సువర్ణమాలాస్తుతిః( 49 శ్లోకాలు)

 సువర్ణ-మాలా-స్తుతిః - బంగారు పూలమాల స్తోత్రం( 49 శ్లోకాలు)

ఈ స్తోత్రం శివుడిని కీర్తిస్తూ, అక్షరమాల క్రమంలో (అ, ఆ, ఇ, ఈ... క, ఖ, గ...) సాగుతుంది. ప్రతి శ్లోకంలోనూ "సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర శరణం మే తవ చరణయుగమ్" (సాంబ సదాశివ శంభో శంకర! నీ పాదయుగళం నాకు శరణు) అనే పల్లవి ఉంటుంది. ఇది శివుని వివిధ గుణగణాలను, లీలలను, మహిమలను స్తుతిస్తుంది, భక్తుడి కోరికలను, ప్రార్థనలను తెలియజేస్తుంది.

1. అథ కథమపి మద్రసనాం త్వద్గుణ-

శ్లోకపాఠం: అథ కథమపి మద్రసనాం త్వద్గుణ- లేశైర్విశోధయామి విభో ; సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర శరణం మే తవ చరణయుగమ్ . ౧ .

పదవిభాగము: అథ, కథం + అపి, మత్ + రసనాం, త్వత్ + గుణ- లేశైః + విశోధయామి, విభో; సామ్బ, సదాశివ, శమ్భో, శంకర, శరణం, మే, తవ, చరణ + యుగమ్.

అన్వయము: విభో, అథ అహం కథమపి త్వద్గుణలేశైర్మద్రసనాం విశోధయామి. సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర, మే తవ చరణయుగమ్ శరణం.

ప్రతి పదార్థము: అథ = ఇప్పుడు, కథమపి = ఏదో విధంగా, మద్రసనాం = నా నాలుకను, త్వద్గుణలేశైః = నీ గుణాల యొక్క కొద్ది భాగాలతో, విశోధయామి = పవిత్రం చేస్తాను, విభో = ఓ ప్రభూ!; సామ్బ = ఉమతో కూడినవాడా, సదాశివ = సదాశివా, శమ్భో = శంభో, శఙ్కర = శంకరా, శరణం = శరణు, మే = నాకు, తవ = నీ యొక్క, చరణయుగమ్ = పాదాల జత.

తాత్పర్యము: ఓ ప్రభూ! ఇప్పుడు నేను ఏదో విధంగా నీ గుణాల యొక్క కొద్ది భాగాలతో నా నాలుకను పవిత్రం చేస్తాను. ఓ సాంబ సదాశివ శంభో శంకర! నీ పాదయుగళం నాకు శరణు.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం స్తోత్రానికి ముందు పలికే ప్రార్థన. తన నాలుకను శివుని గుణగానంతో పవిత్రం చేసుకోవాలనే కోరికను, ఆయన పాదాలపై శరణాగతిని తెలియజేస్తుంది.

---

2. ఆఖణ్డలమదఖణ్డనపణ్డిత

శ్లోకపాఠం: ఆఖణ్డలమదఖణ్డనపణ్డిత తణ్డుప్రియ చణ్డీశ విభో ; సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర శరణం మే తవ చరణయుగమ్ . ౨ .

పదవిభాగము: ఆఖండల + మద + ఖండన + పండిత, తండప్రియ, చండీశ, విభో; సామ్బ, సదాశివ, శమ్భో, శంకర, శరణం, మే, తవ, చరణ + యుగమ్.

అన్వయము: ఆఖణ్డలమదఖణ్డనపణ్డిత, తణ్డుప్రియ, చణ్డీశ విభో! సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర, మే తవ చరణయుగమ్ శరణం.

ప్రతి పదార్థము: ఆఖణ్డలమదఖణ్డనపణ్డిత = ఇంద్రుడి అహంకారాన్ని ఖండించడంలో నిపుణుడా, తణ్డుప్రియ = తండు (నంది)కి ప్రియమైనవాడా, చణ్డీశ = చండికి (దుర్గకు) అధిపతి, విభో = ఓ ప్రభూ!; సామ్బ = ఉమతో కూడినవాడా, సదాశివ = సదాశివా, శమ్భో = శంభో, శఙ్కర = శంకరా, శరణం = శరణు, మే = నాకు, తవ = నీ యొక్క, చరణయుగమ్ = పాదాల జత.

తాత్పర్యము: ఓ ఇంద్రుడి అహంకారాన్ని ఖండించడంలో నిపుణుడా! తండు (నంది)కి ప్రియమైనవాడా! చండికి అధిపతియైన ఓ ప్రభూ! ఓ సాంబ సదాశివ శంభో శంకర! నీ పాదయుగళం నాకు శరణు.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం శివుడిని ఇంద్రుని అహంకారాన్ని అణచినవానిగా, నందికి ప్రియుడిగా, చండికి అధిపతిగా కీర్తిస్తుంది. ఆయన శక్తిని, భక్తుడిపై దయను ప్రస్ఫుటిస్తుంది.

---

3. ఇమచర్మామ్బర శమ్బరరిపువపు-

శ్లోకపాఠం: ఇమచర్మామ్బర శమ్బరరిపువపు- రపహరణోజ్జ్వలనయన విభో ; సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర శరణం మే తవ చరణయుగమ్ . ౩ .

పదవిభాగము: ఇమ + చర్మ + అంబర, శంబర + రిపు + వపుః- అపహరణ + ఉజ్జ్వల + నయన, విభో; సామ్బ, సదాశివ, శమ్భో, శంకర, శరణం, మే, తవ, చరణ + యుగమ్.

అన్వయము: ఇమచర్మామ్బర, శమ్బరరిపువపురపహరణోజ్జ్వలనయన విభో! సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర, మే తవ చరణయుగమ్ శరణం.

ప్రతి పదార్థము: ఇమచర్మామ్బర = ఏనుగు చర్మాన్ని వస్త్రంగా ధరించినవాడా, శమ్బరరిపువపుః- = మన్మథుడి శరీరాన్ని, అపహరణోజ్జ్వలనయన = కాల్చివేసిన ప్రకాశవంతమైన కన్ను (మూడవ కన్ను) కలవాడా, విభో = ఓ ప్రభూ!; సామ్బ = ఉమతో కూడినవాడా, సదాశివ = సదాశివా, శమ్భో = శంభో, శఙ్కర = శంకరా, శరణం = శరణు, మే = నాకు, తవ = నీ యొక్క, చరణయుగమ్ = పాదాల జత.

తాత్పర్యము: ఓ ఏనుగు చర్మాన్ని వస్త్రంగా ధరించినవాడా! మన్మథుడి శరీరాన్ని కాల్చివేసిన ప్రకాశవంతమైన కన్ను కల ఓ ప్రభూ! ఓ సాంబ సదాశివ శంభో శంకర! నీ పాదయుగళం నాకు శరణు.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం శివుని దిగంబర రూపాన్ని, త్రినేత్రుడిని, కామదహనుడిని వర్ణిస్తుంది. ఆయన శక్తిని, వైరాగ్యాన్ని తెలియజేస్తుంది.

---

4. ఈశ గిరీశ నరేశ పరేశ మ-

శ్లోకపాఠం: ఈశ గిరీశ నరేశ పరేశ మ- హేశ బిలేశయభూషణ భో ; సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర శరణం మే తవ చరణయుగమ్ . ౪ .

పదవిభాగము: ఈశ, గిరి + ఈశ, నర + ఈశ, పర + ఈశ, మ- హా + ఈశ, బిల + ఈశయ + భూషణ, భో; సామ్బ, సదాశివ, శమ్భో, శంకర, శరణం, మే, తవ, చరణ + యుగమ్.

అన్వయము: ఈశ, గిరీశ, నరేశ, పరేశ, మహేశ, బిలేశయభూషణ భో! సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర, మే తవ చరణయుగమ్ శరణం.

ప్రతి పదార్థము: ఈశ = ఈశ్వరుడా, గిరీశ = పర్వతాలకు అధిపతి, నరేశ = నరులకు అధిపతి, పరేశ = పరమాధిపతి, మ- హేశ = మహేశ్వరా, బిలేశయభూషణ = పాములను (బిల్వాసాలను) ఆభరణంగా కలవాడా, భో = ఓ స్వామీ!; సామ్బ = ఉమతో కూడినవాడా, సదాశివ = సదాశివా, శమ్భో = శంభో, శఙ్కర = శంకరా, శరణం = శరణు, మే = నాకు, తవ = నీ యొక్క, చరణయుగమ్ = పాదాల జత.

