లక్ష్మీనృసింహ కరావలంబ స్తోత్రం( 25 శ్లోకాలు)

 

శ్రీ శంకరాచార్య స్తోత్ర సర్వస్వమ్ –

                 శ్రీ లక్ష్మీ నృసింహ కరావలంబ స్తోత్రం( 25 శ్లోకాలు)

 పదవిభాగము, అన్వయము, ప్రతి పదార్థము,   తాత్పర్యము,విశేషములతో 

                                                ఆచార్య తాడేపల్లి పతంజలి

---

ఈ స్తోత్రం సంసార సాగరంలో మునిగి, వివిధ కష్టాలతో బాధపడుతున్న జీవికి శ్రీ లక్ష్మీ నృసింహ స్వామి అభయాన్ని, చేయూతను అర్థించే ప్రార్థన. స్వామిని సమస్త గుణాఢ్యుడిగా, భక్తవత్సలుడిగా కీర్తిస్తూ, ఆయనే సకలం అని విశ్వసించి శరణాగతి పొందడం ద్వారా దుఃఖాల నుండి విముక్తి, మోక్షం లభిస్తాయని ఈ స్తోత్రం చాటి చెబుతుంది.

 

శ్రీ లక్ష్మీ నృసింహ కరావలంబ స్తోత్రం

మీరు కోరిన విధంగా, తాత్పర్యములలో "వాడా" అనే పదం తరువాత కామాలు తీసివేసి సంబోధనార్థక చిహ్నం (!) ఉంచి, ప్రతి శ్లోకం వ్యాఖ్యానాన్ని తిరిగి వ్రాస్తున్నాను. అలాగే, పదవిభాగములో "కరావలంబం" పక్కన "(కర+అవలంబం)" అని చేర్చుతున్నాను.

---

శ్రీ లక్ష్మీ నృసింహ కరావలంబ స్తోత్రం

శ్లోకం 1

శ్రీమత్ పయోనిధి నికేతన చక్రపాణే

భోగీంద్ర భోగ మణి రాజిత పుణ్యమూర్తే |

యోగీశ శాశ్వత శరణ్య భవాబ్ధిపోత

లక్ష్మీనృసింహ మమ దేహి కరావలంబం || 1 ||

పదవిభాగము:

శ్రీమత్ ,పయోనిధి, నికేతన, చక్రపాణే, భోగీంద్ర, భోగ, మణి, రాజిత, పుణ్యమూర్తే, యోగీశ, శాశ్వత, శరణ్య, భవాబ్ధిపోత (భవ + అబ్ధి + పోత), లక్ష్మీనృసింహ, మమ, దేహి, కరావలంబం (కర+అవలంబం).

అన్వయము:

శ్రీమత్ పయోనిధి నికేతన చక్రపాణే, భోగీంద్ర భోగ మణి రాజిత పుణ్యమూర్తే, యోగీశ, శాశ్వత, శరణ్య, భవాబ్ధిపోత! లక్ష్మీనృసింహ! మమ కరావలంబం దేహి.

ప్రతి పదార్థము:

శ్రీమత్ = లక్ష్మితో కూడిన, పయోనిధి = పాల సముద్రము, నికేతన = నివాసముగా కలవాడా, చక్రపాణే = చక్రమును చేతియందు కలవాడా, భోగీంద్ర = ఆదిశేషుని, భోగ = పడగలపై నున్న, మణి = మణులచే, రాజిత = ప్రకాశించుచున్న, పుణ్యమూర్తే = పవిత్రమైన రూపము కలవాడా, యోగీశ = యోగులకు ప్రభువా, శాశ్వత = నిత్యుడా, శరణ్య = శరణు పొందుటకు తగినవాడా, భవాబ్ధిపోత = సంసార సముద్రమును దాటించు ఓడ వంటివాడా, లక్ష్మీనృసింహ = లక్ష్మీనరసింహుడా, మమ = నాకు, కరావలంబం = చేయూతను, దేహి = ప్రసాదింపుము.

తాత్పర్యము:

శ్రీలక్ష్మితో కూడిన పాల సముద్రము నివాసముగా కలవాడా! చక్రమును చేతియందు ధరించినవాడా! ఆదిశేషుని పడగలపై నున్న మణుల కాంతితో ప్రకాశించుచున్న పవిత్రమైన రూపము కలవాడా! యోగులకు అధిపతియైనవాడా! నిత్యుడా! శరణు పొందుటకు తగినవాడా! సంసార సముద్రమును దాటించు ఓడ వంటివాడా! ఓ లక్ష్మీనరసింహా! నాకు చేయూతను ప్రసాదింపుము.

విశేషములు:

ఈ శ్లోకంలో భగవంతుని స్థానము, ఆయుధము, రూపము, యోగుల పట్ల ఆయన ఆధిపత్యము, నిత్యత్వము, శరణాగత వత్సలత్వము, మరియు సంసార బంధనము నుండి విముక్తి ప్రసాదించు శక్తి వర్ణించబడినవి.

---

శ్లోకం 2

బ్రహ్మేంద్ర రుద్ర మరుదర్క కిరీటకోటి

సంఘట్టితాంఘ్రికమలా మల కాంతికాంత |

లక్ష్మీ లసత్కుచ సరోరుహ రాజహంస

లక్ష్మీనృసింహ మమ దేహి కరావలంబం ॥ 2 ॥

పదవిభాగము:

బ్రహ్మేంద్ర (బ్రహ్మ + ఇంద్ర), రుద్ర, మరుదర్క (మరుత్ + అర్క), కిరీటకోటి, సంఘట్టితాంఘ్రికమలా (సంఘట్టిత + అంఘ్రి + కమలా), అమల, కాంతికాంత (కాంతి + కాంత), లక్ష్మీ, లసత్కుచ (లసత్ + కుచ), సరోరుహ, రాజహంస, లక్ష్మీనృసింహ, మమ, దేహి, కరావలంబం (కర+అవలంబం).

అన్వయము:

బ్రహ్మేంద్ర రుద్ర మరుదర్క కిరీటకోటి సంఘట్టితాంఘ్రికమలా అమల కాంతికాంత, లక్ష్మీ లసత్కుచ సరోరుహ రాజహంస, లక్ష్మీనృసింహ! మమ కరావలంబం దేహి.

ప్రతి పదార్థము:

బ్రహ్మ = బ్రహ్మదేవుడు, ఇంద్ర = ఇంద్రుడు, రుద్ర = రుద్రుడు, మరుత్ = వాయుదేవతలు, అర్క = సూర్యుడు, కిరీటకోటి = వారి కిరీటముల అంచులు, సంఘట్టిత = తాకుచున్న, అంఘ్రికమలా = పాద కమలములు కలవాడా, అమల = నిర్మలమైన, కాంతికాంత = కాంతితో ప్రకాశించువాడా, లక్ష్మీ = లక్ష్మీదేవి యొక్క, లసత్కుచ = ప్రకాశించుచున్న స్తనములు అనే, సరోరుహ = పద్మములలో, రాజహంస = రాజహంస వంటివాడా, లక్ష్మీనృసింహ = లక్ష్మీనరసింహుడా, మమ = నాకు, కరావలంబం = చేయూతను, దేహి = ప్రసాదింపుము.

తాత్పర్యము:

బ్రహ్మ, ఇంద్రుడు, రుద్రుడు, మరుద్గణాలు, సూర్యుడు మొదలైన దేవతల కిరీటముల అంచులు తాకుచున్న పాద పద్మములు కలవాడా! నిర్మలమైన కాంతితో ప్రకాశించువాడా! లక్ష్మీదేవి ప్రకాశించుచున్న వక్షోజాలనే పద్మములలో రాజహంస వలె విహరించువాడా! ఓ లక్ష్మీనరసింహా! నాకు చేయూతను ప్రసాదింపుము.

విశేషములు:

ఈ శ్లోకము భగవంతుని సర్వోన్నతత్వమును, దేవతలచే పూజింపబడే పాదములను, మరియు లక్ష్మీదేవితో ఆయనకున్న అనుబంధాన్ని వర్ణిస్తుంది.

---

శ్లోకం 3

సంసార సాగర విశాల కరాళ కామ

నక్రగ్రహ గ్రసన నిగ్రహ విగ్రహస్య |

మగ్నస్య రాగ లసదూర్మి నిపీడితస్య

లక్ష్మీనృసింహ మమ దేహి కరావలంబం || 3 ||

పదవిభాగము:

సంసార, సాగర, విశాల, కరాళ, కామ, నక్రగ్రహ (నక్ర + గ్రహ), గ్రసన, నిగ్రహ, విగ్రహస్య, మగ్నస్య (మగ్నస్య + రాగ), రాగ, లసదూర్మి (లసత్ + ఊర్మి), నిపీడితస్య, లక్ష్మీనృసింహ, మమ, దేహి, కరావలంబం (కర+అవలంబం).

అన్వయము:

సంసార సాగర విశాల కరాళ కామ నక్రగ్రహ గ్రసన నిగ్రహ విగ్రహస్య, రాగ లసదూర్మి నిపీడితస్య మగ్నస్య లక్ష్మీనృసింహ! మమ కరావలంబం దేహి.

