లలితా పంచరత్న స్తోత్రమ్( 06 శ్లోకాలు)

 

శ్రీ శంకరాచార్య స్తోత్ర సర్వస్వమ్ –

లలితా పంచరత్న స్తోత్రమ్( 06 శ్లోకాలు)

 పదవిభాగము, అన్వయము, ప్రతి పదార్థము,   తాత్పర్యము,విశేషములతో 

                                                ఆచార్య తాడేపల్లి పతంజలి

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

లలితా పంచరత్న స్తోత్రం లలితా దేవి దివ్య రూపాన్ని, మహిమను వర్ణిస్తుంది, ఆమె ముఖం, చేతులు, పాదాలు, సార్వభౌమత్వాన్ని కీర్తిస్తుంది. ఈ స్తోత్రాన్ని పఠించడం వల్ల విద్య, సంపద, ఆనందం, అంతులేని కీర్తి లభిస్తాయని చెప్పబడింది. భక్తులకు శుభాలను ప్రసాదించే ఆమె శక్తిని ఈ స్తోత్రం నొక్కి చెబుతుంది.

లలితా పంచరత్న స్తోత్రమ్

1. ప్రాతః స్మరామి లలితావదనారవిన్దం

శ్లోకపాఠం:

ప్రాతః స్మరామి లలితావదనారవిందం

బింబాధరం పృథులమౌక్తికశోభినాసమ్ ;

ఆకర్ణదీర్ఘనయనం మణికుండలాఢ్యం

మందస్మితం మృగమదోజ్జ్వలఫాలదేశమ్ .

పదవిభాగము:

లలితావదనారవిందం (లలితా + వదన + అరవిందం), బింబాధరం, పృథులమౌక్తికశోభినాసమ్ (పృథుల + మౌక్తిక + శోభి + నాసమ్), ఆకర్ణదీర్ఘనయనం (ఆకర్ణ + దీర్ఘ + నయనం), మణికుండలాఢ్యం (మణికుండల + ఆఢ్యం), మందస్మితం, మృగమదోజ్జ్వలఫాలదేశమ్ (మృగమద + ఉజ్జ్వల + ఫాలదేశమ్).

అన్వయము:

అహం ప్రాతః బింబాధరం, పృథులమౌక్తికశోభినాసం, ఆకర్ణదీర్ఘనయనం, మణికుండలాఢ్యం, మందస్మితం, మృగమదోజ్జ్వలఫాలదేశం లలితావదనారవిందం స్మరామి.

ప్రతి పదార్థము:

అహం = నేను, ప్రాతః = ఉదయం, బింబాధరం = దొండపండు వలె ఎర్రని అధరం కలది, పృథులమౌక్తికశోభినాసం = పెద్ద ముత్యముతో శోభిల్లుతున్న నాసిక కలది, ఆకర్ణదీర్ఘనయనం = చెవి వరకు వ్యాపించిన విశాలమైన కన్నులు కలది, మణికుండలాఢ్యం = మణికుండలములతో నిండినది, మందస్మితం = చిరునవ్వు కలది, మృగమదోజ్జ్వలఫాలదేశం = కస్తూరి తిలకముతో ప్రకాశించుచున్న నొసలు కలది ఐన, లలితావదనారవిందం = లలితాదేవి ముఖపద్మమును, స్మరామి = స్మరిస్తున్నాను.

తాత్పర్యము:

ఉదయాన్నే నేను, దొండపండు వలె ఎర్రని పెదవులు, పెద్ద ముత్యంతో శోభిల్లే ముక్కు, చెవుల వరకు వ్యాపించిన విశాలమైన కళ్ళు, మణికుండలాలతో అలరారే చెవులు, చిరునవ్వు, కస్తూరి తిలకంతో ప్రకాశించే నుదురు కలిగిన లలితాదేవి ముఖారవిందాన్ని స్మరిస్తున్నాను.

