శివపఞ్చాక్షరనక్షత్రమాలాస్తోత్రమ్ – (28 శ్లోకాలు)

 శివ-పఞ్చాక్షర-నక్షత్ర-మాలా-స్తోత్రమ్ – (28 శ్లోకాలు)

శివుని వివిధ గుణ కీర్తన

ఈ స్తోత్రం శివుని అనంతమైన గుణాలను, మహిమలను, రూపాలను, శక్తులను కీర్తిస్తూ, భక్తుడు శివునికి సమర్పించే నమస్కారాలను వివరిస్తుంది. ప్రతి శ్లోకం చివరిలో పునరావృతమయ్యే "నమః శివాయ" మంత్రం ఈ స్తోత్రానికి మరింత ఆధ్యాత్మిక ప్రాముఖ్యతను ఇస్తుంది.

---

1. శ్రీమదాత్మనే గుణైకసిన్ధవే నమః శివాయ

శ్లోకపాఠం: శ్రీమదాత్మనే గుణైకసిన్ధవే నమః శివాయ ధామలేశధూతకోకబన్ధవే నమః శివాయ | నామశేషితానమద్భవాన్ధవే నమః శివాయ పామరేతరప్రధానబన్ధవే నమః శివాయ || ౧ ||

పదవిభాగము: శ్రీమత్ + ఆత్మనే, గుణైక + సిన్ధవే, నమః, శివాయ, ధామ + లేశ + ధూత + కోకబన్ధవే, నమః, శివాయ, నామ + శేషిత + అనమత్ + భవ + అన్ధవే, నమః, శివాయ, పామర + ఇతర + ప్రధాన + బన్ధవే, నమః, శివాయ.

అన్వయము: శ్రీమదాత్మనే, గుణైకసిన్ధవే శివాయ నమః. ధామలేశధూతకోకబన్ధవే శివాయ నమః. నామశేషితానమద్భవాన్ధవే శివాయ నమః. పామరేతరప్రధానబన్ధవే శివాయ నమః.

ప్రతి పదార్థము: శ్రీమదాత్మనే = శుభప్రదమైన ఆత్మ స్వరూపుడికి, గుణైకసిన్ధవే = గుణాలకు ఏకైక సముద్రం వంటివాడికి, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. ధామలేశధూతకోకబన్ధవే = తన తేజస్సు యొక్క కొద్ది భాగంతో సూర్యుడిని (కోకబంధువును) కూడా మించి ప్రకాశించేవాడికి (లేదా సంసారపు చీకటిని పోగొట్టేవాడికి), నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. నామశేషితానమద్భవాన్ధవే = తన నామం స్మరించడం ద్వారా నమస్కరించని వారి భవబంధాలను (సంసార బంధాలను) నాశనం చేసేవాడికి, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. పామరేతరప్రధానబన్ధవే = పామరులు కాని (జ్ఞానులకు), ముఖ్యమైన బంధువు వంటివాడికి, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం.

తాత్పర్యము:శుభప్రదమైన ఆత్మ స్వరూపుడైన, గుణాలకు ఏకైక సముద్రం వంటి శివుడికి నమస్కారం. తన తేజస్సు యొక్క కొద్ది భాగంతో సూర్యుడిని కూడా మించి ప్రకాశించే శివుడికి నమస్కారం. తన నామం స్మరించడం ద్వారా నమస్కరించని వారి సంసార బంధాలను నాశనం చేసే శివుడికి నమస్కారం. జ్ఞానులకు ముఖ్యమైన బంధువు వంటి శివుడికి నమస్కారం.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం శివుని సకల గుణాల నిధిగా, తేజోమయుడిగా, సంసార బంధాలను ఛేదించేవాడిగా, జ్ఞానులకు ఆశ్రయుడిగా కీర్తిస్తుంది.

---

2. కాలభీతవిప్రబాలపాల తే నమః శివాయ

శ్లోకపాఠం: కాలభీతవిప్రబాలపాల తే నమః శివాయ శూలభిన్నదుష్టదక్షఫాల తే నమః శివాయ | మూలకారణాయ కాలకాల తే నమః శివాయ పాలయాధునా దయాలవాల తే నమః శివాయ || ౨ ||

పదవిభాగము: కాల + భీత + విప్ర + బాల + పాల, తే, నమః, శివాయ, శూల + భిన్న + దుష్ట + దక్ష + ఫాల, తే, నమః, శివాయ, మూల + కారణాయ, కాల + కాల, తే, నమః, శివాయ, పాలయ + అధునా, దయా + ఆలు + వాల, తే, నమః, శివాయ.

అన్వయము: కాలభీతవిప్రబాలపాల తే శివాయ నమః. శూలభిన్నదుష్టదక్షఫాల తే శివాయ నమః. మూలకారణాయ కాలకాల తే శివాయ నమః. దయాలవాల తే శివాయ నమః, అధునా పాలయ.

ప్రతి పదార్థము: కాలభీతవిప్రబాలపాల = యముని భయం నుండి బ్రాహ్మణ బాలుడిని (మార్కండేయుడిని) రక్షించినవాడికి, తే = నీకు, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. శూలభిన్నదుష్టదక్షఫాల = శూలంతో దుష్టుడైన దక్షుడి నుదుటిని ఛేదించినవాడికి, తే = నీకు, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. మూలకారణాయ = సమస్త సృష్టికి మూలకారణమైనవాడికి, కాలకాల = కాలాన్ని కూడా సంహరించేవాడికి (మృత్యుంజయుడికి), తే = నీకు, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. పాలయాధునా = ఇప్పుడు రక్షించుము, దయాలవాల = దయకు నిలయమైనవాడికి, తే = నీకు, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం.

తాత్పర్యము:యముని భయం నుండి మార్కండేయుడిని రక్షించినవాడా, నీకు నమస్కారం. శూలంతో దుష్టుడైన దక్షుడి నుదుటిని ఛేదించినవాడా, నీకు నమస్కారం. సమస్త సృష్టికి మూలకారణమైన, కాలాన్ని కూడా సంహరించేవాడా, నీకు నమస్కారం. దయకు నిలయమైనవాడా, నీకు నమస్కారం, ఇప్పుడు నన్ను రక్షించుము.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం శివుని రక్షకత్వాన్ని (మార్కండేయ), సంహారకత్వాన్ని (దక్షయజ్ఞ విధ్వంసం), సర్వకారణత్వాన్ని (మూలకారణాయ), మృత్యుంజయుడిని (కాలకాల) ప్రస్తావిస్తుంది. భక్తుడు తనను రక్షించమని వేడుకుంటాడు.

---

3. ఇష్టవస్తుముఖ్యదానహేతవే నమః శివాయ

శ్లోకపాఠం: ఇష్టవస్తుముఖ్యదానహేతవే నమః శివాయ దుష్టదైత్యవంశధూమకేతవే నమః శివాయ | సృష్టిరక్షణాయ ధర్మసేతవే నమః శివాయ అష్టమూర్తయే వృషేన్ద్రకేతవే నమః శివాయ || ౩ ||

పదవిభాగము: ఇష్ట + వస్తు + ముఖ్య + దాన + హేతవే, నమః, శివాయ, దుష్ట + దైత్య + వంశ + ధూమకేతవే, నమః, శివాయ, సృష్టి + రక్షణాయ, ధర్మ + సేతవే, నమః, శివాయ, అష్ట + మూర్తయే, వృషేన్ద్ర + కేతవే, నమః, శివాయ.

అన్వయము: ఇష్టవస్తుముఖ్యదానహేతవే శివాయ నమః. దుష్టదైత్యవంశధూమకేతవే శివాయ నమః. సృష్టిరక్షణాయ ధర్మసేతవే శివాయ నమః. అష్టమూర్తయే వృషేంద్రకేతవే శివాయ నమః.

ప్రతి పదార్థము: ఇష్టవస్తుముఖ్యదానహేతవే = కోరిన వస్తువులను, ముఖ్యమైన వాటిని ప్రసాదించే కారణమైనవాడికి, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. దుష్టదైత్యవంశధూమకేతవే = దుష్ట రాక్షస వంశానికి ధూమకేతువు (వినాశకారి) వంటివాడికి, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. సృష్టిరక్షణాయ = సృష్టిని రక్షించడం కొరకు, ధర్మసేతవే = ధర్మానికి సేతువు (వంతెన) వంటివాడికి, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. అష్టమూర్తయే = అష్టమూర్తి స్వరూపుడికి, వృషేన్ద్రకేతవే = వృషభం (నంది) ధ్వజంగా కలవాడికి, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం.

తాత్పర్యము:కోరిన వస్తువులను ప్రసాదించే కారణమైన, దుష్ట రాక్షస వంశానికి వినాశకారి అయిన, సృష్టిని రక్షించడం కొరకు ధర్మానికి వంతెన వంటి, అష్టమూర్తి స్వరూపుడైన, వృషభం ధ్వజంగా కల శివుడికి నమస్కారం.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం శివుని వరప్రదాతగా, దుష్టశిక్షకుడిగా, ధర్మరక్షకుడిగా, మరియు అష్టమూర్తి స్వరూపుడిగా కీర్తిస్తుంది. అష్టమూర్తి అనేది శివుని పృథ్వి, జలం, అగ్ని, వాయువు, ఆకాశం, సూర్యుడు, చంద్రుడు, యజమానుడు (ఆత్మ) అనే ఎనిమిది రూపాలను సూచిస్తుంది.

---

4. ఆపదద్రిభేదటఙ్కహస్త తే నమః శివాయ

శ్లోకపాఠం: ఆపదద్రిభేదటఙ్కహస్త తే నమః శివాయ పాపహారిదివ్యసిన్ధుమస్త తే నమః శివాయ | పాపదారిణే లసన్నమస్తతే నమః శివాయ శాపదోషఖణ్డనప్రశస్త తే నమః శివాయ || ౪ ||

పదవిభాగము: ఆపత్ + అద్రి + భేద + టంక + హస్త, తే, నమః, శివాయ, పాప + హారి + దివ్య + సింధు + మస్త, తే, నమః, శివాయ, పాప + దారిణే, లసత్ + నమస్తతే, నమః, శివాయ, శాప + దోష + ఖండన + ప్రశస్త, తే, నమః, శివాయ.