ప్రతి పదార్థము:

సంసార = సంసారమనే, సాగర = సముద్రములో, విశాల = గొప్ప, కరాళ = భయంకరమైన, కామ = కామము అనే, నక్రగ్రహ = మొసలిచే, గ్రసన = మ్రింగబడుటనుండి, నిగ్రహ = రక్షించు, విగ్రహస్య = శరీరము కలవాడా, రాగ = కోరికలనే, లసత్ = ప్రకాశించుచున్న, ఊర్మి = అలలచే, నిపీడితస్య = పీడింపబడిన, మగ్నస్య = మునిగిపోయిన నాకు, లక్ష్మీనృసింహ = లక్ష్మీనరసింహుడా, మమ = నాకు, కరావలంబం = చేయూతను, దేహి = ప్రసాదింపుము.

తాత్పర్యము:

సంసారమనే మహా సముద్రంలో, కామమనే భయంకరమైన మొసలి చేత మ్రింగబడుతున్న, రాగమనే ప్రకాశవంతమైన అలలచే పీడింపబడుతూ మునిగిపోతున్న నాకు ఓ లక్ష్మీనరసింహా! చేయూతను ప్రసాదింపుము.

విశేషములు:

ఈ శ్లోకం సంసారాన్ని సముద్రంతో, కామాన్ని మొసలితో, కోరికలను అలలతో పోల్చి, భక్తుని దయనీయ స్థితిని, భగవంతుని రక్షకత్వాన్ని వివరిస్తుంది.

---

శ్లోకం 4

సంసార ఘోర గహనే చరతో మురారే

మారోగ్ర భీకర మృగ ప్రవరార్దితస్య |

ఆర్తస్య మత్సర నిదాఘ నిపీడితస్య

లక్ష్మీనృసింహ మమ దేహి కరావలంబం || 4 ||

పదవిభాగము:

సంసార, ఘోర, గహనే, చరతో, మురారే, మారోగ్ర (మార + ఉగ్ర), భీకర, మృగప్రవరార్దితస్య (మృగ + ప్రవర + అర్దితస్య), ఆర్తస్య, మత్సర, నిదాఘ, నిపీడితస్య, లక్ష్మీనృసింహ, మమ, దేహి, కరావలంబం (కర+అవలంబం).

అన్వయము:

మురారే, సంసార ఘోర గహనే చరతో, మారోగ్ర భీకర మృగ ప్రవరార్దితస్య, మత్సర నిదాఘ నిపీడితస్య ఆర్తస్య లక్ష్మీనృసింహ! మమ కరావలంబం దేహి.

ప్రతి పదార్థము:

మురారే = మురుని సంహరించినవాడా, సంసార = సంసారమనే, ఘోర = భయంకరమైన, గహనే = అడవిలో, చరతో = తిరుగుచున్న, మార = మన్మథుని యొక్క, ఉగ్ర = తీవ్రమైన, భీకర = భయంకరమైన, మృగప్రవర = క్రూర మృగాలచే, అర్దితస్య = పీడింపబడిన, ఆర్తస్య = బాధపడిన నాకు, మత్సర = అసూయ అనే, నిదాఘ = వేసవి తాపముచే, నిపీడితస్య = పీడింపబడిన, లక్ష్మీనృసింహ = లక్ష్మీనరసింహుడా, మమ = నాకు, కరావలంబం = చేయూతను, దేహి = ప్రసాదింపుము.

తాత్పర్యము:

ఓ మురారి! సంసారమనే భయంకరమైన అడవిలో తిరుగుతూ, మన్మథుని యొక్క తీవ్రమైన, భయంకరమైన క్రూర మృగాలచే పీడింపబడిన, అసూయ అనే వేసవి తాపముచే బాధింపబడిన నాకు ఓ లక్ష్మీనరసింహా! చేయూతను ప్రసాదింపుము.

విశేషములు:

ఇక్కడ సంసారాన్ని అడవితో, మన్మథుని కోరికలను క్రూర మృగాలతో, అసూయను వేసవి తాపంతో పోల్చబడింది.

---

శ్లోకం 5

సంసార కూప మతి ఘోర మగాధ మూలం

సంప్రాప్య దుఃఖ శత సర్ప సమాకులస్య |

దీనస్య దేవ కృపయా శరణాగతస్య

లక్ష్మీనృసింహ మమ దేహి కరావలంబం || 5 ||

పదవిభాగము:

సంసార, కూపం, అతిఘోరం (అతి + ఘోరం), అగాధమూలం (అగాధ + మూలం), సంప్రాప్య, దుఃఖశత (దుఃఖ + శత), సర్ప, సమాకులస్య, దీనస్య, దేవ, కృపయా, శరణాగతస్య (శరణ + ఆగతస్య), లక్ష్మీనృసింహ, మమ, దేహి, కరావలంబం (కర+అవలంబం).

అన్వయము:

దేవ! అతిఘోరం అగాధమూలం సంసార కూపం సంప్రాప్య, దుఃఖ శత సర్ప సమాకులస్య, శరణాగతస్య దీనస్య లక్ష్మీనృసింహ! మమ కృపయా కరావలంబం దేహి.

ప్రతి పదార్థము:

దేవ = దేవా, అతిఘోరం = అత్యంత భయంకరమైన, అగాధమూలం = అగాధమైన మూలము గల, సంసార = సంసారమనే, కూపం = బావిని, సంప్రాప్య = పొంది, దుఃఖశత = వందల కొలది దుఃఖాలనే, సర్ప = సర్పములతో, సమాకులస్య = నిండిన, శరణాగతస్య = శరణు పొందిన, దీనస్య = దీనుడనైన నాకు, లక్ష్మీనృసింహ = లక్ష్మీనరసింహుడా, మమ = నాకు, కృపయా = దయతో, కరావలంబం = చేయూతను, దేహి = ప్రసాదింపుము.

తాత్పర్యము:

ఓ దేవా! అత్యంత భయంకరమైన, అగాధమైన మూలము గల సంసారమనే బావిని పొంది, వందల కొలది దుఃఖాలనే సర్పములతో నిండిన, శరణు పొందిన, దీనుడనైన నాకు ఓ లక్ష్మీనరసింహా! దయతో చేయూతను ప్రసాదింపుము.

విశేషములు:

సంసారాన్ని భయంకరమైన, లోతైన బావిగా, దుఃఖాలను సర్పాలుగా పోల్చబడింది. భక్తుని దీనస్థితి, శరణాగతి ప్రాముఖ్యత ఇందులో వ్యక్తం అవుతుంది.

---

శ్లోకం 6

సంసార భీకర కరీంద్ర కరాభిఘాత

నిష్పీడ్యమాన వపుషః సకలార్దితస్య |

ప్రాణ ప్రయాణ భవ భీతి సమాకులస్య

లక్ష్మీనృసింహ మమ దేహి కరావలంబం ॥ 6 ||

పదవిభాగము:

సంసార, భీకర, కరీంద్ర, కరాభిఘాత (కర + అభిఘాత), నిష్పీడ్యమాన, వపుషః, సకలార్దితస్య (సకల + అర్దితస్య), ప్రాణ, ప్రయాణ, భవ, భీతి, సమాకులస్య, లక్ష్మీనృసింహ, మమ, దేహి, కరావలంబం (కర+అవలంబం).

అన్వయము:

సంసార భీకర కరీంద్ర కరాభిఘాత నిష్పీడ్యమాన వపుషః, సకలార్దితస్య, ప్రాణ ప్రయాణ భవ భీతి సమాకులస్య లక్ష్మీనృసింహ! మమ కరావలంబం దేహి.

ప్రతి పదార్థము:

సంసార = సంసారమనే, భీకర = భయంకరమైన, కరీంద్ర = ఏనుగు యొక్క, కరాభిఘాత = తొండముతో కొట్టబడుటచే, నిష్పీడ్యమాన = నలిగిపోతున్న, వపుషః = శరీరము కల, సకల = అన్ని విధాలా, అర్దితస్య = పీడింపబడిన, ప్రాణ = ప్రాణము, ప్రయాణ = పోవుననే, భవ = సంసారము యొక్క, భీతి = భయముచే, సమాకులస్య = వ్యాకులమైన నాకు, లక్ష్మీనృసింహ = లక్ష్మీనరసింహుడా, మమ = నాకు, కరావలంబం = చేయూతను, దేహి = ప్రసాదింపుము.

తాత్పర్యము:

సంసారమనే భయంకరమైన ఏనుగు తొండముతో కొట్టబడి, నలిగిపోతున్న శరీరము కలవాడిని, అన్ని విధాలా పీడింపబడినవాడిని, ప్రాణం పోతుందనే, సంసార భయముతో వ్యాకులమైన నాకు ఓ లక్ష్మీనరసింహా! చేయూతను ప్రసాదింపుము.

విశేషములు:

ఈ శ్లోకంలో సంసారాన్ని భయంకరమైన ఏనుగుతో పోల్చి, దానిచే పీడింపబడే భక్తుని దుస్థితి, మృత్యు భయము స్పష్టంగా వర్ణించబడింది.

