శివ-పఞ్చాక్షర-స్తోత్రమ్ 05 శ్లోకాలు

 శివ-పఞ్చాక్షర-స్తోత్రమ్ 05 శ్లోకాలు

ఈ స్తోత్రం జగద్గురువు శ్రీ ఆదిశంకరాచార్యులచే రచింపబడినది. ఇది పంచాక్షరీ మహా మంత్రమైన 'నమః శివాయ' లోని ఐదు అక్షరాల (న, మ, శి, వ, య) ప్రాధాన్యతను వివరిస్తూ, శివుని వివిధ రూపాలను, ఆయన మహిమలను, గుణాలను కీర్తిస్తుంది.

---

1. నాగేన్ద్రహారాయ త్రిలోచనాయ

శ్లోకపాఠం: నాగేన్ద్రహారాయ త్రిలోచనాయ భస్మాఙ్గరాగాయ మహేశ్వరాయ ; నిత్యాయ శుద్ధాయ దిగమ్బరాయ తస్మై నకారాయ నమః శివాయ .

పదవిభాగము: నాగేంద్ర + హారాయ, త్రిలోచనాయ, భస్మ + అంగరాగాయ, మహేశ్వరాయ, నిత్యాయ, శుద్ధాయ, దిగంబరాయ, తస్మై, నకారాయ, నమః, శివాయ.

అన్వయము: నాగేంద్రహారాయ, త్రిలోచనాయ, భస్మాంగరాగాయ, మహేశ్వరాయ, నిత్యాయ, శుద్ధాయ, దిగంబరాయ తస్మై నకారాయ శివాయ నమః.

ప్రతి పదార్థము: నాగేంద్రహారాయ = నాగేంద్రుడైన వాసుకిని హారంగా ధరించినవానికి, త్రిలోచనాయ = మూడు కన్నులు కలవానికి (సూర్య, చంద్ర, అగ్ని నేత్రాలు), భస్మాంగరాగాయ = భస్మంతో శరీరం నిండా అలంకరించుకున్నవానికి, మహేశ్వరాయ = గొప్ప ఈశ్వరునికి, నిత్యాయ = శాశ్వతునికి, శుద్ధాయ = స్వచ్ఛమైనవానికి, దిగంబరాయ = దిక్కులే వస్త్రాలుగా కలవానికి (దిక్కులు ఆవరణగా కలవానికి), తస్మై = అట్టి, నకారాయ = 'న' కారం (నమః శివాయలోని 'న' అక్షరం)తో సూచించబడేవానికి, శివాయ = శివునికి, నమః = నమస్కారం.

తాత్పర్యము: నాగేంద్రుడిని హారంగా ధరించిన, మూడు కన్నులు కల, భస్మంతో శరీరాన్ని అలంకరించుకున్న, మహేశ్వరుడు, నిత్యుడు, శుద్ధుడు, దిగంబరుడు అయిన 'న' కార స్వరూపుడైన శివునికి నమస్కారం.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం పంచాక్షరీ మంత్రంలోని మొదటి అక్షరమైన 'న' కారాన్ని సూచిస్తూ, శివుని ముఖ్య లక్షణాలైన నాగభూషణం, త్రినేత్రత్వం, భస్మలేపనం, దిగంబరత్వం వంటి వాటిని వర్ణిస్తుంది. ఇవి శివుని వైరాగ్య భావాన్ని, కాలాతీతత్వాన్ని, సర్వశక్తిమత్తతను సూచిస్తాయి.

---

2. మన్దాకినీసలిలచన్దనచర్చితాయ

శ్లోకపాఠం: మన్దాకినీసలిలచన్దనచర్చితాయ నన్దీశ్వరప్రమథనాథమహేశ్వరాయ ; మన్దారముఖ్యబహుపుష్పసుపూజితాయ తస్మై మకారాయ నమః శివాయ .

పదవిభాగము: మందాకినీ + సలిల + చందన + చర్చితాయ, నందీశ్వర + ప్రమథనాథ + మహేశ్వరాయ, మందారముఖ్య + బహుపుష్ప + సుపూజితాయ, తస్మై, మకారాయ, నమః, శివాయ.

అన్వయము: మందాకినీసలిలచందనచర్చితాయ, నందీశ్వరప్రమథనాథమహేశ్వరాయ, మందారముఖ్యబహుపుష్పసుపూజితాయ తస్మై మకారాయ శివాయ నమః.

