గుర్వష్టకం (09 శ్లోకాలు)

 

గుర్వష్టకం - 

శ్రీ శంకర భగవత్పాదులు రచించిన ఈ గురు అష్టకం గురువు యొక్క ప్రాముఖ్యతను, గురుభక్తి యొక్క అవసరాన్ని సులభమైన శైలిలో వివరిస్తుంది. ప్రతి శ్లోకంలోనూ గురువు యొక్క పాదాల పట్ల మనస్సు లగ్నం కాకపోతే, ఇతర భౌతిక సంపదలు, జ్ఞానం, కీర్తి మొదలైనవన్నీ నిష్ప్రయోజనమని నొక్కి చెబుతుంది.

---

శ్లోకం 1:

శరీరం సురూపం తథా వా కలత్రం యశశ్చారు చిత్రం ధనం మేరుతుల్యం . మనశ్చేన్న లగ్నం గురోరంఘ్రిపద్మే తతః కిం తతః కిం తతః కిం తతః కిం .. 1..

పదచ్ఛేదము:

శరీరం, సురూపమ్, తథా, వా, కలత్రమ్, యశః, చారు, చిత్రమ్, ధనమ్, మేరు-తుల్యమ్, మనః, చేత్, న, లగ్నమ్, గురోః, అంఘ్రి-పద్మే, తతః, కిమ్, తతః, కిమ్, తతః, కిమ్, తతః, కిమ్.

అన్వయము:

సురూపం శరీరం, తథా చారు కలత్రం వా చిత్రం యశః మేరు-తుల్యం ధనం (అస్తి చేత్ అపి), చేత్ మనః గురోః అంఘ్రి-పద్మే న లగ్నం (అస్తి), తతః కిం, తతః కిం, తతః కిం, తతః కిం.

ప్రతి పదార్థము:

సురూపమ్ = అందమైన, శరీరం = శరీరం, తథా = అట్లే, చారు = చక్కని, కలత్రమ్ = భార్య, వా = మరియు, చిత్రమ్ = అద్భుతమైన, యశః = కీర్తి, మేరు-తుల్యమ్ = మేరు పర్వతమంత, ధనమ్ = ధనం, (అస్తి చేత్ అపి) = ఉన్నప్పటికీ, చేత్ = ఒకవేళ, మనః = మనస్సు, గురోః = గురువు యొక్క, అంఘ్రి-పద్మే = పాదపద్మాలపై, న లగ్నమ్ = లగ్నం కాకపోతే, తతః కిం = దాని వలన ఏమి ప్రయోజనం?, తతః కిం = ఏమి ప్రయోజనం?, తతః కిం = ఏమి ప్రయోజనం?, తతః కిం = ఏమి ప్రయోజనం? (ఏమీ లేదు).

తాత్పర్యము:

ఒక వ్యక్తికి అందమైన శరీరం, చక్కని భార్య, అద్భుతమైన కీర్తి మరియు మేరు పర్వతమంత ధనం ఉన్నప్పటికీ, వారి మనస్సు గురువు యొక్క పాదాలపై లగ్నం కాకపోతే, ఇవన్నీ ఏమి ప్రయోజనం? ఏమీ లేదు, ఏమీ లేదు, ఏమీ లేదు.

విశేషములు:

• ఈ శ్లోకం బాహ్య సౌందర్యం మరియు సంపద శాశ్వతమైన ఆనందాన్ని ఇవ్వలేవని తెలియజేస్తుంది.
• భౌతిక సుఖాల నిరర్థకత: ఒక వ్యక్తికి భౌతికంగా లభించే అందం, సంసార సుఖాలు, పేరు ప్రఖ్యాతులు, అపారమైన సంపద - ఇవన్నీ లౌకిక జీవితంలో అత్యంత విలువైనవిగా పరిగణించబడతాయి. అయితే, గురుభక్తి లేని జీవితంలో ఇవన్నీ నిరర్థకం అని శ్లోకం నొక్కి చెబుతుంది.
• గురు అనుగ్రహ ప్రాముఖ్యత: గురువు యొక్క అనుగ్రహం లేకపోతే, ఏ భౌతిక వస్తువు కూడా నిజమైన శాంతిని, మోక్షాన్ని ప్రసాదించలేదని ఈ శ్లోకం స్పష్టం చేస్తుంది. ఇది ఆధ్యాత్మిక పురోగతికి గురువు యొక్క ప్రాముఖ్యతను ఆదిలోనే ఉద్ఘాటిస్తుంది.