తాత్పర్యము: ఓ ఈశ్వరుడా! పర్వతాలకు అధిపతి! నరులకు అధిపతి! పరమాధిపతి! మహేశ్వరా! పాములను ఆభరణంగా కల ఓ స్వామీ! ఓ సాంబ సదాశివ శంభో శంకర! నీ పాదయుగళం నాకు శరణు.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం శివుడిని సర్వలోకాలకు అధిపతిగా, వివిధ నామాలలో కీర్తిస్తూ, పాములను అభరణంగా ధరించినవానిగా వివరిస్తుంది.

---

5. ఉమయా దివ్యసుమఙ్గలవిగ్రహ-

శ్లోకపాఠం: ఉమయా దివ్యసుమఙ్గలవిగ్రహ- యాలిఙ్గితవామాఙ్గ విభో ; సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర శరణం మే తవ చరణయుగమ్ . ౫ .

పదవిభాగము: ఉమయా, దివ్య + సుమంగళ + విగ్రహ + యా + ఆలింగిత + వామ + అంగ, విభో; సామ్బ, సదాశివ, శమ్భో, శంకర, శరణం, మే, తవ, చరణ + యుగమ్.

అన్వయము: ఉమయా దివ్యసుమఙ్గలవిగ్రహయా ఆలిఙ్గితవామాఙ్గ విభో! సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర, మే తవ చరణయుగమ్ శరణం.

ప్రతి పదార్థము: ఉమయా = ఉమాదేవిచే, దివ్యసుమఙ్గలవిగ్రహయా = దివ్యమైన, శుభకరమైన శరీరం కలదై, ఆలిఙ్గితవామాఙ్గ = కౌగిలించుకోబడిన ఎడమ భాగం కలవాడా, విభో = ఓ ప్రభూ!; సామ్బ = ఉమతో కూడినవాడా, సదాశివ = సదాశివా, శమ్భో = శంభో, శఙ్కర = శంకరా, శరణం = శరణు, మే = నాకు, తవ = నీ యొక్క, చరణయుగమ్ = పాదాల జత.

తాత్పర్యము: ఓ దివ్యమైన, శుభకరమైన శరీరం కల ఉమాదేవిచే ఎడమ భాగం కౌగిలించుకోబడిన ఓ ప్రభూ! ఓ సాంబ సదాశివ శంభో శంకర! నీ పాదయుగళం నాకు శరణు.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం శివుని అర్ధనారీశ్వర రూపాన్ని, ఉమాదేవితో ఆయన అనుబంధాన్ని వివరిస్తుంది. శివశక్తి ఐక్యతను సూచిస్తుంది.

---

6. ఊరీకురు మామజ్ఞమనాథం

శ్లోకపాఠం: ఊరీకురు మామజ్ఞమనాథం దూరీకురు మే దురితం భో ; సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర శరణం మే తవ చరణయుగమ్ . ౬ .

పదవిభాగము: ఊరీకురు, మామ్ + అజ్ఞం + అనాథం, దూరీకురు, మే, దురితం, భో; సామ్బ, సదాశివ, శమ్భో, శంకర, శరణం, మే, తవ, చరణ + యుగమ్.

అన్వయము: భో, అజ్ఞమనాథం మామూరీకురు. మే దురితం దూరీకురు. సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర, మే తవ చరణయుగమ్ శరణం.

ప్రతి పదార్థము: ఊరీకురు = స్వీకరించుము, మామజ్ఞం = నన్ను అజ్ఞానిని, అనాథం = అనాథుడిని, దూరీకురు = దూరం చేయుము, మే = నా, దురితం = పాపాన్ని, భో = ఓ స్వామీ!; సామ్బ = ఉమతో కూడినవాడా, సదాశివ = సదాశివా, శమ్భో = శంభో, శఙ్కర = శంకరా, శరణం = శరణు, మే = నాకు, తవ = నీ యొక్క, చరణయుగమ్ = పాదాల జత.

తాత్పర్యము: ఓ స్వామీ! అజ్ఞానిని, అనాథుడిని అయిన నన్ను స్వీకరించుము. నా పాపాన్ని దూరం చేయుము. ఓ సాంబ సదాశివ శంభో శంకర! నీ పాదయుగళం నాకు శరణు.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం భక్తుని దీనత్వాన్ని, అజ్ఞానాన్ని, అనాథత్వాన్ని తెలియజేస్తుంది. శివుని దయతో తనను స్వీకరించి, పాపాలను తొలగించమని ప్రార్థిస్తాడు.

---

7. R^ఈక్షాధీశకిరీట మహోక్షా-

శ్లోకపాఠం: R^ఈక్షాధీశకిరీట మహోక్షా- రూఢ విధృతరుద్రాక్ష విభో ; సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర శరణం మే తవ చరణయుగమ్ . ౮ .

పదవిభాగము: R^ఈక్షా + అధీశ + కిరీట, మహా + ఉక్షా- ఆరూఢ, విధృత + రుద్ర + అక్ష, విభో; సామ్బ, సదాశివ, శమ్భో, శంకర, శరణం, మే, తవ, చరణ + యుగమ్.

అన్వయము: R^ఈక్షాధీశకిరీట, మహోక్షారూఢ, విధృతరుద్రాక్ష విభో! సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర, మే తవ చరణయుగమ్ శరణం.

ప్రతి పదార్థము: R^ఈక్షాధీశకిరీట = R^ఇక్షుడు (ఒక రుషి లేదా వృషభం పేరు) అధిపతి అయిన కిరీటం కలవాడా (ఇక్కడ R^ఇ అనేది అక్షర క్రమానికి సంబంధించింది, నేరుగా అర్థం ఉండకపోవచ్చు); మహోక్షారూఢ = గొప్ప వృషభాన్ని (నందిని) అధిరోహించినవాడా, విధృతరుద్రాక్ష = రుద్రాక్షలను ధరించినవాడా, విభో = ఓ ప్రభూ!; సామ్బ = ఉమతో కూడినవాడా, సదాశివ = సదాశివా, శమ్భో = శంభో, శఙ్కర = శంకరా, శరణం = శరణు, మే = నాకు, తవ = నీ యొక్క, చరణయుగమ్ = పాదాల జత.

తాత్పర్యము: ఓ R^ఇక్షాధీశ కిరీటం కలవాడా! గొప్ప వృషభాన్ని (నందిని) అధిరోహించినవాడా! రుద్రాక్షలను ధరించిన ఓ ప్రభూ! ఓ సాంబ సదాశివ శంభో శంకర! నీ పాదయుగళం నాకు శరణు.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం శివుని నంది వాహనాన్ని, రుద్రాక్షధారణను ప్రస్తావిస్తుంది. (గమనిక: 'R^ఇక్షాధీశకిరీట' అనే పదబంధం అక్షర మాలకు అనుగుణంగా ఇవ్వబడినది, దీనికి ప్రత్యక్షమైన పౌరాణిక వివరణ ఉండకపోవచ్చు లేదా సూక్ష్మ అర్థం ఉండవచ్చు).

---

8. లృవర్ణద్వన్ద్వమవృన్తసుకుసుమమి-

శ్లోకపాఠం: లృవర్ణద్వన్ద్వమవృన్తసుకుసుమమి- వాఙ్ఘ్రౌ తవార్పయామి విభో ; సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర శరణం మే తవ చరణయుగమ్ . ౯ .

పదవిభాగము: లృ + వర్ణ + ద్వంద్వం + అవృంత + సు + కుసుమమ్ + ఇవ + అంఘ్రౌ, తవ, అర్పయామి, విభో; సామ్బ, సదాశివ, శమ్భో, శంకర, శరణం, మే, తవ, చరణ + యుగమ్.

అన్వయము: విభో, లృవర్ణద్వన్ద్వమవృన్తసుకుసుమమివ తవాఙ్ఘ్రౌ అర్పయామి. సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర, మే తవ చరణయుగమ్ శరణం.

ప్రతి పదార్థము: లృవర్ణద్వన్ద్వం = లృ (లౄ) అనే అక్షరాల జంటను, అవృన్తసుకుసుమమివ = తొడిమ లేని అందమైన పువ్వు వలె, అఙ్ఘ్రౌ = పాదాల వద్ద, తవ = నీ, అర్పయామి = అర్పిస్తున్నాను, విభో = ఓ ప్రభూ!; సామ్బ = ఉమతో కూడినవాడా, సదాశివ = సదాశివా, శమ్భో = శంభో, శఙ్కర = శంకరా, శరణం = శరణు, మే = నాకు, తవ = నీ యొక్క, చరణయుగమ్ = పాదాల జత.

