.jpg)
శ్రీ శంకరాచార్య స్తోత్ర సర్వస్వమ్ –
అర్ధనారీశ్వర స్తోత్రం ( 09
శ్లోకాలు)
(ఉపజాతి ఛందస్సు)
( పదవిభాగము, అన్వయము, ప్రతి పదార్థము, తాత్పర్యము,విశేషములతో)
-ఆచార్య
తాడేపల్లి పతంజలి
ఈ
అర్ధనారీశ్వర స్తోత్రం, శివశక్తుల ఏకత్వాన్ని, వైరుధ్యంలో సామరస్యాన్ని ప్రకాశవంతమైన రంగులు, విభిన్న ఆభరణాలు, స్వభావాలు, మరియు సృష్టి-లయ కారకత్వంతో
వర్ణిస్తుంది. ఈ స్తోత్రాన్ని భక్తితో పఠించేవారు భూమిపై గౌరవం, దీర్ఘాయుష్షు, శాశ్వత సౌభాగ్యం, మరియు సకల సిద్ధులు పొందుతారని ఫలశ్రుతి తెలియజేస్తుంది.
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
శ్లోకం 1:
చాంపేయగౌరార్ధశరీరకాయై
కర్పూరగౌరార్ధశరీరకాయ .
ధమ్మిల్లకాయై చ జటాధరాయ
నమః శివాయై చ నమః శివాయ ‖ 1 ‖
పదవిభాగము:
చాంపేయ-గౌర-అర్ధ-శరీరకాయై, కర్పూర-గౌర-అర్ధ-శరీరకాయ,
ధమ్మిల్లకాయై,
చ,
జటాధరాయ,
నమః,
శివాయై,
చ,
నమః,
శివాయ.
అన్వయము:
చాంపేయ-గౌర-అర్ధ-శరీరకాయై, కర్పూర-గౌర-అర్ధ-శరీరకాయ,
ధమ్మిల్లకాయై
చ, జటాధరాయ చ, శివాయై నమః,
శివాయ నమః.
ప్రతి పదార్థము:
- చాంపేయ-గౌర-అర్ధ-శరీరకాయై =
సంపంగి పువ్వు వలె బంగారు
పసుపు రంగులో మెరిసిపోతున్న సగం శరీరం కలది (పార్వతీదేవికి), కర్పూర-గౌర-అర్ధ-శరీరకాయ =
కర్పూరం వలె స్వచ్ఛమైన తెలుపు
రంగులో ప్రకాశిస్తున్న సగం శరీరం కలవాడు (శివునికి), ధమ్మిల్లకాయై =
చక్కగా అలంకరించబడిన కొప్పు
కలది (పార్వతీదేవికి), చ =
మరియు, జటాధరాయ =
చిక్కుముడులతో కూడిన జటాజూటం
కలవాడు (శివునికి), నమః =
నమస్కారం, శివాయై =
శివా దేవికి (పార్వతికి), చ =
మరియు, శివాయ =
శివునికి., నమః = నమస్కారం,
తాత్పర్యము:
ఈ శ్లోకంలో అర్ధనారీశ్వరుని యొక్క రెండు భాగాలు అద్భుతంగా వర్ణించబడ్డాయి.
ఒకవైపు సంపంగి పువ్వు వలె బంగారు పసుపు రంగులో మెరిసిపోతోంది. ఇది అమ్మవారి
(పార్వతీ దేవి) యొక్క సౌందర్యాన్ని తెలియజేస్తుంది. మరొకవైపు కర్పూరం వలె
స్వచ్ఛమైన తెలుపు రంగులో ప్రకాశిస్తోంది. ఇది శివుని యొక్క స్వచ్ఛమైన మరియు
దివ్యమైన రూపాన్ని సూచిస్తుంది. అలాగే, అర్ధనారీశ్వరుని తల యొక్క ఒక
భాగంలో చక్కగా అలంకరించబడిన కొప్పు (ధమ్మిల్లము) ఉంది. ఇది స్త్రీ సహజమైన అందాన్ని
మరియు శ్రద్ధను తెలియజేస్తుంది. మరొక భాగంలో చిక్కుముడులతో కూడిన జటాజూటం (జటాధరము)
ఉంది. ఇది శివుని యొక్క వైరాగ్యాన్ని మరియు తపస్సును సూచిస్తుంది. ఇలా శివుడు
మరియు శక్తి ఇద్దరూ కలిసి ఒకే రూపంలో ఉన్న అర్ధనారీశ్వరునికి నేను
నమస్కరిస్తున్నాను.
విశేషాలు:
- సమతుల్యత: ఈ శ్లోకం పురుషుడు
మరియు స్త్రీ యొక్క సమానత్వాన్ని మరియు వారి కలయికలోని సామరస్యాన్ని
తెలియజేస్తుంది. సృష్టి యొక్క కొనసాగింపుకు ఇద్దరూ ముఖ్యమని ఇది సూచిస్తుంది.
- రంగుల ప్రాముఖ్యత: సంపంగి పువ్వు
యొక్క బంగారు రంగు శక్తి యొక్క తేజస్సును, సౌభాగ్యాన్ని
మరియు సృష్టి శక్తిని సూచిస్తుంది. కర్పూరం యొక్క తెలుపు రంగు శివుని యొక్క
పవిత్రతను, జ్ఞానాన్ని మరియు నిర్మలత్వాన్ని సూచిస్తుంది.