అన్వయము: ఆపదద్రిభేదటఙ్కహస్త తే శివాయ నమః. పాపహారిదివ్యసిన్ధుమస్త తే శివాయ నమః. పాపదారిణే లసన్నమస్తతే శివాయ నమః. శాపదోషఖణ్డనప్రశస్త తే శివాయ నమః.

ప్రతి పదార్థము: ఆపదద్రిభేదటఙ్కహస్త = ఆపదలు అనే పర్వతాలను ఛేదించే గొడ్డలి (టెంకి) చేతిలో కలవాడికి, తే = నీకు, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. పాపహారిదివ్యసిన్ధుమస్త = పాపాలను హరించే దివ్యమైన నది (గంగ) శిరస్సున కలవాడికి, తే = నీకు, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. పాపదారిణే = పాపాలను తొలగించేవాడికి, లసన్నమస్తతే = ప్రకాశించే నమస్కారాలు కలవానికి, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. శాపదోషఖణ్డనప్రశస్త = శాపాల వల్ల కలిగే దోషాలను ఖండించడంలో ప్రసిద్ధుడైనవాడికి, తే = నీకు, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం.

తాత్పర్యము:ఆపదలు అనే పర్వతాలను ఛేదించే గొడ్డలి చేతిలో కలవాడా, నీకు నమస్కారం. పాపాలను హరించే దివ్యమైన గంగ శిరస్సున కలవాడా, నీకు నమస్కారం. పాపాలను తొలగించేవాడా, ప్రకాశించే నమస్కారాలు కలవానికి నీకు నమస్కారం. శాపాల వల్ల కలిగే దోషాలను ఖండించడంలో ప్రసిద్ధుడైనవాడా, నీకు నమస్కారం.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం శివుని ఆపదలను దూరం చేసే శక్తిని, పాపాలను హరించే సామర్థ్యాన్ని (గంగాధర), మరియు శాపాలను తొలగించే గుణాలను కీర్తిస్తుంది.

---

5. వ్యోమకేశ దివ్యభవ్యరూప తే నమః శివాయ

శ్లోకపాఠం: వ్యోమకేశ దివ్యభవ్యరూప తే నమః శివాయ హేమమేదినీధరేన్ద్రచాప తే నమః శివాయ | నామమాత్రదగ్ధసర్వపాప తే నమః శివాయ కామనైకతానహృద్దురాప తే నమః శివాయ || ౫ ||

పదవిభాగము: వ్యోమ + కేశ, దివ్య + భవ్య + రూప, తే, నమః, శివాయ, హేమ + మేదినీధర + ఇన్ద్ర + చాప, తే, నమః, శివాయ, నామ + మాత్ర + దగ్ధ + సర్వ + పాప, తే, నమః, శివాయ, కామనా + ఏక + తాన + హృత్ + దురాప, తే, నమః, శివాయ.

అన్వయము: వ్యోమకేశ, దివ్యభవ్యరూప తే శివాయ నమః. హేమమేదినీధరేన్ద్రచాప తే శివాయ నమః. నామమాత్రదగ్ధసర్వపాప తే శివాయ నమః. కామనైకతానహృద్దురాప తే శివాయ నమః.

ప్రతి పదార్థము: వ్యోమకేశ = ఆకాశం కేశాలుగా కలవాడికి, దివ్యభవ్యరూప = దివ్యమైన, శుభప్రదమైన రూపం కలవాడికి, తే = నీకు, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. హేమమేదినీధరేన్ద్రచాప = బంగారు పర్వతమైన మేరు పర్వతం ధనస్సుగా కలవాడికి, తే = నీకు, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. నామమాత్రదగ్ధసర్వపాప = పేరును స్మరించగానే సమస్త పాపాలను దగ్ధం చేసేవాడికి, తే = నీకు, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. కామనైకతానహృద్దురాప = ఒకే కోరికతో (భక్తితో) ఏకాగ్రమైన హృదయంతో ఉన్నవారికి తప్ప, పొందలేనివాడికి, తే = నీకు, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం.

తాత్పర్యము:ఆకాశం కేశాలుగా కల, దివ్యమైన, శుభప్రదమైన రూపం కలవాడా, నీకు నమస్కారం. బంగారు మేరు పర్వతం ధనస్సుగా కలవాడా, నీకు నమస్కారం. పేరును స్మరించగానే సమస్త పాపాలను దగ్ధం చేసేవాడా, నీకు నమస్కారం. ఒకే కోరికతో (భక్తితో) ఏకాగ్రమైన హృదయంతో ఉన్నవారికి తప్ప పొందలేనివాడా, నీకు నమస్కారం.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం శివుని విశ్వవ్యాప్తమైన రూపం (వ్యోమకేశ), త్రిపురాసుర సంహార ఘట్టం (మేరుచాప), నామ స్మరణ మహిమ, మరియు భక్తికి సులభుడై, భక్తి లేని వారికి దుర్లభుడైన స్వభావం వర్ణించబడింది.

---

6. బ్రహ్మమస్తకావలీనిబద్ధ తే నమః శివాయ

శ్లోకపాఠం: బ్రహ్మమస్తకావలీనిబద్ధ తే నమః శివాయ జిహ్మగేన్ద్రకుణ్డలప్రసిద్ధ తే నమః శివాయ | బ్రహ్మణే ప్రణీతవేదపద్ధతే నమః శివాయ జింహకాలదేహదత్తపద్ధతే నమః శివాయ || ౬ ||

పదవిభాగము: బ్రహ్మ + మస్తక + ఆవలీ + నిబద్ధ, తే, నమః, శివాయ, జిహ్మగ + ఇన్ద్ర + కుండల + ప్రసిద్ధ, తే, నమః, శివాయ, బ్రహ్మణే, ప్రణీత + వేద + పద్ధతే, నమః, శివాయ, జింహ + కాల + దేహ + దత్త + పద్ధతే, నమః, శివాయ.

అన్వయము: బ్రహ్మమస్తకావలీనిబద్ధ తే శివాయ నమః. జిహ్మగేన్ద్రకుణ్డలప్రసిద్ధ తే శివాయ నమః. బ్రహ్మణే ప్రణీతవేదపద్ధతే శివాయ నమః. జింహకాలదేహదత్తపద్ధతే శివాయ నమః.

ప్రతి పదార్థము: బ్రహ్మమస్తకావలీనిబద్ధ = బ్రహ్మ కపాలాల దండలను ధరించినవాడికి, తే = నీకు, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. జిహ్మగేన్ద్రకుణ్డలప్రసిద్ధ = వక్రమైన (వ్యాపించే) పాములకు రాజులైన ఆదిశేష, వాసుకి వంటివి కుండలాలుగా ప్రసిద్ధమైనవాడికి, తే = నీకు, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. బ్రహ్మణే = బ్రహ్మ కొరకు, ప్రణీతవేదపద్ధతే = వేద మార్గాన్ని నిర్మించినవాడికి, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. జింహకాలదేహదత్తపద్ధతే = కుటిలమైన (దుష్ట) యముడి దేహానికి తగిన మార్గాన్ని (శిక్షను) ఇచ్చినవాడికి, తే = నీకు, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం.

తాత్పర్యము:బ్రహ్మ కపాలాల దండలను ధరించినవాడా, నీకు నమస్కారం. పాము రాజులు కుండలాలుగా ప్రసిద్ధమైనవాడా, నీకు నమస్కారం. బ్రహ్మ కొరకు వేద మార్గాన్ని నిర్మించినవాడా, నీకు నమస్కారం. కుటిలమైన యముడి దేహానికి తగిన మార్గాన్ని (శిక్షను) ఇచ్చినవాడా, నీకు నమస్కారం.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం శివుని ఉగ్ర రూపాన్ని (కపాలధారణ), సర్పభూషణాదులను, వేదాల కర్తృత్వాన్ని, మరియు యముడిని నియంత్రించే శక్తిని వివరిస్తుంది.

---

7. కామనాశనాయ శుద్ధకర్మణే నమః శివాయ

శ్లోకపాఠం: కామనాశనాయ శుద్ధకర్మణే నమః శివాయ సామగానజాయమానశర్మణే నమః శివాయ | హేమకాన్తిచాకచక్యవర్మణే నమః శివాయ సామజాసురాఙ్గలబ్ధచర్మణే నమః శివాయ || ౭ ||

పదవిభాగము: కామ + నాశనాయ, శుద్ధ + కర్మణే, నమః, శివాయ, సామ + గాన + జాయమాన + శర్మణే, నమః, శివాయ, హేమ + కాంతి + చాకచక్య + వర్మణే, నమః, శివాయ, సామజ + అసుర + అంగ + లబ్ధ + చర్మణే, నమః, శివాయ.

అన్వయము: కామనాశనాయ శుద్ధకర్మణే శివాయ నమః. సామగానజాయమానశర్మణే శివాయ నమః. హేమకాంతిచాకచక్యవర్మణే శివాయ నమః. సామజాసురాఙ్గలబ్ధచర్మణే శివాయ నమః.

ప్రతి పదార్థము: కామనాశనాయ = మన్మథుడిని నాశనం చేసినవాడికి, శుద్ధకర్మణే = శుద్ధమైన కర్మలు కలవాడికి, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. సామగానజాయమానశర్మణే = సామగానం వల్ల సంతోషించేవాడికి, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. హేమకాన్తిచాకచక్యవర్మణే = బంగారు కాంతి వంటి మెరుపుగల కవచం కలవాడికి, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. సామజాసురాఙ్గలబ్ధచర్మణే = గజాసురుడి శరీరం నుండి పొందిన చర్మం కలవాడికి, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం.