ప్రతి పదార్థము: మందాకినీసలిలచందనచర్చితాయ = గంగాజలంతో (మందాకిని నదీ జలంతో), చందనంతో (గంధంతో) పూయబడినవానికి, నందీశ్వరప్రమథనాథమహేశ్వరాయ = నందీశ్వరుడికి, ప్రమథగణాలకు అధిపతి అయిన మహేశ్వరునికి, మందారముఖ్యబహుపుష్పసుపూజితాయ = మందారపువ్వులతో సహా అనేక పుష్పాలతో చక్కగా పూజించబడినవానికి, తస్మై = అట్టి, మకారాయ = 'మ' కారం (నమః శివాయలోని 'మ' అక్షరం)తో సూచించబడేవానికి, శివాయ = శివునికి, నమః = నమస్కారం.

తాత్పర్యము: గంగాజలం, చందనంతో పూయబడిన, నందీశ్వరుడు, ప్రమథగణాలకు అధిపతి అయిన మహేశ్వరుడు, మందార పుష్పాలతో సహా అనేక పుష్పాలతో చక్కగా పూజించబడే 'మ' కార స్వరూపుడైన శివునికి నమస్కారం.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం పంచాక్షరీ మంత్రంలోని రెండవ అక్షరమైన 'మ' కారాన్ని సూచిస్తుంది. శివుని పూజా విధానాన్ని (గంగాజలం, చందనం, పుష్పాలు), ఆయన పరివారాన్ని (నంది, ప్రమథగణాలు) వర్ణిస్తుంది. ఇది శివునిపై భక్తులు చూపే ప్రేమను, ఆయనపై జరిగే ఆరాధనను తెలియజేస్తుంది.

---

3. శివాయ గౌరీవదనారవిన్ద-

శ్లోకపాఠం: శివాయ గౌరీవదనారవిన్ద- సూర్యాయ దక్షాధ్వరనాశకాయ ; శ్రీనీలకణ్ఠాయ వృషధ్వజాయ తస్మై శికారాయ నమః శివాయ .

పదవిభాగము: శివాయ, గౌరీవదనా + అరవింద + సూర్యాయ, దక్ష + అధ్వర + నాశకాయ, శ్రీ + నీలకణ్ఠాయ, వృషధ్వజాయ, తస్మై, శికారాయ, నమః, శివాయ.

అన్వయము: శివాయ, గౌరీవదనారవిందసూర్యాయ, దక్షాధ్వరనాశకాయ, శ్రీనీలకణ్ఠాయ, వృషధ్వజాయ తస్మై శికారాయ శివాయ నమః.

ప్రతి పదార్థము: శివాయ = శివునికి (శుభాన్ని ప్రసాదించేవానికి), గౌరీవదనారవిందసూర్యాయ = గౌరీదేవి ముఖపద్మానికి సూర్యుని వంటివానికి (గౌరీ ముఖం సూర్యకాంతిచే కమలం వలె వికసించేలా చేసేవానికి), దక్షాధ్వరనాశకాయ = దక్షుని యజ్ఞాన్ని నాశనం చేసినవానికి, శ్రీనీలకణ్ఠాయ = శ్రీ నీలకంఠునికి (విషాన్ని సేవించి కంఠం నీలమైనవానికి), వృషధ్వజాయ = వృషభాన్ని ధ్వజంగా కలవానికి, తస్మై = అట్టి, శికారాయ = 'శి' కారం (నమః శివాయలోని 'శి' అక్షరం)తో సూచించబడేవానికి, శివాయ = శివునికి, నమః = నమస్కారం.

తాత్పర్యము: శుభప్రదుడు, గౌరీదేవి ముఖపద్మానికి సూర్యుని వంటివాడు (ఆమెకు ఆనందం కలిగించేవాడు), దక్షుని యజ్ఞాన్ని నాశనం చేసినవాడు, శ్రీ నీలకంఠుడు, వృషభాన్ని ధ్వజంగా కలవాడు అయిన 'శి' కార స్వరూపుడైన శివునికి నమస్కారం.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం పంచాక్షరీ మంత్రంలోని మూడవ అక్షరమైన 'శి' కారాన్ని సూచిస్తుంది. శివునికి పార్వతీదేవి (గౌరి)తో ఉన్న అనుబంధం, ఆయన సంహార లీలలో దక్షయజ్ఞ నాశనం, నీలకంఠత్వం (సముద్ర మథనంలో విషం సేవించడం), వృషభ ధ్వజం వంటి లక్షణాలు వర్ణించబడ్డాయి.

---

4. వసిష్ఠకుమ్భోద్భవగౌతమాది-

శ్లోకపాఠం: వసిష్ఠకుమ్భోద్భవగౌతమాది- మునీన్ద్రదేవార్చితశేఖరాయ ; చన్ద్రార్కవైశ్వానరలోచనాయ తస్మై వకారాయ నమః శివాయ .