- ఈ శ్లోకం
అర్ధనారీశ్వరుని యొక్క దివ్యమైన రూపాన్ని కళ్ళకు కట్టినట్టు వర్ణిస్తుంది
మరియు శివశక్తుల యొక్క ఐక్యతను మనకు తెలియజేస్తుంది.
శ్లోకం 2:
కస్తూరికాకుంకుమచర్చితాయై
చితారజఃపుంజవిచర్చితాయ .
కృతస్మరాయై వికృతస్మరాయ
నమః శివాయై చ నమః శివాయ ‖ 2 ‖
పదవిభాగము:
కస్తూరికా-కుంకుమ-చర్చితాయై, చితా-రజః-పుంజ-విచర్చితాయ,
కృత-స్మరాయై,
వికృత-స్మరాయ,
నమః,
శివాయై,
చ,
నమః,
శివాయ.
అన్వయము:
కస్తూరికా-కుంకుమ-చర్చితాయై, చితా-రజః-పుంజ-విచర్చితాయ,
కృత-స్మరాయై,
వికృత-స్మరాయ
చ, శివాయై నమః, శివాయ నమః.
ప్రతి పదార్థము:
- కస్తూరికా-కుంకుమ-చర్చితాయై =
కస్తూరి మరియు కుంకుమతో
పూయబడినది (పార్వతీదేవికి), చితా-రజః-పుంజ-విచర్చితాయ = శ్మశానంలోని బూడిద కుప్పతో పూయబడినవాడు (శివునికి), కృత-స్మరాయై =
ప్రేమను (మనోహరమైన రూపాన్ని)
కలిగించేది (పార్వతీదేవికి), వికృత-స్మరాయ = భయంకరమైన
రూపాన్ని (కోరికలను నశింపజేసేవాడు) కలవాడు (శివునికి), నమః =
నమస్కారం, శివాయై =
శివా దేవికి (పార్వతికి), చ =
మరియు, శివాయ =
శివునికి., నమః =
నమస్కారం,
తాత్పర్యము:
అమ్మవారు (పార్వతీ దేవి) ఉండే ఎడమ భాగం కస్తూరి మరియు కుంకుమతో పూయబడి,
సుగంధభరితంగా
మరియు చూడముచ్చటగా ఉంది. దీనికి విరుద్ధంగా, శివుడు ఉండే కుడి భాగం
శ్మశాన వాటికలోని బూడిదతో కప్పబడి ఉంది. అలాగే, అమ్మవారి రూపం ప్రేమను మరియు
ఆకర్షణను కలిగిస్తుంది (కృతస్మరాయై). ఆమె అలంకరణలు మనస్సును ఆహ్లాదపరుస్తాయి.
అయితే, శివుని రూపం బూడిద, పాములు మరియు ఏనుగు చర్మం
వంటి భయంకరమైన అంశాలతో ఉంటుంది (వికృతస్మరాయ). ఇది వైరాగ్యాన్ని మరియు లౌకిక
విషయాల పట్ల విముఖతను సూచిస్తుంది. ఇలా భిన్నమైన అలంకరణలు మరియు స్వభావాలు కలిగిన
అర్ధనారీశ్వరునికి నేను నమస్కరిస్తున్నాను. అమ్మ అయిన శివాకు (పార్వతికి) మరియు
ప్రభువైన శివునికి నా నమస్కారాలు.
విశేషాలు:
- భిన్నత్వంలో
ఏకత్వం: ఈ శ్లోకం అర్ధనారీశ్వరునిలోని రెండు విభిన్నమైన అంశాలను స్పష్టంగా
చూపిస్తుంది. ఒకవైపు సుందరమైన అలంకరణలు, మరొకవైపు
వైరాగ్య చిహ్నాలు. ఈ భిన్నత్వం ఉన్నప్పటికీ, వారు ఒకే రూపంలో కలిసి ఉండటం సృష్టిలోని వైవిధ్యాన్ని మరియు ఏకత్వాన్ని
సూచిస్తుంది.
- కస్తూరి మరియు
కుంకుమ: ఇవి శుభప్రదమైన మరియు పవిత్రమైన సుగంధ ద్రవ్యాలు. వీటిని అమ్మవారికి
అలంకరించడం ఆమె యొక్క మంగళకరమైన మరియు సౌందర్యవంతమైన స్వభావాన్ని
తెలియజేస్తుంది.
- చితాభస్మం: శ్మశాన భస్మం
వైరాగ్యానికి మరియు శాశ్వతత్వం లేని జీవితానికి చిహ్నం. శివుడు దీనిని
ధరించడం లౌకిక బంధాల నుండి విముక్తిని మరియు మరణం యొక్క అంతిమ సత్యాన్ని
సూచిస్తుంది.
- "కృతస్మరాయై వికృతస్మరాయ" యొక్క అర్థం: అమ్మవారి రూపం
ప్రేమను పుట్టిస్తుంది, చూడాలనిపిస్తుంది.
శివుని రూపం లౌకిక ఆకర్షణల నుండి వైదొలగమని గుర్తు చేస్తుంది. ఈ రెండు భావనలు
ఒకదానికొకటి పూరకంగా ఉంటాయి.
శ్లోకం 3:
ఝణత్క్వణత్కంకణనూపురాయై
పాదాబ్జరాజత్ఫణినూపురాయ .