విశేషములు:

ఈ శ్లోకంలో లలితాదేవి ముఖ సౌందర్యం వర్ణించబడింది. బింబాధరం, ఆకర్ణదీర్ఘనయనం వంటి పదాలు ఆమె అందాన్ని విశదపరుస్తాయి. భక్తులు ఉదయం లేవగానే ఆమె దివ్య రూపాన్ని స్మరించడం ద్వారా శుభాలను పొందుతారని ఈ శ్లోకం సూచిస్తుంది.

---

2. ప్రాతర్భజామి లలితాభుజకల్పవల్లీం

శ్లోకపాఠం:

ప్రాతర్భజామి లలితాభుజకల్పవల్లీం

రక్తాంగుళీయలసదంగులిపల్లవాఢ్యామ్ ;

మాణిక్యహేమవలయాంగుదశోభమానాం

పుండ్రేక్షుచాపకుసుమేషుసృణీర్దధానామ్ .

పదవిభాగము:

ప్రాతర్భజామి (ప్రాతః + భజామి), లలితాభుజకల్పవల్లీం (లలితా + భుజ + కల్పవల్లీం), రక్తాంగుళీయలసదంగుళిపల్లవాఢ్యామ్ (రక్త + అంగుళీయ + లసత్ + అంగుళి + పల్లవ + ఆఢ్యామ్), మాణిక్యహేమవలయాంగదశోభమానాం (మాణిక్య + హేమ + వలయ + అంగద + శోభమానామ్), పుండ్రేక్షుచాపకుసుమేషుసృణీర్దధానామ్ (పుండ్ర + ఇక్షు + చాప + కుసుమ + ఇషు + సృణీః + దధానామ్).

అన్వయము:

అహం ప్రాతః రక్తాంగుళీయలసదంగుళిపల్లవాఢ్యాం, మాణిక్యహేమవలయాంగదశోభమానాం, పుండ్రేక్షుచాపకుసుమేషుసృణీర్దధానాం లలితాభుజకల్పవల్లీం భజామి.

ప్రతి పదార్థము:

అహం = నేను, ప్రాతః = ఉదయం, రక్తాంగుళీయలసదంగుళిపల్లవాఢ్యాం = ఎర్రని ఉంగరాలతో ప్రకాశించుచున్న చిగురాకులవంటి వేళ్ళు కలది, మాణిక్యహేమవలయాంగదశోభమానాం = మాణిక్యములు, బంగారు గాజులు, బాహుపురులు ధరించి శోభిల్లుచున్నది, పుండ్రేక్షుచాపకుసుమేషుసృణీర్దధానాం = తెల్లని చెరకువిల్లును, పుష్పబాణములను, అంకుశమును ధరించినది ఐన, లలితాభుజకల్పవల్లీం = లలితాదేవి బాహువులనే కల్పవల్లిని, భజామి = భజిస్తున్నాను.

తాత్పర్యము:

ఉదయాన్నే నేను, ఎర్రని ఉంగరాలతో ప్రకాశిస్తున్న చిగురాకుల వంటి వేళ్ళు, మాణిక్యాలు, బంగారు గాజులు, బాహుపురులతో శోభిల్లుతూ, తెల్లని చెరకు విల్లు, పుష్ప బాణాలు, అంకుశం ధరించిన లలితాదేవి బాహువులనే కల్పవల్లిని భజిస్తున్నాను.

విశేషములు:

ఈ శ్లోకంలో లలితాదేవి చేతులు, వాటిపై ఉన్న ఆభరణాలు, ఆమె ధరించిన ఆయుధాలు వర్ణించబడ్డాయి. ఆమె బాహువులు కోరిన కోర్కెలు తీర్చే కల్పవృక్ష శాఖలతో పోల్చబడ్డాయి, ఇది ఆమె అనుగ్రహ శక్తిని సూచిస్తుంది.