---

శ్లోకం 2:

కలత్రం ధనం పుత్రపౌత్రాది సర్వం గృహం బాంధవాః సర్వమేతద్ధి జాతం . మనశ్చేన్న లగ్నం గురోరంఘ్రిపద్మే తతః కిం తతః కిం తతః కిం తతః కిం .. 2..

పదచ్ఛేదము:

కలత్రమ్, ధనమ్, పుత్ర-పౌత్ర-ఆది, సర్వమ్, గృహమ్, బాంధవాః, సర్వమ్, ఏతత్, హి, జాతమ్, మనః, చేత్, న, లగ్నమ్, గురోః, అంఘ్రి-పద్మే, తతః, కిమ్, తతః, కిమ్, తతః, కిమ్, తతః, కిమ్.

అన్వయము:

కలత్రం, ధనం, పుత్ర-పౌత్ర-ఆది సర్వం, గృహం, బాంధవాః (ఇతి) ఏతత్ సర్వం హి జాతం (అస్తి చేత్ అపి), చేత్ మనః గురోః అంఘ్రి-పద్మే న లగ్నం (అస్తి), తతః కిం, తతః కిం, తతః కిం, తతః కిం.

ప్రతి పదార్థము:

కలత్రమ్ = భార్య, ధనమ్ = ధనం, పుత్ర-పౌత్ర-ఆది = కుమారులు, మనుమలు మొదలైనవారు, సర్వమ్ = అన్నీ, గృహమ్ = ఇల్లు, బాంధవాః = బంధువులు, ఏతత్ సర్వం = ఇదంతా, హి = నిజంగా, జాతమ్ = లభించినప్పటికీ (అస్తి చేత్ అపి) = ఉన్నప్పటికీ, చేత్ = ఒకవేళ, మనః = మనస్సు, గురోః = గురువు యొక్క, అంఘ్రి-పద్మే = పాదాలపై, న లగ్నమ్ = నిలకడగా లేకపోతే, తతః కిం = ఏమి ఉపయోగం?, తతః కిం = ఏమి ఉపయోగం?, తతః కిం = ఏమి ఉపయోగం?, తతః కిం = ఏమి ఉపయోగం? (ఏమీ లేదు).

తాత్పర్యము:

భార్య, ధనం, కుమారులు, మనుమలు, ఇల్లు మరియు బంధువులు అన్నీ ఉన్నప్పటికీ, ఒకరి మనస్సు గురువు యొక్క పాదాలపై నిలకడగా లేకపోతే, ఇవన్నీ ఏమి ఉపయోగం? ఏమీ లేదు, ఏమీ లేదు, ఏమీ లేదు.

విశేషములు:

• ఈ శ్లోకం కుటుంబ బంధాలు మరియు బంధుత్వాలు ముఖ్యమైనప్పటికీ, అవి ఆధ్యాత్మిక మార్గంలో సహాయం చేయకపోతే అంతిమ లక్ష్యాన్ని చేరుకోవడానికి సరిపోవు అని చెబుతుంది.
• సంసార బంధాల మిథ్యాత్వం: భార్య, పిల్లలు, సంపద, ఇల్లు వంటి కుటుంబ సంబంధాలు మరియు లౌకిక ఆస్తులు మానవునికి బంధనాలను సృష్టిస్తాయి. ఇవి తాత్కాలికమైన సుఖాలను ఇవ్వగలవు కానీ శాశ్వతమైన మోక్షానందాన్ని అందించలేవు.
• గురుభక్తియే ముక్తికి మార్గం: ఈ శ్లోకం గురుభక్తి లేనిదే ఈ సంసార బంధాల నుండి విముక్తి సాధ్యం కాదని, అవి అంతిమ లక్ష్యాన్ని చేరడానికి నిష్ప్రయోజనమని పునరుద్ఘాటిస్తుంది.

---

శ్లోకం 3:

షడంగాదివేదో ముఖే శాస్త్రవిద్యా కవిత్వాది గద్యం సుపద్యం కరోతి . మనశ్చేన్న లగ్నం గురోరంఘ్రిపద్మే తతః కిం తతః కిం తతః కిం తతః కిం .. 3..

పదచ్ఛేదము:

షట్-అంగ-ఆది-వేదః, ముఖే, శాస్త్ర-విద్యా, కవిత్వ-ఆది, గద్యమ్, సు-పద్యమ్, కరోతి, మనః, చేత్, న, లగ్నమ్, గురోః, అంఘ్రి-పద్మే, తతః, కిమ్, తతః, కిమ్, తతః, కిమ్, తతః, కిమ్.

