ఆనందలహరి శ్లోకాలు( 20 శ్లోకాలు)

శ్రీ శంకరాచార్య స్తోత్ర సర్వస్వమ్ –

ఆనందలహరి శ్లోకాలు (20 శ్లోకాలు)

(శిఖరిణి ఛందస్సు)

(పదవిభాగము, అన్వయము, ప్రతి పదార్థము, తాత్పర్యము,విశేషములతో)

-ఆచార్య తాడేపల్లి పతంజలి

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

ఆనందలహరిలోని ఈ 20 శ్లోకాలు దేవి యొక్క అనంత శక్తి, సౌందర్యం, మరియు సర్వశక్తిమత్త్వాన్ని స్తుతిస్తాయి, ఆమెయే సర్వానికి మూలం మరియు ముక్తి ప్రదాయిని అని నొక్కి చెబుతాయి. భక్తుల చంచలమైన మనస్సులను స్థిరపరచి, సకల కోరికలను తీర్చి, అంతిమంగా మోక్షాన్ని ప్రసాదించగల దేవి కరుణ మరియు అనుగ్రహం పొందడం అత్యవశ్యకమని శంకరాచార్యులు వినయంతో ప్రార్థిస్తారు.

---

శ్లోకం 1

భవాని స్తోతుం త్వాం ప్రభవతిచతుర్భిర్న వదనైః

ప్రజానామీశానస్త్రిపురమథనః పంచభిరపి .

న షడ్భిః సేనానీర్దశశతముఖైరప్యహిపతిః

తదాన్యేషాం కేషాం కథయ కథమస్మిన్నవసరః .. 1

పదవిభాగము:

భవాని, స్తోతుం, త్వాం, ప్రభవతి, చతుర్భిః, న, వదనైః, ప్రజానాం, ఈశానః, త్రిపురమథనః, పంచభిః, అపి, న, షడ్భిః, సేనానీః, దశశతముఖైః, అపి, అహిపతిః, తదా, అన్యేషాం, కేషాం, కథయ, కథం, అస్మిన్, అవసరః.

అన్వయము:

భవాని!, ప్రజానాం ఈశానః చతుర్భిః వదనైః అపి త్వాం స్తోతుం న ప్రభవతి. త్రిపురమథనః పంచభిః అపి న. సేనానీః షడ్భిః న (ప్రభవతి). అహిపతిః దశశతముఖైః అపి న (ప్రభవతి). తదా అస్మిన్ అవసరః అన్యేషాం కేషాం కథం. కథయ

ప్రతి పదార్థము:

భవాని = ఓ భవాని దేవీ!, ప్రజానాం ఈశానః = సృష్టికర్త అయిన బ్రహ్మదేవుడు, చతుర్భిః = నాలుగు, వదనైః అపి = ముఖాలతో కూడా, త్వాం = నిన్ను, స్తోతుం = స్తుతించడానికి, న ప్రభవతి = సమర్థుడు కాడు, త్రిపురమథనః = త్రిపురాసురులను సంహరించిన శివుడు, పంచభిః అపి = ఐదు ముఖాలతో కూడా (నిన్ను స్తుతించలేడు), సేనానీః = దేవతల సేనాధిపతి అయిన కుమారస్వామి, షడ్భిః = ఆరు ముఖాలతో కూడా, న = (స్తుతించలేడు), అహిపతిః = వేయి ముఖాలు కలిగిన ఆదిశేషుడు, దశశతముఖైః అపి = వేయి ముఖాలతో కూడా, న = (స్తుతించలేడు), తదా = అటువంటప్పుడు, అస్మిన్ = ఈ, అవసరః = సందర్భంలో, అన్యేషాం = ఇతరులైన, కేషాం = ఎవరికి, కథం = ఎలా (సాధ్యమవుతుంది). కథయ = చెప్పుము,

తాత్పర్యము:

ఓ భవాని దేవి! సృష్టికర్త అయిన బ్రహ్మదేవుడు నాలుగు ముఖాలు కలిగి ఉన్నప్పటికీ నిన్ను స్తుతించడానికి సమర్థుడు కాడు. త్రిపురాసురులను సంహరించిన శివుడు ఐదు ముఖాలు కలిగి ఉన్నా నీ గొప్పతనాన్ని పూర్తిగా వర్ణించలేడు. దేవతల సేనాధిపతి అయిన కుమారస్వామి ఆరు ముఖాలతోనూ, వేయి ముఖాలు కలిగిన ఆదిశేషుడు కూడా నిన్ను స్తుతించడానికి చాలరు. అటువంటప్పుడు, ఇక సాధారణ మానవులమైన మేము నిన్ను ఎలా స్తుతించగలము? నీవు అపారమైన శక్తి స్వరూపిణివి, నీ మహిమను వర్ణించడం ఎవరికీ సాధ్యం కాదు.

విశేషాలు:

ఈ శ్లోకంలో ఆది శంకరాచార్యులు అమ్మవారి యొక్క అనంతమైన శక్తిని మరియు గొప్పతనాన్ని వివరిస్తున్నారు. బ్రహ్మ, విష్ణువు (ఇక్కడ శివుడు త్రిపుర సంహారకుడుగా పేర్కొనబడ్డాడు), కుమారస్వామి మరియు ఆదిశేషుడు వంటి గొప్ప దేవతలు కూడా అమ్మవారిని పూర్తిగా స్తుతించలేరని చెప్పడం ద్వారా ఆమె యొక్క అత్యున్నత స్థానాన్ని తెలియజేస్తున్నారు. సాధారణ మానవులు అమ్మవారిని స్తుతించడానికి ప్రయత్నించడం ఒక సాహసం లాంటిదని, వారి భక్తి మరియు వినయంతో మాత్రమే అది సాధ్యమవుతుందని సూచిస్తున్నారు. ఈ శ్లోకం అమ్మవారి పట్ల శంకరాచార్యుల వారికున్న అపారమైన భక్తిని మరియు వినయాన్ని తెలియజేస్తుంది. తన తదుపరి స్తుతి ప్రయత్నంలో ఆయన ఎంత వినమ్రంగా ఉన్నారో ఈ శ్లోకం ద్వారా తెలుస్తుంది.

---

శ్లోకం 2

ఘృతక్షీరద్రాక్షామధుమధురిమా కైరపి పదైః

విశిష్యానాఖ్యేయో భవతి రసనామాత్ర విషయః .

తథా తే సౌందర్యం పరమశివదృఙ్మాత్రవిషయః

కథంకారం బ్రూమః సకలనిగమాగోచరగుణే ॥ 2 ॥

పదవిభాగము:

ఘృతక్షీరద్రాక్షామధుమధురిమా, కైః, అపి, పదైః, విశిష్యానాఖ్యేయః, భవతి, రసనామాత్ర, విషయః, తథా, తే, సౌందర్యం, పరమశివదృఙ్మాత్రవిషయః, కథంకారం, బ్రూమః, సకలనిగమాగోచరగుణే.

అన్వయము:

కైః అపి పదైః విశిష్య ఘృతక్షీరద్రాక్షామధుమధురిమా అనాఖ్యేయః రసనామాత్ర విషయః భవతి. తథా తే సౌందర్యం పరమశివదృఙ్మాత్రవిషయః (అస్తి). సకలనిగమాగోచరగుణే!, కథంకారం బ్రూమః.

ప్రతి పదార్థము:

కైః అపి = ఏ, పదైః = మాటలతో కూడా, విశిష్య = ప్రత్యేకంగా, ఘృతక్షీరద్రాక్షామధుమధురిమా = నెయ్యి, పాలు, ద్రాక్ష, తేనెల యొక్క తీపిదనం, అనాఖ్యేయః = వర్ణించరానిదిగా, రసనామాత్ర విషయః = నాలుకకు మాత్రమే తెలిసే విషయంగా, భవతి = అవుతుంది, తథా = అలాగే, తే = నీ, సౌందర్యం = సౌందర్యం, పరమశివదృఙ్మాత్రవిషయః = పరమశివుని కంటికి మాత్రమే తెలిసే విషయం, సకలనిగమాగోచరగుణే = వేదాలకు కూడా అందని గుణాలు కలిగిన దేవి!, కథంకారం = ఎలా, బ్రూమః = మేము వర్ణించగలం.

తాత్పర్యము:

నెయ్యి, పాలు, ద్రాక్ష మరియు తేనె యొక్క తీపిదనాన్ని కేవలం మాటలతో పూర్తిగా వర్ణించలేము. వాటి యొక్క రుచిని సొంత నాలుకతో అనుభవించడం ద్వారా మాత్రమే తెలుసుకోగలము. అదే విధంగా, ఓ దేవి! నీ సౌందర్యం పరమశివుని చూపులకు మాత్రమే గోచరమవుతుంది. వేదాలకు కూడా అందని నీ అనేకమైన గుణాలను మేము ఎలా వర్ణించగలము?

విశేషాలు:

ఈ శ్లోకంలో అమ్మవారి సౌందర్యం మరియు గుణాల యొక్క అగాధమైన స్వభావాన్ని శంకరాచార్యులు చక్కగా పోల్చి చెబుతున్నారు. నెయ్యి, పాలు, ద్రాక్ష, తేనె వంటి తీపి పదార్థాల రుచిని మాటల్లో చెప్పడం ఎంత కష్టమో, అమ్మవారి సౌందర్యాన్ని వర్ణించడం కూడా అంతే కష్టం అని వివరిస్తున్నారు. రుచిని అనుభవించడం ద్వారా మాత్రమే దాని యొక్క నిజమైన మాధుర్యాన్ని గ్రహించగలమని చెబుతున్నారు. అదే విధంగా, అమ్మవారి యొక్క దివ్యమైన సౌందర్యం కేవలం పరమశివుని దివ్య దృష్టికి మాత్రమే పూర్తిగా తెలుస్తుంది. భక్తులు తమ భక్తి ద్వారా కొంత మేరకు మాత్రమే దానిని అనుభవించగలరు. వేదాలు కూడా అమ్మవారి గుణాలను పూర్తిగా తెలుసుకోలేవు. వేదాలు ఆమె గురించి చెప్పినప్పటికీ, ఆమె యొక్క అనంతమైన గుణాలను పూర్తిగా గ్రహించడం సామాన్యులకు అసాధ్యం. ఈ శ్లోకం అమ్మవారి యొక్క అపారమైన సౌందర్యాన్ని మరియు గుణాలను వర్ణించడానికి భాష యొక్క పరిమితులను తెలియజేస్తుంది. భక్తి మరియు అనుభవం ద్వారా మాత్రమే ఆమెను కొంత మేరకు అర్థం చేసుకోగలమని సూచిస్తుంది.

---

శ్లోకం 3

ముఖే తే తాంబూలం నయనయుగళే కజ్జలకలా

లలాటే కాశ్మీరం విలసతి గళే మౌక్తికలతా .

స్ఫురత్కాంచీ శాటీ పృథుకటితటే హాటకమయీ

భజామి త్వాం గౌరీం నగపతికిశోరీమవిరతం ॥ 3 ॥

పదవిభాగము:

ముఖే, తే, తాంబూలం, నయనయుగళే, కజ్జలకలా, లలాటే, కాశ్మీరం, విలసతి, గళే, మౌక్తికలతా, స్ఫురత్కాంచీ, శాటీ, పృథుకటితటే, హాటకమయీ, భజామి, త్వాం, గౌరీం, నగపతికిశోరీం, అవిరతం.

అన్వయము:

ఓ నగపతికిశోరీం!, గౌరీం!, తే ముఖే తాంబూలం, నయనయుగళే కజ్జలకలా, లలాటే కాశ్మీరం విలసతి, గళే మౌక్తికలతా, పృథుకటితటే హాటకమయీ స్ఫురత్కాంచీ శాటీ (విలసతి). త్వాం అవిరతం భజామి.

ప్రతి పదార్థము:

నగపతికిశోరీం = పర్వతరాజు కుమార్తె అయిన, గౌరీం = ఓ గౌరీ దేవీ!, తే = నీ, ముఖే = ముఖమందు, తాంబూలం = తాంబూలం యొక్క ఎరుపుదనం, నయనయుగళే = నీ రెండు కన్నులలో, కజ్జలకలా = కాటుక రేఖలు, లలాటే = నీ నుదుటిపై, కాశ్మీరం = కాశ్మీర కుంకుమ, విలసతి = ప్రకాశిస్తోంది, గళే = నీ మెడలో, మౌక్తికలతా = ముత్యాల హారం, పృథుకటితటే = విశాలమైన నీ నడుము చుట్టూ, హాటకమయీ = బంగారు, స్ఫురత్కాంచీ శాటీ = కాంచీపురం పట్టు వస్త్రం ప్రకాశిస్తోంది, త్వాం = నిన్ను, అవిరతం = ఎల్లప్పుడూ, భజామి = భజిస్తాను.

తాత్పర్యము:

ఓ గౌరీ! పర్వతరాజు కుమార్తె! నీ ముఖమందు తాంబూలం యొక్క ఎరుపుదనం శోభిస్తోంది. నీ రెండు కన్నులలో కాటుక రేఖలు అందంగా ఉన్నాయి. నీ నుదుటిపై కాశ్మీర కుంకుమ ప్రకాశిస్తోంది. నీ మెడలో ముత్యాల హారం మెరుస్తోంది. విశాలమైన నీ నడుము చుట్టూ బంగారు కాంచీపురం పట్టు వస్త్రం ప్రకాశిస్తోంది. నిన్ను నేను ఎల్లప్పుడూ భజిస్తాను.