తాత్పర్యము:మన్మథుడిని నాశనం చేసిన, శుద్ధమైన కర్మలు కలవాడికి, నీకు నమస్కారం. సామగానం వల్ల సంతోషించేవాడికి, నీకు నమస్కారం. బంగారు కాంతి వంటి మెరుపుగల కవచం కలవాడికి, నీకు నమస్కారం. గజాసురుడి శరీరం నుండి పొందిన చర్మం కలవాడికి, నీకు నమస్కారం.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం శివుని మన్మథ దహన లీలను, ఆయన కర్మశుద్ధిని, సంగీత ప్రియత్వం (సామగాన ప్రియత్వం), తేజోమయ రూపాన్ని, మరియు గజాసుర సంహారం తర్వాత ధరించిన గజచర్మ వస్త్రాన్ని వర్ణిస్తుంది.

---

8. జన్మమృత్యుఘోరదుఃఖహారిణే నమః శివాయ

శ్లోకపాఠం: జన్మమృత్యుఘోరదుఃఖహారిణే నమః శివాయ చిన్మయైకరూపదేహధారిణే నమః శివాయ | మన్మనోరథావపూర్తికారిణే నమః శివాయ సన్మనోగతాయ కామవైరిణే నమః శివాయ || ౮ ||

పదవిభాగము: జన్మ + మృత్యు + ఘోర + దుఃఖ + హారిణే, నమః, శివాయ, చిత్ + మయైక + రూప + దేహ + ధారిణే, నమః, శివాయ, మత్ + మనోరథ + అవ + పూర్తి + కారిణే, నమః, శివాయ, సత్ + మనః + గతాయ, కామ + వైరిణే, నమః, శివాయ.

అన్వయము: జన్మమృత్యుఘోరదుఃఖహారిణే శివాయ నమః. చిన్మయైకరూపదేహధారిణే శివాయ నమః. మన్మనోరథావపూర్తికారిణే శివాయ నమః. సన్మనోగతాయ కామవైరిణే శివాయ నమః.

ప్రతి పదార్థము: జన్మమృత్యుఘోరదుఃఖహారిణే = జనన మరణాల భయంకరమైన దుఃఖాలను తొలగించేవాడికి, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. చిన్మయైకరూపదేహధారిణే = జ్ఞానమయమైన, ఒకే రూపమైన దేహాన్ని ధరించినవాడికి, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. మన్మనోరథావపూర్తికారిణే = నా మనోరథాలను నెరవేర్చేవాడికి, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. సన్మనోగతాయ = మంచి మనస్సులలో నివసించేవాడికి, కామవైరిణే = మన్మథుడికి శత్రువైనవాడికి, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం.

తాత్పర్యము:జనన మరణాల భయంకరమైన దుఃఖాలను తొలగించేవాడికి, జ్ఞానమయమైన, ఒకే రూపమైన దేహాన్ని ధరించినవాడికి, నా మనోరథాలను నెరవేర్చేవాడికి, మంచి మనస్సులలో నివసించే, మన్మథుడికి శత్రువైన శివుడికి నమస్కారం.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం శివుని మోక్షప్రదాతగా (జన్మమృత్యుదుఃఖహారి), జ్ఞాన స్వరూపుడిగా (చిన్మయైక), కోరికలు తీర్చేవాడిగా (మనోరథపూరణ), మరియు సత్పురుషుల హృదయాలలో నివసించేవాడిగా వర్ణిస్తుంది.

---

9. యక్షరాజబన్ధవే దయాలవే నమః శివాయ

శ్లోకపాఠం: యక్షరాజబన్ధవే దయాలవే నమః శివాయ దక్షపాణిశోభికాఞ్చనాలవే నమః శివాయ | పక్షిరాజవాహహృచ్ఛయాలవే నమః శివాయ అక్షిఫాల వేదపూతతాలవే నమః శివాయ || ౯ ||

పదవిభాగము: యక్ష + రాజ + బన్ధవే, దయా + లవే, నమః, శివాయ, దక్ష + పాణి + శోభి + కాంచన + ఆలవే, నమః, శివాయ, పక్షిరాజ + వాహ + హృత్ + శయ + ఆలవే, నమః, శివాయ, అక్షి + ఫాల, వేద + పూత + తాలవే, నమః, శివాయ.

అన్వయము: యక్షరాజబన్ధవే దయాలవే శివాయ నమః. దక్షపాణిశోభికాంచనాలవే శివాయ నమః. పక్షిరాజవాహహృచ్ఛయాలవే శివాయ నమః. అక్షిఫాల వేదపూతతాలవే శివాయ నమః.

ప్రతి పదార్థము: యక్షరాజబన్ధవే = యక్ష రాజు కుబేరుడికి బంధువు వంటివాడికి, దయాలవే = దయగలవాడికి, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. దక్షపాణిశోభికాఞ్చనాలవే = కుడిచేతిలో శోభిల్లే బంగారు పాత్ర కలవాడికి, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. పక్షిరాజవాహహృచ్ఛయాలవే = పక్షి రాజు గరుత్మంతుడిని వాహనంగా కల విష్ణువు హృదయంలో నివసించేవాడికి (అంటే విష్ణువుకు ప్రియుడైనవాడికి), నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. అక్షిఫాల = నుదుట కన్ను కలవాడికి, వేదపూతతాలవే = వేదాలతో పవిత్రం చేయబడిన లయ (తాళం) కలవాడికి (తాండవంలో), నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం.

తాత్పర్యము:యక్ష రాజు కుబేరుడికి బంధువు వంటివాడా, దయగలవాడా, నీకు నమస్కారం. కుడిచేతిలో శోభిల్లే బంగారు పాత్ర కలవాడా, నీకు నమస్కారం. గరుత్మంతుడిని వాహనంగా కల విష్ణువు హృదయంలో నివసించేవాడా, నీకు నమస్కారం. నుదుట కన్ను కలవాడా, వేదాలతో పవిత్రం చేయబడిన లయ (తాళం) కలవాడా, నీకు నమస్కారం.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం శివుని కుబేరుడితో సంబంధం, ఆయన భిక్షాటన రూపాన్ని (బంగారు పాత్ర), విష్ణువుతో ఆయనకు ఉన్న అనుబంధాన్ని (హృచ్ఛయాలవే), త్రినేత్రం, మరియు తాండవంలో ఆయనకు ఉన్న ప్రావీణ్యాన్ని వివరిస్తుంది.

---

10. దక్షహస్తనిష్ఠజాతవేదసే నమః శివాయ

శ్లోకపాఠం: దక్షహస్తనిష్ఠజాతవేదసే నమః శివాయ అక్షరాత్మనే నమద్బిడౌజసే నమః శివాయ | దీక్షితప్రకాశితాత్మతేజసే నమః శివాయ ఉక్షరాజవాహ తే సతాం గతే నమః శివాయ || ౧౦ ||

పదవిభాగము: దక్ష + హస్త + నిష్ఠ + జాత + వేదసే, నమః, శివాయ, అక్షర + ఆత్మనే, నమత్ + బిడౌజసే, నమః, శివాయ, దీక్షిత + ప్రకాశిత + ఆత్మ + తేజసే, నమః, శివాయ, ఉక్షరాజ + వాహ, తే, సతాం + గతే, నమః, శివాయ.

అన్వయము: దక్షహస్తనిష్ఠజాతవేదసే శివాయ నమః. అక్షరాత్మనే నమద్బిడౌజసే శివాయ నమః. దీక్షితప్రకాశితాత్మతేజసే శివాయ నమః. ఉక్షరాజవాహ తే సతాం గతే శివాయ నమః.

ప్రతి పదార్థము: దక్షహస్తనిష్ఠజాతవేదసే = కుడిచేతిలో ఉన్న అగ్ని కలవాడికి, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. అక్షరాత్మనే = నాశనం లేని ఆత్మ స్వరూపుడికి, నమద్బిడౌజసే = నమస్కరించే ఇంద్రుడు కలవాడికి, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. దీక్షితప్రకాశితాత్మతేజసే = దీక్ష తీసుకున్నవారికి తన ఆత్మతేజస్సును ప్రకాశింపజేసేవాడికి, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. ఉక్షరాజవాహ = వృషభ రాజైన నందిని వాహనంగా కలవాడా, తే = నీకు, సతాం గతే = సజ్జనులకు గతి (ఆశ్రయం) అయినవాడికి, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం.

తాత్పర్యము:కుడిచేతిలో అగ్ని కలవాడికి, నాశనం లేని ఆత్మ స్వరూపుడికి, నమస్కరించే ఇంద్రుడు కలవాడికి, దీక్ష తీసుకున్నవారికి తన ఆత్మతేజస్సును ప్రకాశింపజేసేవాడికి, వృషభ రాజైన నందిని వాహనంగా కల, సజ్జనులకు ఆశ్రయమైన శివుడికి నమస్కారం.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం శివుని అగ్నిధారణ (చేతిలో), ఆయన అక్షరాత్మ తత్త్వాన్ని, ఇంద్రాది దేవతలకు పూజ్యుడని, భక్తులకు జ్ఞాన ప్రదాతగా, మరియు నంది వాహనుడిగా, సజ్జనులకు శరణ్యుడిగా వర్ణిస్తుంది.

11. రాజతాచలేన్ద్రసానువాసినే నమః శివాయ

శ్లోకపాఠం: రాజతాచలేన్ద్రసానువాసినే నమః శివాయ రాజమాననిత్యమన్దహాసినే నమః శివాయ | రాజకోరకావతంస భాసినే నమః శివాయ రాజరాజమిత్రతాప్రకాశినే నమః శివాయ || ౧౧ ||

పదవిభాగము: రాజత + అచల + ఇన్ద్ర + సాను + వాసినే, నమః, శివాయ, రాజమాన + నిత్య + మంద + హాసినే, నమః, శివాయ, రాజ + కోరక + అవతంస + భాసినే, నమః, శివాయ, రాజరాజ + మిత్రతా + ప్రకాశినే, నమః, శివాయ.

