నరసింహాష్టకం ( 9 శ్లోకాలు)

 శ్రీ శంకరాచార్య స్తోత్ర సర్వస్వమ్ –

శ్రీ నరసింహాష్టకం ( 9 శ్లోకాలు)

 పదవిభాగము, అన్వయము, ప్రతి పదార్థము,   తాత్పర్యము,విశేషములతో 

                                      ఆచార్య తాడేపల్లి పతంజలి

---

ఈ స్తోత్రం శ్రీ నరసింహ స్వామిని స్తుతిస్తూ, ఆయన దివ్య రూపమును, పరాక్రమమును, భక్త వాత్సల్యమును కీర్తిస్తుంది. సంసార సాగరము నుండి రక్షించమని, కోరికలను తీర్చమని, అంతిమంగా మోక్షమును ప్రసాదించమని స్వామిని వేడుకుంటూ, ఈ అష్టకాన్ని పఠించిన వారికి సకల శుభములు కలుగుతాయని తెలియజేస్తుంది.

 

---

శ్రీ నరసింహాష్టకం

---

1. శ్రీమదకలంక పరిపూర్ణ శశికోటి-

శ్రీధర మనోహర సటాపటల కాంత |

పాలయ కృపాలయ భవాంబుధినిమగ్నం

దైత్యవరకాల నరసింహ నరసింహ ||

పదవిభాగము:

శ్రీమదకలంక పరిపూర్ణ శశికోటి-శ్రీధర (శ్రీమత్ + అకలంక పరిపూర్ణ శశికోటి శ్రీధర), మనోహర సటాపటల కాంత, పాలయ, కృప-ఆలయ (కృపా + ఆలయ), భవ-అంబుధి-నిమగ్నం (భవ + అంబుధి + నిమగ్నం), దైత్యవరకాల, నరసింహ, నరసింహ.

అన్వయము:

శ్రీమదకలంక పరిపూర్ణ శశికోటిశ్రీధర, మనోహర సటాపటలకాంత, కృపాలయ, దైత్యవరకాల నరసింహ! భవాంబుధినిమగ్నం మాం పాలయ.

ప్రతి పదార్థము:

శ్రీమదకలంక పరిపూర్ణ శశికోటిశ్రీధర = కళంకము లేని నిండుగా ఉన్న కోటి చంద్రుల కాంతిని ధరించినవాడా (శోభను ధరించినవాడా), మనోహర సటాపటల కాంత = మనస్సును హరించే కేసరముల సమూహముచే ప్రకాశించువాడా, కృపాలయ = దయకు నిలయమా, దైత్యవరకాల = శ్రేష్ఠులైన రాక్షసులకు యముని వంటివాడా, నరసింహ = ఓ నరసింహా, భవాంబుధినిమగ్నం = సంసారమనే సముద్రములో మునిగిన నన్ను, పాలయ = రక్షించుము.

తాత్పర్యము:

కళంకము లేని, పరిపూర్ణమైన కోటి చంద్రుల కాంతితో ప్రకాశించే, మనోహరమైన కేసరముల సమూహముతో విరాజిల్లువాడా, దయామయా, శ్రేష్ఠులైన రాక్షసులకు యముని వంటివాడా, ఓ నరసింహా! సంసారమనే సముద్రములో మునిగి ఉన్న నన్ను రక్షించుము.

విశేషములు:

ఈ శ్లోకంలో శ్రీ నరసింహ స్వామి రూప వర్ణన ఉంది. ఆయన కేసరములు కోటి చంద్రుల కాంతితో సమానమని, అవి మనోహరంగా ఉన్నాయని వర్ణించబడింది. భక్తుడు సంసార సాగరము నుండి రక్షించమని ప్రార్థిస్తున్నాడు.