---

శ్లోకం 7

సంసార సర్ప విషదష్ట భయోగ్ర తీవ్ర

దంష్ట్రా కరాళ విష దగ్ధ వినష్ట మూర్తేః |

నాగారి వాహన సుధాబ్ధి నివాస శౌరే

లక్ష్మీనృసింహ మమ దేహి కరావలంబం || 7 ||

పదవిభాగము:

సంసార, సర్ప, విషదష్ట (విష + దష్ట), భయోగ్ర (భయ + ఉగ్ర), తీవ్ర, దంష్ట్రా, కరాళ, విష, దగ్ధ, వినష్ట, మూర్తేః, నాగారి, వాహన, సుధాబ్ధి (సుధా + అబ్ధి), నివాస, శౌరే, లక్ష్మీనృసింహ, మమ, దేహి, కరావలంబం (కర+అవలంబం).

అన్వయము:

నాగారి వాహన, సుధాబ్ధి నివాస, శౌరే, సంసార సర్ప విషదష్ట భయోగ్ర తీవ్ర దంష్ట్రా కరాళ విష దగ్ధ వినష్ట మూర్తేః లక్ష్మీనృసింహ! మమ కరావలంబం దేహి.

ప్రతి పదార్థము:

నాగారి = సర్పములకు శత్రువైన గరుడుడు, వాహన = వాహనముగా కలవాడా, సుధాబ్ధి = అమృత సముద్రమున, నివాస = నివసించువాడా, శౌరే = శూరవంశమున పుట్టినవాడా (కృష్ణా), సంసార = సంసారమనే, సర్ప = సర్పము యొక్క, విషదష్ట = విషముచే కరవబడిన, భయ = భయముతో, ఉగ్ర = తీవ్రమైన, తీవ్ర = తీక్షణమైన, దంష్ట్రా = కోరలతో, కరాళ = భయంకరమైన, విష = విషముచే, దగ్ధ = దహించబడి, వినష్ట = నశించిన, మూర్తేః = రూపము కల నాకు, లక్ష్మీనృసింహ = లక్ష్మీనరసింహుడా, మమ = నాకు, కరావలంబం = చేయూతను, దేహి = ప్రసాదింపుము.

తాత్పర్యము:

గరుడుడు వాహనముగా కలవాడా! అమృత సముద్రమున నివసించువాడా! శౌరవంశమున పుట్టినవాడా! సంసారమనే సర్పము యొక్క విషముచే కరవబడి, భయంకరమైన, తీవ్రమైన కోరల విషముచే దహించబడి, నశించిన రూపము కల నాకు ఓ లక్ష్మీనరసింహా! చేయూతను ప్రసాదింపుము.

విశేషములు:

సంసారాన్ని విష సర్పంతో, దాని దుష్ఫలితాలను విష దహనంతో పోల్చి, భగవంతుని శరణాగతిని కోరబడింది. గరుడుని వాహనంగా, అమృత సముద్ర నివాసిగా, శౌరిగా సంబోధించడం విష్ణుమూర్తి లీలా విశేషాలను సూచిస్తుంది.

---

శ్లోకం 8

సంసారజాల పతితస్య జగన్నివాస

సర్వేంద్రియార్థ బడిశస్థ ఝషాత్మనశ్చ |

ప్రోత్తంభిత ప్రచురతాలుక మస్తకస్య

లక్ష్మీనృసింహ మమ దేహి కరావలంబం ॥ 8 ||

పదవిభాగము:

సంసారజాల (సంసార + జాల), పతితస్య, జగన్నివాస (జగత్ + నివాస), సర్వేంద్రియార్థ (సర్వ + ఇంద్రియ + అర్థ), బడిశస్థ (బడిశ + స్థ), ఝషాత్మనశ్చ (ఝష + ఆత్మనః + చ), ప్రోత్తంభిత, ప్రచురతాలుక, మస్తకస్య, లక్ష్మీనృసింహ, మమ, దేహి, కరావలంబం (కర+అవలంబం).

అన్వయము:

జగన్నివాస, సంసారజాల పతితస్య, సర్వేంద్రియార్థ బడిశస్థ ఝషాత్మనశ్చ, ప్రోత్తంభిత ప్రచురతాలుక మస్తకస్య లక్ష్మీనృసింహ! మమ కరావలంబం దేహి.

ప్రతి పదార్థము:

జగన్నివాస = జగత్తునకు నివాసమైనవాడా, సంసారజాల = సంసారమనే వలలో, పతితస్య = పడిన, సర్వేంద్రియార్థ = అన్ని ఇంద్రియ విషయములలో, బడిశస్థ = గాలములో చిక్కిన, ఝష = చేప యొక్క, ఆత్మనశ్చ = ఆత్మ వలె, ప్రోత్తంభిత = బయటకు వచ్చిన, ప్రచురతాలుక = నోరు, మస్తకస్య = శిరస్సు కల నాకు, లక్ష్మీనృసింహ = లక్ష్మీనరసింహుడా, మమ = నాకు, కరావలంబం = చేయూతను, దేహి = ప్రసాదింపుము.

తాత్పర్యము:

జగత్తునకు నివాసమైనవాడా! సంసారమనే వలలో చిక్కిన, ఇంద్రియ విషయములనే గాలమునకు చిక్కిన చేప వలె, నోరు మరియు శిరస్సు బయటకు వచ్చిన నాకు ఓ లక్ష్మీనరసింహా! చేయూతను ప్రసాదింపుము.

విశేషములు:

సంసారాన్ని వలతో, ఇంద్రియ విషయాలను గాలంతో, భక్తుని చేపతో పోల్చబడింది. భౌతిక బంధాలలో చిక్కుకున్న జీవి దుస్థితిని ఇందులో చక్కగా వివరించబడింది.

---

శ్లోకం 9

సంసార వృక్ష మఘబీజ మనంత కర్మ

శాఖాయుతం కరణపత్ర మనంగపుష్పం |

ఆరుహ్య దుఃఖ జలధౌ పతితో దయాళో

లక్ష్మీనృసింహ మమ దేహి కరావలంబం || 9 ||

పదవిభాగము:

సంసార, వృక్షం, అఘబీజం (అఘ + బీజం), అనంతకర్మ (అనంత + కర్మ), శాఖాయుతం (శాఖ + ఆయుతం), కరణపత్రం (కరణ + పత్రం), అనంగపుష్పం (అనంగ + పుష్పం), ఆరుహ్య, దుఃఖజలధౌ (దుఃఖ + జలధౌ), పతితో (పతితః + దయాళో), దయాళో, లక్ష్మీనృసింహ, మమ, దేహి, కరావలంబం (కర+అవలంబం).

అన్వయము:

దయాళో, అఘబీజం, అనంత కర్మ శాఖాయుతం, కరణ పత్రం, అనంగ పుష్పం సంసార వృక్షం ఆరుహ్య దుఃఖ జలధౌ పతితః లక్ష్మీనృసింహ! మమ కరావలంబం దేహి.

ప్రతి పదార్థము:

దయాళో = దయాస్వరూపుడా, అఘబీజం = పాపములను బీజముగా కలదియు, అనంతకర్మ = అనంతమైన కర్మలనే, శాఖాయుతం = కొమ్మలు కలదియు, కరణ = ఇంద్రియములనే, పత్రం = ఆకులు కలదియు, అనంగపుష్పం = కామము అనే పుష్పము కలదియు అయిన, సంసార = సంసారమనే, వృక్షం = వృక్షమును, ఆరుహ్య = ఎక్కి, దుఃఖజలధౌ = దుఃఖమనే సముద్రములో, పతితః = పడిన నాకు, లక్ష్మీనృసింహ = లక్ష్మీనరసింహుడా, మమ = నాకు, కరావలంబం = చేయూతను, దేహి = ప్రసాదింపుము.

తాత్పర్యము:

దయాస్వరూపుడా! పాపములను బీజముగా, అనంతమైన కర్మలను కొమ్మలుగా, ఇంద్రియములను ఆకులుగా, కామమును పుష్పముగా కల సంసారమనే వృక్షమును ఎక్కి, దుఃఖమనే సముద్రములో పడిన నాకు ఓ లక్ష్మీనరసింహా! చేయూతను ప్రసాదింపుము.

విశేషములు:

సంసారాన్ని పాపం, కర్మలు, ఇంద్రియాలు, కామము అనే అంశాలతో కూడిన వృక్షంగా పోల్చబడింది. దీనిపై ఆధారపడటం దుఃఖ సముద్రంలో పడటానికి దారితీస్తుందని తెలుస్తుంది.

---

శ్లోకం 10

సంసార దావదహనాకుల భీకరోగ్ర

జ్వాలావళీభి రభిదగ్ధ తనూరుహస్య |

త్వత్పాదయుగ్మ సరసీరుహ మస్తకస్య

లక్ష్మీనృసింహ మమ దేహి కరావలంబం ॥ 10 ॥

పదవిభాగము:

సంసార, దావదహనాకుల (దావదహన + ఆకుల), భీకరోగ్ర (భీకర + ఉగ్ర), జ్వాలావళీభిః (జ్వాల + ఆవళీభి), అభిదగ్ధ, తనూరుహస్య, త్వత్పాదయుగ్మ (త్వత్ + పాద + యుగ్మ), సరసీరుహ, మస్తకస్య, లక్ష్మీనృసింహ, మమ, దేహి, కరావలంబం (కర+అవలంబం).