తాత్పర్యము: ఓ ప్రభూ! 'లృ' అనే అక్షరాల జంటను, తొడిమ లేని అందమైన పువ్వు వలె నీ పాదాల వద్ద అర్పిస్తున్నాను. ఓ సాంబ సదాశివ శంభో శంకర! నీ పాదయుగళం నాకు శరణు.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం అక్షరమాల క్రమానికి అనుగుణంగా 'లృ' అక్షరాన్ని శివునికి పుష్పంగా సమర్పిస్తుంది.

---

9. ఏకం సదితి శ్రుత్యా త్వమేవ

శ్లోకపాఠం: ఏకం సదితి శ్రుత్యా త్వమేవ సదసీత్యుపాస్మహే మృడ భో ; సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర శరణం మే తవ చరణయుగమ్ . ౧౦ .

పదవిభాగము: ఏకం, సత్ + ఇతి, శ్రుత్యా, త్వం + ఏవ, సత్ + అసి + ఇతి + ఉపాస్మహే, మృడ, భో; సామ్బ, సదాశివ, శమ్భో, శంకర, శరణం, మే, తవ, చరణ + యుగమ్.

అన్వయము: మృడ, భో, శ్రుత్యా "ఏకం సత్" ఇతి త్వమేవ సదసీత్యుపాస్మహే. సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర, మే తవ చరణయుగమ్ శరణం.

ప్రతి పదార్థము: ఏకం సదితి = "ఒకే సత్ (సత్యం)" అని, శ్రుత్యా = శ్రుతిచే (వేదాలచే), త్వమేవ = నీవే, సదసి = సత్తుగా ఉన్నావు, ఇతి ఉపాస్మహే = అని పూజిస్తున్నాము, మృడ = ఓ సుఖాన్ని ఇచ్చేవాడా, భో = ఓ స్వామీ!; సామ్బ = ఉమతో కూడినవాడా, సదాశివ = సదాశివా, శమ్భో = శంభో, శఙ్కర = శంకరా, శరణం = శరణు, మే = నాకు, తవ = నీ యొక్క, చరణయుగమ్ = పాదాల జత.

తాత్పర్యము: ఓ సుఖాన్ని ఇచ్చే ఓ స్వామీ! శ్రుతి (వేదం) "ఒకే సత్ (సత్యం)" అని చెప్పినట్లు, నీవే సత్తుగా ఉన్నావని మేము పూజిస్తున్నాము. ఓ సాంబ సదాశివ శంభో శంకర! నీ పాదయుగళం నాకు శరణు.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం శివుని పరబ్రహ్మ స్వరూపాన్ని, వేదాల సారాన్ని ప్రస్తావిస్తుంది. శివుడు సత్య స్వరూపుడని, ఆయనను పూజించడం ద్వారా మోక్షం లభిస్తుందని తెలియజేస్తుంది.

---

10. ఐక్యం నిజభక్తేభ్యో వితరసి

శ్లోకపాఠం: ఐక్యం నిజభక్తేభ్యో వితరసి విశ్వమ్భరో’త్ర సాక్షీ భో ; సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర శరణం మే తవ చరణయుగమ్ . ౧౧ .

పదవిభాగము: ఐక్యం, నిజ + భక్తేభ్యః, వితరసి, విశ్వంభరః + అత్ర, సాక్షీ, భో; సామ్బ, సదాశివ, శమ్భో, శంకర, శరణం, మే, తవ, చరణ + యుగమ్.

అన్వయము: భో, త్వం నిజభక్తేభ్య ఐక్యం వితరసి. అత్ర విశ్వంభరః సాక్షీ. సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర, మే తవ చరణయుగమ్ శరణం.

ప్రతి పదార్థము: ఐక్యం = ఐక్యతను (అభేదాన్ని), నిజభక్తేభ్యో = నీ నిజమైన భక్తులకు, వితరసి = ఇస్తావు, విశ్వమ్భరో’త్ర = విశ్వాన్ని ధరించేవాడు (విష్ణువు) ఇక్కడ, సాక్షీ = సాక్షి, భో = ఓ స్వామీ!; సామ్బ = ఉమతో కూడినవాడా, సదాశివ = సదాశివా, శమ్భో = శంభో, శఙ్కర = శంకరా, శరణం = శరణు, మే = నాకు, తవ = నీ యొక్క, చరణయుగమ్ = పాదాల జత.

తాత్పర్యము: ఓ స్వామీ! నీ నిజమైన భక్తులకు నీవు ఐక్యతను (నీతో అభేదాన్ని) ఇస్తావు. దీనికి విశ్వాన్ని ధరించేవాడు (విష్ణువు) ఇక్కడ సాక్షి. ఓ సాంబ సదాశివ శంభో శంకర! నీ పాదయుగళం నాకు శరణు.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం శివుడు తన భక్తులకు మోక్షాన్ని, తనతో ఐక్యతను ప్రసాదిస్తాడని, దీనికి విష్ణువు కూడా సాక్షి అని తెలియజేస్తుంది. శివకేశవుల అభేదాన్ని సూచిస్తుంది.

---

11. ఓమితి తవ నిర్దేష్ట్రీ మాయా-

శ్లోకపాఠం: ఓమితి తవ నిర్దేష్ట్రీ మాయా- ’స్మాకం మృడోపకర్త్రీ భో ; సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర శరణం మే తవ చరణయుగమ్ . ౧౨ .

పదవిభాగము: ఓం + ఇతి, తవ, నిర్దేష్ట్రీ, మాయా- అస్మాకం, మృడ + ఉపకర్త్రీ, భో; సామ్బ, సదాశివ, శమ్భో, శంకర, శరణం, మే, తవ, చరణ + యుగమ్.

అన్వయము: భో, ఓమితి తవ నిర్దేష్ట్రీ మాయాస్మాకం మృడుపకర్త్రీ. సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర, మే తవ చరణయుగమ్ శరణం.

ప్రతి పదార్థము: ఓమితి = "ఓం" అని, తవ = నీ యొక్క, నిర్దేష్ట్రీ = నిర్దేశించే, మాయా = మాయ, అస్మాకం = మాకు, మృడుపకర్త్రీ = సుఖాన్ని (మోక్షాన్ని) కలిగించేది, భో = ఓ స్వామీ!; సామ్బ = ఉమతో కూడినవాడా, సదాశివ = సదాశివా, శమ్భో = శంభో, శఙ్కర = శంకరా, శరణం = శరణు, మే = నాకు, తవ = నీ యొక్క, చరణయుగమ్ = పాదాల జత.

తాత్పర్యము: ఓ స్వామీ! "ఓం" అని నీ నిర్దేశించే మాయ మాకు సుఖాన్ని (మోక్షాన్ని) కలిగించేది. ఓ సాంబ సదాశివ శంభో శంకర! నీ పాదయుగళం నాకు శరణు.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం 'ఓం'కార ప్రాముఖ్యతను, శివుని మాయ శక్తిని వివరిస్తుంది. శివుని మాయ భక్తులకు మోక్షానికి మార్గం చూపుతుందని తెలియజేస్తుంది.

---

12. ఔదాస్యం స్ఫుటయతి విషయేషు ది-

శ్లోకపాఠం: ఔదాస్యం స్ఫుటయతి విషయేషు ది- గమ్బరతా చ తవైవ విభో ; సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర శరణం మే తవ చరణయుగమ్ . ౧౩ .

పదవిభాగము: ఔదాస్యం, స్ఫుటయతి, విషయేషు, దిక్- అంబరతా, చ, తవ + ఏవ, విభో; సామ్బ, సదాశివ, శమ్భో, శంకర, శరణం, మే, తవ, చరణ + యుగమ్.

అన్వయము: విభో, విషయేషు ఔదాస్యం, దిగంబరతా చ తవైవ స్ఫుటయతి. సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర, మే తవ చరణయుగమ్ శరణం.

ప్రతి పదార్థము: ఔదాస్యం = ఉదాసీనతను, స్ఫుటయతి = స్పష్టం చేస్తుంది, విషయేషు = విషయాలపై, దిగమ్బరతా = దిగంబరత్వం, చ = మరియు, తవైవ = నీదే, విభో = ఓ ప్రభూ!; సామ్బ = ఉమతో కూడినవాడా, సదాశివ = సదాశివా, శమ్భో = శంభో, శఙ్కర = శంకరా, శరణం = శరణు, మే = నాకు, తవ = నీ యొక్క, చరణయుగమ్ = పాదాల జత.