హేమాంగదాయై భుజగాంగదాయ
నమః శివాయై చ నమః శివాయ ‖ 3 ‖
పదవిభాగము:
ఝణత్-క్వణత్-కంకణ-నూపురాయై, పాద-అబ్జ-రాజత్-ఫణి-నూపురాయ,
హేమ-అంగదాయై,
భుజగ-అంగదాయ,
నమః,
శివాయై,
చ,
నమః,
శివాయ.
అన్వయము:
ఝణత్-క్వణత్-కంకణ-నూపురాయై, పాద-అబ్జ-రాజత్-ఫణి-నూపురాయ,
హేమ-అంగదాయై
చ, భుజగ-అంగదాయ చ, శివాయై నమః,
శివాయ నమః.
ప్రతి పదార్థము:
- ఝణత్-క్వణత్-కంకణ-నూపురాయై =
"ఝణత్క్వణత్" అనే శబ్దం
చేసే కంకణాలు మరియు అందెలు కలది (పార్వతీదేవికి), పాద-అబ్జ-రాజత్-ఫణి-నూపురాయ =
పాద పద్మాలపై ప్రకాశిస్తున్న
పామును అందెగా కలవాడు (శివునికి), హేమ-అంగదాయై = బంగారు బాహుపురి కలది (పార్వతీదేవికి), భుజగ-అంగదాయ =
పామును బాహుపురిగా కలవాడు
(శివునికి), నమః =
నమస్కారం,శివాయై = శివా దేవికి (పార్వతికి), చ =
మరియు, శివాయ =
శివునికి., నమః =
నమస్కారం,
తాత్పర్యము:
అమ్మవారు (పార్వతీ దేవి) ఉండే ఎడమవైపు చేతికి ధరించిన కంకణాలు మరియు కాలికి
పెట్టుకున్న అందెలు కదులుతున్నప్పుడు ఇంపుగా "ఝణత్క్వణత్" అనే శబ్దం
చేస్తున్నాయి. ఇక శివుడు ఉండే కుడివైపు పాదపద్మానికి కూడా నాగుపాము అందెగా ఉంది.
అమ్మవారు (పార్వతీ దేవి) ఉండే ఎడమ భుజానికి బంగారు బాహుపురి (అంగదము) ఉండగా,
కుడి
భుజానికి పాము బాహుపురిగా ఉంది. ఇలాంటి అద్భుతమైన రూపాన్ని ధరించిన శివునికి మరియు
శక్తి స్వరూపిణి అయిన పార్వతీ దేవికి నా నమస్కారాలు.
విశేషాలు:
- పామును అందెగా
ధరించడం: శివుడు తన పాదానికి పామును అందెగా ధరించడం ఆయన యొక్క యోగశక్తిని మరియు
ఇంద్రియ నిగ్రహాన్ని తెలియజేస్తుంది. పాములు సాధారణంగా భయాన్ని కలిగిస్తాయి, కానీ శివుడు వాటిని తన ఆధీనంలో ఉంచుకున్నాడు.
ఇంద్రియాలు కూడా అదుపు తప్పితే జనన మరణ చక్రానికి దారితీస్తాయి. యోగీశ్వరుడైన
శివుడు వాటిని నియంత్రించగలడని ఇది సూచిస్తుంది.
- బంగారు మరియు పాము
బాహుపురులు: ఎడమవైపు బంగారు బాహుపురి సంపదను మరియు శుభత్వాన్ని సూచిస్తుంది. కుడివైపు
పాము బాహుపురి భౌతిక బంధాల నుండి విముక్తిని మరియు ఆధ్యాత్మిక శక్తిని
సూచిస్తుంది. ఈ రెండు భిన్నమైన అలంకరణలు అర్ధనారీశ్వరుని యొక్క
సంపూర్ణత్వాన్ని తెలియజేస్తాయి.
శ్లోకం 4:
విశాలనీలోత్పలలోచనాయై
వికాసిపంకేరుహలోచనాయ .
సమేక్షణాయై విషమేక్షణాయ
నమః శివాయై చ నమః శివాయ ‖ 4 ‖
పదవిభాగము:
విశాల-నీల-ఉత్పల-లోచనాయై, వికాసి-పంకేరుహ-లోచనాయ,
సమ-ఈక్షణాయై,
విషమ-ఈక్షణాయ,
నమః,
శివాయై,
చ,
నమః,
శివాయ.
అన్వయము:
విశాల-నీల-ఉత్పల-లోచనాయై, వికాసి-పంకేరుహ-లోచనాయ,
సమ-ఈక్షణాయై
చ, విషమ-ఈక్షణాయ చ, శివాయై నమః,
శివాయ నమః.