అన్వయము: రాజతాచలేన్ద్రసానువాసినే శివాయ నమః. రాజమాననిత్యమన్దహాసినే శివాయ నమః. రాజకోరకావతంస భాసినే శివాయ నమః. రాజరాజమిత్రతాప్రకాశినే శివాయ నమః.

ప్రతి పదార్థము: రాజతాచలేన్ద్రసానువాసినే = వెండి కొండల రాజైన కైలాసం యొక్క శిఖరంపై నివసించేవాడికి, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. రాజమాననిత్యమన్దహాసినే = ప్రకాశించే శాశ్వతమైన చిరునవ్వు కలవాడికి, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. రాజకోరకావతంస భాసినే = చంద్రుని (చంద్రుడు రాజు) మొగ్గ (అర్ధచంద్రుడు) శిరస్సున అలంకరణగా ప్రకాశించేవాడికి, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. రాజరాజమిత్రతాప్రకాశినే = రాజులకు రాజు అయిన కుబేరుడికి స్నేహాన్ని ప్రకాశింపజేసేవాడికి, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం.

తాత్పర్యము: వెండి కొండల రాజైన కైలాసం శిఖరంపై నివసించేవాడికి, ప్రకాశించే శాశ్వతమైన చిరునవ్వు కలవాడికి, చంద్రుడిని శిరస్సున అలంకరణగా ధరించి ప్రకాశించేవాడికి, రాజులకు రాజు అయిన కుబేరుడితో స్నేహాన్ని ప్రకాశింపజేసేవాడికి శివుడికి నమస్కారం.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం శివుని కైలాస నివాసాన్ని, ఆయన ప్రసన్న వదనాన్ని (మందహాసం), చంద్రశేఖరత్వాన్ని, మరియు కుబేరుడితో ఆయన స్నేహాన్ని ప్రస్తావిస్తుంది.

---

12. దీనమానవాలికామధేనవే నమః శివాయ

శ్లోకపాఠం: దీనమానవాలికామధేనవే నమః శివాయ సూనబాణదాహకృత్కృశానవే నమః శివాయ | స్వానురాగభక్తరత్నసానవే నమః శివాయ దానవాన్ధకారచణ్డభానవే నమః శివాయ || ౧౨ ||

పదవిభాగము: దీన + మానవ + ఆవలి + కామధేనవే, నమః, శివాయ, సూన + బాణ + దాహ + కృత్ + కృశానవే, నమః, శివాయ, స్వ + అనురాగ + భక్త + రత్న + సానవే, నమః, శివాయ, దానవ + అంధకార + చండ + భానవే, నమః, శివాయ.

అన్వయము: దీనమానవాలికామధేనవే శివాయ నమః. సూనబాణదాహకృత్కృశానవే శివాయ నమః. స్వానురాగభక్తరత్నసానవే శివాయ నమః. దానవాన్ధకారచణ్డభానవే శివాయ నమః.

ప్రతి పదార్థము: దీనమానవాలికామధేనవే = దీనులైన మానవుల సమూహానికి కోరినవి ఇచ్చే కామధేనువు వంటివాడికి, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. సూనబాణదాహకృత్కృశానవే = పుష్ప బాణాలు కల మన్మథుడిని దహించిన అగ్ని వంటివాడికి, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. స్వ + అనురాగ + భక్త + రత్న + సానవే = తనపై అనురాగం గల భక్తులనే రత్నాలకు సాన (మెరుగు పెట్టేది) వంటివాడికి, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. దానవాన్ధకారచణ్డభానవే = రాక్షసులనే అంధకారానికి ప్రచండమైన సూర్యుడి వంటివాడికి, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం.

తాత్పర్యము: దీనులైన మానవుల కోరికలను తీర్చే కామధేనువు వంటివాడికి, మన్మథుడిని దహించిన అగ్ని వంటివాడికి, తనపై అనురాగం గల భక్తులనే రత్నాలకు మెరుగు పెట్టే సాన వంటివాడికి, రాక్షసులనే అంధకారానికి ప్రచండమైన సూర్యుడి వంటి శివుడికి నమస్కారం.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం శివుని భక్తవత్సలత్వాన్ని (కామధేనువు), మన్మథ దహనాన్ని, భక్తులను తీర్చిదిద్దే గుణాన్ని, మరియు రాక్షస సంహారక శక్తిని వర్ణిస్తుంది.

---

13. సర్వమఙ్గలాకుచాగ్రశాయినే నమః శివాయ

శ్లోకపాఠం: సర్వమఙ్గలాకుచాగ్రశాయినే నమః శివాయ సర్వదేవతాగణాతిశాయినే నమః శివాయ | పూర్వదేవనాశసంవిధాయినే నమః శివాయ సర్వమన్మనోజభఙ్గదాయినే నమః శివాయ || ౧౩ ||

పదవిభాగము: సర్వమఙ్గలా + కుచ + అగ్ర + శాయినే, నమః, శివాయ, సర్వ + దేవతా + గణ + అతిశాయినే, నమః, శివాయ, పూర్వ + దేవ + నాశ + సంవిధాయినే, నమః, శివాయ, సర్వ + మత్ + మనోజ + భంగ + దాయినే, నమః, శివాయ.

అన్వయము: సర్వమఙ్గలాకుచాగ్రశాయినే శివాయ నమః. సర్వదేవతాగణాతిశాయినే శివాయ నమః. పూర్వదేవనాశసంవిధాయినే శివాయ నమః. సర్వమన్మనోజభఙ్గదాయినే శివాయ నమః.

ప్రతి పదార్థము: సర్వమఙ్గలాకుచాగ్రశాయినే = సర్వమంగళ (పార్వతి) యొక్క స్తన అగ్రములపై నివసించేవాడికి, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. సర్వదేవతాగణాతిశాయినే = సమస్త దేవతా గణాలను మించినవాడికి, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. పూర్వదేవనాశసంవిధాయినే = పూర్వ దేవతలకు (దక్షయజ్ఞంలో) నాశనాన్ని కలిగించినవాడికి, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. సర్వమన్మనోజభఙ్గదాయినే = నా సమస్త కోరికలను (మనోజాలను) భంగపరిచేవాడికి (అంటే మోక్షాన్ని ఇచ్చేవాడికి), నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం.

తాత్పర్యము: సర్వమంగళ (పార్వతి) యొక్క స్తన అగ్రములపై నివసించేవాడికి, సమస్త దేవతా గణాలను మించినవాడికి, పూర్వ దేవతలకు (దక్షయజ్ఞంలో) నాశనాన్ని కలిగించినవాడికి, నా సమస్త కోరికలను భంగపరిచే (మోక్షాన్ని ప్రసాదించే) శివుడికి నమస్కారం.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం శివుని అర్థనారీశ్వర తత్త్వాన్ని (పార్వతితో అనుబంధం), ఆయన దేవతలకు అధిపతిత్వాన్ని, దక్షయజ్ఞ విధ్వంసాన్ని, మరియు మోక్షాన్ని ప్రసాదించే శక్తిని వివరిస్తుంది.

---

14. స్తోకభక్తితో’పి భక్తపోషిణే నమః శివాయ

శ్లోకపాఠం: స్తోకభక్తితో’పి భక్తపోషిణే నమః శివాయ మాకరన్దసారవర్షిభాషిణే నమః శివాయ | ఏకబిల్వదానతో’పి తోషిణే నమః శివాయ నైకజన్మపాపజాలశోషిణే నమః శివాయ || ౧౪ ||

పదవిభాగము: స్తోక + భక్తితః + అపి, భక్త + పోషిణే, నమః, శివాయ, మాకరంద + సార + వర్షి + భాషిణే, నమః, శివాయ, ఏక + బిల్వ + దానతః + అపి, తోషిణే, నమః, శివాయ, న + ఏక + జన్మ + పాప + జాల + శోషిణే, నమః, శివాయ.

అన్వయము: స్తోకభక్తితో’పి భక్తపోషిణే శివాయ నమః. మాకరందసారవర్షిభాషిణే శివాయ నమః. ఏకబిల్వదానతో’పి తోషిణే శివాయ నమః. నైకజన్మపాపజాలశోషిణే శివాయ నమః.

ప్రతి పదార్థము: స్తోకభక్తితో’పి = కొద్ది భక్తితో కూడా, భక్తపోషిణే = భక్తులను పోషించేవాడికి, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. మాకరన్దసారవర్షిభాషిణే = మకరందం (పువ్వుల రసం) వంటి సారవంతమైన మాటలు వర్షించేవాడికి, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. ఏకబిల్వదానతో’పి = ఒక బిల్వపత్రం అర్పించినా, తోషిణే = సంతోషించేవాడికి, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. నైకజన్మపాపజాలశోషిణే = అనేక జన్మల పాప సమూహాన్ని హరించేవాడికి, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం.

తాత్పర్యము: కొద్ది భక్తితో కూడా భక్తులను పోషించేవాడికి, మకరందం వంటి సారవంతమైన మాటలు పలికేవాడికి, ఒక బిల్వపత్రం అర్పించినా సంతోషించేవాడికి, అనేక జన్మల పాప సమూహాన్ని హరించే శివుడికి నమస్కారం.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం శివుని సులభ ప్రసన్నత్వాన్ని (కొద్ది భక్తితో, ఒక బిల్వపత్రంతో), ఆయన వాక్కుల మాధుర్యాన్ని, మరియు అనేక జన్మల పాపాలను తొలగించే ఆయన మహిమను వివరిస్తుంది.

---

15. సర్వజీవరక్షణైకశీలినే నమః శివాయ

శ్లోకపాఠం: సర్వజీవరక్షణైకశీలినే నమః శివాయ పార్వతీప్రియాయ భక్తపాలినే నమః శివాయ | దుర్విదగ్ధదైత్యసైన్యదారిణే నమః శివాయ శర్వరీశధారిణే కపాలినే నమః శివాయ || ౧౫ ||

పదవిభాగము: సర్వ + జీవ + రక్షణ + ఏక + శీలినే, నమః, శివాయ, పార్వతీ + ప్రియాయ, భక్త + పాలినే, నమః, శివాయ, దుర్విదగ్ధ + దైత్య + సైన్య + దారిణే, నమః, శివాయ, శర్వరీ + ఈశ + ధారిణే, కపాలినే, నమః, శివాయ.