---

2. పాదకమలావనత పాతకిజనానాం

పాతకదవానల పతత్రివరకేతో |

భావన పరాయణ భవార్తిహరయా మాం

పాహి కృపయైవ నరసింహ నరసింహ ||

పదవిభాగము:

పాదకమల-అవనత (పాదకమల + అవనత), పాతకి-జనానాం, పాతక-దవానల (పాతక + దవానల), పతత్రివరకేతో, భావన పరాయణ, భవ-ఆర్తిహరయా (భవ + ఆర్తిహరయా), మాం, పాహి, కృపయా-ఏవ (కృపయా + ఏవ), నరసింహ, నరసింహ.

అన్వయము:

నరసింహ!  పాదకమలావనత పాతకిజనానాం పాతకదవానల, పతత్రివరకేతో, భావన పరాయణ, భవార్తిహరయా కృపయైవ మాం పాహి.

ప్రతి పదార్థము:

నరసింహ = ఓ నరసింహా  పాదకమలావనత పాతకిజనానాం పాతకదవానల = నీ పాదపద్మములకు నమస్కరించిన పాపము చేసిన వారికి పాపమనే దావాగ్నిని అణచివేయువాడా, పతత్రివరకేతో = పక్షులలో శ్రేష్ఠుడైన గరుత్మంతుని ధ్వజముగా కలవాడా, భావన పరాయణ = ధ్యానించువారికి ప్రియమైనవాడా, భవార్తిహరయా = సంసార బాధలను హరించుబుద్ధితో, కృపయైవ = దయతోనే, మాం = నన్ను, పాహి = రక్షించుము.

తాత్పర్యము:

పాదపద్మములకు నమస్కరించిన పాపము చేసిన వారికి పాపమనే దావాగ్నిని అణచివేయువాడా, గరుత్మంతుని ధ్వజముగా కలవాడా, ధ్యానించువారికి ప్రియమైనవాడా, సంసార బాధలను హరించువాడా, ఓ నరసింహా! దయతో నన్ను రక్షించుము.

విశేషములు:

ఈ శ్లోకంలో స్వామి పాపములను హరించే శక్తి, గరుడవాహనత్వం, భక్తులపై దయ వంటి గుణాలు వర్ణించబడ్డాయి. భక్తుడు తనను రక్షించమని స్వామిని ప్రార్థిస్తున్నాడు.

---

3. తుంగనఖపంక్తిదలితాసురవరాసృక్

పంకనవకుంకుమవిపంకిలమహోరః |

పండితనిధాన కమలాలయ నమస్తే

పంకజనిషణ్ణ నరసింహ నరసింహ ||

పదవిభాగము:

తుంగ-నఖపంక్తి-దలిత-అసురవర-అసృక్ (తుంగ + నఖపంక్తి + దలిత + అసురవర + అసృక్), పంక-నవకుంకుమ-విపంకిల-మహోరః (పంక + నవకుంకుమ + విపంకిల + మహోరః), పండితనిధాన, కమల-ఆలయ (కమల + ఆలయ), నమః-తే (నమః + తే), పంకజనిషణ్ణ, నరసింహ, నరసింహ.

అన్వయము:

తుంగనఖపంక్తిదలితాసురవరాసృక్ పంకనవకుంకుమవిపంకిలమహోరః, పండితనిధాన, కమలాలయ, పంకజనిషణ్ణ నరసింహ! తే నమః.

ప్రతి పదార్థము:

తుంగనఖపంక్తిదలితాసురవరాసృక్ పంకనవకుంకుమవిపంకిలమహోరః = పొడవైన గోళ్ల సమూహముచే చీల్చబడిన శ్రేష్ఠుడైన అసురుని (హిరణ్యకశిపుని) రక్తముచే పంకముతో (బురదతో) కూడిన క్రొత్త కుంకుమ పూత వలె అలంకరించబడిన గొప్ప వక్షఃస్థలము కలవాడా, పండితనిధాన = పండితులకు నిధి వంటివాడా, కమలాలయ = లక్ష్మీదేవికి నిలయమైనవాడా, పంకజనిషణ్ణ = పద్మమునందు కూర్చున్నవాడా (పద్మనాభుడా), నరసింహ = ఓ నరసింహా, తే = నీకు, నమః = నమస్కారము.