తాత్పర్యము: ఓ ప్రభూ! విషయాలపై ఉదాసీనతను, మరియు నీ దిగంబరత్వమే స్పష్టం చేస్తుంది. ఓ సాంబ సదాశివ శంభో శంకర! నీ పాదయుగళం నాకు శరణు.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం శివుని విషయ వైరాగ్యాన్ని, దిగంబర రూపాన్ని వివరిస్తుంది. ఇది ఆయన నిస్సంగత్వాన్ని, ముక్తి స్థితిని సూచిస్తుంది.

---

13. అన్తఃకరణవిశుద్ధిం భక్తిం

శ్లోకపాఠం: అన్తఃకరణవిశుద్ధిం భక్తిం చ త్వయి సతీం ప్రదేహి విభో ; సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర శరణం మే తవ చరణయుగమ్ . ౧౪ .

పదవిభాగము: అంతః + కరణ + విశుద్ధిం, భక్తిం, చ, త్వయి, సతీం, ప్రదేహి, విభో; సామ్బ, సదాశివ, శమ్భో, శంకర, శరణం, మే, తవ, చరణ + యుగమ్.

అన్వయము: విభో, అన్తఃకరణవిశుద్ధిం, త్వయి సతీం భక్తిం చ మే ప్రదేహి. సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర, మే తవ చరణయుగమ్ శరణం.

ప్రతి పదార్థము: అన్తఃకరణవిశుద్ధిం = అంతఃకరణ శుద్ధిని, భక్తిం = భక్తిని, చ = మరియు, త్వయి = నీ యందు, సతీం = ఉన్న, ప్రదేహి = ప్రసాదించుము, విభో = ఓ ప్రభూ!; సామ్బ = ఉమతో కూడినవాడా, సదాశివ = సదాశివా, శమ్భో = శంభో, శఙ్కర = శంకరా, శరణం = శరణు, మే = నాకు, తవ = నీ యొక్క, చరణయుగమ్ = పాదాల జత.

తాత్పర్యము: ఓ ప్రభూ! అంతఃకరణ శుద్ధిని, మరియు నీ యందు దృఢమైన భక్తిని నాకు ప్రసాదించుము. ఓ సాంబ సదాశివ శంభో శంకర! నీ పాదయుగళం నాకు శరణు.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం భక్తుని హృదయ శుద్ధి మరియు దృఢ భక్తి కోరికను తెలియజేస్తుంది. శివుని అనుగ్రహంతోనే ఇవి సాధ్యమవుతాయని ప్రార్థిస్తాడు.

---

14. అస్తోపాధి సమస్తవ్యస్తై

శ్లోకపాఠం: అస్తోపాధి సమస్తవ్యస్తై రూపైర్జగన్మయో’సి విభో ; సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర శరణం మే తవ చరణయుగమ్ . ౧౫ .

పదవిభాగము: అస్త్ + ఉపాధి, సమస్త + వ్యస్తైః, రూపైః + జగత్ + మయః + అసి, విభో; సామ్బ, సదాశివ, శమ్భో, శంకర, శరణం, మే, తవ, చరణ + యుగమ్.

అన్వయము: విభో, అస్తోపాధిః సమస్తవ్యస్తై రూపైర్జగన్మయో’సి. సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర, మే తవ చరణయుగమ్ శరణం.

ప్రతి పదార్థము: అస్తోపాధి = ఉపాధులు లేనివాడా, సమస్తవ్యస్తై = సమస్తంగా (సమిష్టిగా), వ్యస్తంగా (వ్యష్టిగా) ఉన్న, రూపైః = రూపాలతో, జగన్మయో’సి = జగత్తు అంతా నీవే అయి ఉన్నావు, విభో = ఓ ప్రభూ!; సామ్బ = ఉమతో కూడినవాడా, సదాశివ = సదాశివా, శమ్భో = శంభో, శఙ్కర = శంకరా, శరణం = శరణు, మే = నాకు, తవ = నీ యొక్క, చరణయుగమ్ = పాదాల జత.

తాత్పర్యము: ఓ ప్రభూ! నీవు ఉపాధులు లేనివాడివి, సమస్తంగా (సమిష్టిగా), వ్యస్తంగా (వ్యష్టిగా) ఉన్న రూపాలతో జగత్తు అంతా నీవే అయి ఉన్నావు. ఓ సాంబ సదాశివ శంభో శంకర! నీ పాదయుగళం నాకు శరణు.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం శివుని సర్వవ్యాపకత్వాన్ని, నిరుపాధికత్వాన్ని వివరిస్తుంది. ఆయన సమస్త జగత్తుకు మూలమని, ప్రతి రూపంలోనూ ఆయనే ఉన్నాడని తెలియజేస్తుంది.

---

15. కరుణావరుణాలయ మయి దాస ఉ-

శ్లోకపాఠం: కరుణావరుణాలయ మయి దాస ఉ- దాసస్తవోచితో న హి భో ; సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర శరణం మే తవ చరణయుగమ్ . ౧౬ ;

పదవిభాగము: కరుణా + అరణాలయ, మయి, దాసః, ఉ- దాసః, తవ + ఉచితః, న, హి, భో; సామ్బ, సదాశివ, శమ్భో, శంకర, శరణం, మే, తవ, చరణ + యుగమ్.

అన్వయము: కరుణావరుణాలయ, భో, మయి దాసః తవోచితో న హి ఉదాసః. సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర, మే తవ చరణయుగమ్ శరణం.

ప్రతి పదార్థము: కరుణావరుణాలయ = కరుణకు సముద్రం వంటివాడా, మయి = నా విషయంలో, దాస ఉ- = నీ దాసుడిని, దాసస్తవోచితో న హి = నీకు తగినవాడు కాడు కదా, భో = ఓ స్వామీ!; సామ్బ = ఉమతో కూడినవాడా, సదాశివ = సదాశివా, శమ్భో = శంభో, శఙ్కర = శంకరా, శరణం = శరణు, మే = నాకు, తవ = నీ యొక్క, చరణయుగమ్ = పాదాల జత.

తాత్పర్యము: ఓ కరుణకు సముద్రం వంటి ఓ స్వామీ! నీ దాసుడిని అయిన నా విషయంలో ఉదాసీనంగా ఉండటం నీకు తగినది కాదు కదా! ఓ సాంబ సదాశివ శంభో శంకర! నీ పాదయుగళం నాకు శరణు.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం భక్తుడు తనను శివుని దాసుడిగా భావించి, ఆయన కరుణను కోరుకుంటాడు. శివుడు కరుణాసముద్రుడని, తన పట్ల ఉదాసీనంగా ఉండకూడదని ప్రార్థిస్తాడు.

---

16. ఖలసహవాసం విఘటయ ఘటయ స-

శ్లోకపాఠం: ఖలసహవాసం విఘటయ ఘటయ స- తామేవ సఙ్గమనిశం భో ; సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర శరణం మే తవ చరణయుగమ్ . ౧౭ .

పదవిభాగము: ఖల + సహవాసం, విఘటయ, ఘటయ, స- తాం + ఏవ, సఙ్గం + అనిశం, భో; సామ్బ, సదాశివ, శమ్భో, శంకర, శరణం, మే, తవ, చరణ + యుగమ్.

అన్వయము: భో, ఖలసహవాసం విఘటయ. అనిశం సతామేవ సఙ్గం ఘటయ. సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర, మే తవ చరణయుగమ్ శరణం.

ప్రతి పదార్థము: ఖలసహవాసం = దుష్టుల సహవాసాన్ని, విఘటయ = దూరం చేయుము, ఘటయ = కలిగించుము, స- తామేవ = సత్పురుషుల యొక్క, సఙ్గమనిశం = సహవాసాన్ని ఎల్లప్పుడూ, భో = ఓ స్వామీ!; సామ్బ = ఉమతో కూడినవాడా, సదాశివ = సదాశివా, శమ్భో = శంభో, శఙ్కర = శంకరా, శరణం = శరణు, మే = నాకు, తవ = నీ యొక్క, చరణయుగమ్ = పాదాల జత.

తాత్పర్యము: ఓ స్వామీ! దుష్టుల సహవాసాన్ని దూరం చేయుము. ఎల్లప్పుడూ సత్పురుషుల సహవాసాన్ని కలిగించుము. ఓ సాంబ సదాశివ శంభో శంకర! నీ పాదయుగళం నాకు శరణు.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం భక్తుని మంచి సహవాసం కోసం కోరికను తెలియజేస్తుంది. సజ్జన సాంగత్యం వల్ల మోక్షమార్గంలో పురోగతి సాధ్యమవుతుందని విశ్వసిస్తాడు.