అన్వయము:

ముఖే షట్-అంగ-ఆది-వేదః, శాస్త్ర-విద్యా (అస్తి, అపి చ) కవిత్వ-ఆది సు-పద్యం గద్యం కరోతి (అపి చేత్), చేత్ మనః గురోః అంఘ్రి-పద్మే న లగ్నం (అస్తి), తతః కిం, తతః కిం, తతః కిం, తతః కిం.

ప్రతి పదార్థము:

ముఖే = (తన) నోటిలో, షట్-అంగ-ఆది-వేదః = వేదాలు (నాలుగు వేదాలు) మరియు వాటి షడంగాలు (శిక్ష, కల్పం, వ్యాకరణం, నిరుక్తం, ఛందస్సు, జ్యోతిష్యం) మొదలైన జ్ఞానం, శాస్త్ర-విద్యా = శాస్త్రాల యొక్క జ్ఞానం (అస్తి) = ఉన్నప్పటికీ, కవిత్వ-ఆది = కవిత్వం చెప్పే సామర్థ్యం మొదలైనవి, సు-పద్యమ్ = చక్కని పద్యాలు, గద్యమ్ = గద్యాలు, కరోతి = రచించే సామర్థ్యం (అపి చేత్) = ఉన్నప్పటికీ, చేత్ = ఒకవేళ, మనః = మనస్సు, గురోః = గురువు యొక్క, అంఘ్రి-పద్మే = పాదాలపై, న లగ్నమ్ = లగ్నం కాకపోతే, తతః కిం = ఏమి ఫలితం ఇస్తాయి?, తతః కిం = ఏమి ఫలితం?, తతః కిం = ఏమి ఫలితం?, తతః కిం = ఏమి ఫలితం? (ఏమీ లేదు).

తాత్పర్యము:

వేదాలు మరియు శాస్త్రాల యొక్క జ్ఞానం, కవిత్వం చెప్పే మరియు చక్కని గద్య పద్యాలు రచించే సామర్థ్యం ఉన్నప్పటికీ, ఒకరి మనస్సు గురువు యొక్క పాదాలపై లగ్నం కాకపోతే, ఇవన్నీ ఏమి ఫలితం ఇస్తాయి? ఏమీ లేదు, ఏమీ లేదు, ఏమీ లేదు.

విశేషములు:

• ఈ శ్లోకం కేవలం పాండిత్యం మరియు వాక్చాతుర్యం ఆధ్యాత్మిక పురోగతికి సరిపోవు అని తెలియజేస్తుంది.
• నిరర్థక పాండిత్యం: లౌకికంగా గొప్పవిగా భావించే వేద, శాస్త్ర జ్ఞానం, కవిత్వం, రచనా సామర్థ్యం వంటి మేధోపరమైన నైపుణ్యాలు ఆధ్యాత్మిక విముక్తికి దారితీయవు అని శంకరులు నొక్కి చెబుతున్నారు.
• గురు అనుభవం ముఖ్యం: ఈ శ్లోకం జ్ఞానం కేవలం పుస్తకాల ద్వారా లభించేది కాదని, అది గురువు ద్వారా పొందిన అనుభవపూర్వక జ్ఞానం అయి ఉండాలని సూచిస్తుంది. గురువు యొక్క అనుగ్రహం ద్వారా పొందిన అనుభవం లేకపోతే ఇవన్నీ వ్యర్థం.

---

శ్లోకం 4:

విదేశేషు మాన్యః స్వదేశేషు ధన్యః సదాచారవృత్తేషు మత్తో న చాన్యః . మనశ్చేన్న లగ్నం గురోరంఘ్రిపద్మే తతః కిం తతః కిం తతః కిం తతః కిం .. 4..

పదచ్ఛేదము:

విదేశేషు, మాన్యః, స్వదేశేషు, ధన్యః, సదాచార-వృత్తేషు, మత్తః, న, చ, అన్యః, మనః, చేత్, న, లగ్నమ్, గురోః, అంఘ్రి-పద్మే, తతః, కిమ్, తతః, కిమ్, తతః, కిమ్, తతః, కిమ్.

అన్వయము:

విదేశేషు మాన్యః, స్వదేశేషు ధన్యః (అస్తి చేత్ అపి), సదాచార-వృత్తేషు మత్తః అన్యః న చ (ఇతి భావయతి చేత్ అపి), చేత్ మనః గురోః అంఘ్రి-పద్మే న లగ్నం (అస్తి), తతః కిం, తతః కిం, తతః కిం, తతః కిం.