ప్రతి పదార్థము:
- విశాల-నీల-ఉత్పల-లోచనాయై =
విశాలమైన నీలి కలువపూల వంటి
కన్నులు కలది (పార్వతీదేవికి), వికాసి-పంకేరుహ-లోచనాయ = వికసించిన తామరపువ్వుల వంటి కన్నులు కలవాడు (శివునికి), సమ-ఈక్షణాయై =
శాంతంగా (సమానంగా) చూసే
కన్నులు కలది (పార్వతీదేవికి), విషమ-ఈక్షణాయ = విభిన్నంగా (మూడు) చూసే కన్నులు కలవాడు (శివునికి), నమః =
నమస్కారం, శివాయై =
శివా దేవికి (పార్వతికి), చ =
మరియు, శివాయ =
శివునికి., నమః =
నమస్కారం,
తాత్పర్యము:
ఈ శ్లోకంలో అమ్మవారి (పార్వతీ దేవి) కన్నులు విశాలమైన నీలి కలువపూల వలె అందంగా
ఉన్నాయని వర్ణించబడింది. ఆమె కన్నులు చెవుల వరకు వ్యాపించి,
చాలా
పెద్దవిగా మరియు ఆకర్షణీయంగా ఉంటాయి. ఇక శివుని కన్నులు వికసించిన తామరపువ్వుల వలె
ప్రకాశవంతంగా ఉన్నాయి. "సమేక్షణాయై" అంటే శాంతంగా మరియు అందంగా చూసే
కన్నులు కలది అని అర్థం. ఇది అమ్మవారి కరుణామయమైన చూపును సూచిస్తుంది.
"విషమేక్షణాయ" అంటే విభిన్నంగా లేదా ప్రత్యేకంగా చూసే కన్ను కలవాడు అని
అర్థం. ఇక్కడ "విషమ" అంటే మూడు అని కూడా అర్థం వస్తుంది. కాబట్టి,
ఇది శివుని
యొక్క మూడవ కంటిని సూచిస్తుంది. లక్ష్మీదేవితో కూడినది కాబట్టి అమ్మవారి చూపు
శుభప్రదమైనది మరియు భక్తులకు సంపదను ప్రసాదించగలదు. ఇలా శివుడు మరియు శక్తి యొక్క
అద్భుతమైన కలయిక అయిన అర్ధనారీశ్వరునికి నా నమస్కారాలు. శాంతమైన చూపు కలిగిన
పార్వతీ దేవికి మరియు మూడు కన్నులు కలిగిన శివునికి నా నమస్కారాలు.
విశేషాలు:
- కన్నుల ఉపమానం: స్త్రీ యొక్క
కన్నులను నీలి కలువలతో పోల్చడం భారతీయ సాహిత్యంలో ఒక సాధారణమైన విషయం. ఇది
వారి కన్నుల యొక్క విశాలత్వాన్ని, లోతును
మరియు అందమైన రంగును సూచిస్తుంది. పురుషుని కన్నులను వికసించిన తామరలతో
పోల్చడం వారి ప్రకాశాన్ని మరియు తేజస్సును తెలియజేస్తుంది.
- "సమేక్షణ" మరియు "విషమేక్షణ"
యొక్క అర్థం: "సమ"
అంటే సమానమైన,
శాంతమైన అని అర్థం. అమ్మవారి
కన్నులు శాంతిని మరియు కరుణను వెదజల్లుతాయి. "విషమ" అంటే బేసి
సంఖ్య (మూడు) మరియు ప్రత్యేకమైన అని అర్థం. శివుని యొక్క మూడవ కన్ను
జ్ఞానానికి, శక్తికి మరియు అవసరమైనప్పుడు వినాశనానికి
చిహ్నం.
- సౌందర్యలహరిలోని
వర్ణన: సౌందర్యలహరిలో శివశక్తుల యొక్క మూడు కన్నులు సూర్యుడు, చంద్రుడు మరియు అగ్నితో పోల్చబడ్డాయి. కుడి కన్ను
సూర్యుని వలె పగలును,
ఎడమ కన్ను చంద్రుని వలె
రాత్రిని మరియు నొసటిపై ఉన్న కన్ను అగ్ని వలె సంధ్యా కాలాన్ని సృష్టిస్తాయి.
ఇది వారి యొక్క గొప్ప శక్తిని మరియు విశ్వంపై వారి ప్రభావాన్ని
తెలియజేస్తుంది.
- కాళిదాసు యొక్క
కవితాత్మక సమాధానం: మహాకవి కాళిదాసు ఒక పువ్వులో మరొక పువ్వును చూశావా అనే ప్రశ్నకు
సమాధానంగా స్త్రీ ముఖం తామర పువ్వు వంటిదని, ఆమె రెండు కన్నులు నీలి కలువల్లాంటివని చెప్పాడు. ఇది స్త్రీ కన్నుల
యొక్క సౌందర్యాన్ని నీలి కలువలతో పోల్చే సంప్రదాయాన్ని తెలియజేస్తుంది.
- ఈ శ్లోకం
అర్ధనారీశ్వరుని కన్నుల ద్వారా వారి యొక్క భిన్నమైన కానీ పూరకమైన స్వభావాలను
మనోహరంగా వర్ణిస్తుంది. అమ్మవారి కరుణ మరియు శివుని జ్ఞానం ఈ కన్నులలో
ప్రతిబింబిస్తాయి.
శ్లోకం 5:
మందారమాలాకలితాలకాయై
కపాలమాలాంకితకంధరాయ .
దివ్యాంబరాయై చ దిగంబరాయ
నమః శివాయై చ నమః శివాయ ‖ 5 ‖
పదవిభాగము:
మందార-మాలా-కలిత-అలకాయై, కపాల-మాల-అంకిత-కంధరాయ,
దివ్య-అంబరాయై,
చ,
దిక్-అంబరాయ,
నమః,
శివాయై,
చ,
నమః,
శివాయ.
అన్వయము:
మందార-మాలా-కలిత-అలకాయై, కపాల-మాల-అంకిత-కంధరాయ,
దివ్య-అంబరాయై
చ, దిక్-అంబరాయ చ, శివాయై నమః,
శివాయ నమః.