విశేషాలు:

ఈ శ్లోకంలో ఆది శంకరాచార్యులు గౌరీదేవి యొక్క సౌందర్యాన్ని మరియు శుభప్రదమైన రూపాన్ని వర్ణిస్తున్నారు. భారతీయ సంస్కృతిలో శుభానికి చిహ్నంగా భావించే తాంబూలం ఆమె నోటిలో ఉండటం ఆమె మంగళకరత్వాన్ని సూచిస్తుంది. కన్నులకు కాటుక అందాన్నిస్తుంది మరియు దృష్టిని ఆకర్షిస్తుంది. అమ్మవారి కన్నులలోని కాటుక ఆమె దివ్యమైన చూపును తెలియజేస్తుంది. నుదుటిపై ఉండే కుంకుమ శుభసూచకం మరియు శక్తికి చిహ్నం. మెడలోని ముత్యాల హారం ఆమె యొక్క స్వచ్ఛతను మరియు ప్రకాశాన్ని తెలియజేస్తుంది. నడుముకు చుట్టిన బంగారు కాంచీపురం పట్టు వస్త్రం ఆమె యొక్క సంపదను మరియు రాజరిక వైభవాన్ని సూచిస్తుంది. శంకరాచార్యులు అమ్మవారి యొక్క ఈ సుందరమైన మరియు శుభప్రదమైన రూపాన్ని నిరంతరం ధ్యానిస్తూ ఆమెను భజిస్తున్నానని చెబుతున్నారు. ఈ శ్లోకం భక్తులు తమ ఆరాధ్య దైవాన్ని సుందరమైన మరియు శుభప్రదమైన రూపంలో దర్శించి ధ్యానించాలని సూచిస్తుంది. అమ్మవారి యొక్క ఈ వర్ణన భక్తుల మనస్సులో ఆమె యొక్క స్పష్టమైన చిత్రాన్ని ఏర్పరచడానికి సహాయపడుతుంది.

---

శ్లోకం 4

విరాజన్మందారద్రుమకుసుమహారస్తనతటీ

నదద్వీణానాదశ్రవణవిలసత్కుండలగుణా .

నతాంగీ మాతంగీ రుచిరగతిభంగీ భగవతీ

సతీశంభోరంభోరుహచటులచక్షుర్విజయతే ॥ 4 ॥

పదవిభాగము:

విరాజన్మందారద్రుమకుసుమహారస్తనతటీ, నదద్వీణానాదశ్రవణవిలసత్కుండలగుణా, నతాంగీ, మాతంగీ, రుచిరగతిభంగీ, భగవతీ, సతీ, శంభోః, అంభోరుహచటులచక్షుః, విజయతే.

అన్వయము:

మందారద్రుమకుసుమహారస్తనతటీ విరాజన్ (అస్తి), నదద్వీణానాదశ్రవణవిలసత్కుండలగుణా (అస్తి), నతాంగీ, మాతంగీ, రుచిరగతిభంగీ, అంభోరుహచటులచక్షుః, శంభోః సతీ, సా భగవతీ విజయతే.

ప్రతి పదార్థము:

మందారద్రుమకుసుమహారస్తనతటీ = మందార వృక్షపు అందమైన పూలమాల ఆమె వక్షస్థలాన్ని అలంకరిస్తోంది, నదద్వీణానాదశ్రవణవిలసత్కుండలగుణా = మ్రోగుతున్న వీణానాదాన్ని వింటున్న ఆమె చెవులకున్న కుండలాల మెరుపుతో శోభిల్లుతోంది, నతాంగీ = కొద్దిగా వంగిన శరీరం కలిగినది, మాతంగీ = మాతంగి (కుమార్తె), రుచిరగతిభంగీ = మనోహరమైన నడక కలిగినది, అంభోరుహచటులచక్షుః = అందమైన కమలం వంటి చంచలమైన కన్నులు కలిగిన, శంభోః సతీ = శివుని భార్య అయిన, సా భగవతీ = ఆ భగవతి దేవి, విజయతే = సర్వశోభతో ప్రకాశిస్తోంది.

తాత్పర్యము:

మందార వృక్షపు అందమైన పూలమాల ఆమె వక్షస్థలాన్ని అలంకరిస్తోంది. మ్రోగుతున్న వీణానాదాన్ని వింటున్న ఆమె చెవులకున్న కుండలాల మెరుపు మరింత శోభనిస్తోంది. కొద్దిగా వంగిన శరీరంతో, మనోహరమైన నడక, అందమైన కమలం వంటి చంచలమైన కన్నులు కలిగిన భగవతి, మాతంగి కుమార్తె,  శివుని భార్య అయిన ఆ సతీదేవి సర్వశోభతో ప్రకాశిస్తోంది.

విశేషాలు:

ఈ శ్లోకంలో ఆది శంకరాచార్యులు అమ్మవారి యొక్క మరొక మనోహరమైన రూపాన్ని ధ్యానం మరియు ఆరాధన కోసం వర్ణిస్తున్నారు. మందార వృక్షపు పువ్వులు దివ్యత్వాన్ని మరియు పవిత్రతను సూచిస్తాయి. ఆ పూలమాల అమ్మవారి అందాన్ని మరింత పెంచుతోంది. వీణానాదం సంగీతంలోని మాధుర్యాన్ని తెలియజేస్తుంది. అమ్మవారు వీణానాదాన్ని శ్రద్ధగా వింటుండటం ఆమె సంగీత ప్రియత్వాన్ని సూచిస్తుంది. కుండలాల మెరుపు ఆ సమయంలో మరింత ప్రకాశవంతంగా ఉండటం ఒక అందమైన దృశ్యాన్ని కల్పిస్తోంది. కొద్దిగా వంగిన శరీరం ఆమె వినయాన్ని మరియు లజ్జను తెలియజేస్తుంది. మాతంగి అంటే మాతంగ ముని కుమార్తె. ఇక్కడ అమ్మవారిని మాతంగి అని సంబోధించడం ఒక ప్రత్యేకమైన అర్థాన్ని కలిగి ఉంది. ఆమె నడక యొక్క అందం మరియు కమలం వంటి చంచలమైన కన్నులు ఆమె యొక్క కరుణను మరియు భక్తుల పట్ల ఆమె చూపును తెలియజేస్తాయి. శివుని భార్యగా ఆమె సర్వశోభలతో ప్రకాశిస్తూ భక్తులను అనుగ్రహించడానికి ఎల్లప్పుడూ సిద్ధంగా ఉంటుంది. ఈ శ్లోకం అమ్మవారి యొక్క రూపం, సంగీతం, కదలికలు మరియు చూపులు అన్నీ దివ్యమైన సౌందర్యాన్ని కలిగి ఉన్నాయని తెలియజేస్తుంది. ఇవన్నీ కలిసి భక్తులకు ధ్యానం చేయడానికి ఒక అద్భుతమైన రూపాన్ని అందిస్తాయి.

---

శ్లోకం 5

నవీనార్కభ్రాజన్మణికనకభూషాపరికరైః

వృతాంగీ సారంగీరుచిరనయనాంగీకృతశివా .

తడిత్పీతా పీతాంబరలలితమంజీరసుభగా

మమాపర్ణా పూర్ణా నిరవధిసుఖైరస్తు సుముఖీ ॥ 5 ॥

పదవిభాగము:

నవీనార్కభ్రాజన్మణికనకభూషాపరికరైః, వృతాంగీ, సారంగీరుచిరనయనా, అంగీకృతశివా, తడిత్పీతా, పీతాంబర, లలితమంజీరసుభగా, మమ, అపర్ణా, పూర్ణా, నిరవధిసుఖైః, అస్తు, సుముఖీ.

అన్వయము:

నవీనార్కభ్రాజన్మణికనకభూషాపరికరైః వృతాంగీ, సారంగీరుచిరనయనా, అంగీకృతశివా, తడిత్పీతా, పీతాంబర, లలితమంజీరసుభగా, సుముఖీ అపర్ణా, మమ నిరవధిసుఖైః పూర్ణా అస్తు.

ప్రతి పదార్థము:

నవీనార్కభ్రాజన్మణికనకభూషాపరికరైః = ఉదయిస్తున్న సూర్యుని కాంతివలె ప్రకాశించే మణులు పొదిగిన బంగారు ఆభరణాలతో, వృతాంగీ = ఆమె శరీరం నిండి ఉంది, సారంగీరుచిరనయనా = జింక కన్నుల వంటి ఆమె అందమైన చూపులు కలిగినది, అంగీకృతశివా = శివుడినే ఆకర్షించింది, తడిత్పీతా = మెరుపు తీగ వలె ప్రకాశిస్తూ, పీతాంబర = పసుపు పట్టు వస్త్రం ధరించినది, లలితమంజీరసుభగా = అందమైన కాలి అందెలతో శోభిల్లుతోంది, సుముఖీ = నిండు నవ్వుతో కూడిన ముఖంతో ఉన్న, అపర్ణా = అపర్ణ దేవి, మమ = నాకు, నిరవధిసుఖైః = నిరంతరమైన సుఖాలతో, పూర్ణా అస్తు = నిండుగా ఉండుగాక (ప్రసాదించుగాక).

తాత్పర్యము:

ఉదయిస్తున్న సూర్యుని కాంతివలె ప్రకాశించే మణులు పొదిగిన బంగారు ఆభరణాలతో ఆమె శరీరం నిండి ఉంది. జింక కన్నుల వంటి ఆమె అందమైన చూపులు శివుడినే ఆకర్షించాయి. మెరుపు తీగ వలె ప్రకాశిస్తూ, పసుపు పట్టు వస్త్రం ధరించి, అందమైన కాలి అందెలతో శోభిల్లుతోంది. అటువంటి అపర్ణ దేవి, నిండు నవ్వుతో కూడిన ముఖంతో, నాకు నిరంతరమైన సుఖాలను మరియు శుభాలను ప్రసాదించుగాక.

విశేషాలు:

ఈ శ్లోకంలో శంకరాచార్యులు అమ్మవారి యొక్క శుభప్రదమైన రూపాన్ని వర్ణిస్తున్నారు. శుభ స్వరూపిణి అయిన అమ్మవారు మాత్రమే ఇతరులకు శుభాలు కలిగించగలరని ఆయన భావిస్తున్నారు. ఉదయిస్తున్న సూర్యుని యొక్క ప్రకాశవంతమైన కాంతి సాధారణంగా శుభసూచకంగా పరిగణించబడుతుంది. దాని బంగారు కిరణాలు సంతోషాన్ని కలిగిస్తాయి. అమ్మవారి ఆభరణాల కాంతిని నూతన సూర్యుని కాంతితో పోల్చడం ఆమె తేజస్సును తెలియజేస్తుంది. విలువైన రాళ్ళు పొదిగిన బంగారు ఆభరణాలు శుభప్రదమైనవి. పసుపు రంగు పట్టు వస్త్రం (పీతాంబరం) కూడా శుభానికి చిహ్నం. నవ్వుతూ, నిండుగా ఉండే ముఖం ఆనందాన్ని మరియు సంతోషాన్ని సూచిస్తుంది. అటువంటి ముఖంతో అమ్మవారు తన భక్తులకు శుభాలు కలిగిస్తుందని కవి ఆశిస్తున్నారు. అన్నింటికీ మించి, శుభానికి మూర్తీభవించిన శివుడే అమ్మవారి అందానికి మరియు దయకు ఆకర్షితుడయ్యాడు. "అపర్ణ" అనే పదానికి "ఆకులు లేనిది" అని అర్థం. పార్వతి దేవి ఉగ్ర తపస్సు చేసినప్పుడు ఆకులు కూడా తినకుండా ఉన్నందువల్ల ఆమెకు ఈ పేరు వచ్చిందని చెబుతారు. "అపర్ణ" అనే పదానికి "రుణ విముక్తి కలిగించేది" అని కూడా అర్థం ఉంది. ఆర్థికంగా లేదా ఇతర విధాలుగా రుణభారంతో ఉన్నవారికి అమ్మవారు రుణాల నుండి మరియు ఆర్థిక చింతల నుండి విముక్తిని ప్రసాదిస్తుందని భక్తులు విశ్వసిస్తారు.

---

శ్లోకం 6

హిమాద్రేః సంభూతా సులలితకరైఃపల్లవయుతా

 సుపుష్పా ముక్తాభిర్భ్రమరకలితా చాలకభరైః .

కృతస్థాణుస్థానా కుచఫలనతా సూక్తిసరసా

రుజాం హంత్రీ గంత్రీ విలసతి చిదానందలతికా ॥ 6 ॥

పదవిభాగము:

హిమాద్రేః, సంభూతా, సులలితకరైః, పల్లవయుతా, సుపుష్పా, ముక్తాభిః, భ్రమరకలితా, చాలకభరైః, కృతస్థాణుస్థానా, కుచఫలనతా, సూక్తిసరసా, రుజాం, హంత్రీ, గంత్రీ, విలసతి, చిదానందలతికా.

అన్వయము:

హిమాద్రేః సంభూతా, సులలితకరైః పల్లవయుతా, ముక్తాభిః సుపుష్పా, ఆలకభరైః భ్రమరకలితా, కృతస్థాణుస్థానా, కుచఫలనతా, సూక్తిసరసా, రుజాం హంత్రీ (సతీ), గంత్రీ సా చిదానందలతికా విలసతి.