ప్రతి పదార్థము:

విదేశేషు = విదేశాలలో, మాన్యః = గౌరవించబడేవాడు, స్వదేశేషు = స్వదేశంలో, ధన్యః = సంపన్నుడు (అస్తి చేత్ అపి) = అయినప్పటికీ, సదాచార-వృత్తేషు = మంచి నడవడికలో, మత్తః = తనను మించిన, అన్యః = వేరొకరు, న చ = లేరు (ఇతి భావయతి చేత్ అపి) = అని భావించినప్పటికీ, చేత్ = ఒకవేళ, మనః = మనస్సు, గురోః = గురువు యొక్క, అంఘ్రి-పద్మే = పాదాలపై, న లగ్నమ్ = నిలకడగా లేకపోతే, తతః కిం = ఏమి విలువ కలిగి ఉంటాయి?, తతః కిం = ఏమి విలువ?, తతః కిం = ఏమి విలువ?, తతః కిం = ఏమి విలువ? (ఏమీ లేదు).

తాత్పర్యము:

ఒక వ్యక్తి విదేశాలలో గౌరవించబడవచ్చు, స్వదేశంలో సంపన్నుడు కావచ్చు మరియు మంచి నడవడికలో తనను మించిన వారు లేరని భావించవచ్చు. కానీ వారి మనస్సు గురువు యొక్క పాదాలపై నిలకడగా లేకపోతే, ఇవన్నీ ఏమి విలువ కలిగి ఉంటాయి? ఏమీ లేదు, ఏమీ లేదు, ఏమీ లేదు.

విశేషములు:

• ఈ శ్లోకం ప్రపంచవ్యాప్త గుర్తింపు మరియు నైతిక ప్రవర్తన మంచిదే అయినప్పటికీ, అవి గురుభక్తి లేకుండా ఆధ్యాత్మిక విముక్తిని ఇవ్వలేవు అని సూచిస్తుంది.
• ఆత్మవంచన: లౌకిక ప్రపంచంలో పొందే గౌరవం, సంపద, మరియు ఉన్నత నైతిక విలువలు కూడా గురుభక్తి లేనిదే నిరుపయోగం. 'మత్తో న చాన్యః' అనే పదబంధం అహంకారాన్ని సూచిస్తుంది, ఇది ఆధ్యాత్మిక పురోగతికి ఆటంకం.
• గురుభక్తియే మార్గం: గురుభక్తి లేకుండా, ఈ బాహ్య గుణాలు వ్యక్తిని మోక్షానికి బదులుగా అహంకారంలోనే బంధించి ఉంచుతాయని శంకరులు స్పష్టం చేస్తున్నారు.

---

శ్లోకం 5:

క్షమామండలే భూపభూపాలవృందైః సదా సేవితం యస్య పాదారవిందం . మనశ్చేన్న లగ్నం గురోరంఘ్రిపద్మే తతః కిం తతః కిం తతః కిం తతః కిం .. 5..

పదచ్ఛేదము:

క్షమామండలే, భూప-భూపాల-వృందైః, సదా, సేవితమ్, యస్య, పాద-అరవిందమ్, మనః, చేత్, న, లగ్నమ్, గురోః, అంఘ్రి-పద్మే, తతః, కిమ్, తతః, కిమ్, తతః, కిమ్, తతః, కిమ్.

అన్వయము:

యస్య పాద-అరవిందమ్ క్షమామండలే భూప-భూపాల-వృందైః సదా సేవితం (అస్తి చేత్ అపి), చేత్ మనః గురోః అంఘ్రి-పద్మే న లగ్నం (అస్తి), తతః కిం, తతః కిం, తతః కిం, తతః కిం.

ప్రతి పదార్థము:

యస్య = ఎవరి యొక్క, పాద-అరవిందమ్ = పాదారవిందాలు (పాదాలు), క్షమామండలే = భూమండలంలో, భూప-భూపాల-వృందైః = రాజులు మరియు చక్రవర్తుల సమూహాలచే, సదా = నిరంతరం, సేవితమ్ = పూజించబడినప్పటికీ, (అస్తి చేత్ అపి) = ఉన్నప్పటికీ, చేత్ = ఒకవేళ, మనః = మనస్సు, గురోః = గురువు యొక్క, అంఘ్రి-పద్మే = పాదాలపై, న లగ్నమ్ = లగ్నం కాకపోతే, తతః కిం = ఏమి ఉపయోగం?, తతః కిం = ఏమి ఉపయోగం?, తతః కిం = ఏమి ఉపయోగం?, తతః కిం = ఏమి ఉపయోగం? (ఏమీ లేదు).

తాత్పర్యము:

భూమండలంలోని రాజులు మరియు చక్రవర్తులచే ఒకరి పాదాలు నిరంతరం పూజించబడినప్పటికీ, వారి మనస్సు గురువు యొక్క పాదాలపై లగ్నం కాకపోతే, ఇవన్నీ ఏమి ఉపయోగం? ఏమీ లేదు, ఏమీ లేదు, ఏమీ లేదు.