ప్రతి పదార్థము:
- మందార-మాలా-కలిత-అలకాయై =
మందార పూల మాలలతో
అలంకరించబడిన నుదురు కలది (పార్వతీదేవికి), కపాల-మాల-అంకిత-కంధరాయ =
పుర్రెల మాలతో అలంకరించబడిన
మెడ కలవాడు (శివునికి), దివ్య-అంబరాయై = దివ్యమైన
వస్త్రాలను ధరించినది (పార్వతీదేవికి), చ = మరియు, దిక్-అంబరాయ = దిక్కులే వస్త్రాలుగా కలవాడు (శివునికి), నమః =
నమస్కారం, శివాయై =
శివా దేవికి (పార్వతికి), చ =
మరియు, శివాయ =
శివునికి., నమః =
నమస్కారం,
తాత్పర్యము:
అమ్మవారి (పార్వతీ దేవి) నుదురు మందార పూల మాలలతో అలంకరించబడి ఉంది. మందార
పువ్వులు శక్తికి మరియు ఉత్సాహానికి చిహ్నం. ఇక శివుని మెడ పుర్రెల మాల
(కపాలమాల)తో అలంకరించబడి ఉంది. ఇది మృత్యువు యొక్క అనివార్యతను మరియు లౌకిక బంధాల
యొక్క క్షణికత్వాన్ని సూచిస్తుంది. అమ్మవారు దివ్యమైన వస్త్రాలను ధరించి ఉంది. ఆమె
యొక్క అలంకరణ రాజరికపు మరియు పవిత్రమైన రూపాన్ని తెలియజేస్తుంది. అయితే,
శివుడు
దిగంబరుడు, అంటే దిక్కులే ఆయనకు వస్త్రాలు. ఆయన ఏ విధమైన భౌతికమైన
దుస్తులను ధరించడు. ఇది ఆయన యొక్క వైరాగ్యాన్ని మరియు ప్రపంచం పట్ల ఆయనకున్న
అనాసక్తిని సూచిస్తుంది. ఇలాంటి విభిన్నమైన రూపాలను కలిగి ఉన్న శివునికి మరియు
శక్తి స్వరూపిణి అయిన పార్వతీ దేవికి నా నమస్కారాలు.
విశేషాలు:
- మందార పుష్పాలు: మందార పువ్వులు
దేవతలకు ప్రీతిపాత్రమైనవి మరియు శుభాన్ని, ఆనందాన్ని
సూచిస్తాయి. అమ్మవారికి వీటిని అలంకరించడం ఆమె యొక్క సౌందర్యాన్ని మరియు
దివ్యత్వాన్ని తెలియజేస్తుంది.
- కపాలమాల: కపాలమాల శివుని
యొక్క వైరాగ్యాన్ని,
లయకారకత్వాన్ని మరియు సమస్త
ప్రాణుల అంతిమ సత్యాన్ని సూచిస్తుంది. ఇది భౌతిక బంధాల నుండి విముక్తిని కూడా
తెలియజేస్తుంది.
- దివ్యాంబరం మరియు
దిగంబరం: దివ్యమైన వస్త్రాలు అమ్మవారి రాజరికపు సౌందర్యాన్ని, శుభత్వాన్ని సూచిస్తాయి. దిగంబరం (దిక్కులే
వస్త్రాలుగా కలవాడు) అనేది శివుని యొక్క సంపూర్ణ వైరాగ్యాన్ని, నిరాడంబరతను మరియు అపరిమితమైన స్వభావాన్ని
సూచిస్తుంది. ఈ రెండు భిన్నమైన అంశాలు అర్ధనారీశ్వరుని యొక్క సంపూర్ణమైన
మరియు పరస్పర పూరకమైన స్వభావాలను తెలియజేస్తాయి.
శ్లోకం 6:
అంభోధరశ్యామలకుంతలాయై
తడిత్ప్రభాతామ్రజటాధరాయ .
నిరీశ్వరాయై నిఖిలేశ్వరాయ
నమః శివాయై చ నమః శివాయ ‖ 6 ‖
పదవిభాగము:
అంభోధర-శ్యామల-కుంతలాయై, తడిత్-ప్రభా-తామ్ర-జటాధరాయ,
నిరీశ్వరాయై,
నిఖిలేశ్వరాయ,
నమః,
శివాయై,
చ,
నమః,
శివాయ.
అన్వయము:
అంభోధర-శ్యామల-కుంతలాయై, తడిత్-ప్రభా-తామ్ర-జటాధరాయ,
నిరీశ్వరాయై
చ, నిఖిలేశ్వరాయ చ, శివాయై నమః,
శివాయ నమః.