అన్వయము:

సంసార దావదహనాకుల భీకరోగ్ర జ్వాలావళీభిః అభిదగ్ధ తనూరుహస్య, త్వత్పాదయుగ్మ సరసీరుహ మస్తకస్య లక్ష్మీనృసింహ! మమ కరావలంబం దేహి.

ప్రతి పదార్థము:

సంసార = సంసారమనే, దావదహన = అడవి మంటలచే, ఆకుల = వ్యాకులమైన, భీకర = భయంకరమైన, ఉగ్ర = తీవ్రమైన, జ్వాలావళీభి = మంటల సమూహములచే, అభిదగ్ధ = పూర్తిగా దహించబడిన, తనూరుహస్య = శరీరము కల, త్వత్పాదయుగ్మ = నీ పాదములు అనే, సరసీరుహ = పద్మములందు, మస్తకస్య = శిరస్సును ఉంచిన నాకు, లక్ష్మీనృసింహ = లక్ష్మీనరసింహుడా, మమ = నాకు, కరావలంబం = చేయూతను, దేహి = ప్రసాదింపుము.

తాత్పర్యము:

సంసారమనే అడవి మంటలచే వ్యాకులమై, భయంకరమైన, తీవ్రమైన మంటల సమూహములచే పూర్తిగా దహించబడిన శరీరము కలవాడిని, నీ పాద పద్మములందు శిరస్సును ఉంచిన నాకు ఓ లక్ష్మీనరసింహా! చేయూతను ప్రసాదింపుము.

విశేషములు:

సంసారాన్ని దావాగ్నితో పోల్చబడింది, దాని వేడికి భక్తుడు ఎలా బాధపడుతున్నాడో వివరించబడింది. భగవంతుని పాదాల వద్ద శరణాగతిని కోరడం మోక్ష మార్గమని సూచిస్తుంది.

---

శ్లోకం 11

సంసార సాగర నిమజ్జన ముహ్యమానం

దీనం విలోకయ విభో కరుణానిధే మాం |

ప్రహ్లాద ఖేద పరిహార పరావతార

లక్ష్మీనృసింహ మమ దేహి కరావలంబం || 11 ||

పదవిభాగము:

సంసార, సాగర, నిమజ్జన, ముహ్యమానం, దీనం, విలోకయ, విభో, కరుణానిధే (కరుణా + నిధే), మాం, ప్రహ్లాద, ఖేద, పరిహార, పరావతార, లక్ష్మీనృసింహ, మమ, దేహి, కరావలంబం (కర+అవలంబం).

అన్వయము:

విభో, కరుణానిధే, ప్రహ్లాద ఖేద పరిహార పరావతార, సంసార సాగర నిమజ్జన ముహ్యమానం, దీనం మాం విలోకయ. లక్ష్మీనృసింహ! మమ కరావలంబం దేహి.

ప్రతి పదార్థము:

విభో = సర్వవ్యాపకుడా, కరుణానిధే = కరుణకు నిధి వంటివాడా, ప్రహ్లాద = ప్రహ్లాదుని, ఖేద = దుఃఖమును, పరిహార = తొలగించిన, పరావతార = గొప్ప అవతారము కలవాడా, సంసార = సంసారమనే, సాగర = సముద్రములో, నిమజ్జన = మునిగి, ముహ్యమానం = మోహింపబడుచున్న, దీనం = దీనుడైన, మాం = నన్ను, విలోకయ = చూడుము, లక్ష్మీనృసింహ = లక్ష్మీనరసింహుడా, మమ = నాకు, కరావలంబం = చేయూతను, దేహి = ప్రసాదింపుము.

తాత్పర్యము:

సర్వవ్యాపకుడా! కరుణకు నిధి వంటివాడా! ప్రహ్లాదుని దుఃఖమును తొలగించిన గొప్ప అవతారము కలవాడా! సంసారమనే సముద్రంలో మునిగి, మోహింపబడుచున్న దీనుడైన నన్ను చూడుము! ఓ లక్ష్మీనరసింహా! నాకు చేయూతను ప్రసాదింపుము.

విశేషములు:

భగవంతుని సర్వవ్యాపకత్వము, కరుణ, మరియు ప్రహ్లాదుని ఉదాహరణతో భక్తరక్షణలో ఆయనకున్న నిబద్ధతను తెలియజేస్తుంది.

---

శ్లోకం 12

సంసార యూధ గజ సంహతి సింహ దంష్ట్రా

భీతస్య దుష్ట మతి దైత్య భయంకరేణ |

ప్రాణ ప్రయాణ భవ భీతి నివారణేన

లక్ష్మీనృసింహ మమ దేహి కరావలంబం ॥ 12 ॥

పదవిభాగము:

సంసార, యూధ, గజ, సంహతి, సింహ, దంష్ట్రా, భీతస్య, దుష్టమతి (దుష్ట + మతి), దైత్య, భయంకరేణ, ప్రాణ, ప్రయాణ, భవ, భీతి, నివారణేన, లక్ష్మీనృసింహ, మమ, దేహి, కరావలంబం (కర+అవలంబం).

అన్వయము:

దుష్టమతి దైత్య భయంకరేణ, సంసార యూధ గజ సంహతి సింహ దంష్ట్రా భీతస్య, ప్రాణ ప్రయాణ భవ భీti నివారణేన లక్ష్మీనృసింహ! మమ కరావలంబం దేహి.

ప్రతి పదార్థము:

దుష్టమతి = దుష్ట బుద్ధి గల, దైత్య = రాక్షసులకు, భయంకరేణ = భయమును కలిగించువాడా, సంసార = సంసారమనే, యూధ = గుంపులోనున్న, గజ = ఏనుగుల, సంహతి = సమూహమునకు, సింహ = సింహము యొక్క, దంష్ట్రా = దంతములచే, భీతస్య = భయపడిన నాకు, ప్రాణ = ప్రాణము, ప్రయాణ = పోవుట వలన కలిగే, భవ = సంసారము యొక్క, భీతి = భయమును, నివారణేన = పోగొట్టువాడా, లక్ష్మీనృసింహ = లక్ష్మీనరసింహుడా, మమ = నాకు, కరావలంబం = చేయూతను, దేహి = ప్రసాదింపుము.

తాత్పర్యము:

దుష్ట బుద్ధి గల రాక్షసులకు భయమును కలిగించువాడా! సంసారమనే గుంపులోనున్న ఏనుగుల సమూహమునకు సింహము యొక్క దంతములచే భయపడిన నాకు  ప్రాణం పోవుట వలన కలిగే సంసార భయమును పోగొట్టువాడా! ఓ లక్ష్మీనరసింహా! నాకు చేయూతను ప్రసాదింపుము.

విశేషములు:

నరసింహుని దైత్య సంహారక శక్తి, సంసార భయ నివారకత్వము, మరియు జీవుల దుస్థితి ఇందులో వివరింపబడ్డాయి.

---

శ్లోకం 13

సంసార యోగి సకలేప్సిత నిత్య కర్మ

సంప్రాప్య దుఃఖ సకలేంద్రియ మృత్యు నాశా !

సంకల్ప సింధు తనయా కుచ కుంకుమాంక

లక్ష్మీనృసింహ మమ దేహి కరావలంబం || 13 ||

పదవిభాగము:

సంసార, యోగి, సకలేప్సిత (సకల + ఈప్సిత), నిత్యకర్మ, సంప్రాప్యదుఃఖ (సంప్రాప్య + దుఃఖ), సకలేంద్రియ, మృత్యునాశా (మృత్యు + నాశా), సంకల్ప, సింధు, తనయా, కుచ, కుంకుమాంక, లక్ష్మీనృసింహ, మమ, దేహి, కరావలంబం (కర+అవలంబం).

అన్వయము:

సంసార యోగి, సకలేప్సిత నిత్య కర్మ సంప్రాప్య దుఃఖ, సకలేంద్రియ మృత్యునాశా, సంకల్ప సింధు తనయా కుచ కుంకుమాంక, లక్ష్మీనృసింహ! మమ కరావలంబం దేహి.

ప్రతి పదార్థము:

సంసార = సంసారమునందు, యోగి = యోగి అయినవాడా, సకలేప్సిత = అన్ని కోరికలను, నిత్యకర్మ = నిత్య కర్మలనుండి, సంప్రాప్యదుఃఖ = పొందిన దుఃఖములనుండి, సకలేంద్రియ = అన్ని ఇంద్రియములకు, మృత్యునాశా = మృత్యువును నాశనం చేయువాడా, సంకల్ప = సంకల్పము యొక్క, సింధు = సముద్రము నుండి పుట్టిన (లక్ష్మిని సూచిస్తుంది), తనయా = కుమార్తె అయిన లక్ష్మి యొక్క, కుచ = స్తనములపై, కుంకుమాంక = కుంకుమ గుర్తు కలవాడా, లక్ష్మీనృసింహ = లక్ష్మీనరసింహుడా, మమ = నాకు, కరావలంబం = చేయూతను, దేహి = ప్రసాదింపుము.