అన్వయము: సర్వజీవరక్షణైకశీలినే శివాయ నమః. పార్వతీప్రియాయ భక్తపాలినే శివాయ నమః. దుర్విదగ్ధదైత్యసైన్యదారిణే శివాయ నమః. శర్వరీశధారిణే కపాలినే శివాయ నమః.

ప్రతి పదార్థము: సర్వజీవరక్షణైకశీలినే = సమస్త జీవులను రక్షించడమే ఏకైక స్వభావంగా కలవాడికి, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. పార్వతీప్రియాయ = పార్వతికి ప్రియుడైనవాడికి, భక్తపాలినే = భక్తులను పాలించేవాడికి, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. దుర్విదగ్ధదైత్యసైన్యదారిణే = దుష్టమైన రాక్షస సైన్యాలను చీల్చేవాడికి, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. శర్వరీశధారిణే = చంద్రుడిని (రాత్రికి అధిపతి) ధరించినవాడికి, కపాలినే = కపాలాలను ధరించినవాడికి, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం.

తాత్పర్యము: సమస్త జీవులను రక్షించడమే ఏకైక స్వభావంగా కలవాడికి, పార్వతికి ప్రియుడైన, భక్తులను పాలించేవాడికి, దుష్టమైన రాక్షస సైన్యాలను చీల్చేవాడికి, చంద్రుడిని ధరించిన, కపాలాలను ధరించిన శివుడికి నమస్కారం.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం శివుని రక్షణ గుణాన్ని (సర్వజీవరక్షణ), భక్తుల పట్ల ప్రేమను (భక్తపాలి), పార్వతీదేవితో అనుబంధాన్ని, రాక్షస సంహార శక్తిని, మరియు ఆయన విలక్షణమైన రూపాన్ని (చంద్రధారణ, కపాలధారణ) తెలియజేస్తుంది.

---

16. పాహి మాముమామనోజ్ఞదేహ తే నమః శివాయ

శ్లోకపాఠం: పాహి మాముమామనోజ్ఞదేహ తే నమః శివాయ దేహి మే వరం సితాద్రిగేహ తే నమః శివాయ | మోహితర్షికామినీసమూహ తే నమః శివాయ స్వేహితప్రసన్న కామదోహ తే నమః శివాయ || ౧౬ ||

పదవిభాగము: పాహి, మాం + ఉమా + మనోజ్ఞ + దేహ, తే, నమః, శివాయ, దేహి, మే, వరం, సిత + అద్రి + గేహ, తే, నమః, శివాయ, మోహిత + ఋషి + కామినీ + సమూహ, తే, నమః, శివాయ, స్వ + ఈహిత + ప్రసన్న + కామ + దోహ, తే, నమః, శివాయ.

అన్వయము: ఉమామనోజ్ఞదేహ తే శివాయ నమః, మాం పాహి. సితాద్రిగేహ తే శివాయ నమః, మే వరం దేహి. మోహితర్షికామినీసమూహ తే శివాయ నమః. స్వేహితప్రసన్న కామదోహ తే శివాయ నమః.

ప్రతి పదార్థము: పాహి = రక్షించుము, మాం = నన్ను, ఉమామనోజ్ఞదేహ = ఉమాదేవితో మనోజ్ఞమైన దేహం కలవాడికి, తే = నీకు, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. దేహి = ఇవ్వుము, మే = నాకు, వరం = వరాన్ని, సితాద్రిగేహ = తెల్లని కొండ (కైలాసం) నివాసంగా కలవాడికి, తే = నీకు, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. మోహితర్షికామినీసమూహ = మోహింపబడిన ఋషుల భార్యల సమూహం కలవాడికి, తే = నీకు, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. స్వేహితప్రసన్న = తన ఇష్టంతో ప్రసన్నుడైన, కామదోహ = కోరికలను తీర్చేవాడికి, తే = నీకు, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం.

తాత్పర్యము: ఉమాదేవితో మనోజ్ఞమైన దేహం కలవాడా, నీకు నమస్కారం, నన్ను రక్షించుము. తెల్లని కైలాసం నివాసంగా కలవాడా, నీకు నమస్కారం, నాకు వరం ప్రసాదించుము. మోహింపబడిన ఋషుల భార్యల సమూహం కలవాడా, నీకు నమస్కారం. తన ఇష్టంతో ప్రసన్నుడై కోరికలను తీర్చేవాడా, నీకు నమస్కారం.

విశేషములు: ఈ శ్లోకంలో శివుని అర్థనారీశ్వర రూపం, కైలాస నివాసం, వరాన్ని ప్రసాదించే శక్తి ప్రస్తావించబడ్డాయి. దారుకావన ఋషుల కామినుల వృత్తాంతం (మోహితర్షికామినీసమూహ) కూడా ఇక్కడ సూచించబడింది.

---

17. మఙ్గలప్రదాయ గోతురఙ్గ తే నమః శివాయ

శ్లోకపాఠం: మఙ్గలప్రదాయ గోతురఙ్గ తే నమః శివాయ గఙ్గయా తరఙ్గితోత్తమాఙ్గ తే నమః శివాయ | సఙ్గరప్రవృత్తవైరిభఙ్గ తే నమః శివాయ అఙ్గజారయే కరేకురఙ్గ తే నమః శివాయ || ౧౭ ||

పదవిభాగము: మఙ్గల + ప్రదాయ, గో + తురఙ్గ, తే, నమః, శివాయ, గఙ్గయా, తరంగిత + ఉత్తమ + అంగ, తే, నమః, శివాయ, సంగర + ప్రవృత్త + వైరి + భంగ, తే, నమః, శివాయ, అంగజ + అరయే, కరే + కురంగ, తే, నమః, శివాయ.

అన్వయము: మఙ్గలప్రదాయ గోతురఙ్గ తే శివాయ నమః. గఙ్గయా తరఙ్గితోత్తమాఙ్గ తే శివాయ నమః. సఙ్గరప్రవృత్తవైరిభఙ్గ తే శివాయ నమః. అఙ్గజారయే కరేకురఙ్గ తే శివాయ నమః.

ప్రతి పదార్థము: మఙ్గలప్రదాయ = శుభాలను ప్రసాదించేవాడికి, గోతురఙ్గ = నందిని (ఎద్దును) వాహనంగా కలవాడికి, తే = నీకు, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. గఙ్గయా తరఙ్గితోత్తమాఙ్గ = గంగానదిచే తరంగితమైన (అలలు వేసే) శిరస్సు కలవాడికి, తే = నీకు, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. సఙ్గరప్రవృత్తవైరిభఙ్గ = యుద్ధంలో ప్రవేశించిన శత్రువులను భంగపరిచేవాడికి, తే = నీకు, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. అఙ్గజారయే = మన్మథుడికి శత్రువైనవాడికి, కరేకురఙ్గ = చేతిలో జింకను కలవాడికి, తే = నీకు, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం.

తాత్పర్యము: శుభాలను ప్రసాదించే, నందిని వాహనంగా కలవాడా, నీకు నమస్కారం. గంగానదిచే అలలు వేసే శిరస్సు కలవాడా, నీకు నమస్కారం. యుద్ధంలో ప్రవేశించిన శత్రువులను భంగపరిచేవాడా, నీకు నమస్కారం. మన్మథుడికి శత్రువైన, చేతిలో జింకను కలవాడా, నీకు నమస్కారం.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం శివుని శుభంకరుడిగా, వృషభవాహనుడిగా, గంగాధరుడిగా, శత్రుసంహారకుడిగా, మన్మథ దహనుడిగా, మరియు చేతిలో జింకను ధరించినవాడిగా వర్ణిస్తుంది.

---

18. ఈహితక్షణప్రదానహేతవే నమః శివాయ

శ్లోకపాఠం: ఈహితక్షణప్రదానహేతవే నమః శివాయ ఆహితాగ్నిపాలకోక్షకేతవే నమః శివాయ | దేహకాన్తిధూతరౌప్యధాతవే నమః శివాయ గేహదుఃఖపుఞ్జధూమకేతవే నమః శివాయ || ౧౮ ||

పదవిభాగము: ఈహిత + క్షణ + ప్రదాన + హేతవే, నమః, శివాయ, ఆహితాగ్ని + పాలక + ఉక్ష + కేతవే, నమః, శివాయ, దేహ + కాంతి + ధూత + రౌప్య + ధాతవే, నమః, శివాయ, గేహ + దుఃఖ + పుంజ + ధూమకేతవే, నమః, శివాయ.

అన్వయము: ఈహితక్షణప్రదానహేతవే శివాయ నమః. ఆహితాగ్నిపాలకోక్షకేతవే శివాయ నమః. దేహకాన్తిధూతరౌప్యధాతవే శివాయ నమః. గేహదుఃఖపుంజధూమకేతవే శివాయ నమః.

ప్రతి పదార్థము: ఈహితక్షణప్రదానహేతవే = కోరిన క్షణంలో (వెంటనే) ప్రదానం చేసే కారణమైనవాడికి, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. ఆహితాగ్నిపాలకోక్షకేతవే = గృహస్థ ధర్మంలో అగ్నిని నిరంతరం వెలిగించి పాలించేవాడికి, వృషభం ధ్వజంగా కలవాడికి, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. దేహకాన్తిధూతరౌప్యధాతవే = శరీర కాంతితో వెండిని కూడా మించేవాడికి, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. గేహదుఃఖపుఞ్జధూమకేతవే = గృహస్థ దుఃఖాల సమూహానికి ధూమకేతువు (వినాశకారి) వంటివాడికి, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం.