ప్రతి పదార్థము:
- అంభోధర-శ్యామల-కుంతలాయై =
నీటిని నింపిన నల్లని మేఘాల
వలె నల్లని కురులు కలది (పార్వతీదేవికి), తడిత్-ప్రభా-తామ్ర-జటాధరాయ =
ఉదయకాలపు మెరుపుల వలె ఎర్రని
జటాజూటం కలవాడు (శివునికి), నిరీశ్వరాయై = తనకు
ప్రభువు లేనిది (సర్వ స్వతంత్రురాలు) (పార్వతీదేవికి), నిఖిలేశ్వరాయ =
సమస్తానికీ ప్రభువు
(శివునికి), నమః =
నమస్కారం, శివాయై =
శివా దేవికి (పార్వతికి), చ =
మరియు, శివాయ =
శివునికి., నమః =
నమస్కారం,
తాత్పర్యము:
అమ్మవారి (పార్వతీ దేవి) కురులు నీటిని నింపిన నల్లని మేఘాల వలె దట్టంగా మరియు
నల్లగా ఉన్నాయని వర్ణించబడింది. ఆమె యొక్క కేశాలు చాలా అందంగా మరియు ఆకర్షణీయంగా
ఉన్నాయి. ఇక శివుని యొక్క జటాజూటం ఉదయకాలపు మెరుపుల వలె ఎర్రగా మరియు ప్రకాశవంతంగా
ఉంది. ఆయన జటలు తేజస్సుతో నిండి ఉన్నాయి. అమ్మవారికి మించిన వారు ఎవరూ లేరు
(నిరీశ్వరాయై). ఆమె స్వతంత్రురాలు మరియు అందరికీ ఆశ్రయమిచ్చే శక్తి స్వరూపిణి.
అయితే, శివుడు సమస్తానికీ ప్రభువు (నిఖిలేశ్వరాయ). ఆయన
విశ్వాన్నంతటినీ శాసించే శక్తిమంతుడు. ఇలాంటి అద్భుతమైన రూపాన్ని ధరించిన అర్ధనారీశ్వరునికి
నా నమస్కారాలు. సర్వ స్వతంత్రురాలైన పార్వతీ దేవికి మరియు సమస్తానికి ప్రభువైన
శివునికి నా నమస్కారాలు.
విశేషాలు:
- కేశాల వర్ణన: అమ్మవారి నల్లని
కురులు ప్రకృతి యొక్క సమృద్ధిని మరియు అందాన్ని సూచిస్తాయి. శివుని ఎర్రని
జటలు ఆయన యొక్క శక్తిని, తేజస్సును మరియు
తపస్సు యొక్క తీవ్రతను తెలియజేస్తాయి. ఈ రెండు రంగులు ఒకదానికొకటి భిన్నంగా
ఉంటూనే ఆకర్షణీయమైన కలయికను ఏర్పరుస్తాయి.
- "నిరీశ్వరాయై" మరియు
"నిఖిలేశ్వరాయ" యొక్క అర్థం: "నిరీశ్వర" అంటే తనకు ప్రభువు లేనిది, స్వతంత్రమైనది అని అర్థం. ఇది అమ్మవారి యొక్క
ఆదిపరాశక్తి స్వరూపాన్ని తెలియజేస్తుంది. "నిఖిలేశ్వర" అంటే
సమస్తానికీ ప్రభువు అని అర్థం. ఇది శివుని యొక్క విశ్వాధిపత్యాన్ని
సూచిస్తుంది. ఈ రెండు పదాలు శివ మరియు శక్తి యొక్క అంతిమమైన మరియు
ప్రత్యేకమైన స్థానాలను తెలియజేస్తాయి.
- పరస్పర పూరకత్వం: ఈ శ్లోకం శివుడు
మరియు శక్తి ఇద్దరూ సమానమైన ప్రాముఖ్యతను కలిగి ఉన్నారని మరియు ఒకరి లేకుండా
మరొకరు సంపూర్ణం కాదని తెలియజేస్తుంది. శక్తి లేకుండా శివుడు నిష్క్రియుడు
మరియు శివుడు లేకుండా శక్తి వ్యక్తపరచబడలేదు.
శ్లోకం 7:
ప్రపంచసృష్ట్యున్ముఖలాస్యకాయై
సమస్తసంహారకతాండవాయ .
జగజ్జనన్యై జగదేకపిత్రే
నమః శివాయై చ నమః శివాయ ‖ 7 ‖
పదవిభాగము:
ప్రపంచ-సృష్టి-ఉన్ముఖ-లాస్యకాయై, సమస్త-సంహారక-తాండవాయ,
జగత్-జనన్యై,
జగత్-ఏక-పిత్రే,
నమః,
శివాయై,
చ,
నమః,
శివాయ.
అన్వయము:
ప్రపంచ-సృష్టి-ఉన్ముఖ-లాస్యకాయై, సమస్త-సంహారక-తాండవాయ,
జగత్-జనన్యై
చ, జగత్-ఏక-పిత్రే చ, శివాయై నమః,
శివాయ నమః.
ప్రతి పదార్థము:
- ప్రపంచ-సృష్టి-ఉన్ముఖ-లాస్యకాయై =
ప్రపంచం యొక్క సృష్టికి
అభిముఖమైన లాస్యం (నృత్యం) కలది (పార్వతీదేవికి), సమస్త-సంహారక-తాండవాయ =
సమస్తాన్ని లయం చేసే తాండవం
కలవాడు (శివునికి), జగత్-జనన్యై =
లోకానికి తల్లి
(పార్వతీదేవికి), జగత్-ఏక-పిత్రే =
ఈ జగత్తుకు ఏకైక తండ్రి
(శివునికి), నమః =
నమస్కారం, శిశివాయై =
శివా దేవికి (పార్వతికి), చ =
మరియు, శివాయ =
శివునికి., నమః =
నమస్కారం,
తాత్పర్యము:
అమ్మవారు (పార్వతీ దేవి) ప్రపంచం యొక్క సృష్టి ప్రారంభమయ్యే సమయంలో తన అందమైన
లాస్యంతో ఆనందంగా నృత్యం చేస్తోంది. ఆమె యొక్క నాట్యం నుండి సృష్టి యొక్క వైవిధ్యం
ఉద్భవిస్తుంది. ఇక శివుడు సమస్తాన్ని లయం చేసే సమయంలో భయంకరమైన తాండవం చేస్తాడు.