తాత్పర్యము:

పొడవైన గోళ్ల సమూహముతో చీల్చబడిన శ్రేష్ఠుడైన అసురుని రక్తముచే క్రొత్త కుంకుమ పూత వలె అలంకరించబడిన గొప్ప వక్షఃస్థలము కలవాడా, పండితులకు నిధి వంటివాడా, లక్ష్మీదేవికి నిలయమైనవాడా, పద్మనాభుడా, ఓ నరసింహా! నీకు నమస్కారము.

విశేషములు:

ఈ శ్లోకంలో హిరణ్యకశిపుని సంహరించిన స్వామి భయంకర రూపం, ఆయన వక్షఃస్థలం వర్ణించబడింది. స్వామి పండితులకు జ్ఞాన నిధి వంటివాడని, లక్ష్మీదేవికి నిలయమని పేర్కొనబడింది.

---

4. మౌళిషు విభూషణమివామర వరాణాం

యోగిహృదయేషు చ శిరః సునిగమానామ్ |

రాజదరవిందరుచిరం పదయుగం తే

దేహి మమ మూర్ధ్నా నరసింహ నరసింహ ||

పదవిభాగము:

మౌళిషు, విభూషణం-ఇవ (విభూషణం + ఇవ), అమర వరాణాం, యోగిహృదయేషు, చ, శిరః, సునిగమానాం, రాజత్-అరవింద-రుచిరం (రాజత్ + అరవింద + రుచిరం), పదయుగం, తే, దేహి, మమ, మూర్ధ్నా, నరసింహ, నరసింహ.

అన్వయము:

అమర వరాణాం మౌళిషు విభూషణమివ, యోగిహృదయేషు చ, సునిగమానాం శిరః, రాజదరవిందరుచిరం తే పదయుగం మమ మూర్ధ్నా దేహి నరసింహ!

ప్రతి పదార్థము:

అమర వరాణాం = శ్రేష్ఠులైన దేవతలకు, మౌళిషు = కిరీటములలో, విభూషణం-ఇవ = ఆభరణము వలె, యోగిహృదయేషు = యోగుల హృదయములలో, చ = మరియు, సునిగమానాం = వేదములకు, శిరః = శిరస్సు వలె, రాజదరవిందరుచిరం = ప్రకాశించుచున్న పద్మము వలె అందమైన, తే = నీ, పదయుగం = పాదయుగళమును, మమ = నా, మూర్ధ్నా = శిరస్సుపై, దేహి = ప్రసాదించుము, నరసింహ = ఓ నరసింహా!

తాత్పర్యము:

శ్రేష్ఠులైన దేవతలకు కిరీటములలో ఆభరణము వలె, యోగుల హృదయములలో, వేదములకు శిరస్సు వలె ప్రకాశించుచున్న పద్మము వలె అందమైన నీ పాదయుగళమును నా శిరస్సుపై ప్రసాదించుము, ఓ నరసింహా!

విశేషములు:

ఈ శ్లోకంలో స్వామి పాదములకు ఉన్న మహత్తు వర్ణించబడింది. ఆ పాదములు దేవతలకు ఆభరణము వంటివి, యోగులకు హృదయంలో స్థానమును పొందదగినవి, వేదములకు సారము వంటివి అని చెప్పబడింది. భక్తుడు ఆ పాదాలను తన శిరస్సుపై ఉంచమని కోరుతున్నాడు.

---

5. వారిజవిలోచన మదంతిమదశాయాం

క్లేశవివశీకృత సమస్తకరణాయామ్ |

ఏహి రమయా సహ శరణ్య విహగానాం--

నాథమధిరుహ్య నరసింహ నరసింహ ||

పదవిభాగము:

వారిజవిలోచన, మదంతిమదశాయాం, క్లేశ-వివశీకృత (క్లేశ + వివశీకృత), సమస్త-కరణాయామ్, ఏహి, రమయా సహ, శరణ్య, విహగానాం-నాథం-అధిరుహ్య (విహగానాం + నాథం + అధిరుహ్య), నరసింహ, నరసింహ.