---

17. గరలం జగదుపకృతయే గిలితం

శ్లోకపాఠం: గరలం జగదుపకృతయే గిలితం భవతా సమో’స్తి కో’త్ర విభో ; సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర శరణం మే తవ చరణయుగమ్ . ౧౮ .

పదవిభాగము: గరలం, జగత్ + ఉపకృతయే, గిలితం, భవతా, సమః + అస్తి, కః + అత్ర, విభో; సామ్బ, సదాశివ, శమ్భో, శంకర, శరణం, మే, తవ, చరణ + యుగమ్.

అన్వయము: విభో, భవతా జగదుపకృతయే గరలం గిలితం. అత్ర కో’స్తి సమః? సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర, మే తవ చరణయుగమ్ శరణం.

ప్రతి పదార్థము: గరలం = విషాన్ని, జగదుపకృతయే = జగత్తుకు ఉపకారం కోసం, గిలితం = త్రాగినవాడా, భవతా = నీచే, సమో’స్తి = సమానుడు ఉన్నాడు, కో’త్ర = ఎవరు ఇక్కడ, విభో = ఓ ప్రభూ!; సామ్బ = ఉమతో కూడినవాడా, సదాశివ = సదాశివా, శమ్భో = శంభో, శఙ్కర = శంకరా, శరణం = శరణు, మే = నాకు, తవ = నీ యొక్క, చరణయుగమ్ = పాదాల జత.

తాత్పర్యము: ఓ ప్రభూ! నీవు జగత్తుకు ఉపకారం కోసం విషాన్ని త్రాగావు. ఇక్కడ నీకు సమానుడు ఎవరున్నారు? ఓ సాంబ సదాశివ శంభో శంకర! నీ పాదయుగళం నాకు శరణు.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం శివుని నీలకంఠ రూపాన్ని, లోక కళ్యాణం కోసం ఆయన చేసిన త్యాగాన్ని కీర్తిస్తుంది. ఆయనకు సాటి ఎవరూ లేరని నొక్కి చెబుతుంది.

---

18. ఘనసారగౌరగాత్ర ప్రచురజ-

శ్లోకపాఠం: ఘనసారగౌరగాత్ర ప్రచురజ- టాజూటబద్ధగఙ్గ విభో ; సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర శరణం మే తవ చరణయుగమ్ . ౧౯ .

పదవిభాగము: ఘనసార + గౌర + గాత్ర, ప్రచుర + జ- టాజూట + బద్ధ + గంగా, విభో; సామ్బ, సదాశివ, శమ్భో, శంకర, శరణం, మే, తవ, చరణ + యుగమ్.

అన్వయము: ఘనసారగౌరగాత్ర, ప్రచురజటాజూటబద్ధగఙ్గ విభో! సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర, మే తవ చరణయుగమ్ శరణం.

ప్రతి పదార్థము: ఘనసారగౌరగాత్ర = కర్పూరం వలె తెల్లని శరీరం కలవాడా, ప్రచురజ- = అనేక జటలతో, టాజూటబద్ధగఙ్గ = జటాజూటంలో గంగను బంధించినవాడా, విభో = ఓ ప్రభూ!; సామ్బ = ఉమతో కూడినవాడా, సదాశివ = సదాశివా, శమ్భో = శంభో, శఙ్కర = శంకరా, శరణం = శరణు, మే = నాకు, తవ = నీ యొక్క, చరణయుగమ్ = పాదాల జత.

తాత్పర్యము: ఓ కర్పూరం వలె తెల్లని శరీరం కలవాడా! అనేక జటలతో కూడిన జటాజూటంలో గంగను బంధించిన ఓ ప్రభూ! ఓ సాంబ సదాశివ శంభో శంకర! నీ పాదయుగళం నాకు శరణు.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం శివుని తెల్లని శరీరాన్ని, జటాజూటంలో గంగాధారణను వివరిస్తుంది. ఇది ఆయన పవిత్రతను, శక్తిని సూచిస్తుంది.

---

19. జ్ఞప్తిః సర్వశరీరేష్వఖణ్డి-

శ్లోకపాఠం: జ్ఞప్తిః సర్వశరీరేష్వఖణ్డి- తా యా విభాతి సా త్వం భో ; సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర శరణం మే తవ చరణయుగమ్ . ౨౦ .

పదవిభాగము: జ్ఞప్తిః, సర్వ + శరీరేశు + అఖండి- తా, యా, విభాతి, సా, త్వం, భో; సామ్బ, సదాశివ, శమ్భో, శంకర, శరణం, మే, తవ, చరణ + యుగమ్.

అన్వయము: భో, యా జ్ఞప్తిః సర్వశరీరేష్వఖణ్డితా విభాతి, సా త్వం. సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర, మే తవ చరణయుగమ్ శరణం.

ప్రతి పదార్థము: జ్ఞప్తిః = జ్ఞానం, సర్వశరీరేష్వఖణ్డితా = అన్ని శరీరాలలోనూ అఖండంగా, యా విభాతి = ఏది ప్రకాశిస్తుందో, సా త్వం = ఆ నీవే, భో = ఓ స్వామీ!; సామ్బ = ఉమతో కూడినవాడా, సదాశివ = సదాశివా, శమ్భో = శంభో, శఙ్కర = శంకరా, శరణం = శరణు, మే = నాకు, తవ = నీ యొక్క, చరణయుగమ్ = పాదాల జత.

తాత్పర్యము: ఓ స్వామీ! ఏ జ్ఞానం అన్ని శరీరాలలోనూ అఖండంగా ప్రకాశిస్తుందో, ఆ నీవే (పరమాత్మ). ఓ సాంబ సదాశివ శంభో శంకర! నీ పాదయుగళం నాకు శరణు.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం శివుని జ్ఞాన స్వరూపాన్ని, ఆయన సర్వ ప్రాణులలో అఖండంగా వెలుగొందే పరమాత్మ అని తెలియజేస్తుంది.

---

20. చపలం మమ హృదయకపిం విషయ-

శ్లోకపాఠం: చపలం మమ హృదయకపిం విషయ- ద్రుచరం దృఢం బధాన విభో ; సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర శరణం మే తవ చరణయుగమ్ . ౨౧ .

పదవిభాగము: చపలం, మమ, హృదయ + కపిం, విషయ- ద్రు + చరం, దృఢం, బధాన, విభో; సామ్బ, సadaశివ, శమ్భో, శంకర, శరణం, మే, తవ, చరణ + యుగమ్.

అన్వయము: విభో, చపలం, విషయద్రుచరం మమ హృదయకపిం దృఢం బధాన. సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర, మే తవ చరణయుగమ్ శరణం.

ప్రతి పదార్థము: చపలం = చంచలమైన, మమ = నా యొక్క, హృదయకపిం = హృదయం అనే కోతిని, విషయ- = విషయాలనే, ద్రుచరం = చెట్లపై తిరిగే దానిని, దృఢం = దృఢంగా, బధాన = బంధించుము, విభో = ఓ ప్రభూ!; సామ్బ = ఉమతో కూడినవాడా, సదాశివ = సదాశివా, శమ్భో = శంభో, శఙ్కర = శంకరా, శరణం = శరణు, మే = నాకు, తవ = నీ యొక్క, చరణయుగమ్ = పాదాల జత.

తాత్పర్యము: ఓ ప్రభూ! చంచలమైన, విషయాలనే చెట్లపై తిరిగే నా హృదయం అనే కోతిని దృఢంగా బంధించుము. ఓ సాంబ సదాశివ శంభో శంకర! నీ పాదయుగళం నాకు శరణు.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం మనస్సును చంచలమైన కోతితో, విషయాలను చెట్లతో పోలుస్తుంది. అదుపులేని మనస్సును శివుని అనుగ్రహంతో నియంత్రించమని ప్రార్థిస్తాడు.

---

21. ఛాయా స్థాణోరపి తవ తాపం

శ్లోకపాఠం: ఛాయా స్థాణోరపి తవ తాపం నమతాం హరత్యహో శివ భో ; సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర శరణం మే తవ చరణయుగమ్ . ౨౨ .

పదవిభాగము: ఛాయా, స్థాణోః + అపి, తవ, తాపం, నమతాం, హరతి + అహో, శివ, భో; సామ్బ, సదాశివ, శమ్భో, శంకర, శరణం, మే, తవ, చరణ + యుగమ్.