విశేషములు:

• ఈ శ్లోకం అధికారం మరియు పలుకుబడి ఉన్నప్పటికీ, గురువు యొక్క అనుగ్రహం లేకపోతే అవి ఆధ్యాత్మికంగా ఎటువంటి సహాయం చేయలేవు అని తెలుపుతుంది.
• అధికార వ్యర్థత: ఒక వ్యక్తికి రాజ్యాధికారం, ప్రజల నుండి లభించే అపారమైన గౌరవం, రాజులు కూడా తమ పాదాలను పూజించేంతటి గొప్పతనం ఉన్నప్పటికీ, అవి ఆధ్యాత్మిక విముక్తికి తోడ్పడవు.
• గురుభక్తి సర్వోన్నతం: శంకరులు ఇక్కడ గురుభక్తికి ఉన్నతమైన స్థానాన్ని ఇస్తున్నారు. లౌకిక అధికారాలన్నీ తాత్కాలికమైనవని, అవి ఆత్మజ్ఞానానికి ఆటంకం కూడా కావచ్చని పరోక్షంగా సూచిస్తున్నారు.

---

శ్లోకం 6:

యశో మే గతం దిక్షు దానప్రతాపా- జ్జగద్వస్తు సర్వం కరే యత్ప్రసాదాత్ . మనశ్చేన్న లగ్నం గురోరంఘ్రిపద్మే తతః కిం తతః కిం తతః కిం తతః కిం .. 6..

పదచ్ఛేదము:

యశః, మే, గతమ్, దిక్షు, దాన-ప్రతాపాత్, జగత్-వస్తు, సర్వమ్, కరే, యత్-ప్రసాదాత్, మనః, చేత్, న, లగ్నమ్, గురోః, అంఘ్రి-పద్మే, తతః, కిమ్, తతః, కిమ్, తతః, కిమ్, తతః, కిమ్.

అన్వయము:

మే దాన-ప్రతాపాత్ యశః దిక్షు గతం (అస్తి చేత్ అపి), యత్-ప్రసాదాత్ జగత్-వస్తు సర్వం కరే (అస్తి చేత్ అపి), చేత్ మనః గురోః అంఘ్రి-పద్మే న లగ్నం (అస్తి), తతః కిం, తతః కిం, తతః కిం, తతః కిం.

ప్రతి పదార్థము:

మే = నా, దాన-ప్రతాపాత్ = దాతృత్వం మరియు పరాక్రమం కారణంగా, యశః = కీర్తి, దిక్షు = అన్ని దిక్కులకు, గతమ్ = వ్యాపించినప్పటికీ, (అస్తి చేత్ అపి) = ఉన్నప్పటికీ, యత్-ప్రసాదాత్ = ఎవరి అనుగ్రహం వలన (లేదా దేని శక్తితో), జగత్-వస్తు = ప్రపంచంలోని వస్తువుల, సర్వమ్ = అన్నీ, కరే = నా చేతిలో, (అస్తి చేత్ అపి) = ఉన్నప్పటికీ, చేత్ = ఒకవేళ, మనః = నా మనస్సు, గురోః = గురువు యొక్క, అంఘ్రి-పద్మే = పాదాలపై, న లగ్నమ్ = నిలకడగా లేకపోతే, తతః కిం = ఏమి విలువ కలిగి ఉంటాయి?, తతః కిం = ఏమి విలువ?, తతః కిం = ఏమి విలువ?, తతః కిం = ఏమి విలువ? (ఏమీ లేదు).

తాత్పర్యము:

నా కీర్తి నా దాతృత్వం మరియు పరాక్రమం కారణంగా అన్ని దిక్కులకు వ్యాపించింది. ప్రపంచంలోని వస్తువులన్నీ నా దయ వల్ల నా చేతిలో ఉన్నాయి. కానీ నా మనస్సు గురువు యొక్క పాదాలపై నిలకడగా లేకపోతే, ఇవన్నీ ఏమి విలువ కలిగి ఉంటాయి? ఏమీ లేదు, ఏమీ లేదు, ఏమీ లేదు.