---

3. ప్రాతర్నమామి లలితాచరణారవిన్దం

శ్లోకపాఠం:

ప్రాతర్నమామి లలితాచరణారవిందం

భక్తేష్టదాననిరతం భవసిన్ధుపోతమ్ ;

పద్మాసనాదిసురనాయకపూజనీయం

పద్మాఙ్కుశధ్వజసుదర్శనలాఞ్ఛనాఢ్యమ్ .

పదవిభాగము:

ప్రాతర్నమామి (ప్రాతః + నమామి), లలితాచరణారవిందం (లలితా + చరణ + అరవిందం), భక్తేష్టదాననిరతం (భక్త + ఇష్ట + దాన + నిరతం), భవసింధుపోతం (భవ + సింధు + పోతమ్), పద్మాసనాదిసురనాయకపూజనీయం (పద్మాసన + ఆది + సురనాయక + పూజనీయం), పద్మాంకుశధ్వజసుదర్శనలాంఛనాఢ్యమ్ (పద్మ + అంకుశ + ధ్వజ + సుదర్శన + లాంఛన + ఆఢ్యమ్).

అన్వయము:

అహం ప్రాతః భక్తేష్టదాననిరతం, భవసింధుపోతం, పద్మాసనాదిసురనాయకపూజనీయం, పద్మాంకుశధ్వజసుదర్శనలాంఛనాఢ్యం లలితాచరణారవిందం నమామి.

ప్రతి పదార్థము:

అహం = నేను, ప్రాతః = ఉదయం, భక్తేష్టదాననిరతం = భక్తుల కోరికలు తీర్చడంలో నిరంతరం ఆసక్తి కలది, భవసింధుపోతం = సంసార సాగరాన్ని దాటించే ఓడ వంటిది, పద్మాసనాదిసురనాయకపూజనీయం = బ్రహ్మ మొదలైన దేవతానాయకులచే పూజింపదగినది, పద్మాంకుశధ్వజసుదర్శనలాంఛనాఢ్యం = పద్మం, అంకుశం, ధ్వజం, సుదర్శన చక్రం అనే చిహ్నాలతో నిండినది ఐన, లలితాచరణారవిందం = లలితాదేవి పాదపద్మాలను, నమామి = నమస్కరిస్తున్నాను.

తాత్పర్యము:

ఉదయాన్నే నేను, భక్తుల కోరికలను తీర్చడంలో నిరంతర ఆసక్తి కలిగి, సంసార సాగరాన్ని దాటించే ఓడ వలె ఉండి, బ్రహ్మాది దేవతలచే పూజించబడి, పద్మం, అంకుశం, ధ్వజం, సుదర్శన చక్రం వంటి శుభ చిహ్నాలతో అలరారే లలితాదేవి పాదపద్మాలకు నమస్కరిస్తున్నాను.

విశేషములు:

ఈ శ్లోకంలో లలితాదేవి పాదాల మహిమ వర్ణించబడింది. ఆమె పాదాలు భక్తులకు మోక్షాన్ని ప్రసాదిస్తాయని, సంసార బంధాల నుండి విముక్తి కలిగిస్తాయని చెప్పబడింది. దేవతలు సైతం ఆమె పాదాలను పూజిస్తారని ఈ శ్లోకం తెలియజేస్తుంది.

---

4. ప్రాతః స్తువే పరశివాం లలితాం భవానీం

శ్లోకపాఠం:

ప్రాతః స్తువే పరశివాం లలితాం భవానీం

త్రయ్యంతవేద్యవిభవాం కరుణానవద్యామ్ ;

విశ్వస్య సృష్టివిలయస్థితిహేతుభూతాం

విద్యేశ్వరీం నిగమవాఙ్మనసాతిదూరామ్ .