తాత్పర్యము: కోరిన క్షణంలో ప్రదానం చేసే కారణమైనవాడికి, గృహస్థ ధర్మంలో అగ్నిని నిరంతరం వెలిగించి పాలించే, వృషభం ధ్వజంగా కలవాడికి, శరీర కాంతితో వెండిని కూడా మించేవాడికి, గృహస్థ దుఃఖాల సమూహానికి వినాశకారి అయిన శివుడికి నమస్కారం.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం శివుని వరప్రదాతగా, ధర్మరక్షకుడిగా, ఆయన శుభ్రమైన, ప్రకాశవంతమైన రూపాన్ని, మరియు గృహస్థుల బాధలను తొలగించే గుణాన్ని వివరిస్తుంది.

---

19. త్ర్యక్ష దీనసత్కృపాకటాక్ష తే నమః శివాయ

శ్లోకపాఠం: త్ర్యక్ష దీనసత్కృపాకటాక్ష తే నమః శివాయ దక్షసప్తతన్తునాశదక్ష తే నమః శివాయ | ఋక్షరాజభానుపావకాక్ష తే నమః శివాయ రక్ష మాం ప్రపన్నమాత్రరక్ష తే నమః శివాయ || ౧౯ ||

పదవిభాగము: త్రి + అక్ష, దీన + సత్ + కృపా + కటాక్ష, తే, నమః, శివాయ, దక్ష + సప్త + తన్తు + నాశ + దక్ష, తే, నమః, శివాయ, ఋక్ష + రాజ + భాను + పావక + అక్ష, తే, నమః, శివాయ, రక్ష, మాం, ప్రపన్న + మాత్ర + రక్ష, తే, నమః, శివాయ.

అన్వయము: త్ర్యక్ష, దీనసత్కృపాకటాక్ష తే శివాయ నమః. దక్షసప్తతన్తునాశదక్ష తే శివాయ నమః. ఋక్షరాజభానుపావకాక్ష తే శివాయ నమః. ప్రపన్నమాత్రరక్ష తే శివాయ నమః, మాం రక్ష.

ప్రతి పదార్థము: త్ర్యక్ష = ఓ మూడు కన్నులు కలవాడా!, దీనసత్కృపాకటాక్ష = దీనులపై గొప్ప దయగల కటాక్షం కలవాడికి, తే = నీకు, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. దక్షసప్తతన్తునాశదక్ష = దక్షుడి యొక్క ఏడు యజ్ఞాలను నాశనం చేయడంలో సమర్థుడైనవాడికి, తే = నీకు, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. ఋక్షరాజభానుపావకాక్ష = చంద్రుడు, సూర్యుడు, అగ్ని నేత్రాలుగా కలవాడికి, తే = నీకు, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. రక్ష = రక్షించుము, మాం = నన్ను, ప్రపన్నమాత్రరక్ష = శరణు పొందినవారిని మాత్రమే రక్షించేవాడికి, తే = నీకు, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం.

తాత్పర్యము: ఓ త్రినేత్రా! దీనులపై గొప్ప దయగల కటాక్షం కలవాడా, నీకు నమస్కారం. దక్షుడి ఏడు యజ్ఞాలను నాశనం చేయడంలో సమర్థుడైనవాడా, నీకు నమస్కారం. చంద్రుడు, సూర్యుడు, అగ్ని నేత్రాలుగా కలవాడా, నీకు నమస్కారం. శరణు పొందినవారిని మాత్రమే రక్షించేవాడా, నీకు నమస్కారం, నన్ను రక్షించుము.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం శివుని త్రినేత్రత్వాన్ని, ఆయన కరుణను, దక్షయజ్ఞ విధ్వంసాన్ని, సూర్యచంద్ర అగ్నిరూప నేత్రాలను, మరియు శరణాగత రక్షకుడిగా ఆయన గుణాన్ని వివరిస్తుంది.

---

20. న్యఙ్కుపాణయే శివఙ్కరాయ తే నమః శివాయ

శ్లోకపాఠం: న్యఙ్కుపాణయే శివఙ్కరాయ తే నమః శివాయ సఙ్కటాబ్ధితీర్ణకిఙ్కరాయ తే నమః శివాయ | కఙ్కభీషితాభయఙ్కరాయ తే నమః శివాయ పఙ్కజాననాయ శఙ్కరాయ తే నమః శివాయ || ౨౦ ||

పదవిభాగము: న్యఙ్కు + పాణయే, శివ + ఇంకరాయ, తే, నమః, శివాయ, సఙ్కట + అబ్ధి + తీర్ణ + కిఙ్కరాయ, తే, నమః, శివాయ, కఙ్క + భీషిత + అభయం + కరాయ, తే, నమః, శివాయ, పఙ్కజ + ఆననాయ, శఙ్కరాయ, తే, నమః, శివాయ.

అన్వయము: న్యఙ్కుపాణయే శివఙ్కరాయ తే శివాయ నమః. సఙ్కటాబ్ధితీర్ణకిఙ్కరాయ తే శివాయ నమః. కఙ్కభీషితాభయఙ్కరాయ తే శివాయ నమః. పఙ్కజాననాయ శఙ్కరాయ తే శివాయ నమః.

ప్రతి పదార్థము: న్యఙ్కుపాణయే = చేతిలో జింకను కలవాడికి, శివఙ్కరాయ = శుభాన్ని కలిగించేవాడికి, తే = నీకు, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. సఙ్కటాబ్ధితీర్ణకిఙ్కరాయ = సంకటాల సముద్రాన్ని దాటించిన సేవకుడికి (తన భక్తులకు), తే = నీకు, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. కఙ్కభీషితాభయఙ్కరాయ = గద్దలచే (కరుడుగట్టిన శత్రువులచే) భయపెట్టబడిన వారికి అభయం కలిగించేవాడికి, తే = నీకు, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. పఙ్కజాననాయ = పద్మం వంటి ముఖం కలవాడికి, శఙ్కరాయ = శుభాన్ని కలిగించేవాడికి, తే = నీకు, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం.

తాత్పర్యము: చేతిలో జింకను కల, శుభాన్ని కలిగించేవాడా, నీకు నమస్కారం. సంకటాల సముద్రాన్ని దాటించిన సేవకుడికి (భక్తులకు), నీకు నమస్కారం. గద్దలచే భయపెట్టబడిన వారికి అభయం కలిగించేవాడికి, నీకు నమస్కారం. పద్మం వంటి ముఖం కల, శుభాన్ని కలిగించేవాడా, నీకు నమస్కారం.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం శివుని శుభంకరుడిగా, భక్తుల సంకటాలను దూరం చేసేవాడిగా, అభయం ప్రసాదించేవాడిగా, మరియు సౌమ్య రూపంలో పద్మం వంటి ముఖం కలవాడిగా వర్ణిస్తుంది.

21. కర్మపాశనాశ నీలకణ్ఠ తే నమః శివాయ

శ్లోకపాఠం: కర్మపాశనాశ నీలకణ్ఠ తే నమః శివాయ శర్మదాయ వర్యభస్మకణ్ఠ తే నమః శివాయ | నిర్మమర్షిసేవితోపకణ్ఠ తే నమః శివాయ కుర్మహే నతీర్నమద్వికుణ్ఠ తే నమః శివాయ || ౨౧ ||

పదవిభాగము: కర్మ + పాశ + నాశ, నీల + కంఠ, తే, నమః, శివాయ, శర్మ + దాయ, వర్య + భస్మ + కంఠ, తే, నమః, శివాయ, నిర్మమ + ఋషి + సేవిత + ఉప + కంఠ, తే, నమః, శివాయ, కుర్మహే, నతీః, నమత్ + వికుంఠ, తే, నమః, శివాయ.

అన్వయము: కర్మపాశనాశ నీలకణ్ఠ తే శివాయ నమః. శర్మదాయ వర్యభస్మకణ్ఠ తే శివాయ నమః. నిర్మమర్షిసేవితోపకణ్ఠ తే శివాయ నమః. నమద్వికుణ్ఠ తే శివాయ నమః, (వయం) నతీః కుర్మహే.

ప్రతి పదార్థము: కర్మపాశనాశ = కర్మ బంధాలను నాశనం చేసేవాడికి, నీలకణ్ఠ = నీలకంఠుడికి, తే = నీకు, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. శర్మదాయ = సుఖాన్ని ప్రసాదించేవాడికి, వర్యభస్మకణ్ఠ = శ్రేష్ఠమైన భస్మంతో అలంకరించబడిన కంఠం కలవాడికి, తే = నీకు, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. నిర్మమర్షిసేవితోపకణ్ఠ = నిర్మమత్వంతో కూడిన ఋషులచే సమీపంలో సేవింపబడేవాడికి, తే = నీకు, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. కుర్మహే నతీర్నమద్వికుణ్ఠ = నమస్కరించే విష్ణువు (వైకుంఠంలో ఉండేవాడు) కలవాడికి, నీకు నమస్కారాలు చేస్తున్నాము, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం.

తాత్పర్యము: కర్మ బంధాలను నాశనం చేసే నీలకంఠుడా, నీకు నమస్కారం. సుఖాన్ని ప్రసాదించే, శ్రేష్ఠమైన భస్మంతో అలంకరించబడిన కంఠం కలవాడా, నీకు నమస్కారం. నిర్మమత్వంతో కూడిన ఋషులచే సేవింపబడేవాడా, నీకు నమస్కారం. నమస్కరించే విష్ణువు కలవాడా, నీకు నమస్కారాలు చేస్తున్నాము.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం శివుని కర్మబంధాల నుండి విముక్తిని ప్రసాదించే శక్తిని, ఆయన భస్మధారణ, జ్ఞానులచే పూజ్యత్వాన్ని, మరియు విష్ణువుచేత కూడా నమస్కరింపబడే పరమాత్మ తత్త్వాన్ని వివరిస్తుంది.