విశేషములు:

• ఈ శ్లోకం దానధర్మాలు చేయడం మరియు శక్తివంతులుగా ఉండటం మంచిదే అయినప్పటికీ, గురుభక్తి లేకపోతే అవి ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానాన్ని పొందడానికి సహాయపడవు అని వివరిస్తుంది.
• దాతృత్వం మరియు అధికారం: దానధర్మాలు చేయడం ద్వారా లభించే కీర్తి, లోకంలోని సమస్త వస్తువులను తన ఆధీనంలో ఉంచుకునే సామర్థ్యం - ఇవి లౌకిక శక్తికి, ప్రఖ్యాతికి నిదర్శనాలు. కానీ ఇవన్నీ కూడా ఆత్మ సాక్షాత్కారానికి దోహదపడవు అని శంకరులు స్పష్టం చేస్తున్నారు.
• ఆధ్యాత్మిక అన్వేషణ: నిజమైన ప్రయోజనం కేవలం బాహ్య కీర్తిలో కాకుండా, గురువు ద్వారా లభించే ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానంలోనే ఉందని ఈ శ్లోకం బోధిస్తుంది.

---

శ్లోకం 7:

న భోగే న యోగే న వా వాజిరాజౌ న కాంతాముఖే నైవ విత్తేషు చిత్తం . మనశ్చేన్న లగ్నం గురోరంఘ్రిపద్మే తతః కిం తతః కిం తతః కిం తతః కిం .. 7..

పదచ్ఛేదము:

న, భోగే, న, యోగే, న, వా, వాజి-రాజౌ, న, కాంతా-ముఖే, న, ఏవ, విత్తేషు, చిత్తమ్, మనః, చేత్, న, లగ్నమ్, గురోః, అంఘ్రి-పద్మే, తతః, కిమ్, తతః, కిమ్, తతః, కిమ్, తతః, కిమ్.

అన్వయము:

చిత్తం భోగే న, యోగే న, వా వాజి-రాజౌ న, కాంతా-ముఖే న, ఏవ విత్తేషు న (అస్తి చేత్ అపి), చేత్ మనః గురోః అంఘ్రి-పద్మే న లగ్నం (అస్తి), తతః కిం, తతః కిం, తతః కిం, తతః కిం.

ప్రతి పదార్థము:

చిత్తమ్ = నా మనస్సు, భోగే = భోగాల మీద, న = లేదు, యోగే = యోగం మీద (కూడా), న = లేదు, వా = లేదా, వాజి-రాజౌ = శ్రేష్ఠమైన గుర్రాల మీద (సంపదకు ప్రతీక), న = లేదు, కాంతా-ముఖే = స్త్రీ యొక్క ముఖం మీద, న = లేదు, ఏవ = కూడా, విత్తేషు = సంపదల మీద, న = లేదు (అస్తి చేత్ అపి) = ఉన్నప్పటికీ, చేత్ = ఒకవేళ, మనః = నా మనస్సు, గురోః = గురువు యొక్క, అంఘ్రి-పద్మే = పాదాలపై, న లగ్నమ్ = లగ్నం కాకపోతే, తతః కిం = ఏమి ప్రయోజనం?, తతః కిం = ఏమి ప్రయోజనం?, తతః కిం = ఏమి ప్రయోజనం?, తతః కిం = ఏమి ప్రయోజనం? (ఏమీ లేదు).

తాత్పర్యము:

నా మనస్సు భోగాల మీద, యోగం మీద, గుర్రాల మీద, స్త్రీ యొక్క ముఖం మీద లేదా సంపదల మీద లేదు. కానీ నా మనస్సు గురువు యొక్క పాదాలపై లగ్నం కాకపోతే, ఇవన్నీ ఏమి ప్రయోజనం? ఏమీ లేదు, ఏమీ లేదు, ఏమీ లేదు.

విశేషములు:

• ఈ శ్లోకం భౌతికమైన ఆకర్షణల నుండి వైదొలగడం మంచిదే అయినప్పటికీ, గురువు పట్ల భక్తి లేకపోతే అది ఆధ్యాత్మికంగా ఎటువంటి పురోగతిని ఇవ్వదు అని తెలియజేస్తుంది.
• నిర్విషయీకరణ: ఇక్కడ ఒక వ్యక్తి తన మనస్సును భోగాలు, యోగం (సాధారణంగా దేహ సంబంధ యోగాలు), సంపద, స్త్రీ సౌందర్యం వంటి అన్ని లౌకిక విషయాల నుండి దూరంగా ఉంచినప్పటికీ, అది నిజమైన వైరాగ్యం కాదని శంకరులు సూచిస్తున్నారు.
• నిజమైన లక్ష్యం: ఈ స్థితిలో మనస్సు గురువు యొక్క పాదాలపై లగ్నం కాకపోతే, ఆ నిర్విషయీకరణ కూడా ఒక ఆధ్యాత్మిక లక్ష్యం లేని వ్యాయామం మాత్రమే అవుతుంది. గురుభక్తి ద్వారానే నిజమైన మోక్ష మార్గం సుగమం అవుతుంది.