ప్రతి పదార్థము:

హిమాద్రేః = హిమాలయాలలో, సంభూతా = జన్మించిన, సులలితకరైః = సుందరమైన లేత ఆకుల వంటి చేతులతో, పల్లవయుతా = కూడినది, ముక్తాభిః = ముత్యాల వంటి, సుపుష్పా = అందమైన పువ్వులతో కూడినది, ఆలకభరైః = నల్లని కురులతో, భ్రమరకలితా చ = తుమ్మెదల వంటిది, కృతస్థాణుస్థానా = శివుడిని స్థాణువు (స్థిరమైన వృక్షం) వలె ఆశ్రయించినది, కుచఫలనతా = పండ్ల వంటి కుచభారంతో వంగినది, సూక్తిసరసా = అమృతంతో నిండిన మాటలు కలిగినది, రుజాం = సమస్త రోగాలను, హంత్రీ = నశింపజేసేది, గంత్రీ = కదిలేది అయిన, సా చిదానందలతికా = ఆ చిదానందలతిక, విలసతి = ప్రకాశిస్తోంది.

తాత్పర్యము:

హిమాలయాలలో జన్మించిన ఈ చిదానందలతిక (జ్ఞానానందపు తీగ) సుందరమైన లేత ఆకుల వంటి చేతులను కలిగి ఉంది. ముత్యాల వంటి పువ్వులతోను, తుమ్మెదల వంటి నల్లని కురులతోను శోభిస్తోంది. శివుడిని స్థాణువు (స్థిరమైన వృక్షం) వలె ఆశ్రయించి, పండ్ల వంటి కుచభారంతో వంగి, అమృతంతో నిండిన మాటలతో, సమస్త రోగాలను నశింపజేసే శక్తితో ఈ దేవి ప్రకాశిస్తోంది.

విశేషాలు:

ఈ శ్లోకంలో అమ్మవారిని నడిచే చిదానందపు తీగగా శంకరాచార్యులు అద్భుతంగా వర్ణిస్తున్నారు. ఈ రూపకం ద్వారా ఆమె యొక్క అనేక విశేషణాలను తెలియజేస్తున్నారు. హిమాలయాలు ఔషధ మొక్కలకు నిలయమైనందున, అమ్మవారిని అక్కడి నుండి పుట్టిన తీగగా వర్ణించడం ఆమె యొక్క రోగనివారణ శక్తిని సూచిస్తుంది. ఆమె సుందరమైన చేతులు లేత ఆకులతో పోల్చబడ్డాయి, ఇవి మృదుత్వాన్ని మరియు సంరక్షణను తెలియజేస్తాయి. ముత్యాల ఆభరణాలు పువ్వుల వలె ప్రకాశిస్తున్నాయి, ఇది ఆమె సౌందర్యాన్ని మరియు పవిత్రతను సూచిస్తుంది. నల్లని, దట్టమైన కురులు తుమ్మెదలతో పోల్చబడ్డాయి, ఇది వాటి యొక్క అందాన్ని మరియు ఆకర్షణను తెలియజేస్తుంది. శివుడిని స్థిరమైన వృక్షంగా వర్ణించడం ఆయన యొక్క అచంచలమైన స్వభావాన్ని మరియు అమ్మవారికి ఆయన ఆధారంగా నిలవడం సూచిస్తుంది. అమ్మవారు ఆ వృక్షాన్ని చుట్టుకున్న తీగ వలె ఆయనతో విడదీయరాని బంధాన్ని కలిగి ఉంది. పండ్ల వంటి కుచభారం ఆమె యొక్క పోషణను మరియు మాతృత్వాన్ని సూచిస్తుంది. "కుచఫల" అనే పదానికి స్త్రీ రొమ్ముల ఆకారంలో లేదా దానిమ్మ పండు ఆకారంలో ఉండే పండ్లు అని అర్థం. అమ్మవారి మాటలు అమృతంతో నిండినవి, అంటే అవి జ్ఞానాన్ని, ఆనందాన్ని మరియు శాంతిని కలిగిస్తాయి. సాధారణ ఔషధ మొక్కలు కేవలం శారీరక రోగాలను మాత్రమే నయం చేస్తాయి, కానీ చిదానంద స్వరూపిణి అయిన అమ్మవారు అన్ని రకాలైన బాధలను మరియు అజ్ఞానాన్ని తొలగిస్తుంది. ఈ శ్లోకం అమ్మవారి యొక్క సౌందర్యం, శక్తి మరియు కరుణను ఒక అందమైన రూపకంతో తెలియజేస్తుంది.

---

శ్లోకం 7

సపర్ణామాకీర్ణాం కతిపయగుణైఃసాదరమిహ

 శ్రయంత్యన్యే వల్లీం మమ తు మతిరేవం విలసతి .

అపర్ణైకా సేవ్యా జగతి సకలైర్యత్పరివృతః

పురాణోఽపి స్థాణుః ఫలతి కిల కైవల్యపదవీం ॥ 7 ॥

పదవిభాగము:

సపర్ణాం, ఆకీర్ణాం, కతిపయగుణైః, సాదరం, ఇహ, శ్రయంతి, అన్యే, వల్లీం, మమ, తు, మతిః, ఏవం, విలసతి, అపర్ణా, ఏకా, సేవ్యా, జగతి, సకలైః, యత్, పరివృతః, పురాణః, అపి, స్థాణుః, ఫలతి, కిల, కైవల్యపదవీం.

అన్వయము:

ఇహ అన్యే కతిపయగుణైః ఆకీర్ణాం సపర్ణాం వల్లీం సాదరం శ్రయంతి. మమ తు మతిః ఏవం విలసతి – జగతి సకలైః అపర్ణా ఏకా సేవ్యా, యత్ (యతః) పరివృతః పురాణః స్థాణుః అపి కిల కైవల్యపదవీం ఫలతి.

ప్రతి పదార్థము:

ఇహ = ఈ లోకంలో, అన్యే = చాలామంది, కతిపయగుణైః = అనేక మంచి గుణాలతో, ఆకీర్ణాం = నిండిన, సపర్ణాం = ఆకులు కలిగిన, వల్లీం = తీగలను, సాదరం = ప్రేమగా, శ్రయంతి = ఆశ్రయిస్తారు, మమ తు = నా మనస్సు మాత్రం, మతిః = ఇలా, ఏవం = భావిస్తోంది, విలసతి = ప్రకాశిస్తోంది – జగతి = ఈ లోకంలో, సకలైః = అందరిచేత, అపర్ణా = ఆకులు లేని (పార్వతి దేవి), ఏకా = ఒక్కటి మాత్రమే, సేవ్యా = ఆరాధించదగినది, యత్ = ఎందుకంటే, పరివృతః = దాని చుట్టూ ఉన్న, పురాణః అపి = పురాతనమైన కూడా, స్థాణుః = స్థాణువు (శివుడు), కిల = నిశ్చయంగా, కైవల్యపదవీం = కైవల్య మార్గాన్ని, ఫలతి = ఫలంగా ఇస్తాడు.

తాత్పర్యము:

ఈ లోకంలో చాలామంది ఆకులు మరియు అనేక మంచి గుణాలు కలిగిన తీగలను ప్రేమగా ఆశ్రయిస్తారు. కానీ నా మనస్సు మాత్రం ఇలా భావిస్తోంది - ఆకులు లేని (అపర్ణ) ఒక్క తీగ మాత్రమే అందరిచే ఆరాధించదగినది. ఎందుకంటే దాని చుట్టూ ఉన్న పురాతనమైన స్థాణువు (శివుడు) కూడా కైవల్య మార్గాన్ని ఫలంగా ఇస్తాడు కదా!

విశేషాలు:

ఈ శ్లోకంలో శంకరాచార్యులు అపర్ణ (ఆకులు లేనిది) యొక్క ప్రాముఖ్యతను మరియు ఆమె ఆరాధన యొక్క ఫలితాన్ని వివరిస్తున్నారు. చాలామంది ఆకర్షణీయంగా కనిపించే ఆకులు మరియు ఇతర గుణాలు కలిగిన తీగలను ఆశ్రయిస్తారు. ఇక్కడ "తీగలు" అంటే వివిధ రకాలైన లౌకిక ఆనందాలు మరియు కోరికలు అని అర్థం చేసుకోవచ్చు. అయితే, శంకరాచార్యుల మనస్సు మాత్రం అపర్ణ (పార్వతి దేవి) మాత్రమే నిజంగా ఆరాధించదగినదని భావిస్తోంది. ఆమెకు ఆకులు లేకపోవడం ఆమె యొక్క నిరాడంబరత్వాన్ని మరియు లౌకిక విషయాలపై ఆమెకున్న వైరాగ్యాన్ని సూచిస్తుంది. పురాతనమైన స్థాణువు అంటే శివుడు. ఆయన వృద్ధుడు కానప్పటికీ, ఆయన యొక్క శాశ్వతత్వాన్ని మరియు ఆదిమత్వాన్ని సూచించడానికి ఈ పదం ఉపయోగించబడింది. అపర్ణ శివుడిని చుట్టుకోవడం అంటే పార్వతీ పరమేశ్వరుల యొక్క అవిభాజ్యమైన సంబంధాన్ని తెలియజేస్తుంది. శివుడు స్వయంగా వైరాగ్యమూర్తి మరియు భౌతిక సంపదలకు అతీతుడుగా కనిపిస్తాడు. కానీ అపర్ణతో ఆయన కలవడం వల్ల, ఆయన భక్తులకు మోక్షం మరియు ఆత్మానుభూతి వంటి గొప్ప ఫలాలను కూడా ప్రసాదిస్తాడు. కాబట్టి, శంకరాచార్యులు అమ్మవారే అత్యుత్తమమైనదని మరియు ఆమెను ఆరాధించడం వల్లనే అంతిమమైన కైవల్యం లభిస్తుందని నమ్ముతున్నారు. ఆకులు లేని తీగ (అపర్ణ) యొక్క అందమైన మరియు నిరాడంబరమైన రూపం, అనేక ఆకర్షణీయమైన ఆకులు కలిగిన తీగల కంటే చాలా గొప్పదని ఆయన అభిప్రాయపడుతున్నారు. ఈ శ్లోకం అమ్మవారి యొక్క శక్తిని మరియు ఆమె ఆరాధన యొక్క గొప్పతనాన్ని తెలియజేస్తుంది.

---

శ్లోకం 8

విధాత్రీ ధర్మాణాం త్వమసిసకలామ్నాయజననీ

 త్వమర్థానాం మూలం ధనదనమనీయాంఘ్రికమలే .

త్వమాదిః కామానాం జననికృతకందర్పవిజయే

 సతాం ముక్తేర్బీజం త్వమసి పరమబ్రహ్మమహిషీ ॥ 8 ॥

పదవిభాగము:

విధాత్రీ, ధర్మాణాం, త్వం, అసి, సకలామ్నాయజననీ, త్వం, అర్థానాం, మూలం, ధనదనమనీయాంఘ్రికమలే, త్వం, ఆదిః, కామానాం, జనని, కృతకందర్పవిజయే, సతాం, ముక్తేః, బీజం, త్వం, అసి, పరమబ్రహ్మమహిషీ.

అన్వయము:

సకలామ్నాయజననీ!, త్వం ధర్మాణాం విధాత్రీ అసి. ధనదనమనీయాంఘ్రికమలే!, త్వం అర్థానాం మూలం (అసి). కృతకందర్పవిజయే జనని!, త్వం కామానాం ఆదిః (అసి). పరమబ్రహ్మమహిషీ!, త్వం సతాం ముక్తేః బీజం అసి.

ప్రతి పదార్థము:

సకలామ్నాయజననీ = సమస్త వేదాలకు జన్మనిచ్చిన తల్లి!, త్వం = నీవు, ధర్మాణాం = ధర్మాలన్నింటికీ, విధాత్రీ = ఆధారభూతురాలివి, అసి = అయి ఉన్నావు, ధనదనమనీయాంఘ్రికమలే = నీ పాదపద్మాలను కుబేరుడు కూడా భక్తితో నమస్కరించేదానా!, త్వం = నీవే, అర్థానాం = సమస్త సంపదలకు, మూలం = మూలం, కృతకందర్పవిజయే = మన్మథుని జయించిన, జనని = ఓ తల్లి!, త్వం = నీవే, కామానాం = ప్రేమకు (కోరికలకు), ఆదిః = ఆది కారణం, పరమబ్రహ్మమహిషీ = పరమబ్రహ్మ అయిన పరమేశ్వరుని భార్య!, త్వం = నీవు, సతాం = సజ్జనులకు, ముక్తేః = మోక్షానికి, బీజం = విత్తనం, అసి = అయి ఉన్నావు.

తాత్పర్యము:

నీవు ధర్మాలన్నింటికీ ఆధారభూతురాలివి, సమస్త వేదాలకు జన్మనిచ్చిన తల్లివి నీవే. నీ పాదపద్మాలను కుబేరుడు కూడా భక్తితో నమస్కరిస్తాడు, ఎందుకంటే నీవే సమస్త సంపదలకు మూలం. మన్మథుని జయించిన జననీ! నీవే ప్రేమకు ఆది కారణం. పరమబ్రహ్మ అయిన పరమేశ్వరుని భార్యవైన నీవు, సజ్జనులకు మోక్షానికి విత్తనానివి.