తాత్పర్యము:

సంసారమునందు యోగియై, అన్ని కోరికలు, నిత్య కర్మల వలన కలిగిన దుఃఖములనుండి, అన్ని ఇంద్రియములకు మృత్యువును నాశనం చేయువాడా! లక్ష్మీదేవి స్తనములపై కుంకుమ గుర్తు కలవాడా (లక్ష్మీ అనుగ్రహం కలవాడా)! ఓ లక్ష్మీనరసింహా! నాకు చేయూతను ప్రసాదింపుము.

విశేషములు:

ఈ శ్లోకం భగవంతుని యోగ స్థితిని, కర్మల నుండి కలిగే దుఃఖాలను తొలగించే శక్తిని, మరియు లక్ష్మీదేవితో ఆయనకున్న అనుబంధాన్ని సూచిస్తుంది. ఇక్కడ లక్ష్మిని "సంకల్ప సింధు తనయ" అని వర్ణించడం విశేషం.

---

శ్లోకం 14

బద్ధ్వా కశై ర్యమభటా బహు భర్తయంతి

కర్షంతి యత్ర పథి పాశశయై ర్యదా మామ్ |

ఏకాకినం పరవశం చకితం దయాళో

లక్ష్మీనృసింహ మమ దేహి కరావలంబం ॥ 14 ||

పదవిభాగము:

బద్ధ్వా, కశైః, యమభటాః, బహు, భర్తయంతి, కర్షంతి, యత్ర, పథి, పాశశయైః, యదా, మామ్, ఏకాకినం, పరవశం, చకితం, దయాళో, లక్ష్మీనృసింహ, మమ, దేహి, కరావలంబం (కర+అవలంబం).

అన్వయము:

దయాళో, యత్ర పథి యమభటాః కశైః బద్ధ్వా, పాశశయైః మాం బహు భర్తయంతి, యదా ఏకాకినం, పరవశం, చకితం (చకితం మాం) లక్ష్మీనృసింహ! మమ కరావలంబం దేహి.

ప్రతి పదార్థము:

దయాళో = దయాస్వరూపుడా, యత్ర = ఎక్కడైతే, పథి = మార్గములో, యమభటాః = యమదూతలు, కశైః = కొరడాలతో, బద్ధ్వా = కట్టి, పాశశయైః = పాశములతో, మాం = నన్ను, బహు = ఎక్కువగా, భర్తయంతి = బెదిరిస్తారో, కర్షంతి = ఈడుస్తారో, యదా = అప్పుడు, ఏకాకినం = ఒంటరినైన, పరవశం = పరాధీనుడైన, చకితం = భయపడిన నాకు, లక్ష్మీనృసింహ = లక్ష్మీనరసింహుడా, మమ = నాకు, కరావలంబం = చేయూతను, దేహి = ప్రసాదింపుము.

తాత్పర్యము:

దయాస్వరూపుడా! ఏ మార్గంలోనైతే యమదూతలు కొరడాలతో కట్టి, పాశములతో నన్ను ఎక్కువగా బెదిరించి, ఈడ్చుకుపోతారో, అప్పుడు ఒంటరినై, పరాధీనుడనై, భయపడిన నాకు ఓ లక్ష్మీనరసింహా! చేయూతను ప్రసాదింపుము.

విశేషములు:

మరణానంతర స్థితిలో యమలోక మార్గంలో భక్తుడు ఎదుర్కొనే భయాలను, యమదూతల హింసను వర్ణిస్తూ, భగవంతుని రక్షణను కోరుతున్నాడు.

---

శ్లోకం 15

అంధస్య మే హృత వివేక మహా ధనస్య

చోరైర్మహాబలిభి రింద్రియ నామధేయైః |

మోహాంధకార కుహరే వినిపాతితస్య

లక్ష్మీనృసింహ మమ దేహి కరావలంబం ॥ 15 ||

పదవిభాగము:

అంధస్య, మే, హృతవివేకమహాధనస్య (హృత + వివేక + మహాధనస్య), చోరైః, మహాబలిభిః, ఇంద్రియ, నామధేయైః, మోహాంధకార (మోహ + అంధకార), కుహరే, వినిపాతితస్య, లక్ష్మీనృసింహ, మమ, దేహి, కరావలంబం (కర+అవలంబం).

అన్వయము:

ఇంద్రియ నామధేయైః మహాబలిభిః చోరైః హృత వివేక మహా ధనస్య అంధస్య మే, మోహాంధకార కుహరే వినిపాతితస్య లక్ష్మీనృసింహ! మమ కరావలంబం దేహి.

ప్రతి పదార్థము:

అంధస్య = గ్రుడ్డివాడనైన, మే = నా యొక్క, హృతవివేకమహాధనస్య = అపహరింపబడిన వివేకమనే గొప్ప ధనము కలవాడిని, చోరైః = దొంగలైన, మహాబలిభిః = గొప్ప బలము కల, ఇంద్రియ = ఇంద్రియములు అనే, నామధేయైః = పేరు కలవానిచే, మోహాంధకార = మోహమనే అంధకారము గల, కుహరే = గుహలో, వినిపాతితస్య = పడవేయబడిన నాకు, లక్ష్మీనృసింహ = లక్ష్మీనరసింహుడా, మమ = నాకు, కరావలంబం = చేయూతను, దేహి = ప్రసాదింపుము.

తాత్పర్యము:

నా వివేకమనే గొప్ప ధనమును, ఇంద్రియములనే గొప్ప బలముగల దొంగలు అపహరించాయి. గ్రుడ్డివాడనై, మోహమనే అంధకారపు గుహలో పడిపోయిన నాకు ఓ లక్ష్మీనరసింహా! చేయూతను ప్రసాదింపుము.

విశేషములు:

ఈ శ్లోకము ఇంద్రియముల వలన కలిగే మోహము, అజ్ఞానమును వివరిస్తుంది. ఇంద్రియాలను దొంగలుగా, వివేకాన్ని ధనంగా, మోహాన్ని గుహగా పోల్చడం ద్వారా జీవి భౌతిక బంధాలలో చిక్కుకున్న తీరును తెలియజేస్తుంది.

---

శ్లోకం 16

లక్ష్మీపతే కమలనాభ సురేశ విష్ణో

వైకుంఠ కృష్ణ మధుసూదన పుష్కరాక్ష |

బ్రహ్మణ్య కేశవ జనార్దన వాసుదేవ

లక్ష్మీనృసింహ మమ దేహి కరావలంబం ॥ 16 ॥

పదవిభాగము:

లక్ష్మీపతే (లక్ష్మీ + పతే), కమలనాభ, సురేశ (సుర + ఈశ), విష్ణో, వైకుంఠ, కృష్ణ, మధుసూదన, పుష్కరాక్ష, బ్రహ్మణ్య, కేశవ, జనార్దన, వాసుదేవ, లక్ష్మీనృసింహ, మమ, దేహి, కరావలంబం (కర+అవలంబం).

అన్వయము:

లక్ష్మీపతే, కమలనాభ, సురేశ, విష్ణో, వైకుంఠ, కృష్ణ, మధుసూదన, పుష్కరాక్ష, బ్రహ్మణ్య, కేశవ, జనార్దన, వాసుదేవ, లక్ష్మీనృసింహ! మమ కరావలంబం దేహి.

ప్రతి పదార్థము:

లక్ష్మీపతే = లక్ష్మీదేవి భర్తయైనవాడా, కమలనాభ = పద్మము నాభియందు కలవాడా, సురేశ = దేవతలకు ప్రభువా, విష్ణో = విష్ణువా, వైకుంఠ = వైకుంఠమున నివసించువాడా, కృష్ణ = కృష్ణుడా, మధుసూదన = మధువును సంహరించినవాడా, పుష్కరాక్ష = పద్మముల వంటి కన్నులు కలవాడా, బ్రహ్మణ్య = బ్రాహ్మణులకు ప్రియమైనవాడా, కేశవ = కేశవుడా, జనార్దన = జనార్దనుడా, వాసుదేవ = వసుదేవుని పుత్రుడా, లక్ష్మీనృసింహ = లక్ష్మీనరసింహుడా, మమ = నాకు, కరావలంబం = చేయూతను, దేహి = ప్రసాదింపుము.

తాత్పర్యము:

ఓ లక్ష్మీదేవి భర్త! పద్మము నాభియందు కలవాడా! దేవతలకు ప్రభువా! విష్ణువా! వైకుంఠమున నివసించువాడా! కృష్ణా! మధువును సంహరించినవాడా! పద్మముల వంటి కన్నులు కలవాడా! బ్రాహ్మణులకు ప్రియమైనవాడా! కేశవా! జనార్దనా! వాసుదేవా! ఓ లక్ష్మీనరసింహా! నాకు చేయూతను ప్రసాదింపుము.

విశేషములు:

ఈ శ్లోకం భగవంతుని వివిధ నామాలు, గుణాలు, అవతారాలను ప్రస్తావిస్తుంది. ఇది ఆయన సర్వవ్యాపకత్వమును, సర్వశక్తిమత్తతను సూచిస్తుంది.