---

శ్లోకం 8:

అరణ్యే న వా స్వస్య గేహే న కార్యే న దేహే మనో వర్తతే మే త్వనర్ఘ్యే . మనశ్చేన్న లగ్నం గురోరంఘ్రిపద్మే తతః కిం తతః కిం తతః కిం తతః కిం .. 8..

పదచ్ఛేదము:

అరణ్యే, న, వా, స్వస్య, గేహే, న, కార్యే, న, దేహే, మనః, వర్తతే, మే, తు, అనర్ఘ్యే, మనః, చేత్, న, లగ్నమ్, గురోః, అంఘ్రి-పద్మే, తతః, కిమ్, తతః, కిమ్, తతః, కిమ్, తతః, కిమ్.

అన్వయము:

మే మనః అరణ్యే న, వా స్వస్య గేహే న, కార్యే న, దేహే న, తు అనర్ఘ్యే అపి న వర్తతే (అస్తి చేత్ అపి), చేత్ మనః గురోః అంఘ్రి-పద్మే న లగ్నం (అస్తి), తతః కిం, తతః కిం, తతః కిం, తతః కిం.

ప్రతి పదార్థము:

మే = నా, మనః = మనస్సు, అరణ్యే = అడవిలో, న = లేదు, వా = లేదా, స్వస్య = తన యొక్క, గేహే = ఇంట్లో, న = లేదు, కార్యే = చేయవలసిన పనిలో, న = లేదు, దేహే = నా శరీరం మీద, న = లేదు, తు = ఇంకా, అనర్ఘ్యే = విలువైన వాటి మీద కూడా, న వర్తతే = లేదు (అస్తి చేత్ అపి) = ఉన్నప్పటికీ, చేత్ = ఒకవేళ, మనః = నా మనస్సు, గురోః = గురువు యొక్క, అంఘ్రి-పద్మే = పాదాలపై, న లగ్నమ్ = లగ్నం కాకపోతే, తతః కిం = ఏమి ప్రయోజనం?, తతః కిం = ఏమి ప్రయోజనం?, తతః కిం = ఏమి ప్రయోజనం?, తతః కిం = ఏమి ప్రయోజనం? (ఏమీ లేదు).

తాత్పర్యము:

నా మనస్సు అడవిలో లేదు, నా ఇంట్లో లేదు, నేను చేయవలసిన పనిలో లేదు, నా శరీరం మీద లేదు మరియు విలువైన వాటి మీద కూడా లేదు. కానీ నా మనస్సు గురువు యొక్క పాదాలపై లగ్నం కాకపోతే, ఇవన్నీ ఏమి ప్రయోజనం? ఏమీ లేదు, ఏమీ లేదు, ఏమీ లేదు.

విశేషములు:

• ఈ శ్లోకం ప్రపంచంలోని విషయాల పట్ల వైరాగ్యం కలిగి ఉండటం మంచిదే అయినప్పటికీ, గురువు పట్ల భక్తి లేకపోతే అది అంతిమ లక్ష్యాన్ని చేరుకోవడానికి సహాయపడదు అని బోధిస్తుంది.
• నిర్విషయ చిత్తం: ఒక వ్యక్తి తన మనస్సును అడవి, ఇల్లు, వృత్తి, శరీరం, లేదా ఇతర విలువైన వస్తువుల వంటి బాహ్య లేదా అంతర్గత విషయాల నుండి పూర్తిగా ఉపసంహరించుకున్నప్పటికీ, అది గురుభక్తి లేకుండా అసంపూర్ణమే.
• గురువు కీలకం: నిజమైన ఆధ్యాత్మిక పురోగతికి, మనస్సును నిజమైన సద్గురువు పాదాల వద్ద లగ్నం చేయడం అత్యంత అవశ్యకం. ఇది లేకపోతే, అటువంటి నిర్విషయ స్థితి కూడా అంతిమ విముక్తికి దారితీయదని శంకరులు స్పష్టం చేస్తున్నారు.

---

ఫల శ్లోకం:

గురోరష్టకం యః పఠేత్పుణ్యదేహీ యతిర్భూపతిర్బ్రహ్మచారీ చ గేహీ . లభేద్వాంఛితార్థం పదం బ్రహ్మసంజ్ఞం గురోరుక్తవాక్యే మనో యస్య లగ్నం ..