విశేషాలు:

ఈ శ్లోకంలో ఆది శంకరాచార్యులు అమ్మవారి యొక్క సర్వశక్తిమత్త్వాన్ని మరియు ఆమె యొక్క ప్రాముఖ్యతను చతుర్విధ పురుషార్థాల (ధర్మ, అర్థ, కామ, మోక్ష) పరంగా వివరిస్తున్నారు. అమ్మవారు ధర్మాలన్నింటికీ మూలం. వేదాలు ధర్మాన్ని బోధిస్తాయి కాబట్టి, ఆమె వేదాలకు జన్మనిచ్చిన తల్లిగా వర్ణించబడింది. ధర్మం అనేది మానవ జీవితానికి ఒక మార్గదర్శి మరియు సరైన జీవన విధానాన్ని నిర్దేశిస్తుంది. సంపదల అధిపతి అయిన కుబేరుడు కూడా అమ్మవారి పాదాలకు నమస్కరిస్తాడు. ఇది ఆమె సమస్త సంపదలకు మూలమని తెలియజేస్తుంది. అర్థం అంటే భౌతిక సంపద, ఇది జీవితాన్ని కొనసాగించడానికి అవసరం. మన్మథుని జయించినప్పటికీ, అమ్మవారు ప్రేమకు ఆది కారణం. కామం అంటే కోరికలు మరియు ప్రేమ. ధర్మానికి అనుగుణంగా కోరికలను కలిగి ఉండటం జీవితంలో ఆనందాన్నిస్తుంది. పరమేశ్వరుని భార్య అయిన అమ్మవారు సజ్జనులకు మోక్షానికి బీజం వంటిది. మోక్షం అంటే బంధనాల నుండి విముక్తి మరియు అంతిమమైన ఆనందం. ధర్మ, అర్థ, కామ, మోక్ష అనే ఈ నాలుగు పురుషార్థాలు మానవ జీవితంలో ముఖ్యమైన లక్ష్యాలు. వీటిని సరైన క్రమంలో అనుసరించడం వల్ల ఒక అర్థవంతమైన జీవితాన్ని గడపవచ్చు. వేదాలు మరియు ఇతర పవిత్ర గ్రంథాల జ్ఞానం వినయంతో నేర్చుకోవడం ద్వారా వివేకం లభిస్తుంది. ధర్మానికి అనుగుణంగా కోరికలను తీర్చుకోవడం ఆనందాన్నిస్తుంది. ధార్మిక మార్గంలో సంపాదించిన సంపదను నియంత్రిత పద్ధతిలో ఉపయోగించడం వల్ల జీవితం సుఖమయమవుతుంది. ఈ విధంగా ధర్మబద్ధంగా అర్థ మరియు కామాలను అనుసరించినప్పుడు, మోక్షం పొందడం సులభమవుతుంది. అమ్మవారు ఈ నాలుగు పురుషార్థాలకు మూలం కాబట్టి, ఆమె పట్ల భక్తి కలిగి ఉండటం వల్ల భక్తులకు సరైన సమయంలో సరైన విధంగా ఈ నాలుగు పురుషార్థాలు లభిస్తాయి. ఇది జీవితాన్ని ఆనందమయం, సంతోషకరమైనది, అర్థవంతమైనది మరియు ఫలవంతమైనదిగా చేస్తుంది. ఈ శ్లోకం అమ్మవారి యొక్క కరుణ మరియు అనుగ్రహం అన్ని కోరికలను తీర్చి, అంతిమంగా మోక్షాన్ని కూడా ప్రసాదిస్తుందని తెలియజేస్తుంది.

---

శ్లోకం 9

ప్రభూతా భక్తిస్తే యదపి నమమాలోలమనసః

త్వయా తు శ్రీమత్యా సదయమవలోక్యోఽహమధునా .

పయోదః పానీయం దిశతి మధురంచాతకముఖే

భృశం శంకే కైర్వా విధిభిరనునీతా మమ మతిః ॥ 9 ॥

పదవిభాగము:

ప్రభూతా, భక్తిః, తే, యదపి, న, మమ, ఆలోలమనసః, త్వయా, తు, శ్రీమత్యా, సదయం, అవలోక్యః, అహం, అధునా, పయోదః, పానీయం, దిశతి, మధురం, చాతకముఖే, భృశం, శంకే, కైః, వా, విధిభిః, అనునీతా, మమ, మతిః.

అన్వయము:

ఆలోలమనసః మమ తే ప్రభూతా భక్తిః యదపి న (అస్తి). శ్రీమత్యా త్వయా తు అధునా అహం సదయం అవలోక్యః. పయోదః మధురం పానీయం చాతకముఖే దిశతి (యథా). కైః వా విధిభిః మమ మతిః అనునీతా (భవిష్యతి) ఇతి భృశం శంకే.

ప్రతి పదార్థము:

ఆలోలమనసః = చంచలమైన మనస్సు కలిగిన, మమ = నాకు, తే = నీపై, ప్రభూతా భక్తిః = స్థిరమైన భక్తి, యదపి = ఉన్నప్పటికీ, న = లేదు, శ్రీమత్యా = ఓ దేవీ!, త్వయా తు = నీచేత మాత్రం, అధునా = ఇప్పుడు, అహం = నేను, సదయం = దయగల చూపుతో, అవలోక్యః = చూడదగినవాడను, పయోదః = మేఘుడు, మధురం = తియ్యని, పానీయం = నీటిని, చాతకముఖే = చాతక పక్షి నోటిలో, దిశతి = కురిపిస్తాడు (అలాగే), కైః వా = మరే ఇతర ప్రయత్నాల ద్వారా, విధిభిః = పద్ధతులతో, మమ = నా, మతిః = మనస్సు, అనునీతా = స్థిరపడుతుంది, ఇతి = అని, భృశం = చాలా, శంకే = సందేహిస్తున్నాను.

తాత్పర్యము:

నా చంచలమైన మనస్సు కారణంగా నీపై నాకు స్థిరమైన భక్తి లేనప్పటికీ, ఓ దేవీ! నీ దయగల చూపుతో నన్ను అనుగ్రహించు. మేఘుడు చాతక పక్షి నోటిలో తియ్యని నీటిని కురిపించి దాని దాహాన్ని తీర్చినట్లే, నీ దయగల చూపు మాత్రమే నా మనస్సును స్థిరపరచగలదు. మరే ఇతర ప్రయత్నాల ద్వారా నా మనస్సు స్థిరపడుతుందో అని నేను చాలా సందేహిస్తున్నాను.

విశేషాలు:

ఈ శ్లోకంలో శంకరాచార్యులు తన చంచలమైన మనస్సును గురించి వివరిస్తూ, అమ్మవారి దయగల చూపు యొక్క ప్రాముఖ్యతను తెలియజేస్తున్నారు. మానవ మనస్సు సహజంగానే చంచలంగా ఉంటుంది మరియు ఒక ఆలోచనపై ఎక్కువసేపు నిలబడదు. కాబట్టి, అమ్మవారిపై స్థిరమైన భక్తిని కలిగి ఉండటం సాధారణంగా కష్టమైన విషయం. ఇది అమ్మవారి దయ మరియు అనుగ్రహం ఉంటేనే సాధ్యమవుతుంది. చాతక పక్షి తన దాహం తీర్చుకోవడానికి వర్షం కోసం ఎదురుచూస్తుంది. అది నోరు తెరిచి వర్షపు నీటి కోసం ఆశిస్తుంది. వర్షం ఆకాశం నుండి దైవానుగ్రహంతో వస్తుంది మరియు ఆ తియ్యని నీటిని త్రాగిన చాతక పక్షి సంతోషిస్తుంది. అదేవిధంగా, భక్తుడు స్థిరమైన భక్తిని కలిగి ఉండాలనే కోరిక కూడా అమ్మవారి దయతోనే తీరుతుంది. మనస్సును నియంత్రించడం చాలా కష్టం. ఎంత ప్రయత్నించినా ఎల్లప్పుడూ విజయం సాధించలేము. అమ్మవారిపై స్థిరమైన మరియు గాఢమైన భక్తిని కలిగి ఉండాలంటే, మనస్సు తప్పనిసరిగా ఆమె రూపం మరియు గుణాలపై నిలబడాలి. కానీ క్షణక్షణానికి మారుతూ ఉండే మనస్సును ఒకచోట నిలపడం ఎలా సాధ్యం? దీని కోసం దయగల అమ్మవారు తన చూపును ప్రయత్నించే భక్తునిపై ప్రసరించి, అతని మనస్సును భక్తిలో స్థిరంగా ఉంచడానికి సహాయం చేయాలి. సంక్షిప్తంగా చెప్పాలంటే, భక్తిని కలిగి ఉండటానికే అమ్మవారి దయ చాలా అవసరం. వేరే మార్గం లేదు. ఈ శ్లోకం అమ్మవారి యొక్క కరుణ మరియు అనుగ్రహం భక్తుల యొక్క భక్తిని స్థిరపరచడానికి మరియు వారికి ఆధ్యాత్మిక పురోగతిని అందించడానికి ఎంత ముఖ్యమో తెలియజేస్తుంది.

---

శ్లోకం 10

కృపాపాంగాలోకం వితర తరసా సాధుచరితే

న తే యుక్తోపేక్షా మయి శరణదీక్షాముపగతే .

న చేదిష్టం దద్యాదనుపదమహో కల్పలతికా

విశేషః సామాన్యైః కథమితరవల్లీపరికరైః ॥ 10 ॥

పదవిభాగము:

కృపాపాంగాలోకం, వితర, తరసా, సాధుచరితే, న, తే, యుక్తోపేక్షా, మయి, శరణదీక్షాముపగతే, న, చేత్, ఇష్టం, దద్యాత్, అనుపదం, అహో, కల్పలతికా, విశేషః, సామాన్యైః, కథం, ఇతరవల్లీపరికరైః.

అన్వయము:

సాధుచరితే!, శరణదీక్షాముపగతే మయి తే ఉపేక్షా న యుక్తా, తరసా కృపాపాంగాలోకం వితర. అహో! కల్పలతికా చేత్ అనుపదం ఇష్టం న దద్యాత్, కథం సామాన్యైః ఇతరవల్లీపరికరైః విశేషః.

ప్రతి పదార్థము:

సాధుచరితే = ఓ మంచి నడవత గల దేవీ!, శరణదీక్షాముపగతే = నిన్ను శరణు వేడిన, మయి = నా పట్ల, తే = నీ, ఉపేక్షా = విస్మరణ, న యుక్తా = తగదు, తరసా = వెంటనే, కృపాపాంగాలోకం = నీ దయగల కడగంటి చూపును, వితర = ప్రసరించు, అహో = ఆశ్చర్యం!, కల్పలతికా = కల్పవల్లి, చేత్ = ఒకవేళ, అనుపదం = కోరిన వెంటనే, ఇష్టం = కోరికలను, న దద్యాత్ = తీర్చకపోతే, సామాన్యైః = సాధారణ, ఇతరవల్లీపరికరైః = ఇతర తీగలకు, విశేషః = తేడా, కథం = ఎలా,

తాత్పర్యము:

ఓ మంచి నడవత గల దేవీ! నిన్ను శరణు వేడిన నన్ను విస్మరించవద్దు. వెంటనే నీ దయగల కడగంటి చూపును నాపై ప్రసరించు. కల్పవల్లి కూడా కోరిన వెంటనే కోరికలను తీర్చకపోతే, సాధారణ తీగలకు మరియు దానికి తేడా ఏమి ఉంటుంది?

విశేషాలు:

ఈ శ్లోకంలో శంకరాచార్యులు అమ్మవారి కరుణను మరియు శరణాగతి యొక్క ప్రాముఖ్యతను నొక్కి చెబుతున్నారు. ఆయన అమ్మవారిని "సాధుచరితే" (మంచి నడత గల దేవి) అని సంబోధిస్తూ, ఆమె యొక్క దయగల స్వభావాన్ని గుర్తు చేస్తున్నారు. శరణాగతి పొందిన భక్తుడిని ఉపేక్షించడం (విస్మరించడం) ఆమెకు తగదని ఆయన అంటున్నారు. ఎందుకంటే ఆమె కరుణామూర్తి. కల్పవల్లి (కల్పలతిక) అనేది కోరిన కోరికలను తీర్చే ఒక దివ్యమైన తీగ. ఇది కామధేనువు మరియు కల్పవృక్షం వంటిది, ఇవి ప్రార్థనలను మన్నిస్తాయి. ఒకవేళ కల్పవల్లి కూడా కోరిన వెంటనే కోరికలను తీర్చకపోతే, అది ఇతర సాధారణ తీగల వలెనే అవుతుంది. దాని ప్రత్యేకత మరియు గొప్పతనం ఉండదు. అదేవిధంగా, భక్తులు తమ కోరికలను తీర్చమని అమ్మవారిని ప్రార్థిస్తారు. ఆమె వెంటనే తన దయగల చూపుతో వారిని అనుగ్రహిస్తేనే ఆమె యొక్క కరుణ మరియు శక్తి వ్యక్తమవుతాయి. శంకరాచార్యులు తనను శరణు వేడినందున, అమ్మవారు వెంటనే తన ప్రేమ మరియు దయతో నిండిన చూపుతో ఆశీర్వదించాలని ప్రార్థిస్తున్నారు. ఆమె కరుణామయి కాబట్టి, తనను తిరస్కరించడం ఆమెకు తగదని ఆయన భావిస్తున్నారు. ఈ శ్లోకం అమ్మవారి యొక్క కరుణా స్వభావాన్ని మరియు శరణాగతి పొందిన భక్తులను ఆమె తప్పకుండా ఆదుకుంటుందనే విశ్వాసాన్ని తెలియజేస్తుంది.