---

22. విష్టపాధిపాయ నమ్రవిష్ణవే నమః శివాయ

శ్లోకపాఠం: విష్టపాధిపాయ నమ్రవిష్ణవే నమః శివాయ శిష్టవిప్రహృద్గుహాచరిష్ణవే నమః శివాయ | ఇష్టవస్తునిత్యతుష్టజిష్ణవే నమః శివాయ కష్టనాశనాయ లోకజిష్ణవే నమః శివాయ || ౨౨ ||

పదవిభాగము: విష్టప + అధిపాయ, నమ్ర + విష్ణవే, నమః, శివాయ, శిష్ట + విప్ర + హృత్ + గుహా + చరిష్ణవే, నమః, శివాయ, ఇష్ట + వస్తు + నిత్య + తుష్ట + జిష్ణవే, నమః, శివాయ, కష్ట + నాశనాయ, లోక + జిష్ణవే, నమః, శివాయ.

అన్వయము: విష్టపాధిపాయ నమ్రవిష్ణవే శివాయ నమః. శిష్టవిప్రహృద్గుహాచరిష్ణవే శివాయ నమః. ఇష్టవస్తునిత్యతుష్టజిష్ణవే శివాయ నమః. కష్టనాశనాయ లోకజిష్ణవే శివాయ నమః.

ప్రతి పదార్థము: విష్టపాధిపాయ = లోకాలకు అధిపతి అయినవాడికి, నమ్రవిష్ణవే = నమస్కరించే విష్ణువు కలవాడికి, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. శిష్టవిప్రహృద్గుహాచరిష్ణవే = శిష్టులైన బ్రాహ్మణుల హృదయ గుహలలో నివసించేవాడికి, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. ఇష్టవస్తునిత్యతుష్టజిష్ణవే = కోరిన వస్తువులతో నిత్యం సంతోషించే ఇంద్రుడు కలవాడికి (అంటే ఇంద్రుడు కూడా నిత్యం తృప్తిపరచేవాడికి), నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. కష్టనాశనాయ = కష్టాలను నాశనం చేసేవాడికి, లోకజిష్ణవే = లోకాలను జయించినవాడికి, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం.

తాత్పర్యము: లోకాలకు అధిపతి అయినవాడికి, నమస్కరించే విష్ణువు కలవాడికి, శిష్టులైన బ్రాహ్మణుల హృదయ గుహలలో నివసించేవాడికి, కోరిన వస్తువులతో నిత్యం సంతోషించే ఇంద్రుడు కలవాడికి, కష్టాలను నాశనం చేసే, లోకాలను జయించిన శివుడికి నమస్కారం.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం శివుని విశ్వాధిపత్యాన్ని, విష్ణువుచేత పూజ్యత్వాన్ని, భక్తుల హృదయాలలో నివాసాన్ని, ఇంద్రాది దేవతలచే పూజింపబడే గుణాన్ని, మరియు కష్టాలను తొలగించే శక్తిని ప్రస్తావిస్తుంది.

---

23. అప్రమేయదివ్యసుప్రభావ తే నమః శివాయ

శ్లోకపాఠం: అప్రమేయదివ్యసుప్రభావ తే నమః శివాయ సత్ప్రపన్నరక్షణస్వభావ తే నమః శివాయ | స్వప్రకాశ నిస్తులానుభావ తే నమః శివాయ విప్రడిమ్భదర్శితార్ద్రభావ తే నమః శివాయ || ౨౩ ||

పదవిభాగము: అప్రమేయ + దివ్య + సుప్రభావ, తే, నమః, శివాయ, సత్ + ప్రపన్న + రక్షణ + స్వభావ, తే, నమః, శివాయ, స్వ + ప్రకాశ, నిస్తుల + అనుభావ, తే, నమః, శివాయ, విప్ర + డింభ + దర్శిత + ఆర్ద్ర + భావ, తే, నమః, శివాయ.

అన్వయము: అప్రమేయదివ్యసుప్రభావ తే శివాయ నమః. సత్ప్రపన్నరక్షణస్వభావ తే శివాయ నమః. స్వప్రకాశ నిస్తులానుభావ తే శివాయ నమః. విప్రడిమ్భదర్శితార్ద్రభావ తే శివాయ నమః.

ప్రతి పదార్థము: అప్రమేయదివ్యసుప్రభావ = కొలవలేని దివ్యమైన గొప్ప ప్రభావం కలవాడికి, తే = నీకు, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. సత్ప్రపన్నరక్షణస్వభావ = మంచి భక్తులను రక్షించడమే స్వభావంగా కలవాడికి, తే = నీకు, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. స్వప్రకాశ = స్వయంగా ప్రకాశించేవాడికి, నిస్తులానుభావ = సాటిలేని అనుభవం (జ్ఞానం) కలవాడికి, తే = నీకు, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. విప్రడిమ్భదర్శితార్ద్రభావ = బ్రాహ్మణ బాలుడికి (మార్కండేయుడికి) దయను చూపినవాడికి, తే = నీకు, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం.

తాత్పర్యము: కొలవలేని దివ్యమైన గొప్ప ప్రభావం కలవాడా, నీకు నమస్కారం. మంచి భక్తులను రక్షించడమే స్వభావంగా కలవాడా, నీకు నమస్కారం. స్వయంగా ప్రకాశించే, సాటిలేని అనుభవం (జ్ఞానం) కలవాడా, నీకు నమస్కారం. బ్రాహ్మణ బాలుడికి (మార్కండేయుడికి) దయను చూపినవాడా, నీకు నమస్కారం.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం శివుని అనంతమైన ప్రభావం, భక్తుల పట్ల ఆయన కరుణ, స్వయం ప్రకాశత్వం, అపారమైన జ్ఞానం, మరియు మార్కండేయుడిని రక్షించిన లీల ప్రస్తావించబడ్డాయి.

---

24. సేవకాయ మే మృడ ప్రసీద తే నమః శివాయ

శ్లోకపాఠం: సేవకాయ మే మృడ ప్రసీద తే నమః శివాయ భావలభ్యతావకప్రసాద తే నమః శివాయ | పావకాక్ష దేవపూజ్యపాద తే నమః శివాయ తావకాఙ్ఘ్రిభక్తదత్తమోద తే నమః శివాయ || ౨౪ ||

పదవిభాగము: సేవకాయ, మే, మృడ, ప్రసీద, తే, నమః, శివాయ, భావ + లభ్య + తావక + ప్రసాద, తే, నమః, శివాయ, పావక + అక్ష, దేవ + పూజ్య + పాద, తే, నమః, శివాయ, తావక + అంఘ్రి + భక్త + దత్త + మోద, తే, నమః, శివాయ.

అన్వయము: మృడ, సేవకాయ మే ప్రసీద, తే శివాయ నమః. భావలభ్యతావకప్రసాద తే శివాయ నమః. పావకాక్ష దేవపూజ్యపాద తే శివాయ నమః. తావకాఙ్ఘ్రిభక్తదత్తమోద తే శివాయ నమః.

ప్రతి పదార్థము: సేవకాయ = సేవకుడైన, మే = నాకు, మృడ = ఓ సుఖాన్ని కలిగించేవాడా!, ప్రసీద = ప్రసన్నుడవు కమ్ము, తే = నీకు, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. భావలభ్యతావకప్రసాద = భావంతో (భక్తితో) పొందదగిన నీ ప్రసాదం (అనుగ్రహం) కలవాడికి, తే = నీకు, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. పావకాక్ష = అగ్ని నేత్రం కలవాడికి, దేవపూజ్యపాద = దేవతలచే పూజింపదగిన పాదాలు కలవాడికి, తే = నీకు, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. తావకాఙ్ఘ్రిభక్తదత్తమోద = నీ పాదాలను భక్తితో సేవించే భక్తులకు ఆనందాన్ని ప్రసాదించేవాడికి, తే = నీకు, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం.

తాత్పర్యము: ఓ సుఖాన్ని కలిగించేవాడా! సేవకుడైన నాకు ప్రసన్నుడవు కమ్ము, నీకు నమస్కారం. భావంతో (భక్తితో) పొందదగిన ప్రసాదం కలవాడా, నీకు నమస్కారం. అగ్ని నేత్రం కల, దేవతలచే పూజింపదగిన పాదాలు కలవాడా, నీకు నమస్కారం. నీ పాదాలను భక్తితో సేవించే భక్తులకు ఆనందాన్ని ప్రసాదించేవాడా, నీకు నమస్కారం.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం భక్తుని ప్రార్థనను (ప్రసీద), శివుడు భక్తికి సులభుడని, ఆయన త్రినేత్రత్వాన్ని (పావకాక్ష), దేవతలచే పూజింపబడే గుణాన్ని, మరియు భక్తులకు ఆనందాన్ని ప్రసాదించే స్వభావాన్ని తెలియజేస్తుంది.

---

25. భుక్తిముక్తిదివ్యభోగదాయినే నమః శివాయ

శ్లోకపాఠం: భుక్తిముక్తిదివ్యభోగదాయినే నమః శివాయ శక్తికల్పితప్రపఞ్చభాగినే నమః శివాయ | భక్తసఙ్కటాపహారయోగినే నమః శివాయ యుక్తసన్మనఃసరోజయోగినే నమః శివాయ || ౨౫ ||

పదవిభాగము: భుక్తి + ముక్తి + దివ్య + భోగ + దాయినే, నమః, శివాయ, శక్తి + కల్పిత + ప్రపഞ്ച + భాగినే, నమః, శివాయ, భక్త + సంకట + అపహార + యోగినే, నమః, శివాయ, యుక్త + సత్ + మనః + సరోజ + యోగినే, నమః, శివాయ.

అన్వయము: భుక్తిముక్తిదివ్యభోగదాయినే శివాయ నమః. శక్తికల్పితప్రపఞ్చభాగినే శివాయ నమః. భక్తసఙ్కటాపహారయోగినే శివాయ నమః. యుక్తసన్మనఃసరోజయోగినే శివాయ నమః.