ఆయన యొక్క ఉగ్రమైన నాట్యానికి విశ్వం తిరిగి వారిలో లీనమైపోతుంది. ఆమె ఈ లోకానికి
తల్లి, మరియు ఆయన ఈ జగత్తుకు ఏకైక తండ్రి. ఇలా సృష్టి మరియు లయ
యొక్క అద్భుతమైన స్వరూపమైన అర్ధనారీశ్వరునికి నా నమస్కారాలు. జగన్మాత అయిన పార్వతీ
దేవికి మరియు జగత్పిత అయిన శివునికి నా నమస్కారాలు.
విశేషాలు:
- లాస్యం మరియు
తాండవం: లాస్యం అనేది సౌందర్యం, లాలిత్యం మరియు
సృష్టిని సూచించే నాట్య రూపం. ఇది అమ్మవారి యొక్క సృజనాత్మక శక్తిని
తెలియజేస్తుంది. తాండవం అనేది శక్తి, ఉగ్రత
మరియు లయాన్ని సూచించే నాట్య రూపం. ఇది శివుని యొక్క వినాశక శక్తిని
తెలియజేస్తుంది. ఈ రెండు నాట్యాలు విశ్వం యొక్క నిరంతర చక్రాన్ని సూచిస్తాయి.
- జగజ్జనని మరియు
జగదేకపిత: అమ్మవారిని జగత్తు యొక్క తల్లిగా మరియు శివుడిని ఏకైక తండ్రిగా వర్ణించడం
వారి యొక్క ప్రాథమికమైన మరియు పోషించే స్వభావాన్ని తెలియజేస్తుంది. తల్లిగా
ఆమె సృష్టిస్తుంది మరియు పోషిస్తుంది, తండ్రిగా
ఆయన క్రమశిక్షణను మరియు లయాన్ని కలిగిస్తాడు.
శ్లోకం 8:
ప్రదీప్తరత్నోజ్జ్వలకుండలాయై
స్ఫురన్మహాపన్నగభూషణాయ
శివాన్వితాయై చ శివాన్వితాయ
నమః శివాయై చ నమః శివాయ ‖ 8 ‖
పదవిభాగము:
ప్రదీప్త-రత్న-ఉజ్జ్వల-కుండలాయై, స్ఫురత్-మహా-పన్నగ-భూషణాయ,
శివాన్వితాయై,
చ,
శివాన్వితాయ,
నమః,
శివాయై,
చ,
నమః,
శివాయ.
అన్వయము:
ప్రదీప్త-రత్న-ఉజ్జ్వల-కుండలాయై, స్ఫురత్-మహా-పన్నగ-భూషణాయ,
శివాన్వితాయై
చ, శివాన్వితాయ చ, శివాయై నమః,
శివాయ నమః.
ప్రతి పదార్థము:
- ప్రదీప్త-రత్న-ఉజ్జ్వల-కుండలాయై =
ప్రకాశవంతమైన రత్నాలతో
వెలుగుతున్న కుండలం కలది (పార్వతీదేవికి), స్ఫురత్-మహా-పన్నగ-భూషణాయ =
ప్రకాశిస్తున్న పెద్ద పామును
ఆభరణంగా కలవాడు (శివునికి), శివాన్వితాయై = శుభంతో
కూడినది (పార్వతీదేవికి), చ = మరియు, శివాన్వితాయ =
శుభంతో కూడినవాడు (శివునికి), నమః =
నమస్కారం, శివాయై =
శివా దేవికి (పార్వతికి), చ =
మరియు, శివాయ =
శివునికి,నమః =
నమస్కారం,
తాత్పర్యము:
అమ్మవారి (పార్వతీ దేవి) ఎడమ చెవి ప్రకాశవంతమైన మరియు వెలుగుతున్న రత్నాలతో
పొదిగిన కుండలంతో అలంకరించబడి ఉంది. ఆ కుండలం యొక్క కాంతి అద్భుతంగా ఉంది. ఇక
శివుని యొక్క కుడి చెవి భయంకరమైన పెద్ద పామును చెవిపోగుగా ధరించి ప్రకాశిస్తోంది.
శివుడు మరియు శక్తి ఇద్దరూ పరమమైన శుభాన్ని (బ్రహ్మమును) కలిగి ఉన్నారు
(శివాన్వితాయై చ శివాన్వితాయ). వారిద్దరూ మంగళ స్వరూపులు. ఇలాంటి అద్భుతమైన
రూపాన్ని ధరించిన అర్ధనారీశ్వరునికి నా నమస్కారాలు. శుభ స్వరూపిణి అయిన పార్వతీ
దేవికి మరియు శుభ స్వరూపుడైన శివునికి నా నమస్కారాలు.
విశేషాలు:
- రత్నకుండలం మరియు
పాము కుండలం: అమ్మవారి రత్నాల కుండలం సౌందర్యాన్ని, సంపదను
మరియు ప్రకాశాన్ని సూచిస్తుంది. శివుని పాము కుండలం భయాన్ని అధిగమించడాన్ని, వైరాగ్యాన్ని మరియు శక్తిని తెలియజేస్తుంది. ఈ రెండు
భిన్నమైన అలంకరణలు అర్ధనారీశ్వరునిలోని వైవిధ్యాన్ని మరియు సంపూర్ణత్వాన్ని
సూచిస్తాయి.