అన్వయము: శివ, భో, స్థాణోరపి తవ ఛాయా నమతాం తాపం హరతి అహో! సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర, మే తవ చరణయుగమ్ శరణం.

ప్రతి పదార్థము: ఛాయా = నీడ, స్థాణోరపి = స్థాణువు (శివుడు) అయిన నీ యొక్క, తాపం = తాపాన్ని, నమతాం = నమస్కరించేవారి, హరత్యహో = హరిస్తుంది కదా, శివ = ఓ శివా!, భో = ఓ స్వామీ!; సామ్బ = ఉమతో కూడినవాడా, సదాశివ = సదాశివా, శమ్భో = శంభో, శఙ్కర = శంకరా, శరణం = శరణు, మే = నాకు, తవ = నీ యొక్క, చరణయుగమ్ = పాదాల జత.

తాత్పర్యము: ఓ శివా! ఓ స్వామీ! స్థాణువు (స్తంభం వంటి) అయిన నీ యొక్క నీడ కూడా నమస్కరించేవారి తాపాన్ని హరిస్తుంది కదా! ఓ సాంబ సదాశివ శంభో శంకర! నీ పాదయుగళం నాకు శరణు.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం శివుని స్థాణు స్వరూపాన్ని, ఆయనకు నమస్కరించడం వల్ల లభించే శాంతిని వివరిస్తుంది. శివుడు స్థిరమైనవాడు, ఆశ్రయమిచ్చేవాడు అని తెలియజేస్తుంది.

---

22. జయ కైలాసనివాస ప్రమథగ-

శ్లోకపాఠం: జయ కైలాసనివాస ప్రమథగ- ణాధీశ భూసురార్చిత భో ; సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర శరణం మే తవ చరణయుగమ్ . ౨౩ .

పదవిభాగము: జయ, కైలాస + నివాస, ప్రమథ + గ- ణ + అధీశ, భూ + సుర + అర్చిత, భో; సామ్బ, సదాశివ, శమ్భో, శంకర, శరణం, మే, తవ, చరణ + యుగమ్.

అన్వయము: కైలాసనివాస, ప్రమథగణాధీశ, భూసురార్చిత భో! జయ! సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర, మే తవ చరణయుగమ్ శరణం.

ప్రతి పదార్థము: జయ = జయము, కైలాసనివాస = కైలాసంలో నివసించేవాడా, ప్రమథగణాధీశ = ప్రమథగణాలకు అధిపతి, భూసురార్చిత = బ్రాహ్మణులచే పూజింపబడినవాడా, భో = ఓ స్వామీ!; సామ్బ = ఉమతో కూడినవాడా, సadaశివ = సదాశివా, శమ్భో = శంభో, శఙ్కర = శంకరా, శరణం = శరణు, మే = నాకు, తవ = నీ యొక్క, చరణయుగమ్ = పాదాల జత.

తాత్పర్యము: ఓ కైలాసంలో నివసించేవాడా! ప్రమథగణాలకు అధిపతి! బ్రాహ్మణులచే పూజింపబడిన ఓ స్వామీ! నీకు జయము! ఓ సాంబ సదాశివ శంభో శంకర! నీ పాదయుగళం నాకు శరణు.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం శివుని కైలాస నివాసిగా, ప్రమథగణాల అధిపతిగా, బ్రాహ్మణులచే పూజింపబడే దైవంగా కీర్తిస్తుంది.

---

23. ఝణుతకఝఙ్కిణుఝణుతక్కిటతక-

శ్లోకపాఠం: ఝణుతకఝఙ్కిణుఝణుతక్కిటతక- శబ్దైర్నటసి మహానట భో ; సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర శరణం మే తవ చరణయుగమ్ . ౨౪ .

పదవిభాగము: ఝణుతక + ఝంకిణు + ఝణుతక్కిట + తక- శబ్దైః + నటసి, మహా + నట, భో; సామ్బ, సదాశివ, శమ్భో, శంకర, శరణం, మే, తవ, చరణ + యుగమ్.

అన్వయము: మహానట భో, త్వం ఝణుతకఝఙ్కిణుఝణుతక్కిటతకశబ్దైర్నటసి. సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర, మే తవ చరణయుగమ్ శరణం.

ప్రతి పదార్థము: ఝణుతకఝఙ్కిణుఝణుతక్కిటతక- = ఝణుతకఝంకిణుఝణుతక్కిటతక వంటి, శబ్దైర్నటసి = శబ్దాలతో నృత్యం చేస్తావు, మహానట = ఓ గొప్ప నటుడా, భో = ఓ స్వామీ!; సామ్బ = ఉమతో కూడినవాడా, సదాశివ = సదాశివా, శమ్భో = శంభో, శఙ్కర = శంకరా, శరణం = శరణు, మే = నాకు, తవ = నీ యొక్క, చరణయుగమ్ = పాదాల జత.

తాత్పర్యము: ఓ గొప్ప నటుడా! ఓ స్వామీ! నీవు ఝణుతకఝంకిణుఝణుతక్కిటతక వంటి శబ్దాలతో నృత్యం చేస్తావు. ఓ సాంబ సదాశివ శంభో శంకర! నీ పాదయుగళం నాకు శరణు.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం శివుని నటరాజ రూపాన్ని, ఆయన లయబద్ధమైన నృత్యకళను ప్రస్తావిస్తుంది. ఇది ఆయన తాండవ వైభవాన్ని వివరిస్తుంది.

---

24. జ్ఞానం విక్షేపావృతిరహితం

శ్లోకపాఠం: జ్ఞానం విక్షేపావృతిరహితం కురు మే గురుస్త్వమేవ విభో ; సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర శరణం మే తవ చరణయుగమ్ . ౨౫ .

పదవిభాగము: జ్ఞానం, విక్షేప + ఆవృతి + రహితం, కురు, మే, గురుః + త్వం + ఏవ, విభో; సామ్బ, సదాశివ, శమ్భో, శంకర, శరణం, మే, తవ, చరణ + యుగమ్.

అన్వయము: విభో, మే విక్షేపావృతిరహితం జ్ఞానం కురు. త్వమేవ గురుః. సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర, మే తవ చరణయుగమ్ శరణం.

ప్రతి పదార్థము: జ్ఞానం = జ్ఞానాన్ని, విక్షేపావృతిరహితం = వ్యాకులత, ఆవరణ లేకుండా, కురు = చేయుము, మే = నాకు, గురుస్త్వమేవ = గురువు నీవే, విభో = ఓ ప్రభూ!; సామ్బ = ఉమతో కూడినవాడా, సదాశివ = సదాశివా, శమ్భో = శంభో, శఙ్కర = శంకరా, శరణం = శరణు, మే = నాకు, తవ = నీ యొక్క, చరణయుగమ్ = పాదాల జత.

తాత్పర్యము: ఓ ప్రభూ! నాకు వ్యాకులత మరియు అజ్ఞానం లేకుండా జ్ఞానాన్ని ప్రసాదించుము. గురువు నీవే. ఓ సాంబ సదాశివ శంభో శంకర! నీ పాదయుగళం నాకు శరణు.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం విక్షేప, ఆవరణ రహిత జ్ఞానాన్ని, శివుని గురు స్వరూపాన్ని ప్రస్తావిస్తుంది. శివుడు నిజమైన గురువు అని, ఆయన అనుగ్రహంతోనే జ్ఞానం లభిస్తుందని తెలియజేస్తుంది.

---

25. టఙ్కారస్తవ ధనుషో దలయతి

శ్లోకపాఠం: టఙ్కారస్తవ ధనుషో దలయతి హృదయం ద్విషామశనిరివ భో ; సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర శరణం మే తవ చరణయుగమ్ . ౨౬ .

పదవిభాగము: టఙ్కారః + తవ, ధనుషః, దలయతి, హృదయం, ద్విషాం + అశనిః + ఇవ, భో; సామ్బ, సదాశివ, శమ్భో, శంకర, శరణం, మే, తవ, చరణ + యుగమ్.

అన్వయము: భో, తవ ధనుషష్టఙ్కారః అశనిరివ ద్విషాం హృదయం దలయతి. సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర, మే తవ చరణయుగమ్ శరణం.