---

శ్లోకం 11

మహాంతం విశ్వాసం తవ చరణపంకేరుహయుగే

నిధాయాన్యన్నైవాశ్రితమిహ మయా దైవతముమే .

తథాపి త్వచ్చేతో యది మయి న జాయేత సదయం

నిరాలంబో లంబోదరజనని కం యామి శరణం ॥ 11 ॥

పదవిభాగము:

మహాంతం, విశ్వాసం, తవ, చరణపంకేరుహయుగే, నిధాయ, అన్యత్, న, ఏవ, ఆశ్రితం, ఇహ, మయా, దైవతం, ఉమే, తథాపి, త్వత్, చేతః, యది, మయి, న, జాయేత, సదయం, నిరాలంబః, లంబోదరజనని, కం, యామి, శరణం.

అన్వయము:

ఉమే!, మయా ఇహ తవ చరణపంకేరుహయుగే మహాంతం విశ్వాసం నిధాయ, అన్యత్ దైవతం న ఏవ ఆశ్రితం. తథాపి లంబోదరజనని!, యది త్వత్ చేతః మయి సదయం న జాయేత, (తదా) నిరాలంబః (అహం) కం శరణం యామి.

ప్రతి పదార్థము:

ఉమే = ఓ ఉమా దేవీ!, మయా = నాచే, ఇహ = ఈ లోకంలో, తవ = నీ యొక్క, చరణపంకేరుహయుగే = పవిత్రమైన చరణకమలాలపై, మహాంతం = గొప్ప, విశ్వాసం = విశ్వాసాన్ని, నిధాయ = ఉంచి, అన్యత్ = మరే ఇతర, దైవతం = దైవాన్ని, న ఏవ ఆశ్రితం = ఆశ్రయించలేదు, తథాపి = అయినప్పటికీ, లంబోదరజనని = గణపతి జననీ!, యది = ఒకవేళ, త్వత్ చేతః = నీ మనస్సు, మయి = నాపై, సదయం = దయ చూపకపోతే, న జాయేత = పుట్టకపోతే, నిరాలంబః = ఆధారమెవ్వరూ లేని నేను, కం = ఎవరిని, శరణం = శరణు, యామి = వేడుకోను.

తాత్పర్యము:

ఓ ఉమా దేవీ! నీ పవిత్రమైన చరణకమలాలపై గొప్ప విశ్వాసాన్ని ఉంచి, నేను ఈ లోకంలో మరే ఇతర దైవాన్ని ఆశ్రయించలేదు. అయినప్పటికీ, గణపతి జననీ! నీ మనస్సు నాపై దయ చూపకపోతే, ఆధారమెవ్వరూ లేని నేను ఇంకెవరిని శరణు వేడుకోను?

విశేషాలు:

ఈ శ్లోకంలో శంకరాచార్యులు అమ్మవారిపై తనకున్న అచంచలమైన విశ్వాసాన్ని మరియు శరణాగతి యొక్క ప్రాముఖ్యతను వ్యక్తం చేస్తున్నారు. ఆయన అమ్మవారి చరణాలను పవిత్రమైన తామర పువ్వులతో పోలుస్తూ, వాటి యొక్క గొప్పతనాన్ని తెలియజేస్తున్నారు. తాను మరే ఇతర దైవాన్ని ఆశ్రయించలేదని చెప్పడం ద్వారా, ఆయన తన ఏకైక భక్తిని మరియు విశ్వాసాన్ని అమ్మవారిపై ఉంచినట్లు తెలియజేస్తున్నారు. "లంబోదర జనని" (గణపతి తల్లి) అని సంబోధించడం ద్వారా, ఆయన అమ్మవారి యొక్క మాతృత్వాన్ని మరియు కరుణను గుర్తు చేస్తున్నారు. గణపతి విఘ్నాలను తొలగించే దైవం కాబట్టి, ఆయన తల్లి అయిన అమ్మవారు కూడా భక్తుల కష్టాలను తొలగిస్తుందని భావిస్తున్నారు. ఒకవేళ అమ్మవారు తనపై దయ చూపకపోతే, తనక వేరే దిక్కు లేదని మరియు ఎవరిని ఆశ్రయించాలో తెలియని నిస్సహాయ స్థితిని ఆయన వ్యక్తం చేస్తున్నారు. శరణాగతి యొక్క ముఖ్య సూత్రం ఏమిటంటే, గాఢమైన విశ్వాసం మరియు భక్తితో దైవ సంకల్పానికి పూర్తిగా లొంగిపోవడం. భక్తుడు కేవలం ఓదార్పునే కాకుండా, ప్రేమ మరియు కరుణతో తన ప్రార్థనలు వినబడతాయనే గొప్ప ఆశను కూడా కలిగి ఉంటాడు. ఎవరైతే దేవుని పాదాల వద్ద పడతారో, ఆయన వారిని తప్పకుండా పైకి లేపుతారు. భక్తుడు ఏకాగ్రమైన మరియు స్థిరమైన భక్తిని, అలాగే అపారమైన విశ్వాసాన్ని కలిగి ఉండాలి. ఈ శ్లోకం అమ్మవారిపై పూర్తి విశ్వాసం ఉంచిన భక్తుడి యొక్క నిస్సహాయతను మరియు ఆమె కరుణ కోసం అతని యొక్క ఆకాంక్షను తెలియజేస్తుంది.

---

శ్లోకం 12

అయః స్పర్శే లగ్నం సపది లభతేహేమపదవీం

 యథా రథ్యాపాథః శుచి భవతి గంగౌఘమిలితం .

తథా తత్తత్పాపైరతిమలినమంతర్మమ యది

త్వయి ప్రేమ్ణాసక్తం కథమివ న జాయేత విమలం ॥ 12 ॥

పదవిభాగము:

అయః, స్పర్శే, లగ్నం, సపది, లభతే, హేమపదవీం, యథా, రథ్యాపాథః, శుచి, భవతి, గంగౌఘమిలితం, తథా, తత్తత్పాపైః, అతిమలినం, అంతః, మమ, యది, త్వయి, ప్రేమ్ణా, ఆసక్తం, కథం, ఇవ, న, జాయేత, విమలం.

అన్వయము:

యథా అయః స్పర్శే లగ్నం సపది హేమపదవీం లభతే, రథ్యాపాథః గంగౌఘమిలితం శుచి భవతి, తథా తత్తత్పాపైః అతిమలినం మమ అంతః యది త్వయి ప్రేమ్ణా ఆసక్తం, (తదా) కథం ఇవ విమలం న జాయేత?

ప్రతి పదార్థము:

యథా = ఎలాగైతే, అయః = ఇనుము, స్పర్శే లగ్నం = స్పర్శవేదిని తాకినది, సపది = వెంటనే, హేమపదవీం = బంగారపు స్థితిని, లభతే = పొందుతుందో, రథ్యాపాథః = మురికి కాలువల నీరు, గంగౌఘమిలితం = గంగానది ప్రవాహంలో కలిసినప్పుడు, శుచి భవతి = పవిత్రమవుతుందో, తథా = అదేవిధంగా, తత్తత్పాపైః = అనేక పాపాలతో, అతిమలినం = అతిమలినమైన, మమ అంతః = నా అంతరంగం, యది = ఒకవేళ, త్వయి = నీపై, ప్రేమ్ణా ఆసక్తం = ప్రేమతో లగ్నమైతే, కథం ఇవ = ఎలా, విమలం = పవిత్రం, న జాయేత = కాకుండా ఉంటుంది?

తాత్పర్యము:

ఇనుము స్పర్శవేదిని తాకిన వెంటనే బంగారపు స్థితిని పొందుతుంది. మురికి కాలువల నీరు కూడా గంగానది యొక్క ప్రవాహంలో కలిసినప్పుడు పవిత్రమవుతుంది. అదేవిధంగా, అనేక పాపాలతో నిండిన నా అంతరంగం నీపై ప్రేమతో లగ్నమైతే ఎలా పవిత్రం కాకుండా ఉంటుంది?

విశేషాలు:

ఈ శ్లోకంలో శంకరాచార్యులు అమ్మవారి భక్తి యొక్క శక్తిని స్పర్శవేది మరియు గంగానది యొక్క ఉదాహరణలతో వివరిస్తున్నారు. స్పర్శవేది అనేది లోహాలను తాకిన వెంటనే వాటిని బంగారంగా మార్చే ఒక దివ్యమైన రాయి అని నమ్ముతారు. ఇనుము వంటి సామాన్యమైన లోహం కూడా దాని స్పర్శతో విలువైన బంగారంగా మారుతుంది. ఇది భక్తి యొక్క పరివర్తనాత్మక శక్తిని సూచిస్తుంది. మురికి కాలువల నుండి వచ్చే నీరు అపరిశుభ్రమైనదిగా పరిగణించబడుతుంది. కానీ అది గంగానది యొక్క స్వచ్ఛమైన మరియు శక్తివంతమైన ప్రవాహంలో కలిసినప్పుడు, అది కూడా పవిత్రమైన గంగాజలంగా మారుతుంది. ఇది అమ్మవారి భక్తిలో కలిసిన భక్తుల యొక్క పాపాలు మరియు మలినాలు తొలగిపోతాయని తెలియజేస్తుంది. అదేవిధంగా, అనేక పాపాలతో మరియు మలినాలతో నిండిన భక్తుని యొక్క అంతరంగం కూడా అమ్మవారిపై ప్రేమతో మరియు భక్తితో నిమగ్నమైనప్పుడు తప్పకుండా పవిత్రమవుతుంది. అమ్మవారి భక్తి ఒక శక్తివంతమైన ప్రక్షాళన ప్రక్రియ లాంటిది, ఇది మనస్సులోని అన్ని మలినాలను తొలగిస్తుంది. ఈ శ్లోకం అమ్మవారి భక్తి యొక్క అమోఘమైన శక్తిని మరియు ఆమె యొక్క పవిత్రతను తెలియజేస్తుంది. భక్తులు ఎంతటి పాపాలు చేసినప్పటికీ, ఆమెపై నిజమైన ప్రేమ మరియు భక్తి ఉంచితే, వారి మనస్సు తప్పకుండా స్వచ్ఛమవుతుంది.

---

శ్లోకం 13

త్వదన్యస్మాదిచ్ఛావిషయఫలలాభే ననియమః

త్వమర్థానామిచ్ఛాధికమపి సమర్థా వితరణే .

ఇతి ప్రాహుః ప్రాంచఃకమలభవనాద్యాస్త్వయి మనః

త్వదాసక్తం నక్తం దివముచితమీశాని కురు తత్ ॥ 13 ॥

పదవిభాగము:

త్వత్, అన్యస్మాత్, ఇచ్చావిషయఫలలాభే, న, నియమః, త్వం, అర్థానాం, ఇచ్చాధికం, అపి, సమర్థా, వితరణే, ఇతి, ప్రాహుః, ప్రాంచః, కమలభవనాద్యాః, త్వయి, మనః, త్వదాసక్తం, నక్తం, దివం, ఉచితం, ఈశాని, కురు, తత్.

అన్వయము:

ఈశాని!, త్వత్ అన్యస్మాత్ ఇచ్చావిషయఫలలాభే నియమః న (అస్తి). కమలభవనాద్యాః ప్రాంచః (ఋషయః) త్వం అర్థానాం ఇచ్చాధికం అపి వితరణే సమర్థా ఇతి ప్రాహుః. తత్ మమ మనః నక్తం దివం త్వయి ఆసక్తం ఉచితం కురు.

ప్రతి పదార్థము:

ఈశాని = ఓ దేవీ!, త్వత్ అన్యస్మాత్ = నీవు తప్ప ఇతరులెవ్వరి నుండి, ఇచ్చావిషయఫలలాభే = కోరిన కోరికల ఫలాలను పొందడంలో, నియమః న = నిశ్చయమైన శక్తి లేదు, కమలభవనాద్యాః = బ్రహ్మ మొదలైన, ప్రాంచః = ప్రాచీన ఋషులు కూడా, త్వం = నీవు, అర్థానాం = కోరిన దానికంటే, ఇచ్చాధికం అపి = ఎక్కువ వరాలను కూడా, వితరణే = ప్రసాదించడంలో, సమర్థా = సమర్థురాలివి, ఇతి = అని, ప్రాహుః = చెప్పారు, తత్ = కాబట్టి, మమ మనః = నా మనస్సును, నక్తం దివం = రాత్రింబగళ్లు, త్వయి ఆసక్తం = నీపైనే లగ్నమయ్యేలా, ఉచితం = తగినట్లుగా, కురు = అనుగ్రహించు.