పదవిభాగము: వసిష్ఠ + కుంభోద్భవ + గౌతమ + ఆది + మునీంద్ర + దేవ + అర్చిత + శేఖరాయ, చంద్ర + అర్క + వైశ్వానర + లోచనాయ, తస్మై, వకారాయ, నమః, శివాయ.

అన్వయము: వసిష్ఠకుంభోద్భవగౌతమాదిమునీంద్రదేవార్చితశేఖరాయ, చంద్రార్కవైశ్వానరలోచనాయ తస్మై వకారాయ శివాయ నమః.

ప్రతి పదార్థము: వసిష్ఠకుంభోద్భవగౌతమాదిమునీంద్రదేవార్చితశేఖరాయ = వసిష్ఠుడు, అగస్త్యుడు (కుంభోద్భవ), గౌతముడు మొదలైన గొప్ప మునులచే, దేవతలచే పూజింపబడే శిరస్సు కలవానికి, చంద్రార్కవైశ్వానరలోచనాయ = చంద్రుడు, సూర్యుడు, అగ్ని అనే కన్నులు కలవానికి, తస్మై = అట్టి, వకారాయ = 'వ' కారం (నమః శివాయలోని 'వ' అక్షరం)తో సూచించబడేవానికి, శివాయ = శివునికి, నమః = నమస్కారం.

తాత్పర్యము: వసిష్ఠుడు, అగస్త్యుడు, గౌతముడు మొదలైన గొప్ప మునులు, దేవతలచే పూజింపబడే శిరస్సు కలవాడు, చంద్రుడు, సూర్యుడు, అగ్ని అనే కన్నులు కలవాడు అయిన 'వ' కార స్వరూపుడైన శివునికి నమస్కారం.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం పంచాక్షరీ మంత్రంలోని నాలుగవ అక్షరమైన 'వ' కారాన్ని సూచిస్తుంది. శివుని పూజనీయతను, ఆయనను పూజించే మహర్షులను, దేవతలను ప్రస్తావిస్తుంది. ఆయన త్రిలోచనుడని (సూర్య, చంద్ర, అగ్ని కన్నులు) పునరుద్ఘాటించబడింది.

---

5. యక్షస్వరూపాయ జటాధరాయ

శ్లోకపాఠం: యక్షస్వరూపాయ జటాధరాయ పినాకహస్తాయ సనాతనాయ ; దివ్యాయ దేవాయ దిగమ్బరాయ తస్మై యకారాయ నమః శివాయ .

పదవిభాగము: యక్షస్వరూపాయ, జటాధరాయ, పినాకహస్తాయ, సనాతనాయ, దివ్యాయ, దేవాయ, దిగంబరాయ, తస్మై, యకారాయ, నమః, శివాయ.

అన్వయము: యక్షస్వరూపాయ, జటాధరాయ, పినాకహస్తాయ, సనాతనాయ, దివ్యాయ, దేవాయ, దిగంబరాయ తస్మై యకారాయ శివాయ నమః.

ప్రతి పదార్థము: యక్షస్వరూపాయ = యక్ష రూపంలో ఉన్నవానికి (లేదా యక్షులకు అధిపతి అయినవానికి), జటాధరాయ = జటలను ధరించినవానికి, పినాకహస్తాయ = పినాకమనే ధనుస్సును చేతిలో కలవానికి, సనాతనాయ = శాశ్వతునికి, దివ్యాయ = దివ్యమైనవానికి, దేవాయ = దేవునికి, దిగంబరాయ = దిక్కులే వస్త్రాలుగా కలవానికి, తస్మై = అట్టి, యకారాయ = 'య' కారం (నమః శివాయలోని 'య' అక్షరం)తో సూచించబడేవానికి, శివాయ = శివునికి, నమః = నమస్కారం.

తాత్పర్యము: యక్ష స్వరూపుడు, జటలను ధరించినవాడు, పినాకమనే ధనుస్సును చేతిలో కలవాడు, సనాతనుడు, దివ్యుడు, దేవుడు, దిగంబరుడు అయిన 'య' కార స్వరూపుడైన శివునికి నమస్కారం.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం పంచాక్షరీ మంత్రంలోని చివరి అక్షరమైన 'య' కారాన్ని సూచిస్తుంది. శివుని వివిధ రూపాంతరాలను (యక్ష స్వరూపం), ఆయన ఆయుధాన్ని (పినాకం), నిత్యత్వాన్ని (సనాతనం), దిగంబరత్వాన్ని మరోసారి నొక్కి చెబుతుంది. ఈ పంచాక్షరీ మంత్రం యొక్క ప్రతి అక్షరం శివుని ఒక లక్షణాన్ని సూచిస్తూ, భక్తులకు ఆయన సర్వవ్యాపకత్వాన్ని, సర్వశక్తిమత్తతను గుర్తు చేస్తుంది.