పదవిభాగము:

ప్రాతః స్తువే, పరశివాం, లలితాం, భవానీం, త్రయ్యంతవేద్యవిభవాం (త్రయీ + అంత + వేద్య + విభవాం), కరుణానవద్యామ్ (కరుణా + అనవద్యామ్), విశ్వస్య, సృష్టివిలయస్థితిహేతుభూతాం (సృష్టి + విలయ + స్థితి + హేతుభూతాం), విద్యేశ్వరీం, నిగమవాఙ్మనసాతిదూరామ్ (నిగమ + వాక్ + మనస + అతిదూరామ్).

అన్వయము:

అహం ప్రాతః పరశివాం, లలితాం, భవానీం, త్రయ్యంతవేద్యవిభవాం, కరుణానవద్యాం, విశ్వస్య సృష్టివిలయస్థితిహేతుభూతాం, విద్యేశ్వరీం, నిగమవాఙ్మనసాతిదూరాం స్తువే.

ప్రతి పదార్థము:

అహం = నేను, ప్రాతః = ఉదయం, పరశివాం = పరమ శివుని శక్తి స్వరూపిణి ఐనది, లలితాం = లలితాదేవిని, భవానీం = భవానిని, త్రయ్యంతవేద్యవిభవాం = వేదాంతములచే తెలియదగిన వైభవము కలది, కరుణానవద్యాం = ఎన్నదగిన కరుణ కలది, విశ్వస్య = విశ్వమునకు, సృష్టివిలయస్థితిహేతుభూతాం = సృష్టి, స్థితి, లయములకు కారణమైనది, విద్యేశ్వరీం = విద్యాదేవత, నిగమవాఙ్మనసాతిదూరాం = వేదములు, వాక్కు, మనస్సులకు అందనిది ఐన దేవిని, స్తువే = స్తుతిస్తున్నాను.

తాత్పర్యము:

ఉదయాన్నే నేను, పరమశివుని శక్తి స్వరూపిణి, లలిత, భవాని, వేదాంతాల ద్వారా తెలియబడే మహిమ కలిగినది, అనవద్య కరుణామయి, సృష్టి, స్థితి, లయములకు కారణభూతురాలు, విద్యా స్వరూపిణి, వేదాలకు, వాక్కుకు, మనస్సులకు కూడా అందనిది అయిన దేవిని స్తుతిస్తున్నాను.

విశేషములు:

ఈ శ్లోకం లలితాదేవి తత్త్వాన్ని, ఆమె సర్వోన్నత శక్తిని వివరిస్తుంది. ఆమె పరశివ స్వరూపిణి అని, సకల సృష్టికి కారణభూతురాలు అని, అఖండమైన కరుణ కలిగినదని తెలియజేస్తుంది. ఆమె జ్ఞానానికి, వాక్కుకు, మనస్సులకు అందనిదని చెప్పబడింది, ఇది ఆమె అనంతత్వాన్ని సూచిస్తుంది.

---

5. ప్రాతర్వదామి లలితే తవ పుణ్యనామ

శ్లోకపాఠం:

ప్రాతర్వదామి లలితే తవ పుణ్యనామ

కామేశ్వరీతి కమలేతి మహేశ్వరీతి ;

శ్రీశామ్భవీతి జగతాం జననీ పరేతి

వాగ్దేవతేతి వచసా త్రిపురేశ్వరీతి .

పదవిభాగము:

ప్రాతర్వదామి (ప్రాతః + వదామి), లలితే, తవ, పుణ్యనామ, కామేశ్వరీతి, కమలేతి, మహేశ్వరీతి, శ్రీశాంభవీతి, జగతాం, జననీ, పరేతి, వాగ్దేవతేతి, వచసా, త్రిపురేశ్వరీతి.

అన్వయము:

లలితే! అహం ప్రాతః తవ పుణ్యనామ కామేశ్వరీతి, కమలేతి, మహేశ్వరీతి, శ్రీశాంభవీతి, జగతాం జననీతి, పరేతి, వాగ్దేవతేతి, త్రిపురేశ్వరీతి వచసా వదామి.

