ్యాం

నమో నమః శ్రీగురుపాదుకాభ్యామ్ || 8||

పద విభాగము

స్వార్చాపరాణామ్(స్వ + అర్చా + పరాణాం) + అఖిలేష్టదాభ్యామ్(అఖిల + ఇష్టదాభ్యాం), స్వాహాసహాయాక్షధురంధరాభ్యామ్, స్వాన్తాచ్ఛభావప్రదపూజనాభ్యామ్, నమః, నమః, శ్రీగురుపాదుకాభ్యామ్.

అన్వయము

స్వార్చాపరాణామఖిలేష్టదాభ్యాం, స్వాహాసహాయాక్షధురంధరాభ్యాం, స్వాన్తాచ్ఛభావప్రదపూజనాభ్యాం, శ్రీగురుపాదుకాభ్యాం, నమః నమః.

ప్రతి పదార్థము

స్వార్చాపరాణాం = తమను పూజించేవారికి, అఖిలేష్టదాభ్యాం = అన్ని కోరికలను ఇచ్చేవి, స్వాహాసహాయాక్షధురంధరాభ్యాం = అగ్నికి (హోమానికి) సహాయము చేసి, ధురంధరమైనవి (ముఖ్యమైనవి), స్వాన్తాచ్ఛభావప్రదపూజనాభ్యాం = తమ పూజల ద్వారా మనస్సులో స్వచ్ఛమైన భావాన్ని కలిగించేవి, శ్రీగురుపాదుకాభ్యాం = శ్రీ గురుపాదుకలకు, నమః నమః = నమస్కారము.

తాత్పర్యము

తమను పూజించే భక్తులకు అన్ని కోరికలను తీర్చేవి, హోమం (యజ్ఞం) ద్వారా దేవతలకు సహాయము చేసి ముఖ్యమైనవి, తమ పూజలచే మనస్సులో స్వచ్ఛమైన భావాన్ని కలిగించేవి అయిన శ్రీ గురుపాదుకలకు మాటి మాటికీ నమస్కారములు.

విశేషములు

గురుపాదుకల ఆరాధన సర్వ కోరికలను తీరుస్తుందని, యజ్ఞయాగాదులలో వాటి ప్రాముఖ్యత ఉందని, మరియు మనస్సును శుద్ధి చేస్తుందని ఈ శ్లోకం తెలియజేస్తుంది.

---

శ్లోకం 9

కామాదిసర్పవ్రజగారుడాభ్యాం

వివేకవైరాగ్యనిధిప్రదాభ్యామ్ |

బోధప్రదాభ్యాం ద్రుతమోక్షదాభ్యాం

నమో నమః శ్రీగురుపాదుకాభ్యామ్ || 9||

 

పద విభాగము

కామాదిసర్పవ్రజగారుడాభ్యామ్, వివేకవైరాగ్యనిధిప్రదాభ్యామ్, బోధప్రదాభ్యామ్, ద్రుతమోక్షదాభ్యామ్, నమః, నమః, శ్రీగురుపాదుకాభ్యామ్.

అన్వయము

కామాదిసర్పవ్రజగారుడాభ్యాం, వివేకవైరాగ్యనిధిప్రదాభ్యాం, బోధప్రదాభ్యాం, ద్రుతమోక్షదాభ్యాం, శ్రీగురుపాదుకాభ్యాం, నమః నమః.

ప్రతి పదార్థము

కామాదిసర్పవ్రజగారుడాభ్యాం = కామము మొదలైన సర్ప సమూహాలకు గరుత్మంతుని వంటివి, వివేకవైరాగ్యనిధిప్రదాభ్యాం = వివేకము మరియు వైరాగ్యము అనే సంపదను ఇచ్చేవి, బోధప్రదాభ్యాం = జ్ఞానాన్ని ప్రసాదించేవి, ద్రుతమోక్షదాభ్యాం = త్వరగా మోక్షాన్ని ఇచ్చేవి, శ్రీగురుపాదుకాభ్యాం = శ్రీ గురుపాదుకలకు, నమః నమః = నమస్కారము.

తాత్పర్యము

కామం మొదలైన దుర్గుణాలనే పాములకు గరుత్మంతుని వంటివి, వివేక వైరాగ్యాలనే సంపదను ఇచ్చేవి, జ్ఞానాన్ని ప్రసాదించేవి, మరియు శీఘ్రముగా మోక్షాన్ని కలిగించేవి అయిన శ్రీ గురుపాదుకలకు మాటి మాటికీ నమస్కారములు.

విశేషములు

ఈ శ్లోకం గురుపాదుకలు మోక్ష మార్గంలో సాధకులకు అత్యంత సహాయకారిగా ఉంటాయని వివరిస్తుంది. అరిషడ్వర్గాలను జయించడం, జ్ఞానం మరియు మోక్షం పొందడం వాటి ఆశీస్సుల వల్ల సాధ్యమని చెప్పబడింది.

గురు పాదుకా స్తోత్రం సంపూర్ణం