---

శ్లోకం 17

ప్రహ్లాద నారద పరాశర పుండరీక

వ్యాసాంబరీష శుక శౌనక హృన్నివాస |

భక్తానురక్త పరిపాలన పారిజాత

లక్ష్మీనృసింహ మమ దేహి కరావలంబం ॥ 17 ॥

పదవిభాగము:

ప్రహ్లాద, నారద, పరాశర, పుండరీక, వ్యాసాంబరీష (వ్యాస + అంబరీష), శుక, శౌనక, హృన్నివాస (హృత్ + నివాస), భక్తానురక్త (భక్త + అనురక్త), పరిపాలన, పారిజాత, లక్ష్మీనృసింహ, మమ, దేహి, కరావలంబం (కర+అవలంబం).

అన్వయము:

ప్రహ్లాద నారద పరాశర పుండరీక వ్యాసాంబరీష శుక శౌనక హృన్నివాస, భక్తానురక్త, పరిపాలన పారిజాత, లక్ష్మీనృసింహ! మమ కరావలంబం దేహి.

ప్రతి పదార్థము:

ప్రహ్లాద = ప్రహ్లాదుడు, నారద = నారదుడు, పరాశర = పరాశరుడు, పుండరీక = పుండరీకుడు, వ్యాస = వ్యాసుడు, అంబరీష = అంబరీషుడు, శుక = శుకుడు, శౌనక = శౌనకుడు, హృత్ = హృదయములలో, నివాస = నివసించువాడా, భక్తానురక్త = భక్తుల యందు అనురక్తి కలవాడా, పరిపాలన = రక్షించుటలో, పారిజాత = పారిజాత వృక్షము వంటివాడా (కోరికలు తీర్చువాడా), లక్ష్మీనృసింహ = లక్ష్మీనరసింహుడా, మమ = నాకు, కరావలంబం = చేయూతను, దేహి = ప్రసాదింపుము.

తాత్పర్యము:

ప్రహ్లాదుడు, నారదుడు, పరాశరుడు, పుండరీకుడు, వ్యాసుడు, అంబరీషుడు, శుకుడు, శౌనకుడు వంటి మహానుభావుల హృదయములలో నివసించువాడా! భక్తుల యందు అనురక్తి కలవాడా! వారిని రక్షించుటలో పారిజాత వృక్షము వంటివాడా! ఓ లక్ష్మీనరసింహా! నాకు చేయూతను ప్రసాదింపుము.

విశేషములు:

భగవంతుడు తన భక్తుల హృదయాలలో నివసించేవాడని, వారి పట్ల అపారమైన ప్రేమను కలిగి ఉంటాడని, వారి కోరికలను తీర్చే పారిజాత వృక్షము వంటివాడని ఈ శ్లోకం వివరిస్తుంది.

---

శ్లోకం 18

ఏకేన చక్ర మపరేణ కరేణ శంఖం

అన్యేన సింధు తనయా మవలంబ్య తిష్ఠన్ |

వామేతరేణ వరదాభయ హస్తముద్రాం

లక్ష్మీనృసింహ మమ దేహి కరావలంబం ॥ 18 ||

పదవిభాగము:

ఏకేన, చక్రం, అపరేణ, కరేణ, శంఖం, అన్యేన, సింధు, తనయాం, అవలంబ్య, తిష్ఠన్, వామేతరేణ (వామ + ఇతరేణ), వరదాభయ (వరద + అభయ), హస్తముద్రాం, లక్ష్మీనృసింహ, మమ, దేహి, కరావలంబం (కర+అవలంబం).

అన్వయము:

ఏకేన చక్రం, అపరేణ కరేణ శంఖం, అన్యేన సింధు తనయాం అవలంబ్య తిష్ఠన్, వామేతరేణ వరదాభయ హస్తముద్రాం (దర్శయసి) లక్ష్మీనృసింహ! మమ కరావలంబం దేహి.

ప్రతి పదార్థము:

ఏకేన = ఒక చేతితో, చక్రం = చక్రాన్ని, అపరేణ = ఇంకొక, కరేణ = చేతితో, శంఖం = శంఖాన్ని, అన్యేన = మరొక చేతితో, సింధు = సముద్రపు, తనయాం = కుమార్తెయైన లక్ష్మీని, అవలంబ్య = ఆశ్రయించి, తిష్ఠన్ = ఉన్నవాడా, వామేతరేణ = నాలుగవ చేతితో (వామ-ఇతర = ఎడమకానిది, అంటే కుడివైపున ఉన్నది), వరదాభయ = వరములు ఇచ్చుట, భయమును పోగొట్టుట అనే, హస్తముద్రాం = హస్త ముద్రను, (దర్శయసి = చూపువాడా అని భావం), లక్ష్మీనృసింహ = లక్ష్మీనరసింహుడా, మమ = నాకు, కరావలంబం = చేయూతను, దేహి = ప్రసాదింపుము.

తాత్పర్యము:

ఒక చేతిలో చక్రాన్ని, ఇంకొక చేతిలో శంఖాన్ని ధరించి, మరొక చేతితో లక్ష్మీదేవికి ఆశ్రయమిచ్చినవాడా! నాలుగవ చేతితో వరద మరియు అభయ హస్తముద్రలను చూపువాడా! ఓ లక్ష్మీనరసింహా! నాకు చేయూతను ప్రసాదింపుము.

విశేషములు:

ఈ శ్లోకం నరసింహుని చతుర్భుజ రూపాన్ని, ఆయన ఆయుధాలను (చక్రం, శంఖం), లక్ష్మీదేవితో ఆయన అనుబంధాన్ని, మరియు ఆయన వరదాభయ ముద్రలను (భక్తులకు వరాలు ఇచ్చి, భయాలను దూరం చేసే శక్తి) వర్ణిస్తుంది.

---

శ్లోకం 19

ఆద్యంత శూన్య మజ మవ్యయ మప్రమేయం

ఆదిత్య రుద్ర నిగమాది నుత ప్రభావం |

త్వాంభోదిజాస్య మధులోలుప మత్త భృఙ్గమ్

లక్ష్మీనృసింహ మమ దేహి కరావలంబం || 19 ||

పదవిభాగము:

ఆద్యంతశూన్యం (ఆది + అంత + శూన్యం), అజం, అవ్యయం, అప్రమేయం, ఆదిత్య, రుద్ర, నిగమాది, నుత, ప్రభావం, త్వం, అంబోధిజాస్య, మధులోలుప, మత్తభృఙ్గమ్, లక్ష్మీనృసింహ, మమ, దేహి, కరావలంబం (కర+అవలంబం).

అన్వయము:

ఆద్యంత శూన్యం, అజం, అవ్యయం, అప్రమేయం, ఆదిత్య రుద్ర నిగమాది నుత ప్రభావం, అంబోధిజాస్య మధులోలుప మత్త భృఙ్గమ్ త్వం లక్ష్మీనృసింహ! మమ కరావలంబం దేహి.

ప్రతి పదార్థము:

ఆద్యంతశూన్యం = ఆది అంతము లేనివాడా, అజం = పుట్టుక లేనివాడా, అవ్యయం = నాశనము లేనివాడా, అప్రమేయం = కొలవలేనివాడా, ఆదిత్య = సూర్యుడు, రుద్ర = రుద్రులు, నిగమాది = వేదములు మొదలగునవి, నుత = స్తుతించిన, ప్రభావం = గొప్ప శక్తి కలవాడా, త్వం = నీవు, అంబోధిజాస్య = పద్మము నుండి పుట్టిన లక్ష్మీదేవి యొక్క ముఖము అనే, మధులోలుప = తేనెను ఆశించు, మత్తభృఙ్గమ్ = మత్తెక్కిన తుమ్మెద వంటివాడా, లక్ష్మీనృసింహ = లక్ష్మీనరసింహుడా, మమ = నాకు, కరావలంబం = చేయూతను, దేహి = ప్రసాదింపుము.

తాత్పర్యము:

ఆది అంతము లేనివాడా! పుట్టుక లేనివాడా! నాశనము లేనివాడా! కొలవలేనివాడా! సూర్యులు, రుద్రులు, వేదములు మొదలగునవి స్తుతించిన గొప్ప శక్తి కలవాడా! లక్ష్మీదేవి ముఖమనే పద్మములోని తేనెను ఆశించే మత్తెక్కిన తుమ్మెద వంటివాడా! ఓ లక్ష్మీనరసింహా! నాకు చేయూతను ప్రసాదింపుము.

విశేషములు:

భగవంతుని నిర్గుణ, సగుణ రూపాలను ఇందులో వర్ణించబడింది. ఆయన నిరాకారుడై, సర్వవ్యాపకుడై ఉండి కూడా లక్ష్మీదేవితో కూడి ఉంటాడని, ఆమె సౌందర్యాన్ని ఆస్వాదిస్తాడని తెలుస్తుంది.

---

శ్లోకం 20

వారాహ రామ నరసింహ రమాది కాంతా

క్రీడా విలోల విధిశూల సుర ప్రవంద్య |

హంసాత్మకం పరమహంస విహార లీలం

లక్ష్మీనృసింహ మమ దేహి కరావలంబం || 20 ||

పదవిభాగము:

వారాహ, రామ, నరసింహ, రమాది, కాంతా, క్రీడా, విలోల, విధిశూల, సుర, ప్రవంద్య, హంసాత్మకం (హంస + ఆత్మకం), పరమహంస, విహార, లీలం, లక్ష్మీనృసింహ, మమ, దేహి, కరావలంబం (కర+అవలంబం).