అన్వయము:

వారిజవిలోచన, శరణ్య, నరసింహ! మదంతిమదశాయాం క్లేశవివశీకృత సమస్తకరణాయాం రమయా సహ విహగానాం నాథమధిరుహ్య ఏహి.

ప్రతి పదార్థము:

వారిజవిలోచన = పద్మముల వంటి కన్నులు కలవాడా, శరణ్య = శరణు కోరినవారిని రక్షించువాడా, నరసింహ = ఓ నరసింహా, మదంతిమదశాయాం = నా చివరి దశలో, క్లేశవివశీకృత సమస్తకరణాయాం = కష్టములతో వివశుడైన, సమస్త ఇంద్రియములు కలవాడనైనప్పుడు, రమయా సహ = లక్ష్మీదేవితో కలిసి, విహగానాం నాథమధిరుహ్య = పక్షులలో శ్రేష్ఠుడైన గరుత్మంతుని అధిరోహించి, ఏహి = రమ్ము.

తాత్పర్యము:

పద్మముల వంటి కన్నులు కలవాడా, శరణు కోరినవారిని రక్షించువాడా, ఓ నరసింహా! నా చివరి దశలో, కష్టములతో నా సమస్త ఇంద్రియములు వివశమైనప్పుడు, లక్ష్మీదేవితో కలిసి, పక్షులలో శ్రేష్ఠుడైన గరుత్మంతుని అధిరోహించి రమ్ము.

విశేషములు:

ఈ శ్లోకంలో భక్తుడు తన మరణ సమయమున స్వామి దర్శనమును అభ్యర్థిస్తున్నాడు. ఆ సమయంలో ఇంద్రియములు పనిచేయకపోయినా, స్వామి లక్ష్మీ సమేతుడై గరుడవాహనముపై వచ్చి తనను రక్షించాలని కోరుకుంటున్నాడు.

---

6. హాటకకిరీటవరహారవనమాలా

ధారరశనామకరకుండలమణీందైః |

భూషితమశేషనిలయం తవ వపుర్మే

చేతసి చకాస్తు నరసింహ నరసింహ ||

పదవిభాగము:

హాటక-కిరీట-వర-హార-వనమాలా (హాటక + కిరీట + వర + హార + వనమాలా), ధార-రశనా-మకరకుండal-మణీందైః (ధార + రశనా + మకరకుండల + మణీందైః), భూషితం-అశేష-నిలయం (భూషితం + అశేష + నిలయం), తవ, వపుర్మే (వపుః + మే), చేతసి, చకాస్తు, నరసింహ, నరసింహ.

అన్వయము:

నరసింహ హాటకకిరీటవరహారవనమాలాధారరశనామకరకుండలమణీందైః భూషితమశేషనిలయం తవ వపుః మే చేతసి చకాస్తు !

ప్రతి పదార్థము:

నరసింహ = ఓ నరసింహా!హాటకకిరీటవరహారవనమాలాధారరశనామకరకుండలమణీందైః భూషితం = బంగారు కిరీటముతో, శ్రేష్ఠమైన హారములతో, వనమాలతో, ధరించిన మొలనూలుతో, మకరకుండలములతో, శ్రేష్ఠమైన మణులచే అలంకరించబడిన, అశేషనిలయం = సమస్త జీవులకు నిలయమైన, తవ = నీ, వపుః = శరీరము, మే = నా, చేతసి = మనస్సులో, చకాస్తు = ప్రకాశించుగాక,

తాత్పర్యము:

బంగారు కిరీటముతో, శ్రేష్ఠమైన హారములతో, వనమాలతో, ధరించిన మొలనూలుతో, మకరకుండలములతో, శ్రేష్ఠమైన మణులచే అలంకరించబడిన, సమస్త జీవులకు నిలయమైన నీ శరీరము నా మనస్సులో ప్రకాశించుగాక, ఓ నరసింహా!