తాత్పర్యము:

ఓ దేవీ! నీవు తప్ప ఇతరులెవ్వరూ కోరిన కోరికలను తీర్చడంలో నిశ్చయమైన శక్తి కలిగినవారు కాదు. బ్రహ్మ మొదలైన ప్రాచీన ఋషులు కూడా నీవు అజ్ఞానులకు సైతం వారు కోరిన దానికంటే ఎక్కువ వరాలను ప్రసాదిస్తావని చెప్పారు. కాబట్టి, ఓ ఈశాని! నా మనస్సును రాత్రింబగళ్లు నీపైనే లగ్నమయ్యేలా అనుగ్రహించు.

విశేషాలు:

ఈ శ్లోకంలో శంకరాచార్యులు అమ్మవారి యొక్క సర్వోన్నతత్వాన్ని మరియు ఆమె యొక్క అపారమైన కరుణను వివరిస్తున్నారు. కోరిన కోరికలను తీర్చడంలో అమ్మవారికి మించిన శక్తిమంతులు ఎవరూ లేరని ఆయన స్పష్టం చేస్తున్నారు.

శ్లోకం 14

స్ఫురన్నానారత్నస్ఫటికమయభిత్తిప్రతిఫలత్‌

త్వదాకారం చంచచ్ఛశధరకలాసౌధశిఖరం ।

ముకుందబ్రహ్మేంద్రప్రభృతిపరివారం విజయతే

తవాగారం రమ్యం త్రిభువనమహారాజగృహిణి ॥ 14 ॥

పదవిభాగము:

 స్ఫురన్నానారత్నస్ఫటికమయభిత్తిప్రతిఫలత్, త్వత్, ఆకారం, చంచత్, శశధరకలాసౌధశిఖరం, ముకుందబ్రహ్మేంద్రప్రభృతిపరివారం, విజయతే, తవ, ఆగారం, రమ్యం, త్రిభువనమహారాజగృహిణి.

అన్వయము:

త్రిభువనమహారాజగృహిణి!, స్ఫురన్నానారత్నస్ఫటికమయభిత్తిప్రతిఫలత్ త్వత్ ఆకారం, చంచచ్ఛశధరకలాసౌధశిఖరం, ముకుందబ్రహ్మేంద్రప్రభృతిపరివారం రమ్యం తవ ఆగారం విజయతే.

ప్రతి పదార్థము:

త్రిభువనమహారాజగృహిణి = ముల్లోకాలకు మహారాణివైన ఓ గొప్ప దేవీ!, స్ఫురన్నానారత్నస్ఫటికమయభిత్తిప్రతిఫలత్ = వివిధ రకాలైన ప్రకాశవంతమైన రత్నాలు పొదిగిన స్ఫటిక గోడలు నీ రూపాన్ని ప్రతిబింబిస్తూ ఉండగా, త్వత్ ఆకారం = నీ రూపాన్ని, చంచచ్ఛశధరకలాసౌధశిఖరం = కదులుతున్న చంద్రవంకతో అలంకరించబడిన భవనం యొక్క శిఖరం కలిగిన, ముకుందబ్రహ్మేంద్రప్రభృతిపరివారం = బ్రహ్మ, విష్ణువు, ఇంద్రుడు మొదలైన దేవతలందరూ నీ చుట్టూ పరివారంగా ఉన్న, రమ్యం = అత్యంత రమణీయమైన, తవ = నీ, ఆగారం = నివాసం, విజయతే = విజయం పొందుతోంది (ప్రకాశిస్తోంది).

తాత్పర్యము: ఓ గొప్ప దేవీ! వివిధ రకాలైన ప్రకాశవంతమైన రత్నాలు పొదిగిన స్ఫటిక గోడలు నీ రూపాన్ని ప్రతిబింబిస్తూ ఉండగా, కదులుతున్న చంద్రవంకతో అలంకరించబడిన నీ భవనం యొక్క శిఖరం ప్రకాశిస్తోంది. బ్రహ్మ, విష్ణువు, ఇంద్రుడు మొదలైన దేవతలందరూ నీ చుట్టూ పరివారంగా నిలబడి ఉండగా, ముల్లోకాలకు మహారాణివైన నీ దివ్యమైన నివాసం అత్యంత రమణీయంగా విజయం పొందుతోంది.

విశేషాలు:

ఈ శ్లోకంలో శంకరాచార్యులు అమ్మవారి నివాసం యొక్క గొప్పతనాన్ని మరియు ఆమె యొక్క సామ్రాజ్ఞిత్వాన్ని వర్ణిస్తున్నారు. వివిధ రకాలైన ప్రకాశవంతమైన రత్నాలు మరియు స్ఫటికాలతో నిర్మించబడిన గోడలు అమ్మవారి భవనానికి అద్భుతమైన కాంతిని మరియు శోభను అందిస్తున్నాయి. కదులుతున్న చంద్రవంకతో అలంకరించబడిన శిఖరం ఆ భవనం యొక్క దివ్యత్వాన్ని మరియు ఉన్నతమైన స్థితిని సూచిస్తుంది. బ్రహ్మ, విష్ణువు, ఇంద్రుడు వంటి గొప్ప దేవతలు అమ్మవారి పరివారంలో ఉండటం ఆమె యొక్క సర్వోన్నత శక్తిని మరియు ప్రాముఖ్యతను తెలియజేస్తుంది. ముల్లోకాలకు మహారాణిగా ఆమెను వర్ణించడం, ఆమె పరమేశ్వరుని భార్య అని మరియు విశ్వమంతటికీ ఆమెయే అధిపతి అని సూచిస్తుంది. ఈ వర్ణన భక్తులకు అమ్మవారి యొక్క శక్తి మరియు వైభవం గురించి ఎటువంటి సందేహాలు లేకుండా చేస్తుంది. ఆమెను ఆరాధించడం అంటే పేదవారిని కాకుండా, ముల్లోకాలకు ప్రభువైన పరమేశ్వరుని భార్యను ఆరాధించడమే. అమ్మవారి నివాసం యొక్క అద్భుతమైన అందం మరియు ఆమె చుట్టూ ఉన్న గొప్ప భక్తుల యొక్క సమూహం, ఆమె అత్యున్నతమైనదని మరియు మన భక్తికి మరియు ఆరాధనకు అర్హురాలని స్పష్టం చేస్తుంది. ఈ శ్లోకం అమ్మవారి యొక్క దివ్యమైన నివాసం యొక్క వైభవాన్ని మరియు ఆమె యొక్క విశ్వ సామ్రాజ్ఞిత్వాన్ని తెలియజేస్తుంది.

---

శ్లోకం 15

నివాసః కైలాసే విధిశతమఖాద్యాః స్తుతికరాః

కుటుంబం త్రైలోక్యం కృతకరపుటః సిద్ధినికరః ।

మహేశః ప్రాణేశస్తదవనిధరాధీశతనయే

న తే సౌభాగ్యస్య క్వచిదపి మనాగస్తి తులనా ॥ 15 ॥

పదవిభాగము:

నివాసః, కైలాసే, విధిశతమఖాద్యాః, స్తుతికరాః, కుటుంబం, త్రైలోక్యం, కృతకరపుటః, సిద్ధినికరః, మహేశః, ప్రాణేశః, తత్, అవనిధరాధీశతనయే, న, తే, సౌభాగ్యస్య, క్వచిత్, అపి, మనాక్, అస్తి, తులనా.

అన్వయము:

అవనిధరాధీశతనయే!, కైలాసే నివాసః, విధిశతమఖాద్యాః స్తుతికరాః, త్రైలోక్యం కుటుంబం, సిద్ధినికరః కృతకరపుటః, మహేశః ప్రాణేశః తత్ (అస్తి). తే సౌభాగ్యస్య క్వచిత్ అపి మనాక్ తులనా న అస్తి.

ప్రతి పదార్థము:

అవనిధరాధీశతనయే = ఓ పర్వతరాజు కుమార్తె!, కైలాసే = కైలాస పర్వతం, నివాసః = నీ నివాసం, విధిశతమఖాద్యాః = బ్రహ్మ, ఇంద్రుడు మొదలైన దేవతలు, స్తుతికరాః = నిన్ను స్తుతించే సేవకులు, త్రైలోక్యం = ముల్లోకాలు, కుటుంబం = నీ కుటుంబం, సిద్ధినికరః = అష్టసిద్ధుల సమూహం, కృతకరపుటః = చేతులు జోడించి నిలబడి ఉంది, మహేశః = మహేశ్వరుడు, ప్రాణేశః = నీ ప్రాణనాథుడు, తత్ = అదంతా (అలా ఉంది), తే = నీ, సౌభాగ్యస్య = సౌభాగ్యానికి, క్వచిత్ అపి = ఎక్కడ కూడా, మనాక్ = కొంచెం కూడా, తులనా = సాటి, న అస్తి = లేదు.

తాత్పర్యము: ఓ పర్వతరాజు కుమార్తె! నీ సౌభాగ్యానికి సాటి ఎక్కడా లేదు. మహేశ్వరుడు నీ ప్రాణనాథుడు. కైలాసం నీ నివాసం, బ్రహ్మ, ఇంద్రుడు మొదలైన దేవతలు నిన్ను స్తుతించే సేవకులు, ముల్లోకాలు నీ కుటుంబం, అష్టసిద్ధులు నీ ఆజ్ఞ కోసం చేతులు జోడించి నిలబడతారు.

విశేషాలు:

ఈ శ్లోకంలో కూడా శంకరాచార్యులు అమ్మవారి యొక్క అసాధారణమైన సౌభాగ్యాన్ని మరియు గొప్పతనాన్ని వర్ణిస్తున్నారు. 14వ శ్లోకంలో చెప్పిన విషయాన్ని ఇక్కడ కొనసాగిస్తున్నారు. కైలాస పర్వతం అమ్మవారి నివాస స్థానం కావడం ఆమె యొక్క పవిత్రతను మరియు ఉన్నతమైన స్థానాన్ని సూచిస్తుంది. బ్రహ్మ, ఇంద్రుడు వంటి దేవతలు సైతం అమ్మవారిని స్తుతించడం ఆమె యొక్క సర్వోన్నత శక్తిని మరియు ప్రాముఖ్యతను తెలియజేస్తుంది. ముల్లోకాలు ఆమె కుటుంబం కావడం ఆమె యొక్క విశ్వవ్యాపకత్వాన్ని మరియు అందరినీ పోషించే మాతృత్వాన్ని సూచిస్తుంది. అష్టసిద్ధులు (అణిమ, మహిమ, గరిమ, లఘిమ, ప్రాప్తి, ప్రాకామ్యం, ఈశిత్వం, వశిత్వం) ఆమె ఆజ్ఞ కోసం ఎదురుచూస్తుండటం ఆమె యొక్క అపారమైన శక్తిని మరియు నియంత్రణను తెలియజేస్తుంది. స్వయంగా మహేశ్వరుడు (శివుడు) ఆమె ప్రాణనాథుడు కావడం ఆమె యొక్క గొప్ప సౌభాగ్యాన్ని మరియు పరమేశ్వరునితో ఆమెకున్న అవిభాజ్యమైన సంబంధాన్ని తెలియజేస్తుంది. ఈ కారణాలన్నిటి వల్ల, అమ్మవారి సౌభాగ్యానికి ఈ లోకంలో ఎక్కడా పోలిక లేదని శంకరాచార్యులు స్పష్టం చేస్తున్నారు. ఈ శ్లోకం అమ్మవారి యొక్క ప్రత్యేకమైన మరియు అత్యున్నతమైన స్థానాన్ని నొక్కి చెబుతుంది, అందువల్ల ఆమె ఆరాధనకు అత్యంత శుభప్రదమైనదని తెలియజేస్తుంది. ఈ శ్లోకం అమ్మవారి యొక్క అతులనీయమైన సౌభాగ్యాన్ని మరియు గొప్పతనాన్ని తెలియజేస్తుంది.

---

శ్లోకం 16

వృషో వృద్ధో యానం విషమశనమాశానివసనం

శ్మశానం క్రీడాభూర్భుజగనివహో భూషణవిధిః ।

సమగ్రా సామగ్రీ జగతి విదితైవస్మరరిపోః

యదేతస్యైశ్వర్యం తవ జనని సౌభాగ్యమహిమా ॥ 16 ॥

పదవిభాగము:

వృషః, వృద్ధః, యానం, విషం, అశనం, ఆశాః, నివసనం, శ్మశానం, క్రీడాభూః, భుజగనివహః, భూషణవిధిః, సమగ్రా, సామగ్రీ, జగతి, విదితా, ఏవ, స్మరరిపోః, యత్, ఏతస్య, ఐశ్వర్యం, తవ, జనని, సౌభాగ్యమహిమా.

అన్వయము:

 జనని!, స్మరరిపోః యానం వృద్ధః వృషః, అశనం విషం, నివసనం ఆశాః, క్రీడాభూః శ్మశానం, భూషణవిధిః భుజగనివహః. ఇతి సమగ్రా సామగ్రీ జగతి విదితా ఏవ. ఏతస్య యత్ ఐశ్వర్యం తత్ తవ సౌభాగ్యమహిమా (ఇతి భావయామి).