అన్వయము:

వారాహ రామ నరసింహ రమాది కాంతా క్రీడా విలోల, విధిశూల సుర ప్రవంద్య, హంసాత్మకం, పరమహంస విహార లీలం లక్ష్మీనృసింహ! మమ కరావలంబం దేహి.

ప్రతి పదార్థము:

వారాహ = వరాహావతారము, రామ = రామావతారము, నరసింహ = నరసింహావతారములలో, రమాది = లక్ష్మి మొదలైన, కాంతా = స్త్రీలతో, క్రీడా = క్రీడించుటలో, విలోల = ఆసక్తి కలవాడా, విధి = బ్రహ్మ, శూల = శివుడు, సుర = దేవతలు, ప్రవంద్య = బాగా స్తుతించుటకు తగినవాడా, హంసాత్మకం = హంస స్వరూపము కలవాడా, పరమహంస = పరమహంసల యొక్క, విహార = విహారము, లీలం = లీలలు కలవాడా, లక్ష్మీనృసింహ = లక్ష్మీనరసింహుడా, మమ = నాకు, కరావలంబం = చేయూతను, దేహి = ప్రసాదింపుము.

తాత్పర్యము:

వరాహ, రామ, నరసింహ అవతారాలలో, లక్ష్మి మొదలైన స్త్రీలతో క్రీడించుటలో ఆసక్తి కలవాడా! బ్రహ్మ, శివుడు, దేవతలు బాగా స్తుతించుటకు తగినవాడా! హంస స్వరూపము కలవాడా! పరమహంసల యొక్క విహార లీలలు కలవాడా! ఓ లక్ష్మీనరసింహా! నాకు చేయూతను ప్రసాదింపుము.

విశేషములు:

ఈ శ్లోకం భగవంతుని వివిధ అవతారాలు, ఆయన లీలలు, దేవతలచే ఆయనకు గల స్తుతిని వివరిస్తుంది. హంస స్వరూపం, పరమహంసల విహార లీలలు ఆయన ఉన్నత ఆధ్యాత్మిక స్థితిని సూచిస్తాయి.

---

శ్లోకం 21

మాతా నృసింహశ్చ పితా నృసింహః

భ్రాతా నృసింహశ్చ సఖా నృసింహః |

విద్యా నృసింహో ద్రవిణం నృసింహః

స్వామీ నృసింహః సకలం నృసింహః ॥ 21 ||

పదవిభాగము:

మాతా, నృసింహశ్చ (నృసింహః + చ), పితా, నృసింహః, భ్రాతా, నృసింహశ్చ (నృసింహః + చ), సఖా, నృసింహః, విద్యా, నృసింహః, ద్రవిణం, నృసింహః, స్వామీ, నృసింహః, సకలం, నృసింహః.

అన్వయము:

నృసింహః మాతా చ, నృసింహః పితా, నృసింహః భ్రాతా చ, నృసింహః సఖా, నృసింహః విద్యా, నృసింహః ద్రవిణం, నృసింహః స్వామీ, నృసింహః సకలం.

ప్రతి పదార్థము:

మాతా = తల్లి, నృసింహశ్చ = నరసింహుడే, పితా = తండ్రి, నృసింహః = నరసింహుడే, భ్రాతా = సోదరుడు, నృసింహశ్చ = నరసింహుడే, సఖా = స్నేహితుడు, నృసింహః = నరసింహుడే, విద్యా = విద్య, నృసింహః = నరసింహుడే, ద్రవిణం = సంపద, నృసింహః = నరసింహుడే, స్వామీ = ప్రభువు, నృసింహః = నరసింహుడే, సకలం = అంతా, నృసింహః = నరసింహుడే.

తాత్పర్యము:

తల్లి నరసింహుడే, తండ్రి నరసింహుడే; సోదరుడు నరసింహుడే, స్నేహితుడు నరసింహుడే. విద్య నరసింహుడే, సంపద నరసింహుడే; ప్రభువు నరసింహుడే, సమస్తం నరసింహుడే.

విశేషములు:

ఈ శ్లోకం భక్తుడు భగవంతుడిని తన సర్వస్వంగా భావించే అనన్య భక్తిని ప్రదర్శిస్తుంది. సమస్త బంధాలు, ఆస్తులు, జ్ఞానం, ఆధారం అన్నీ నరసింహుడే అని ప్రకటించబడింది.

---

శ్లోకం 22

ప్రహ్లాద మానస సరోజ విహార భృంగ

గంగా తరంగ ధవళాంగ రమా స్థితాంగ |

శృంగార సంగర కిరీట లసద్వరాంగ

లక్ష్మీనృసింహ మమ దేహి కరావలంబం ॥ 22 ||

పదవిభాగము:

ప్రహ్లాద, మానస, సరోజ, విహార, భృంగ, గంగా, తరంగ, ధవళాంగ, రమా, స్థితాంగ, శృంగార, సంగర, కిరీట, లసద్వరాంగ, లక్ష్మీనృసింహ, మమ, దేహి, కరావలంబం (కర+అవలంబం).

అన్వయము:

ప్రహ్లాద మానస సరోజ విహార భృంగ, గంగా తరంగ ధవళాంగ, రమా స్థితాంగ, శృంగార సంగర కిరీట లసద్వరాంగ లక్ష్మీనృసింహ! మమ కరావలంబం దేహి.

ప్రతి పదార్థము:

ప్రహ్లాద = ప్రహ్లాదుని యొక్క, మానస = మనస్సు అనే, సరోజ = పద్మమునందు, విహార = విహరించు, భృంగ = తుమ్మెద వంటివాడా, గంగా = గంగా నది యొక్క, తరంగ = అలల వలె, ధవళాంగ = తెల్లని శరీరము కలవాడా, రమా = లక్ష్మీదేవి, స్థితాంగ = శరీరమునందు నివసించువాడా, శృంగార = శృంగారముతో కూడిన, సంగర = యుద్ధములలో, కిరీట = కిరీటముతో, లసత్ = ప్రకాశించుచున్న, వరాంగ = గొప్ప శరీరము కలవాడా, లక్ష్మీనృసింహ = లక్ష్మీనరసింహుడా, మమ = నాకు, కరావలంబం = చేయూతను, దేహి = ప్రసాదింపుము.

తాత్పర్యము:

ప్రహ్లాదుని మనస్సు అనే పద్మమునందు విహరించు తుమ్మెద వంటివాడా! గంగా నది అలల వలె తెల్లని శరీరము కలవాడా! లక్ష్మీదేవి  శరీరమునందు నివసించువాడా! శృంగారముతో కూడిన యుద్ధములలో కిరీటముతో ప్రకాశించుచున్న గొప్ప శరీరము కలవాడా! ఓ లక్ష్మీనరసింహా! నాకు చేయూతను ప్రసాదింపుము.

విశేషములు:

ఈ శ్లోకం నరసింహుని సౌందర్యాన్ని, భక్తులతో ఆయనకున్న అనుబంధాన్ని, ఆయన యుద్ధ నైపుణ్యాన్ని వర్ణిస్తుంది. "గంగా తరంగ ధవళాంగ" అనేది ఆయన పవిత్రమైన, స్వచ్ఛమైన రూపాన్ని సూచిస్తుంది.

---

శ్లోకం 23

శ్రీ శంకరాచార్య రచితం సతతం మనుష్యః

స్తోత్రం పఠేదిహ తు సర్వ గుణ ప్రపన్నమ్ |

సద్యో విముక్త కలుషో మునివర్య గణ్యో

లక్ష్మీపతేః పద ముపైతి స నిర్మలాత్మా || 23 ||

పదవిభాగము:

శ్రీ, శంకరాచార్య, రచితం, సతతం, మనుష్యః, స్తోత్రం, పఠేత్, ఇహ, తు, సర్వగుణప్రపన్నమ్ (సర్వ + గుణ + ప్రపన్నమ్), సద్యో, విముక్త, కలుషో (కలుషః + మునివర్య), మునివర్యగణ్యో (మునివర్య + గణ్యః), లక్ష్మీపతేః, పదం, ఉపైతి, సః, నిర్మలాత్మా.

అన్వయము:

యః మనుష్యః ఇహ తు శంకరాచార్య రచితం, సర్వ గుణ ప్రపన్నమ్ స్తోత్రం సతతం పఠేత్, సః నిర్మలాత్మా సద్యః విముక్త కలుషః, మునివర్య గణ్యః లక్ష్మీపతేః పదం ఉపైతి.