విశేషములు:

ఈ శ్లోకంలో స్వామి దివ్యమైన ఆభరణములు, వనమాలతో కూడిన అలంకారములు వర్ణించబడ్డాయి. ఆ దివ్యరూపం భక్తుని మనస్సులో సదా నిలిచి ఉండాలని ప్రార్థిస్తున్నాడు.

---

7. ఇందు రవి పావక విలోచన రమాయాః

మందిర మహాభుజలసద్వరరథాంగ |

సుందర చిరాయ రమతాం త్వయి మనో మే

నందిత సురేశ నరసింహ నరసింహ ||

పదవిభాగము:

ఇందు, రవి, పావక విలోచన, రమాయాః మందిర, మహాభుజ-లసత్-వరరథాంగ (మహాభుజ + లసత్ + వరరథాంగ), సుందర, చిరాయ, రమతాం, త్వయి, మనో మే (మనః + మే), నందిత సురేశ, నరసింహ, నరసింహ.

అన్వయము:

ఇందు రవి పావక విలోచన, రమాయాః మందిర, మహాభుజలసద్వరరథాంగ, సుందర, నందిత సురేశ నరసింహ! మే మనః త్వయి చిరాయ రమతాం.

ప్రతి పదార్థము:

ఇందు రవి పావక విలోచన = చంద్రుడు, సూర్యుడు, అగ్ని కన్నులుగా కలవాడా, రమాయాః మందిర = లక్ష్మీదేవికి నిలయమైనవాడా, మహాభుజలసద్వరరథాంగ = గొప్ప భుజములపై ప్రకాశించుచున్న శ్రేష్ఠమైన చక్రము (సుదర్శన చక్రము) కలవాడా, సుందర = అందమైనవాడా, నందిత సురేశ = దేవతలకు ఆనందము కలిగించువాడా, నరసింహ = ఓ నరసింహా, మే మనః = నా మనస్సు, త్వయి = నీయందు, చిరాయ = చాలా కాలం, రమతాం = లీనమగుగాక.

తాత్పర్యము:

చంద్రుడు, సూర్యుడు, అగ్ని కన్నులుగా కలవాడా, లక్ష్మీదేవికి నిలయమైనవాడా, గొప్ప భుజములపై ప్రకాశించుచున్న శ్రేష్ఠమైన చక్రము కలవాడా, అందమైనవాడా, దేవతలకు ఆనందము కలిగించువాడా, ఓ నరసింహా! నా మనస్సు నీయందు చాలా కాలం లీనమగుగాక.

విశేషములు:

ఈ శ్లోకంలో స్వామి త్రినేత్రుడు అని, లక్ష్మీదేవికి నిలయమని, చక్రధారి అని వర్ణించబడింది. భక్తుడు తన మనస్సు ఎల్లప్పుడూ స్వామియందే లగ్నమై ఉండాలని ప్రార్థిస్తున్నాడు.

---

8. మాధవ ముకుంద మధుసూదన మురారే

వామన నృసింహ శరణం భవ నతానామ్ |

కామద ఘృణిన్ నిఖిలకారణ నయేయం

కాలమమరేశ నరసింహ నరసింహ ||

పదవిభాగము:

మాధవ, ముకుంద, మధుసూదన, మురారే, వామన, నృసింహ, శరణం, భవ, నతానాం, కామద, ఘృణిన్, నిఖిలకారణ, నయేయం, కాలం-అమరేశ (కాలం + అమరేశ), నరసింహ, నరసింహ.

అన్వయము:

మాధవ, ముకుంద, మధుసూదన, మురారే, వామన, నృసింహ! నతానాం శరణం భవ. కామద, ఘృణిన్, నిఖిలకారణ, అమరేశ నరసింహ! కాలం నయేయం.