ప్రతి పదార్థము: టఙ్కారస్తవ = టంకార ధ్వని నీ యొక్క, ధనుషో = ధనుస్సు యొక్క, దలయతి = భేదిస్తుంది, హృదయం = హృదయాన్ని, ద్విషామశనిరివ = శత్రువుల వజ్రాయుధం వలె, భో = ఓ స్వామీ!; సామ్బ = ఉమతో కూడినవాడా, సదాశివ = సదాశివా, శమ్భో = శంభో, శఙ్కర = శంకరా, శరణం = శరణు, మే = నాకు, తవ = నీ యొక్క, చరణయుగమ్ = పాదాల జత.

తాత్పర్యము: ఓ స్వామీ! నీ ధనుస్సు యొక్క టంకార ధ్వని వజ్రాయుధం వలె శత్రువుల హృదయాలను భేదిస్తుంది. ఓ సాంబ సదాశివ శంభో శంకర! నీ పాదయుగళం నాకు శరణు.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం శివుని పరాక్రమాన్ని, ఆయన ధనుష్టంకారం శత్రువులను నాశనం చేస్తుందని వివరిస్తుంది.

---

26. ఠాకృతిరివ తవ మాయా బహిర-

శ్లోకపాఠం: ఠాకృతిరివ తవ మాయా బహిర- న్తః శూన్యరూపిణీ ఖలు భో ; సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర శరణం మే తవ చరణయుగమ్ . ౨౭ .

పదవిభాగము: ఠా + ఆకృతిః + ఇవ, తవ, మాయా, బహిర్ + అంతః, శూన్యరూపిణీ, ఖలు, భో; సామ్బ, సదాశివ, శమ్భో, శంకర, శరణం, మే, తవ, చరణ + యుగమ్.

అన్వయము: భో, తవ మాయా ఠాకృతిరివ బహిరంతః శూన్యరూపిణీ ఖలు. సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర, మే తవ చరణయుగమ్ శరణం.

ప్రతి పదార్థము: ఠాకృతిరివ = 'ఠ' అనే అక్షరం వలె (బయట ఆకారం ఉన్నప్పటికీ లోపల శూన్యం), తవ = నీ యొక్క, మాయా = మాయ, బహిర- = బయట, అన్తః = లోపల, శూన్యరూపిణీ = శూన్య రూపంలో ఉన్నది, ఖలు = నిజంగా, భో = ఓ స్వామీ!; సామ్బ = ఉమతో కూడినవాడా, సదాశివ = సadaశివా, శమ్భో = శంభో, శఙ్కర = శంకరా, శరణం = శరణు, మే = నాకు, తవ = నీ యొక్క, చరణయుగమ్ = పాదాల జత.

తాత్పర్యము: ఓ స్వామీ! నీ మాయ 'ఠ' అనే అక్షరం వలె బయట ఆకారం ఉన్నప్పటికీ లోపల శూన్య రూపంలో ఉన్నది కదా! ఓ సాంబ సదాశివ శంభో శంకర! నీ పాదయుగళం నాకు శరణు.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం శివుని మాయ యొక్క స్వభావాన్ని, అది బాహ్యంగా కనిపిస్తున్నప్పటికీ అంతర్గతంగా శూన్యమని వివరిస్తుంది. ఇది తాత్వికమైన అర్థాన్ని కలిగి ఉంది.

---

27. డమ్బరమమ్బురుహామపి దలయ-

శ్లోకపాఠం: డమ్బరమమ్బురుహామపి దలయ- త్యనఘం త్వదఙ్ఘ్రియుగలం భో ; సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర శరణం మే తవ చరణయుగమ్ . ౨౮ .

పదవిభాగము: డమ్బరం + అంబురుహాం + అపి, దలయతి + అనఘం, త్వత్ + అంఘ్రి + యుగలం, భో; సామ్బ, సదాశివ, శమ్భో, శంకర, శరణం, మే, తవ, చరణ + యుగమ్.

అన్వయము: భో, అనఘం త్వదఙ్ఘ్రియుగలం అమ్బురుహామపి డమ్బరం దలయతి. సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర, మే తవ చరణయుగమ్ శరణం.

ప్రతి పదార్థము: డమ్బరమమ్బురుహామపి = పద్మాల యొక్క గొప్పదనాన్ని (అహంకారాన్ని) కూడా, దలయతి = నాశనం చేస్తుంది, అనఘం = పాపరహితమైన, త్వదఙ్ఘ్రియుగలం = నీ పాదాల జత, భో = ఓ స్వామీ!; సామ్బ = ఉమతో కూడినవాడా, సదాశివ = సదాశివా, శమ్భో = శంభో, శఙ్కర = శంకరా, శరణం = శరణు, మే = నాకు, తవ = నీ యొక్క, చరణయుగమ్ = పాదాల జత.

తాత్పర్యము: ఓ స్వామీ! పాపరహితమైన నీ పాదాల జత పద్మాల యొక్క గొప్పదనాన్ని కూడా నాశనం చేస్తుంది (అంటే నీ పాదాల సౌందర్యం, పవిత్రత పద్మాల కంటే గొప్పవి). ఓ సాంబ సదాశివ శంభో శంకర! నీ పాదయుగళం నాకు శరణు.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం శివుని పాదపద్మాల సౌందర్యాన్ని, పవిత్రతను వర్ణిస్తుంది. అవి అత్యంత గొప్పవని, పద్మాల సౌందర్యాన్ని కూడా మించిపోతాయని తెలియజేస్తుంది.

---

28. ఢక్కాక్షసూత్రశూలద్రుహిణక

శ్లోకపాఠం: ఢక్కాక్షసూత్రశూలద్రుహిణక రోటీసముల్లసత్కర భో ; సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర శరణం మే తవ చరణయుగమ్ . ౨౯ .

పదవిభాగము: ఢక్కా + అక్ష + సూత్ర + శూల + ద్రుహిణ + క- రోటీ + సముల్లసత్ + కర, భో; సామ్బ, సదాశివ, శమ్భో, శంకర, శరణం, మే, తవ, చరణ + యుగమ్.

అన్వయము: ఢక్కాక్షసూత్రశూలద్రుహిణకరోటీసముల్లసత్కర భో! సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర, మే తవ చరణయుగమ్ శరణం.

ప్రతి పదార్థము: ఢక్కాక్షసూత్రశూలద్రుహిణక = ఢక్క, రుద్రాక్షమాల, శూలం, బ్రహ్మదేవుని, రోటీసముల్లసత్కర = పుర్రె (కపాలం) చేతిలో ప్రకాశించేవాడా, భో = ఓ స్వామీ!; సామ్బ = ఉమతో కూడినవాడా, సదాశివ = సదాశివా, శమ్భో = శంభో, శఙ్కర = శంకరా, శరణం = శరణు, మే = నాకు, తవ = నీ యొక్క, చరణయుగమ్ = పాదాల జత.

తాత్పర్యము: ఓ ఢక్క, రుద్రాక్షమాల, శూలం, బ్రహ్మదేవుని పుర్రె (కపాలం) చేతిలో ప్రకాశించే ఓ స్వామీ! ఓ సాంబ సదాశివ శంభో శంకర! నీ పాదయుగళం నాకు శరణు.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం శివుని చేతులలోని ఆయుధాలు, ఆభరణాలను వివరిస్తుంది. ఇది ఆయన విభిన్న రూపాన్ని, శక్తిని తెలియజేస్తుంది.

---

29. ణాకారగర్భిణీ చేచ్ఛుభదా

శ్లోకపాఠం: ణాకారగర్భిణీ చేచ్ఛుభదా తే శరగతిర్నృణామిహ భో ; సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర శరణం మే తవ చరణయుగమ్ . ౩౦ .

పదవిభాగము: ణా + ఆకార + గర్భిణీ, చేత్ + శుభదా, తే, శర + గతిః + నృణాం + ఇహ, భో; సామ్బ, సదాశివ, శమ్భో, శంకర, శరణం, మే, తవ, చరణ + యుగమ్.

అన్వయము: భో, తే శరగతిః ఇహ నృణాం ణాకారగర్భిణీ చేచ్ఛుభదా. సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర, మే తవ చరణయుగమ్ శరణం.

ప్రతి పదార్థము: ణాకారగర్భిణీ = 'ణ' అక్షరంలో గర్భితమైన (ఉన్న), చేచ్ఛుభదా = అయితే శుభాన్ని ఇచ్చేది, తే = నీ యొక్క, శరగతిర్నృణామిహ = బాణం యొక్క గతి మనుష్యులకు ఇక్కడ, భో = ఓ స్వామీ!; సామ్బ = ఉమతో కూడినవాడా, సదాశివ = సదాశివా, శమ్భో = శంభో, శఙ్కర = శంకరా, శరణం = శరణు, మే = నాకు, తవ = నీ యొక్క, చరణయుగమ్ = పాదాల జత.