ప్రతి పదార్థము: భుక్తిముక్తిదివ్యభోగదాయినే = భుక్తిని (ఐహిక సుఖాలను), ముక్తిని (మోక్షాన్ని), దివ్యమైన భోగాలను ప్రసాదించేవాడికి, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. శక్తికల్పితప్రపఞ్చభాగినే = శక్తిచే సృష్టించబడిన ప్రపంచంలో భాగాన్ని కలిగి ఉన్నవాడికి (అంటే ప్రపంచంలో అంతర్లీనంగా ఉన్నవాడికి), నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. భక్తసఙ్కటాపహారయోగినే = భక్తుల సంకటాలను పోగొట్టడంలో సమర్థుడైన యోగికి, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. యుక్తసన్మనఃసరోజయోగినే = ఏకాగ్రమైన సజ్జనుల మనస్సు అనే పద్మంలో నివసించే యోగికి, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం.

తాత్పర్యము: భుక్తిని, ముక్తిని, దివ్యమైన భోగాలను ప్రసాదించేవాడికి, శక్తిచే సృష్టించబడిన ప్రపంచంలో అంతర్లీనంగా ఉన్నవాడికి, భక్తుల సంకటాలను పోగొట్టడంలో సమర్థుడైన యోగికి, ఏకాగ్రమైన సజ్జనుల మనస్సు అనే పద్మంలో నివసించే యోగికి శివుడికి నమస్కారం.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం శివుని వరప్రదాతగా, విశ్వకారణుడిగా (శక్తి ద్వారా), సంకటనాశకుడిగా, మరియు యోగుల హృదయాలలో నివసించేవాడిగా వర్ణిస్తుంది.

---

26. అన్తకాన్తకాయ పాపహారిణే నమః శివాయ

శ్లోకపాఠం: అన్తకాన్తకాయ పాపహారిణే నమః శివాయ శన్తమాయ దన్తిచర్మధారిణే నమః శివాయ | సన్తతాశ్రితవ్యథావిదారిణే నమః శివాయ జన్తుజాతనిత్యసౌఖ్యకారిణే నమః శివాయ || ౨౬ ||

పదవిభాగము: అంతక + అంతకాయ, పాప + హారిణే, నమః, శివాయ, శం + తమాయ, దంతి + చర్మ + ధారిణే, నమః, శివాయ, సంతత + ఆశ్రిత + వ్యథా + విదారిణే, నమః, శివాయ, జంతు + జాత + నిత్య + సౌఖ్య + కారిణే, నమః, శివాయ.

అన్వయము: అంతకాంతకాయ పాపహారిణే శివాయ నమః. శంతమాయ దంతిచర్మధారిణే శివాయ నమః. సంతతాశ్రితవ్యథావిదారిణే శివాయ నమః. జంతుజాతనిత్యసౌఖ్యకారిణే శివాయ నమః.

ప్రతి పదార్థము: అన్తకాన్తకాయ = యముడికి కూడా అంతకుడైనవాడికి (మృత్యుంజయుడికి), పాపహారిణే = పాపాలను హరించేవాడికి, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. శన్తమాయ = అత్యంత శాంతమైనవాడికి, దన్తిచర్మధారిణే = ఏనుగు చర్మాన్ని ధరించినవాడికి, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. సన్తతాశ్రితవ్యథావిదారిణే = నిరంతరం ఆశ్రయించిన వారి వ్యథలను (బాధలను) చీల్చేవాడికి, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. జన్తుజాతనిత్యసౌఖ్యకారిణే = సమస్త జీవులకు నిత్య సుఖాన్ని కలిగించేవాడికి, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం.

తాత్పర్యము: యముడికి కూడా అంతకుడైన (మృత్యుంజయుడైన), పాపాలను హరించేవాడికి, అత్యంత శాంతమైన, ఏనుగు చర్మాన్ని ధరించినవాడికి, నిరంతరం ఆశ్రయించిన వారి వ్యథలను చీల్చేవాడికి, సమస్త జీవులకు నిత్య సుఖాన్ని కలిగించే శివుడికి నమస్కారం.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం శివుని మృత్యువుపై విజయాన్ని, పాపహరణ శక్తిని, శాంత స్వరూపాన్ని, గజచర్మధారణను, ఆశ్రయించిన వారి బాధలను దూరం చేసే గుణాన్ని, మరియు జీవులకు సుఖాన్ని ప్రసాదించే స్వభావాన్ని వివరిస్తుంది.

---

27. శూలినే నమో నమః కపాలినే నమః శివాయ

శ్లోకపాఠం: శూలినే నమో నమః కపాలినే నమః శివాయ పాలినే విరిఞ్చిముణ్డమాలినే నమః శివాయ | లీలినే విశేషరుణ్డమాలినే నమః శివాయ శీలినే నమః ప్రపుణ్యశాలినే నమః శివాయ || ౨౭ ||

పదవిభాగము: శూలినే, నమః నమః, కపాలినే, నమః, శివాయ, పాలినే, విరిఞ్చి + ముండ + మాలినే, నమః, శివాయ, లీలినే, విశేష + రుండ + మాలినే, నమః, శివాయ, శీలినే, నమః, ప్రపుణ్య + శాలినే, నమః, శివాయ.

అన్వయము: శూలినే నమః నమః కపాలినే శివాయ నమః. పాలినే విరిఞ్చిముణ్డమాలినే శివాయ నమః. లీలినే విశేషరుణ్డమాలినే శివాయ నమః. శీలినే నమః ప్రపుణ్యశాలినే శివాయ నమః.

ప్రతి పదార్థము: శూలినే = శూలం ధరించినవాడికి, నమః నమః = నమస్కారం, నమస్కారం, కపాలినే = కపాలాలను ధరించినవాడికి, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. పాలినే = పాలించేవాడికి, విరిఞ్చిముణ్డమాలినే = బ్రహ్మ కపాలాల దండలను ధరించినవాడికి, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. లీలినే = లీలలు చేసేవాడికి, విశేషరుణ్డమాలినే = ప్రత్యేకమైన రుండమాలలను (తలకపాలాల దండలను) ధరించినవాడికి, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం. శీలినే = మంచి స్వభావం కలవాడికి, నమః = నమస్కారం, ప్రపుణ్యశాలినే = గొప్ప పుణ్యం కలవాడికి, నమః శివాయ = శివుడికి నమస్కారం.

తాత్పర్యము: శూలం ధరించినవాడికి, కపాలాలను ధరించినవాడికి నమస్కారం, నమస్కారం. పాలించేవాడికి, బ్రహ్మ కపాలాల దండలను ధరించినవాడికి, లీలలు చేసేవాడికి, ప్రత్యేకమైన రుండమాలలను ధరించినవాడికి, మంచి స్వభావం కల, గొప్ప పుణ్యం కల శివుడికి నమస్కారం.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం శివుని ముఖ్య ఆయుధాలు (శూలం), ఆయన భయంకర రూపం (కపాలధారణ, రుండమాల), పాలించే శక్తి, లీలావిలాసాలు, మరియు ఆయన పుణ్య స్వభావం గురించి వివరిస్తుంది.

---

28. శివపఞ్చాక్షరముద్రాచతుష్పదోల్లాసపద్యమణిఘటితామ్

శ్లోకపాఠం: శివపఞ్చాక్షరముద్రాచతుష్పదోల్లాసపద్యమణిఘటితామ్ | నక్షత్రమాలికామిహ దధదుపకణ్ఠం నరో భవేత్సోమః || ౨౮ || || శివపఞ్చాక్షరనక్షత్రమాలాస్తోత్రం సమ్పూర్ణమ్ ||

పదవిభాగము: శివ + పఞ్చాక్షర + ముద్రా + చతుష్పద + ఉల్లాస + పద్య + మణి + ఘటితామ్, నక్షత్ర + మాలికామ్ + ఇహ, దధత్ + ఉప + కంఠం, నరః, భవేత్ + సోమః.

అన్వయము: శివపఞ్చాక్షరముద్రాచతుష్పదోల్లాసపద్యమణిఘటితాం నక్షత్రమాలికామిహ ఉపకణ్ఠం దధత్ నరః సోమః భవేత్.

ప్రతి పదార్థము: శివపఞ్చాక్షరముద్రా = శివ పఞ్చాక్షరి (నమః శివాయ) అనే ముద్రతో కూడిన, చతుష్పదోల్లాస = నాలుగు పాదాలతో (శ్లోక పాదాలతో) ఉల్లాసంగా ఉన్న, పద్యమణిఘటితామ్ = పద్యాలనే రత్నాలతో కూర్చబడిన, నక్షత్రమాలికామ్ = నక్షత్ర మాలికను, ఇహ = ఇక్కడ (ఈ లోకంలో), దధదుపకణ్ఠం = కంఠంలో ధరించిన (అంటే పఠించే), నరః = మానవుడు, భవేత్సోమః = చంద్రుడితో సమానుడవుతాడు (లేదా చంద్రుని వంటి ప్రశాంతతను, ఆనందాన్ని పొందుతాడు).

తాత్పర్యము: "నమః శివాయ" అనే శివ పఞ్చాక్షరీ ముద్రతో కూడిన, నాలుగు పాదాలతో కూర్చబడిన, పద్యాలనే రత్నాలతో అలంకరించబడిన ఈ నక్షత్ర మాలికను ఈ లోకంలో కంఠంలో ధరించిన (అంటే నిరంతరం పఠించే) మానవుడు చంద్రుడితో సమానుడవుతాడు (చంద్రుని వంటి ప్రశాంతతను, ఆనందాన్ని పొందుతాడు).

విశేషములు: ఇది ఈ స్తోత్రం యొక్క ఫలశ్రుతి. ఈ నక్షత్రమాలా స్తోత్రాన్ని పఠించడం ద్వారా లభించే ఫలాన్ని వివరిస్తుంది. శివ పఞ్చాక్షరి మహిమను, ఈ స్తోత్ర పఠనం వల్ల కలిగే శాంతిని, ఆనందాన్ని ఇది సూచిస్తుంది.

---

|| శివపఞ్చాక్షరనక్షత్రమాలాస్తోత్రం సమ్పూర్ణమ్ ||