ప్రతి పదార్థము:

మాధవ = లక్ష్మీదేవికి భర్త అయినవాడా, ముకుంద = మోక్షమును ప్రసాదించువాడా, మధుసూదన = మధువు అనే రాక్షసుని సంహరించినవాడా, మురారే = ముర అనే రాక్షసుని శత్రువా, వామన = వామనుడైనవాడా, నృసింహ = నృసింహుడైనవాడా, నతానాం = నమస్కరించిన వారికి, శరణం = శరణు, భవ = అగుము. కామద = కోరికలను తీర్చువాడా, ఘృణిన్ = ప్రకాశించువాడా, నిఖిలకారణ = సమస్తమునకు కారణమైనవాడా, అమరేశ = దేవతలకు అధిపతియైనవాడా, నరసింహ = ఓ నరసింహా, కాలం = సమయమును, నయేయం = గడిపెదను.

తాత్పర్యము:

మాధవా, ముకుందా, మధుసూదనా, మురారే, వామనా, నృసింహా! నమస్కరించిన వారికి నీవు శరణు అగుము. కోరికలను తీర్చువాడా, ప్రకాశించువాడా, సమస్తమునకు కారణమైనవాడా, దేవతలకు అధిపతియైనవాడా, ఓ నరసింహా! నా కాలాన్ని నీ సేవలో గడుపుతాను.

విశేషములు:

ఈ శ్లోకంలో స్వామి వివిధ రూపాలు, నామాలను స్మరించి, భక్తులకు శరణదాత అని కీర్తించబడింది. తన కాలాన్ని స్వామి సేవలో గడపడానికి భక్తుడు సంకల్పిస్తున్నాడు.

---

9. అష్టకమిదం సకలపాతకభయఘ్నం

కామదమశేషదురితామయరిపుఘ్నమ్ |

యః పఠతి సంతతమశేషనిలయం తే

గచ్ఛతి పదం స నరసింహ నరసింహ ||

పదవిభాగము:

అష్టకం-ఇదం (అష్టకం + ఇదం), సకల-పాతక-భయ-ఘ్నం (సకల + పాతక + భయ + ఘ్నం), కామదం-అశేష-దురిత-ఆమయ-రిపుఘ్నమ్ (కామదం + అశేష + దురిత + ఆమయ + రిపుఘ్నం), యః, పఠతి, సంతతం-అశేష-నిలయం (సంతతం + అశేష + నిలయం), తే, గచ్ఛతి, పదం, స, నరసింహ, నరసింహ.

అన్వయము:

ఇదం అష్టకం సకలపాతకభయఘ్నం కామదమశేషదురితామయరిపుఘ్నం. యః సంతతం తే అశేషనిలయం పఠతి, సః నరసింహ పదం గచ్ఛతి.

ప్రతి పదార్థము:

ఇదం అష్టకం = ఈ అష్టకము, సకలపాతకభయఘ్నం = సమస్త పాపముల భయమును నశింపజేయునది, కామదమశేషదురితామయరిపుఘ్నం = కోరికలను తీర్చునది, సమస్త కష్టములను, రోగములను, శత్రువులను నశింపజేయునది. యః = ఎవడు, సంతతం = నిరంతరము, తే అశేషనిలయం = సమస్తమునకు నిలయమైన నీ, పఠతి = పఠించునో, సః = వాడు, నరసింహ పదం = నరసింహుని స్థానమును (మోక్షమును), గచ్ఛతి = పొందును.

తాత్పర్యము:

ఈ నరసింహాష్టకము సమస్త పాపముల భయమును నశింపజేయునది, కోరికలను తీర్చునది, సమస్త కష్టములను, రోగములను, శత్రువులను నశింపజేయునది. ఎవడు ఈ స్తోత్రాన్ని నిరంతరము పఠించునో, వాడు సమస్తమునకు నిలయమైన ఓ నరసింహా! నీ పదమును (మోక్షమును) పొందును.

విశేషములు:

ఈ శ్లోకం నరసింహాష్టకమును పఠించినవారికి లభించే ఫలశ్రుతిని వివరిస్తుంది. ఈ స్తోత్రము సమస్త పాపములను, భయములను, దుఃఖములను, రోగములను నశింపజేసి, సకల కోరికలను తీర్చి, అంతిమంగా స్వామి పదమును (మోక్షమును) ప్రసాదిస్తుందని చెప్పబడింది.

---

ఇతి శ్రీ నృసింహాష్టకమ్ |

---