ప్రతి పదార్థము:

యః = ఏ, మనుష్యః = మానవుడు, ఇహ = ఈ లోకమునందు, తు = అయితే, శంకరాచార్య = శంకరాచార్యులచే, రచితం = రచింపబడిన, సర్వగుణప్రపన్నమ్ = అన్ని మంచి గుణములతో కూడినది, స్తోత్రం = స్తోత్రమును, సతతం = నిరంతరము, పఠేత్ = పఠించునో, సః = ఆ, నిర్మలాత్మా = నిర్మలమైన ఆత్మ కలవాడయి, సద్యః = వెంటనే, విముక్త = విముక్తి పొందిన, కలుషః = పాపముల నుండి, మునివర్య = మునులలో శ్రేష్ఠునిగా, గణ్యః = పరిగణింపబడిన, లక్ష్మీపతేః = లక్ష్మీపతి యొక్క, పదం = స్థానమును, ఉపైతి = పొందును.

తాత్పర్యము:

శ్రీ శంకరాచార్యులచే రచింపబడిన, అన్ని మంచి గుణములతో కూడిన ఈ స్తోత్రాన్ని ఏ మానవుడైతే ఈ లోకమునందు నిరంతరము పఠిస్తాడో, ఆ నిర్మలమైన ఆత్మ కలవాడు వెంటనే పాపముల నుండి విముక్తి పొంది, మునులలో శ్రేష్ఠునిగా పరిగణించబడి, లక్ష్మీపతి యొక్క స్థానమును పొందును.

విశేషములు:

ఈ శ్లోకం స్తోత్ర పఠన ఫలశ్రుతిని వివరిస్తుంది. దీనిని పఠించిన వారికి పాప విముక్తి, ముని శ్రేష్ఠత్వము, మరియు మోక్ష ప్రాప్తి కలుగుతాయని చెప్పబడింది.

---

శ్లోకం 24

యన్మాయ యార్జిత వపుః ప్రచుర ప్రవాహ

మగ్నార్త మర్త్య నివహేషు కరావలంబమ్ |

లక్ష్మీనృసింహ చరణాబ్జ మధువ్ర తేన

స్తోత్రం కృతం శుభకరం భువి శంకరేణ ॥ 24 ||

పదవిభాగము:

యన్మాయ (యత్ + మాయయా), ఆర్జిత, వపుః, ప్రచుర, ప్రవాహ, మగ్నార్త (మగ్న + ఆర్త), మర్త్య, నివహేషు, కరావలంబమ్ (కర+అవలంబం), లక్ష్మీనృసింహ, చరణాబ్జ (చరణ + అబ్జ), మధువ్రతేన (మధువ్రత + ఏన), స్తోత్రం, కృతం, శుభకరం, భువి, శంకరేణ.

 

 

 

అన్వయము:

శంకరేణ భువి యత్ మాయయా అర్జిత వపుః, ప్రచుర ప్రవాహ మగ్నార్త మర్త్య నివహేషు కరావలంబమ్, లక్ష్మీనృసింహ చరణాబ్జ మధువ్రతేన శుభకరం స్తోత్రం కృతం.

ప్రతి పదార్థము:

శంకరేణ = శంకరునిచే,  భువి = భూమిపై, యత్ మాయయా = ఏ మాయచే, ఆర్జిత = సంపాదించిన, వపుః = శరీరము కల, ప్రచుర = అధికమైన, ప్రవాహ = ప్రవాహములో, మగ్న = మునిగిన, ఆర్త = దుఃఖితమైన, మర్త్య = మానవ, నివహేషు = సమూహములకు, కరావలంబమ్ = చేయూత నిచ్చునదిగా, లక్ష్మీనృసింహ = లక్ష్మీనరసింహుని, చరణాబ్జ = పాదపద్మములపై, మధువ్రతేన = తుమ్మెద వంటివారిగా చేసి , శుభకరం = శుభములను కలిగించునట్లుగా , స్తోత్రం = స్తోత్రము, కృతం = చేయబడినది.

తాత్పర్యము:

మాయచే సంపాదించిన శరీరము కలవారై, సంసార ప్రవాహంలో మునిగి, దుఃఖితులైన మానవుల సమూహములకు చేయూతనిచ్చుటకు, ఆ లక్ష్మీనరసింహుని పాదపద్మములపై తుమ్మెద వంటివారిగా చేసి శుభములను కలిగించుటకు  శంకరాచార్యునిచే  ఈ స్తోత్రము రచించబడినది.

విశేషములు:

ఈ శ్లోకం ఈ స్తోత్రం యొక్క సృష్టికర్త (శంకరాచార్యులు) మరియు దాని ఉద్దేశ్యాన్ని వివరిస్తుంది. మానవులకు సంసార బంధనాల నుండి విముక్తిని కలిగించడానికి ఇది చేయూతగా రూపొందించబడిందని సూచిస్తుంది.

---

శ్లోకం 25

శ్రీ మన్ నృసింహ విభవే గరుడ ధ్వజాయ

తాపత్రయోపశమనాయ భవౌషధాయ |

తృష్ణాది వృశ్చిక జలాగ్ని భుజంగ రోగ

క్లేశ వ్యయాయ హరయే గురవే నమస్తే || 25 ||

పదవిభాగము:

శ్రీమన్, నృసింహ, విభవే, గరుడధ్వజాయ (గరుడ + ధ్వజాయ), తాపత్రయోపశమనాయ (తాపత్రయ + ఉపశమనాయ), భవౌషధాయ (భవ + ఔషధాయ), తృష్ణాది, వృశ్చిక, జలాగ్ని, భుజంగ, రోగ, క్లేశ, వ్యయాయ, హరయే, గురవే, నమస్తే.

అన్వయము:

శ్రీమన్ నృసింహ విభవే, గరుడ ధ్వజాయ, తాపత్రయోపశమనాయ, భవౌషధాయ, తృష్ణాది వృశ్చిక జలాగ్ని భుజంగ రోగ క్లేశ వ్యయాయ, హరయే, గురవే తే నమః.

ప్రతి పదార్థము:

శ్రీమన్ = లక్ష్మితో కూడిన, నృసింహ = నరసింహుని, విభవే = గొప్పతనముకు, గరుడధ్వజాయ = గరుడుడు జెండాగా కలవానికి, తాపత్రయ = మూడు తాపములను (ఆధ్యాత్మిక, ఆదిభౌతిక, ఆదిదైవిక), ఉపశమనాయ = ఉపశమింపచేయువానికి, భవౌషధాయ = సంసారమనే రోగమునకు ఔషధమైనవానికి, తృష్ణాది = తృష్ణ మొదలైనవి, వృశ్చిక = తేళ్లు, జలాగ్ని = నీరు, అగ్ని, భుజంగ = పాములు, రోగ = రోగములచే కలిగే, క్లేశ = కష్టములను, వ్యయాయ = పోగొట్టువానికి, హరయే = హరియైనవానికి, గురవే = గురువుకు  వంటివానికి, నమస్తే = నీకు నమస్కారము.

తాత్పర్యము:

శ్రీమంతుడైన నరసింహుడవయిన నీ  గొప్పతనమునకు, గరుడుని జెండాగా కలవానికి, మూడు తాపాలను (ఆధ్యాత్మిక, ఆదిభౌతిక, ఆదిదైవిక) ఉపశమింపచేయువానికి, సంసారమనే రోగమునకు ఔషధమైనవానికి, తృష్ణ,  తేళ్లు, నీరు, అగ్ని, పాములు, రోగములు మొదలయిన వానిచే కలుగు కష్టములను పోగొట్టువానికి,  హరియైనవానికి ( తాపమును హరించువానికి)  గురువుకు నీకు( నరసింహస్వామికి) నమస్కారము.

విశేషములు:

ఈ శ్లోకం భగవంతుని సర్వశక్తిమత్తతను, ఆయన ఆశ్రయించిన వారికి తాపత్రయాలను, భవబంధాలను, వివిధ కష్టాలనుండి విముక్తిని కలిగించే సామర్థ్యాన్ని వివరిస్తుంది. గురువుగా, హరిగా ఆయన ప్రాముఖ్యతను నొక్కి చెబుతుంది.

---

అగ్నిప్రమాదాలు, జలగండాలు, శారీరక లేదా మానసిక లోపాలు, మరియు తీవ్రమైన వ్యాధులు మనల్ని పీడించినప్పుడు, శ్రీ శంకరాచార్యులచే రచింపబడిన శ్రీ లక్ష్మీ నృసింహ కరావలంబ స్తోత్రం అత్యద్భుతమైన ఔషధంగా పనిచేస్తుంది.

ఈ స్తోత్రాన్ని నిజమైన భక్తితో, దృఢమైన విశ్వాసంతో చదివినా లేదా విన్నా, ఆ వ్యక్తికి అన్ని శుభాలు కలుగుతాయి. ముఖ్యంగా, ఆరోగ్య సమస్యల నుండి విముక్తి పొంది, సంపూర్ణ ఆరోగ్యం తప్పకుండా లభిస్తుంది. ఈ స్తోత్రం కేవలం రోగాలను నయం చేయడమే కాకుండా, మానసిక ప్రశాంతతను, ఆత్మవిశ్వాసాన్ని కూడా ప్రసాదిస్తుంది. కష్టాల నుండి బయటపడటానికి ఒక దివ్యౌషధంగా ఇది పనిచేస్తుంది.

ఇతి శ్రీ శంకరాచార్య విరచితం శ్రీ లక్ష్మీ నృసింహ కరావలంబ స్తోత్రం సంపూర్ణం

ఓం తత్ సత్