ప్రతి పదార్థము:

జనని = ఓ జననీ!, స్మరరిపోః = మన్మథుని శత్రువైన శివుని, యానం = వాహనం, వృద్ధః = వృద్ధ, వృషః = నంది, అశనం = ఆహారం, విషం = విషం, నివసనం = వస్త్రాలు, ఆశాః = దిక్కులు, క్రీడాభూః = క్రీడాస్థలం, శ్మశానం = శ్మశానం, భూషణవిధిః = ఆభరణాలు, భుజగనివహః = పాముల గుంపు, ఇతి = ఈ, సమగ్రా సామగ్రీ = విషయాలన్నీ, జగతి = లోకానికి, విదితా ఏవ = తెలిసినవే, ఏతస్య = అయినప్పటికీ ఆయనకున్న, యత్ = ఈ, ఐశ్వర్యం = ప్రభుత్వం, తత్ = అది, తవ = నీ, సౌభాగ్యమహిమా = సౌభాగ్య మహిమ వల్లనే (కలిగింది).

తాత్పర్యము:

 మన్మథుని శత్రువైన శివుని వాహనం వృద్ధ నంది, ఆయన ఆహారం విషం, దిక్కులే ఆయన వస్త్రాలు, శ్మశానం ఆయన క్రీడాస్థలం, పాముల గుంపు ఆయన ఆభరణాలు. ఈ విషయాలన్నీ లోకానికి తెలిసినవే. ఓ జననీ! ఇన్ని ఉన్నప్పటికీ ఆయనకున్న ఈశ్వర్యం (ప్రభుత్వం) అంతా నీ సౌభాగ్య మహిమ వల్లనే కదా!

విశేషాలు:

ఈ శ్లోకంలో శంకరాచార్యులు శివుని యొక్క కొన్ని అసాధారణమైన లక్షణాలను పేర్కొంటూ, ఆయనకున్న గొప్పతనం అంతా అమ్మవారి సౌభాగ్యం వల్లనే అని వివరిస్తున్నారు. శివుడు మన్మథుని (ప్రేమ దేవుడు) నాశనం చేసినవాడిగా ప్రసిద్ధి చెందాడు. ఆయన వాహనం వృద్ధ నంది (ఎద్దు). సాధారణంగా యువకమైన మరియు బలమైన వాహనం ఉండాలని భావిస్తారు, కానీ శివుని వాహనం వృద్ధమైనది. ఆయన ఆహారం విషం. దేవతలు మరియు రాక్షసులు క్షీరసాగరాన్ని మథించినప్పుడు వెలువడిన భయంకరమైన హాలాహలం ప్రపంచాన్ని నాశనం చేయబోతే, శివుడు దానిని త్రాగి లోకాలను రక్షించాడు. ఆయన వస్త్రాలు దిక్కులు, అంటే ఆయన దిగంబరుడు. ఇది ఆయన వైరాగ్యాన్ని సూచిస్తుంది. శ్మశానం ఆయన క్రీడాస్థలం. ఇది మృత్యువు మరియు వైరాగ్యంతో ఆయనకున్న సంబంధాన్ని తెలియజేస్తుంది. ఆయన పాములను ఆభరణాలుగా ధరిస్తాడు. ఇవి భయంకరమైనవిగా పరిగణించబడతాయి, కానీ శివుడు వాటిని శాంతింపజేస్తాడు. ఇన్ని అసాధారణమైన మరియు కొన్నిసార్లు భయానకమైన లక్షణాలు ఉన్నప్పటికీ, శివుడు గొప్ప ఐశ్వర్యాన్ని మరియు శుభత్వాన్ని కలిగి ఉన్నాడు. శంకరాచార్యులు దీనికి కారణం అమ్మవారి యొక్క గొప్ప సౌభాగ్యమే అని నమ్ముతున్నారు. అమ్మవారు శివుని భార్య కావడం వల్లనే ఆయనకు ఈ గొప్పతనం వచ్చిందని ఆయన భావిస్తున్నారు. ఈ శ్లోకం అమ్మవారి యొక్క మహిమను మరియు ఆమె యొక్క సౌభాగ్యం శివునికి కూడా గొప్ప శక్తిని మరియు శుభత్వాన్ని ఎలా ప్రసాదిస్తుందో తెలియజేస్తుంది.

---

శ్లోకం 17

అశేషబ్రహ్మాండప్రలయవిధినైసర్గికమతిః

శ్మశానేష్వాసీనః కృతభసితలేపః పశుపతిః ।

దధౌ కంఠే హాలాహలమఖిలభూగోలకృపయా

భవత్యాః సంగత్యాః ఫలమితి చ కల్యాణి కలయే ॥ 17 ॥

పదవిభాగము:

 అశేషబ్రహ్మాండప్రలయవిధినైసర్గికమతిః, శ్మశానేషు, ఆసీనః, కృతభసితలేపః, పశుపతిః, దధౌ, కంఠే, హాలాహలం, అఖిలభూగోలకృపయా, భవత్యాః, సంగత్యాః, ఫలం, ఇతి, చ, కల్యాణి, కలయే.

అన్వయము:

కల్యాణి!, అశేషబ్రహ్మాండప్రలయవిధినైసర్గికమతిః, శ్మశానేషు ఆసీనః, కృతభసితలేపః పశుపతిః, అఖిలభూగోలకృపయా కంఠే హాలాహలం దధౌ (చ). ఇతి భవత్యాః సంగత్యాః ఫలం కలయే.

ప్రతి పదార్థము:

 కల్యాణి = ఓ శుభప్రదురాలైన దేవీ!, అశేషబ్రహ్మాండప్రలయవిధినైసర్గికమతిః = సమస్త బ్రహ్మాండం యొక్క ప్రళయానికి సహజమైన బుద్ధి కలిగిన, శ్మశానేషు = శ్మశానాలలో, ఆసీనః = నివసిస్తూ, కృతభసితలేపః = బూడిదను శరీరానికి పూసుకున్న, పశుపతిః = పశుపతి (శివుడు), అఖిలభూగోలకృపయా = సమస్త భూమండలంపై దయతో, కంఠే = తన కంఠంలో, హాలాహలం = హాలాహలం అనే భయంకరమైన విషాన్ని, దధౌ చ = నిలుపుకున్నాడు, ఇతి = ఇది, భవత్యాః = నీతో, సంగత్యాః = ఆయనకున్న సాంగత్యం యొక్క, ఫలం = ఫలితం, కలయే = అని నేను భావిస్తున్నాను.

తాత్పర్యము:

 సమస్త బ్రహ్మాండం యొక్క ప్రళయానికి సహజమైన బుద్ధి కలిగిన పశుపతి (శివుడు), శ్మశానాలలో నివసిస్తూ బూడిదను శరీరానికి పూసుకుంటాడు. అయినప్పటికీ, ఓ కల్యాణి! ఆయన సమస్త భూమండలంపై దయతో హాలాహలం అనే భయంకరమైన విషాన్ని తన కంఠంలో నిలుపుకున్నాడు. ఇది నీతో ఆయనకున్న సాంగత్యం యొక్క ఫలితమని నేను భావిస్తున్నాను.

విశేషాలు:

 ఈ శ్లోకంలో కూడా శంకరాచార్యులు శివుని యొక్క కొన్ని ప్రత్యేకమైన లక్షణాలను మరియు అమ్మవారితో ఆయనకున్న సంబంధం యొక్క ప్రాముఖ్యతను వివరిస్తున్నారు. 16వ శ్లోకంలోని భావన ఇక్కడ కొనసాగుతోంది. శివుడు సమస్త బ్రహ్మాండం యొక్క ప్రళయానికి కారకుడు మరియు ఆయన శ్మశానాలలో నివసిస్తూ బూడిదను శరీరానికి పూసుకుంటాడు. ఇవన్నీ భయానకమైన లక్షణాలుగా అనిపించినప్పటికీ, ఆయన విశ్వానికి ప్రభువుగా పూజలందుకుంటున్నాడు. సమస్త భూమండలంపై దయతో ఆయన హాలాహలం అనే భయంకరమైన విషాన్ని తన కంఠంలో నిలుపుకున్నాడు. దేవతలు మరియు రాక్షసులు క్షీరసాగరాన్ని మథిస్తున్నప్పుడు ఈ విషం వెలువడింది మరియు అది ప్రపంచాన్ని నాశనం చేయగలదు. శివుడు దానిని త్రాగి లోకాలను రక్షించాడు. "కల్యాణి" (శుభప్రదురాలు) అని అమ్మవారిని సంబోధిస్తూ, శంకరాచార్యులు ఈ గొప్ప కార్యం (విషాన్ని నిలుపుకోవడం) అమ్మవారితో ఆయనకున్న సాంగత్యం వల్లనే సాధ్యమైందని భావిస్తున్నారు. ఒక కథ ప్రకారం, అమ్మవారు శివుని కంఠాన్ని గట్టిగా పట్టుకోవడం వల్ల విషం క్రిందికి దిగి ఆయనను చంపకుండా ఆగిపోయింది. అందువల్ల ఆయన "నీలకంఠుడు" (నీలం రంగు కంఠం కలవాడు) అయ్యాడు. ఈ శ్లోకం అమ్మవారి యొక్క శుభప్రదమైన ప్రభావం శివుని యొక్క భయంకరమైన లక్షణాలను కూడా అధిగమించి, ఆయనను విశ్వానికి రక్షకుడిగా మార్చిందని తెలియజేస్తుంది. ఈ శ్లోకం అమ్మవారి యొక్క మహిమను మరియు శివుని యొక్క గొప్ప కార్యాలలో ఆమె పాత్రను తెలియజేస్తుంది.

---

శ్లోకం 18

త్వదీయం సౌందర్యం నిరతిశయమాలోక్యపరయా

భియైవాసీద్గంగా జలమయతనుః శైలతనయే ।

తదేతస్యాస్తామ్యద్వదనకమలం వీక్ష్య కృపయా

ప్రతిష్ఠామాతేనేనిజశిరసివాసేన గిరిశః ॥ 18 ॥

పదవిభాగము:

 త్వదీయం, సౌందర్యం, నిరతిశయం, ఆలోక్య, పరయా, భియా, ఏవ, ఆసీత్, గంగా, జలమయతనుః, శైలతనయే, తత్, ఏతస్యాః, తామ్యద్వదనకమలం, వీక్ష్య, కృపయా, ప్రతిష్ఠాం, ఆతేనే, నిజశిరసివాసేన, గిరిశః.

అన్వయము:

 శైలతనయే!, త్వదీయం నిరతిశయం సౌందర్యం ఆలోక్య గంగా పరయా భియా ఏవ జలమయతనుః ఆసీత్. తత్ ఏతస్యాః తామ్యద్వదనకమలం వీక్ష్య గిరిశః కృపయా నిజశిరసివాసేన ప్రతిష్ఠాం ఆతేనే.

ప్రతి పదార్థము:

శైలతనయే = ఓ పర్వతరాజు కుమార్తె!, త్వదీయం = నీ యొక్క, నిరతిశయం = సాటిలేని, సౌందర్యం = సౌందర్యాన్ని, ఆలోక్య = చూసి, గంగా = గంగాదేవి, పరయా = గొప్ప, భియా ఏవ = భయంతోనే, జలమయతనుః = నీటి రూపంలో చిన్నదైపోయింది, ఆసీత్ = అయ్యింది, తత్ = అది, ఏతస్యాః = ఈమె యొక్క, తామ్యద్వదనకమలం = దుఃఖంతో కూడిన ముఖ కమలాన్ని, వీక్ష్య = చూసి, గిరిశః = పర్వతాలకు ప్రభువైన శివుడు, కృపయా = దయతో, నిజశిరసివాసేన = తన శిరస్సుపై నివాసం ఇచ్చి, ప్రతిష్ఠాం = గౌరవాన్ని, ఆతేనే = ప్రసాదించాడు.

తాత్పర్యము: ఓ పర్వతరాజు కుమార్తె! నీ గొప్ప మరియు సాటిలేని సౌందర్యాన్ని చూసి గంగాదేవి భయంతో నీటి రూపంలో చిన్నదైపోయింది. ఆమె యొక్క దుఃఖంతో కూడిన ముఖాన్ని చూసి, పర్వతాలకు ప్రభువైన గిరీశుడు (శివుడు) దయతో తన శిరస్సుపై నివాసం ఇచ్చి ఆమెను గౌరవించాడు.