- "శివాన్వితాయై చ శివాన్వితాయ" యొక్క అర్థం: "శివం" అంటే శుభం, మంగళం మరియు బ్రహ్మం అని కూడా అర్థం వస్తుంది. ఈ పదం
రెండుసార్లు ఉపయోగించడం శివుడు మరియు శక్తి ఇద్దరూ పరమమైన శుభ స్వరూపులని
మరియు బ్రహ్మ తత్వంతో కలిసి ఉన్నారని నొక్కి చెబుతుంది. వారు ఇద్దరూ
మంగళకరులు మరియు భక్తులకు శుభాలను ప్రసాదిస్తారు.
శ్లోకం 9:
ఏతత్పఠేద ష్టకమిష్టదం యో భక్త్యా
స మాన్యో భువి దీర్ఘజీవీ .
ప్రాప్నోతి సౌభాగ్యమనంతకాలం
భూయాత్సదా తస్య సమస్తసిద్ధిః ‖ 9 ‖
పదవిభాగము:
ఏతత్, పఠేత్, అష్టకమ్,
ఇష్ట-దమ్,
యః,
భక్త్యా,
సః,
మాన్యః,
భువి,
దీర్ఘ-జీవీ,
ప్రాప్నోతి,
సౌభాగ్యమ్,
అనంత-కాలమ్,
భూయాత్,
సదా,
తస్య,
సమస్త-సిద్ధిః.
అన్వయము:
యః ఇష్ట-దమ్ ఏతత్ అష్టకమ్ భక్త్యా పఠేత్, సః భువి మాన్యః,
దీర్ఘ-జీవీ,
అనంత-కాలమ్
సౌభాగ్యమ్ ప్రాప్నోతి, తస్య సదా సమస్త-సిద్ధిః భూయాత్.
ప్రతి పదార్థము:
- యః =
ఎవరైతే, ఇష్ట-దమ్ =
కోరికలను తీర్చే, ఏతత్ =
ఈ, అష్టకమ్ =
ఎనిమిది శ్లోకాల స్తోత్రాన్ని, భక్త్యా =
భక్తితో, పఠేత్ =
పఠిస్తారో, సః =
వారు, భువి =
ఈ భూమిపై, మాన్యః =
గౌరవాన్ని పొందుతారు, దీర్ఘ-జీవీ =
దీర్ఘాయుష్షును కలిగి ఉంటారు, అనంత-కాలమ్ =
అనంతమైన కాలం పాటు, సౌభాగ్యమ్ =
శుభాలను మరియు అదృష్టాన్ని, ప్రాప్నోతి =
పొందుతారు, తస్య =
వారికి, సదా =
ఎల్లప్పుడూ, సమస్త-సిద్ధిః =
అన్ని రకాల శక్తులు మరియు
పరిపూర్ణత్వం, భూయాత్ =
సిద్ధిస్తాయి.
తాత్పర్యము:
ఎవరైతే కోరికలను తీర్చే ఈ ఎనిమిది శ్లోకాల స్తోత్రాన్ని భక్తితో పఠిస్తారో,
వారు ఈ
భూమిపై గౌరవాన్ని పొందుతారు మరియు దీర్ఘాయుష్షును కలిగి ఉంటారు. వారు అనంతమైన కాలం
పాటు శుభాలను మరియు అదృష్టాన్ని పొందుతారు. అంతేకాకుండా,
ఈ
స్తోత్రాన్ని పదే పదే జపించే వారికి అన్ని రకాల శక్తులు మరియు పరిపూర్ణత్వం
ఎల్లప్పుడూ సిద్ధిస్తాయి.
విశేషాలు:
- పొందే ఫలితాలు: ఈ స్తోత్రాన్ని
పఠించడం వల్ల అనేక ప్రయోజనాలు కలుగుతాయని చెప్పబడింది. అవి:
- ఇష్టసిద్ధి: కోరికలు
నెరవేరుతాయి.
- సమానము (గౌరవం): సమాజంలో గౌరవం
లభిస్తుంది.
- దీర్ఘజీవితం: ఎక్కువ కాలం
ఆరోగ్యంగా జీవిస్తారు.
- సౌభాగ్యం: శాశ్వతమైన
అదృష్టం మరియు శుభాలు కలుగుతాయి.
- సమస్త సిద్ధి: అన్ని రకాల
శక్తులు మరియు పరిపూర్ణత్వం లభిస్తాయి.
ఇతి శ్రీమత్పరమహంసపరివ్రాజకాచార్యస్య శ్రీగోవిందభగవత్పూజ్యపాదశిష్యస్య
శ్రీమచ్ఛంకరభగవతః కృతౌ అర్ధనారీశ్వరస్తోత్రం సంపూర్ణం ‖
ఇలా శ్రీమత్పరమహంసపరివ్రాజకాచార్యులైన శ్రీగోవిందభగవత్పూజ్యపాదుల శిష్యులైన
శ్రీ ఆది శంకరాచార్యుల వారు రచించిన అర్ధనారీశ్వర స్తోత్రం ముగిసింది.
No comments:
Post a Comment