ప్రతి పదార్థము:

లలితే! = ఓ లలితాదేవి!, అహం = నేను, ప్రాతః = ఉదయం, తవ = నీ యొక్క, పుణ్యనామ = పవిత్రమైన నామములను, కామేశ్వరీతి = కామేశ్వరి అని, కమలేతి = కమల అని, మహేశ్వరీతి = మహేశ్వరి అని, శ్రీశాంభవీతి = శ్రీ శాంభవి అని, జగతాం = లోకాలకు, జననీ = తల్లి, పరేతి = పరాశక్తి అని, వాగ్దేవతేతి = సరస్వతి అని, వచసా = మాటలతో, త్రిపురేశ్వరీతి = త్రిపురేశ్వరి అని, వదామి = పలుకుతున్నాను.

తాత్పర్యము:

ఓ లలితాదేవీ! ఉదయాన్నే నేను నీ పవిత్ర నామములైన కామేశ్వరి, కమల, మహేశ్వరి, శ్రీ శాంభవి, లోకాల తల్లి, పరాశక్తి, వాగ్దేవత, త్రిపురేశ్వరి అని పలుకుతున్నాను.

విశేషములు:

ఈ శ్లోకం లలితాదేవి యొక్క వివిధ నామాలను ప్రస్తావిస్తుంది, ఆమె యొక్క వివిధ రూపాలను, శక్తులను సూచిస్తుంది. ఈ నామాలు ఆమె సర్వశక్తిమత్తతను, విశ్వజననిత్వాన్ని తెలియజేస్తాయి. ఈ నామస్మరణతో భక్తులు ఆమె అనుగ్రహాన్ని పొందగలరని భావం.

• కామేశ్వరి: 'కామ' అంటే కోరికలు. 'ఈశ్వరి' అంటే నియంత్రించేది లేదా ప్రసాదించేది. కాబట్టి, కామేశ్వరి అంటే భక్తుల కోరికలను తీర్చే లేదా వాటిని నియంత్రించే శక్తి కలిగిన దేవత.
• కమల: 'కమల' అంటే పద్మం. ఇది సంపద, శ్రేయస్సు, స్వచ్ఛత, అందానికి ప్రతీక. లక్ష్మీదేవికి పర్యాయపదంగా కూడా ఈ పేరును ఉపయోగిస్తారు.
• మహేశ్వరి: 'మహా' అంటే గొప్ప, 'ఈశ్వరి' అంటే దేవత. శివుని అర్ధాంగిగా, పరమేశ్వరుని శక్తి స్వరూపంగా, అత్యంత శక్తివంతమైన దేవతగా ఈ పేరు పిలువబడుతుంది.
• శ్రీ శాంభవి: 'శ్రీ' అంటే శుభం లేదా సంపద. 'శంభు' అంటే శివుడు. శాంభవి అంటే శంభుని భార్య లేదా శంభుని శక్తి స్వరూపిణి. శివునితో అవిభాజ్య సంబంధం కలిగిన దేవత.
• లోకేశ్వరి: 'లోక' అంటే లోకాలు (ప్రపంచాలు). 'ఈశ్వరి' అంటే దేవత లేదా పాలకురాలు. కాబట్టి, లోకేశ్వరి అంటే సమస్త లోకాలకు అధిపతి లేదా పాలకురాలు.
• పరాశక్తి: 'పర' అంటే ఉన్నతమైన లేదా సర్వోన్నతమైన. 'శక్తి' అంటే శక్తి లేదా బలం. పరాశక్తి అంటే సమస్త సృష్టికి మూలమైన, అంతిమ, సర్వోన్నత శక్తి. ఇది విశ్వానికి మూలకారణమైన దేవతా రూపం.
• వాగ్దేవత: 'వాక్' అంటే మాట లేదా పలుకు. 'దేవత' అంటే దేవత. వాగ్దేవత అంటే సరస్వతీ దేవి, జ్ఞానానికి, విద్యకు, సంగీతానికి, కళలకు అధిష్ఠాన దేవత.
• త్రిపురేశ్వరి: 'త్రిపుర' అంటే మూడు లోకాలు లేదా మూడు స్థితులు (సృష్టి, స్థితి, లయం). 'ఈశ్వరి' అంటే దేవత. త్రిపురేశ్వరి అంటే ఈ మూడు లోకాలకు లేదా మూడు స్థితులకు అధిపతి అయిన దేవత. లలితా దేవిని త్రిపుర సుందరి అని కూడా అంటారు.