విశేషాలు: ఈ శ్లోకంలో శంకరాచార్యులు పార్వతీదేవి యొక్క అద్భుతమైన సౌందర్యాన్ని కవిత్వంతో వర్ణిస్తున్నారు. హిమవంతుడు పర్వతరాజు, పార్వతి ఆయన కుమార్తె. నదులు కూడా పర్వతాలలో జన్మిస్తాయి కాబట్టి వాటిని కూడా పర్వతాల కుమార్తెలుగా భావిస్తారు. గంగానది హిమాలయాల నుండి ఉద్భవిస్తుంది కాబట్టి ఆమె కూడా హిమవంతుని కుమార్తె అవుతుంది. గంగానది తనదైన రీతిలో అందమైనది మరియు గొప్పది. కానీ తన సోదరి అయిన పార్వతి యొక్క సాటిలేని సౌందర్యాన్ని చూసి, ఆమె భయంతో నీటి రూపంలో చిన్నదైపోయిందని కవి ఊహిస్తున్నారు. గంగాదేవి యొక్క దుఃఖంతో కూడిన ముఖాన్ని చూసి, కైలాసంలో నివసించే పర్వతాల ప్రభువైన శివుడు దయతో ఆమెకు తన జటాజూటంలో గౌరవనీయమైన స్థానాన్ని ఇచ్చాడు. ఇక్కడ గంగాదేవి స్వర్గం నుండి దిగివచ్చిన కథను సూచిస్తున్నారు. గర్వంతో తన ప్రవాహాన్ని ఎవరూ ఆపలేరని ఆమె భావించింది. శివుడు తన జడలలో ఆ నీటిని బంధించాడు. తరువాత భగీరథుడు గంగానదిని భూమికి ప్రవహింపజేయమని ప్రార్థించినప్పుడు, ఆయన తన జడలలోని కొంత నీటిని మాత్రమే విడుదల చేశాడు. అప్పటి నుండి గంగాదేవి శివుని జటాజూటంలో నిలిచిపోయింది. శివుడిని తన తలపై గంగతో చిత్రీకరిస్తారు. గంగను దేవతగా కూడా వర్ణిస్తారు. ఈ శ్లోకంలోని ఈ ఊహాజనిత వర్ణన కేవలం పార్వతీదేవి యొక్క గొప్ప సౌందర్యాన్ని తెలియజేయడానికి మాత్రమే ఉద్దేశించబడింది. ఈ శ్లోకం పార్వతీదేవి యొక్క అద్భుతమైన సౌందర్యాన్ని మరియు శివుడు ఆమె పట్ల చూపిన దయను కవిత్వంతో తెలియజేస్తుంది.

---

శ్లోకం 19

విశాలశ్రీఖండద్రవమృగమదాకీర్ణఘుసృణ

ప్రసూనవ్యామిశ్రం భగవతి తవాభ్యంగసలిలం ।

సమాదాయ స్రష్టా చలితపదపాంసూన్నిజకరైః

సమాధత్తే సృష్టిం విబుధపురపంకేరుహదృశాం ॥ 19 ॥

పదవిభాగము:

విశాలశ్రీఖండద్రవమృగమదాకీర్ణఘుసృణప్రసూనవ్యామిశ్రం, భగవతి, తవ, అభ్యంగసలిలం, సమాదాయ, స్రష్టా, చలితపదపాంసూన్, నిజకరైః, సమాధత్తే, సృష్టిం, విబుధపురపంకేరుహదృశాం.

అన్వయము:

 భగవతి!, స్రష్టా తవ విశాలశ్రీఖండద్రవమృగమదాకీర్ణఘుసృణప్రసూనవ్యామిశ్రం అభ్యంగసలిలం, చలితపదపాంసూన్ చ నిజకరైః సమాదాయ విబుధపురపంకేరుహదృశాం సృష్టిం సమాధత్తే.

ప్రతి పదార్థము:

భగవతి = ఓ భగవతీ!, స్రష్టా = బ్రహ్మ, తవ = నీ యొక్క, విశాలశ్రీఖండద్రవమృగమదాకీర్ణఘుసృణప్రసూనవ్యామిశ్రం = ఎర్రచందనం, కస్తూరితో కలిపిన కుంకుమపువ్వు మరియు సువాసనగల పూలతో నిండిన, అభ్యంగసలిలం = అభ్యంగన స్నానం చేసిన పవిత్ర జలం, చ = మరియు, చలితపదపాంసూన్ = నీ దివ్యమైన పాదాల నుండి రాలిన ధూళిని, నిజకరైః = స్వయంగా తన చేతులతో, సమాదాయ = సేకరించి, విబుధపురపంకేరుహదృశాం = దేవలోకంలోని అందమైన స్త్రీల (అప్సరసల) యొక్క, సృష్టిం = రూపాలను, సమాధత్తే = సృష్టిస్తున్నాడు.

తాత్పర్యము: ఓ భగవతీ! ఎర్రచందనం పూత , కస్తూరితో కలిపిన కుంకుమపువ్వు మరియు సువాసనగల పూలతో నిండిన నీవు అభ్యంగన స్నానం చేసిన పవిత్ర జలం మరియు నీ దివ్యమైన పాదాల నుండి రాలిన ధూళిని బ్రహ్మ స్వయంగా తన చేతులతో సేకరించి, దేవలోకంలోని అందమైన స్త్రీల (అప్సరసల) రూపాలను సృష్టిస్తున్నాడు.

విశేషాలు: ఈ శ్లోకంలో శంకరాచార్యులు అమ్మవారి యొక్క దివ్యమైన సౌందర్యాన్ని మరియు ఆమె పాదాల యొక్క పవిత్రతను వర్ణిస్తున్నారు. బ్రహ్మదేవుడు దేవలోకంలోని అందమైన అప్సరసలను సృష్టించడానికి కావలసిన పదార్థాల కోసం వెతుకుతున్నప్పుడు, అమ్మవారు తన అభ్యంగన స్నానానికి ఉపయోగించిన సువాసనగల జలం మరియు ఆమె పాదాల ధూళి అత్యంత అనువైనవని కనుగొన్నాడు. అభిషేకం అనేది దేవతలకు చేసే ఆరు ఉపచారాలలో ఒకటి. అభిషేకం చేసిన తీర్థం (నీరు) మరియు ఇతర పదార్థాలు చాలా పవిత్రమైనవిగా భావిస్తారు. వాటికి రోగాలను నయం చేసే మరియు పాపాలను తొలగించే శక్తి ఉంటుందని నమ్ముతారు. పవిత్రమైన పాదాల నుండి వచ్చే ధూళిని ధరించడం కూడా గొప్ప ఫలితాలను ఇస్తుంది మరియు భక్తులకు శ్రేయస్సు మరియు సంతోషాన్ని కలిగిస్తుంది. పవిత్రుల పాదాల ధూళికి ఇంతటి శక్తి ఉంటే, దివ్యమైన తల్లి యొక్క పాదాల ధూళి యొక్క ప్రత్యేకమైన గుణాలను వర్ణించడం అసాధ్యం. బ్రహ్మ మరియు ఇతర దేవతలందరూ అమ్మవారి దివ్యమైన పాదాల ధూళి యొక్క స్పర్శ కోసం తపస్సు చేస్తారు. బ్రహ్మదేవుడు తన సృష్టి కార్యంలో దేవలోకంలోని స్త్రీల అందమైన రూపాలను రూపొందించడానికి ఈ ధూళిని మరియు అనేక అరుదైన ఔషధ సుగంధ ద్రవ్యాలతో పరిమళించే అమ్మవారి అభిషేక తీర్థాన్ని పదార్థంగా ఎంచుకుంటాడు. శంకరాచార్యులు ఇక్కడ అన్ని శుభాలు, శ్రేయస్సులు మరియు సంతోషాలకు నిధి అయిన భగవతి యొక్క సాటిలేని దివ్యమైన సౌందర్యాన్ని కొనియాడుతున్నారు. ఈ శ్లోకం అమ్మవారి యొక్క దివ్యమైన సౌందర్యాన్ని మరియు ఆమె పాదాల యొక్క పవిత్రతను తెలియజేస్తుంది, వీటన్నిటిని సృష్టికర్త కూడా గౌరవిస్తాడు.

---

శ్లోకం 20

వసంతే సానందే కుసుమితలతాభిః పరివృతే

స్ఫురన్నానాపద్మే సరసి కలహంసాలిసుభగే ।

సఖీభిః ఖేలంతీం మలయపవనాందోలితజలే

స్మరేద్యస్త్వాం తస్య జ్వరజనితపీడాపసరతి ॥ 20 ॥

పదవిభాగము:

వసంతే, సానందే, కుసుమితలతాభిః, పరివృతే, స్ఫురన్నానాపద్మే, సరసి, కలహంసాలిసుభగే, సఖీభిః, ఖేలంతీం, మలయపవనాందోలితజలే, స్మరేత్, యః, త్వాం, తస్య, జ్వరజనితపీడా, అపసరతి.

అన్వయము:

వసంతే సానందే, కుసుమితలతాభిః పరివృతే, స్ఫురన్నానాపద్మే, కలహంసాలిసుభగే సరసి, మలయపవనాందోలితజలే సఖీభిః ఖేలంతీం త్వాం యః స్మరేత్, తస్య జ్వరజనితపీడా అపసరతి.

ప్రతి పదార్థము:

 వసంతే = వసంతకాలంలో, సానందే = ఆనందంతో కూడిన, కుసుమితలతాభిః = వికసించిన తీగలతో, పరివృతే = చుట్టూ నిండిన, స్ఫురన్నానాపద్మే = ప్రకాశవంతమైన అనేక పద్మాలతో శోభిల్లే, సరసి = సరస్సులో, కలహంసాలిసుభగే = హంసల గుంపులతో మనోహరంగా ఉన్న, మలయపవనాందోలితజలే = మలయ పవనం ద్వారా కదిలే నీటిలో, సఖీభిః = తన చెలికత్తెలతో, ఖేలంతీం = ఆడుకుంటున్న, త్వాం = నిన్ను, యః = ఎవరైతే, స్మరేత్ = స్మరిస్తారో, తస్య = వారి యొక్క, జ్వరజనితపీడా = జ్వరంతో కలిగిన బాధలు, అపసరతి = తొలగిపోతాయి.

తాత్పర్యము:

 వసంతకాలంలో, ఆనందంతో వికసించిన తీగలతో చుట్టూ నిండిన, ప్రకాశవంతమైన అనేక పద్మాలతో శోభిల్లే, హంసల గుంపులతో మనోహరంగా ఉన్న సరస్సులో, మలయ పవనం ద్వారా కదిలే నీటిలో తన చెలికత్తెలతో ఆడుకుంటున్న నిన్ను ఎవరైతే స్మరిస్తారో, వారి యొక్క జ్వరంతో కలిగిన బాధలు తొలగిపోతాయి.

విశేషాలు: ఈ చివరి శ్లోకంలో, శంకరాచార్యులు భక్తుడు అమ్మవారిని ఆహ్లాదకరమైన మరియు సంతోషకరమైన వాతావరణంలో దర్శించాలని కోరుకుంటున్నారు. వసంతకాలం అత్యంత ఆహ్లాదకరమైన రుతువు. ఈ సమయంలో పువ్వులు వికసిస్తాయి, చెట్లు మరియు మొక్కలు కొత్త ఆకులతో నిండుతాయి, సరస్సులలో నీరు స్వచ్ఛంగా ఉంటుంది, పద్మాలు పూర్తిగా వికసిస్తాయి మరియు పక్షులు సంతోషంగా కిలకిలారావాలు చేస్తాయి మరియు పాడుతాయి. అందమైన హంసలు అందమైన పద్మాల మధ్య సంతోషంగా తిరుగుతాయి. ఆహ్లాదకరమైన మరియు మృదువైన దక్షిణపు గాలి పువ్వులతో నిండిన చెట్ల కొమ్మల గుండా వీస్తుంది మరియు గాలి చల్లగా మరియు సువాసనతో నిండి ఉంటుంది. చల్లని గాలి సరస్సు యొక్క చల్లని నీటిని మెల్లగా కదిలిస్తుంది, అక్కడ పద్మాలు వికసించి ఉంటాయి మరియు హంసలు వాటి మధ్య తేలుతూ ఉంటాయి. భక్తుడు అమ్మవారిని తన చెలికత్తెలతో కలిసి అటువంటి ఆహ్లాదకరమైన వాతావరణంలో సరదాగా మరియు సంతోషంగా ఆడుకుంటున్నట్లుగా దర్శించాలి. ఇలా ధ్యానించడం వల్ల బాధపడుతున్న భక్తుని యొక్క మండుతున్న జ్వరాలు చల్లబడతాయి మరియు అతనికి శాంతి మరియు ప్రశాంతత లభిస్తాయి. ఈ విధంగా అమ్మవారిని ధ్యానించడం కేవలం శరీరంలోని రోగాలనే కాకుండా, వేడి శరీరాన్ని చల్లని నీరు చల్లబరిచినట్లుగా, అన్ని రకాల బాధలను మరియు ముఖ్యంగా జనన మరణ చక్రం యొక్క వ్యాధిని కూడా నయం చేస్తుంది.

---

ముగింపు:

ఆనందలహరి స్తోత్రంలోని ఈ 20 శ్లోకాలలో, శంకరాచార్యులు భవాని దేవిని సంతోషం మరియు శుభం యొక్క స్వరూపంగా దర్శిస్తారు. మనం అన్ని రోగాలు మరియు దుఃఖాల నుండి విముక్తి పొందడానికి ఆహ్లాదకరమైన వాతావరణంలో అమ్మవారిని ఆరాధించాలని మరియు ధ్యానించాలని ఆయన సిఫార్సు చేస్తున్నారు. పరమాత్మ యొక్క సంతోషకరమైన మరియు ఆనందమయమైన, అందమైన మరియు శుభప్రదమైన రూపాన్ని ధ్యానించడం ద్వారా గొప్ప సంతోషం, శ్రేయస్సు మరియు మనశ్శాంతిని పొందవచ్చు. అమ్మవారి దయ ఆమె పిల్లలందరిపై ఉంటుంది మరియు ఆమె శక్తి, ప్రేమ మరియు కరుణపై పూర్తి విశ్వాసం ఉంచి ఆమె పాదాల వద్ద శరణాగతి పొందిన పిల్లలపై (భక్తులపై) మరింత ఎక్కువగా ఉంటుంది అనడంలో సందేహం లేదు.

   శ్రీమచ్ఛంకరాచార్యవిరచితమైన  ఆనందలహరి  సంపూర్ణమయినది.