పదచ్ఛేదము:

గురోః-అష్టకమ్, యః, పఠేత్, పుణ్య-దేహీ, యతిః, భూపతిః, బ్రహ్మచారీ, చ, గేహీ, లభేత్, వాంఛిత-అర్థమ్, పదమ్, బ్రహ్మ-సంజ్ఞమ్, గురోః, ఉక్త-వాక్యే, మనః, యస్య, లగ్నమ్.

అన్వయము:

యః పుణ్య-దేహీ గురోః-అష్టకమ్ పఠేత్, యతిః, భూపతిః, బ్రహ్మచారీ చ గేహీ (వా భవేత్), యస్య మనః గురోః ఉక్త-వాక్యే లగ్నం (భవేత్), (సః) వాంఛిత-అర్థమ్ బ్రహ్మ-సంజ్ఞం పదం లభేత్.

ప్రతి పదార్థము:

యః = ఎవరైతే, పుణ్య-దేహీ = పవిత్రమైన మనస్సుతో (పుణ్యమైన శరీరం కలవాడై), గురోః-అష్టకమ్ = ఈ గురు అష్టకాన్ని, పఠేత్ = చదువుతారో, యతిః = సన్యాసి అయినా, భూపతిః = రాజు అయినా, బ్రహ్మచారీ = బ్రహ్మచారి అయినా, చ = మరియు, గేహీ = గృహస్థు అయినా, (వా భవేత్) = ఎవరైనప్పటికీ, యస్య = ఎవరి యొక్క, మనః = మనస్సు, గురోః = గురువు యొక్క, ఉక్త-వాక్యే = చెప్పబడిన మాటలపై (బోధనలపై), లగ్నమ్ = లగ్నమై ఉంటుందో, (సః) = వారు, వాంఛిత-అర్థమ్ = కోరుకున్న అర్థాన్ని (లక్ష్యాన్ని), బ్రహ్మ-సంజ్ఞమ్ = బ్రహ్మ జ్ఞానం అని పిలువబడే, పదమ్ = స్థితిని (మోక్షాన్ని), లభేత్ = పొందుతారు.

తాత్పర్యము:

ఎవరైతే ఈ గురు అష్టకాన్ని పవిత్రమైన మనస్సుతో పఠిస్తారో, వారి మనస్సు గురువు యొక్క మాటలపై లగ్నమై ఉంటుందో, వారు సన్యాసి అయినా, రాజు అయినా, బ్రహ్మచారి అయినా లేదా గృహస్థు అయినా, వారు కోరుకున్న బ్రహ్మజ్ఞానాన్ని పొందుతారు.

విశేషములు:

• ఈ శ్లోకం గుర్వష్టకం చదవడం యొక్క ఫలశ్రుతిని తెలియజేస్తుంది.
• సార్వజనీన ప్రయోజనం: ఈ స్తోత్రాన్ని చదవడం వలన ఎవరైనా, ఏ ఆశ్రమంలో ఉన్నవారైనా (సన్యాసి, రాజు, బ్రహ్మచారి, గృహస్థుడు) మోక్షాన్ని పొందవచ్చని శంకరులు స్పష్టం చేస్తున్నారు. ఇది గురుభక్తి యొక్క సార్వజనీనతను సూచిస్తుంది.
• బ్రహ్మజ్ఞాన ప్రాప్తి: గురువు యొక్క బోధనలపై మనస్సును నిలపడం అత్యంత ముఖ్యమైనది. అటువంటి గురుభక్తి వలన కోరుకున్న బ్రహ్మజ్ఞానం మరియు మోక్షం లభిస్తాయి. ఈ అష్టకం యొక్క పఠనం గురుభక్తిని పెంపొందిస్తుంది మరియు అంతిమంగా మోక్షానికి దారి తీస్తుంది.

---

ముగింపు:

ఈ గురు అష్టకం గురువు యొక్క ప్రాముఖ్యతను మరియు గురుభక్తి యొక్క అవసరాన్ని స్పష్టంగా తెలియజేస్తుంది. భౌతికమైన విషయాలన్నీ క్షణికమైనవని, శాశ్వతమైన ఆనందాన్ని పొందడానికి గురువు యొక్క అనుగ్రహం మరియు వారి బోధనలపై మనస్సును నిలపడం అత్యంత ముఖ్యమని ఈ అష్టకం నొక్కి చెబుతుంది. గురువు కేవలం జ్ఞానాన్ని ప్రసాదించేవారు మాత్రమే కాదు, ఆత్మసాక్షాత్కారానికి మార్గదర్శకులు కూడా. ఈ స్తోత్రం అటువంటి గురువు పట్ల నిశ్చలమైన భక్తిని పెంపొందించడానికి ఉద్దేశించబడింది.