ఈ నామాలన్నీ లలితాదేవి యొక్క వివిధ గుణాలను, శక్తులను, ఆమె సృష్టిలో పోషించే పాత్రను తెలియజేస్తాయి.

 

 

6. యః శ్లోకపఞ్చకమిదం లలితామ్బికాయాః

శ్లోకపాఠం:

యః శ్లోకపఞ్చకమిదం లలితామ్బికాయాః

సౌభాగ్యదం సులలితం పఠతి ప్రభాతే ;

తస్మై దదాతి లలితా ఝటితి ప్రసన్నా

విద్యాం శ్రియం విమలసౌఖ్యమనంతకీర్తిమ్ .

పదవిభాగము:

యః, శ్లోకపఞ్చకమిదం (శ్లోక + పఞ్చకం + ఇదం), లలితాంబికాయాః, సౌభాగ్యదం, సులలితం, పఠతి, ప్రభాతే, తస్మై, దదాతి, లలితా, ఝటితి, ప్రసన్నా, విద్యాం, శ్రియం, విమలసౌఖ్యమనంతకీర్తిమ్ (విమల + సౌఖ్యం + అనంత + కీర్తిమ్).

అన్వయము:

యః ప్రభాతే లలితాంబికాయాః ఇదం సౌభాగ్యదం సులలితం శ్లోకపఞ్చకం పఠతి, తస్మై ప్రసన్నా లలితా ఝటితి విద్యాం, శ్రియం, విమలసౌఖ్యం, అనంతకీర్తిం దదాతి.

ప్రతి పదార్థము:

యః = ఏ మానవుడైతే, ప్రభాతే = ఉదయం, లలితాంబికాయాః = లలితాదేవి యొక్క, ఇదం = ఈ, సౌభాగ్యదం = సౌభాగ్యాన్ని ప్రసాదించే, సులలితం = మిక్కిలి సులభమైన, శ్లోకపఞ్చకం = ఐదు శ్లోకాలను, పఠతి = పఠిస్తాడో, తస్మై = అతనికి, ప్రసన్నా = ప్రసన్నురాలైన, లలితా = లలితాదేవి, ఝటితి = వెంటనే, విద్యాం = విద్యను, శ్రియం = సంపదను, విమలసౌఖ్యం = నిర్మలమైన సుఖాన్ని, అనంతకీర్తిం = అంతులేని కీర్తిని, దదాతి = ప్రసాదిస్తుంది.

తాత్పర్యము:

లలితాంబిక యొక్క సౌభాగ్య ప్రదాయకమైన, సులభమైన ఈ ఐదు శ్లోకాలను ఉదయాన్నే పఠించేవారికి, ప్రసన్నురాలైన లలితాదేవి వెంటనే విద్య, సంపద, నిర్మలమైన సుఖం, అంతులేని కీర్తిని ప్రసాదిస్తుంది.

విశేషములు:

ఈ శ్లోకం లలితా పంచరత్న స్తోత్ర పారాయణ ఫలితాన్ని తెలియజేస్తుంది. ఈ స్తోత్రాన్ని పఠించడం వల్ల విద్య, సంపద, సుఖం, కీర్తి లభిస్తాయని చెప్పబడింది. ఇది స్తోత్ర పఠనం యొక్క మహత్తును, ఫలితాన్ని స్పష్టం చేస్తుంది.

---

లలితా పంచరత్న స్తోత్రము పూర్తయినది.