తాత్పర్యము: ఓ స్వామీ! నీ బాణం యొక్క గతి 'ణ' అక్షరంలో గర్భితమై, మనుష్యులకు ఇక్కడ శుభాన్ని ఇచ్చేది కదా! ఓ సాంబ సదాశివ శంభో శంకర! నీ పాదయుగళం నాకు శరణు.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం అక్షరమాల క్రమానికి అనుగుణంగా 'ణ' అక్షరాన్ని శివుని బాణగతితో అనుసంధానిస్తుంది. శివుని బాణం శుభప్రదం అని తెలియజేస్తుంది.

---

30. తవ మన్వతిసఞ్జపతః సద్య-

శ్లోకపాఠం: తవ మన్వతిసఞ్జపతః సద్య- స్తరతి నరో హి భవాబ్ధిం భో ; సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర శరణం మే తవ చరణయుగమ్ . ౩౧ .

పదవిభాగము: తవ, మను + అతి + సఞ్జపతః, సద్యః- తరతి, నరః, హి, భవ + అబ్ధిం, భో; సామ్బ, సదాశివ, శమ్భో, శంకర, శరణం, మే, తవ, చరణ + యుగమ్.

అన్వయము: భో, హి తవ మన్వతిసఞ్జపతః నరః సద్యో భవాబ్ధిం తరతి. సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర, మే తవ చరణయుగమ్ శరణం.

ప్రతి పదార్థము: తవ మన్వతిసఞ్జపతః = నీ మంత్రాన్ని జపించేవాడు, సద్యః = వెంటనే, తరతి = దాటుతాడు, నరో హి = మానవుడు కదా, భవాబ్ధిం = సంసార సముద్రాన్ని, భో = ఓ స్వామీ!; సామ్బ = ఉమతో కూడినవాడా, సదాశివ = సదాశివా, శమ్భో = శంభో, శఙ్కర = శంకరా, శరణం = శరణు, మే = నాకు, తవ = నీ యొక్క, చరణయుగమ్ = పాదాల జత.

తాత్పర్యము: ఓ స్వామీ! నీ మంత్రాన్ని జపించే మానవుడు వెంటనే సంసార సముద్రాన్ని దాటుతాడు కదా! ఓ సాంబ సదాశివ శంభో శంకర! నీ పాదయుగళం నాకు శరణు.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం శివ మంత్ర జపం యొక్క మహిమను, అది సంసార సముద్రాన్ని దాటించడానికి సహాయపడుతుందని తెలియజేస్తుంది.

---

31. థూత్కారస్తస్య ముఖే భూయా-

శ్లోకపాఠం: థూత్కారస్తస్య ముఖే భూయా- త్తే నామ నాస్తి యస్య విభో ; సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర శరణం మే తవ చరణయుగమ్ . ౩౨ .

పదవిభాగము: థూత్కారః + తస్య, ముఖే, భూయాత్- తే, నామ, న + అస్తి, యస్య, విభో; సామ్బ, సదాశివ, శమ్భో, శంకర, శరణం, మే, తవ, చరణ + యుగమ్.

అన్వయము: విభో, యస్య తే నామ నాస్తి తస్య ముఖే థూత్కారః భూయాత్. సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర, మే తవ చరణయుగమ్ శరణం.

ప్రతి పదార్థము: థూత్కారస్తస్య = ఉమ్మేయడం (నిరసన) అతడి యొక్క, ముఖే = ముఖంలో, భూయాత్ = ఉండుగాక- తే నామ = నీ పేరు, నాస్తి = లేదు, యస్య = ఎవడికి, విభో = ఓ ప్రభూ!; సామ్బ = ఉమతో కూడినవాడా, సదాశివ = సదాశివా, శమ్భో = శంభో, శఙ్కర = శంకరా, శరణం = శరణు, మే = నాకు, తవ = నీ యొక్క, చరణయుగమ్ = పాదాల జత.

తాత్పర్యము: ఓ ప్రభూ! నీ పేరు పలకనివాడి ముఖంలో నిరసన (థూత్కారం) ఉండుగాక! ఓ సాంబ సదాశివ శంభో శంకర! నీ పాదయుగళం నాకు శరణు.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం శివనామ స్మరణ ప్రాముఖ్యతను, శివనామం పలకనివారి దుస్థితిని తెలియజేస్తుంది. ఇది శివభక్తిని నొక్కి చెబుతుంది.

---

32. దయనీయశ్చ దయాలుః కో’స్తి మ-

శ్లోకపాఠం: దయనీయశ్చ దయాలుః కో’స్తి మ- దన్యస్త్వదన్య ఇహ వద భో ; సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర శరణం మే తవ చరణయుగమ్ . ౩౩ .

పదవిభాగము: దయనీయః + చ, దయాలుః, కః + అస్తి, మత్- అన్యః + త్వత్ + అన్యః, ఇహ, వద, భో; సామ్బ, సదాశివ, శమ్భో, శంకర, శరణం, మే, తవ, చరణ + యుగమ్.

అన్వయము: భో, ఇహ మదన్యః కో’స్తి దయనీయః? త్వదన్యశ్చ కో’స్తి దయాలుః? వద. సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర, మే తవ చరణయుగమ్ శరణం.

ప్రతి పదార్థము: దయనీయశ్చ = దయ చూపదగినవాడు, దయాలుః కో’స్తి = దయగలవాడు ఎవడు ఉన్నాడు, మత్- = నాకంటే, అన్యస్త్వదన్య = నీకంటే వేరైనవాడు, ఇహ = ఇక్కడ, వద = చెప్పుము, భో = ఓ స్వామీ!; సామ్బ = ఉమతో కూడినవాడా, సదాశివ = సదాశివా, శమ్భో = శంభో, శఙ్కర = శంకరా, శరణం = శరణు, మే = నాకు, తవ = నీ యొక్క, చరణయుగమ్ = పాదాల జత.

తాత్పర్యము: ఓ స్వామీ! ఈ లోకంలో నాకంటే దయ చూపదగినవాడు ఎవడున్నాడు? నీకంటే దయగలవాడు ఎవడున్నాడు? చెప్పుము. ఓ సాంబ సదాశివ శంభో శంకర! నీ పాదయుగళం నాకు శరణు.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం భక్తుని దీనత్వాన్ని, శివుని అపారమైన కరుణను వివరిస్తుంది. శివుడు తప్ప తనను రక్షించే దయగలవాడు ఎవరూ లేరని ప్రార్థిస్తాడు.

---

33. ధర్మస్థాపనదక్ష త్ర్యక్ష గు-

శ్లోకపాఠం: ధర్మస్థాపనదక్ష త్ర్యక్ష గు- రో దక్షయజ్ఞశిక్షక భో ; సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర శరణం మే తవ చరణయుగమ్ . ౩౪ .

పదవిభాగము: ధర్మ + స్థాపన + దక్ష, త్రి + అక్ష, గు- రో, దక్ష + యజ్ఞ + శిక్షక, భో; సామ్బ, సదాశివ, శమ్భో, శంకర, శరణం, మే, తav, చరణ + యుగమ్.

అన్వయము: ధర్మస్థాపనదక్ష, త్ర్యక్ష, గురో, దక్షయజ్ఞశిక్షక భో! సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర, మే తవ చరణయుగమ్ శరణం.

ప్రతి పదార్థము: ధర్మస్థాపనదక్ష = ధర్మాన్ని స్థాపించడంలో నిపుణుడా, త్ర్యక్ష = మూడు కళ్ళు కలవాడా, గురో = గురువా, దక్షయజ్ఞశిక్షక = దక్షుడి యజ్ఞాన్ని శిక్షించినవాడా, భో = ఓ స్వామీ!; సామ్బ = ఉమతో కూడినవాడా, సదాశివ = సదాశివా, శమ్భో = శంభో, శఙ్కర = శంకరా, శరణం = శరణు, మే = నాకు, తav = నీ యొక్క, చరణయుగమ్ = పాదాల జత.

తాత్పర్యము: ఓ ధర్మాన్ని స్థాపించడంలో నిపుణుడా! మూడు కళ్ళు కలవాడా! గురువా! దక్షుడి యజ్ఞాన్ని శిక్షించిన ఓ స్వామీ! ఓ సాంబ సదాశివ శంభో శంకర! నీ పాదయుగళం నాకు శరణు.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం శివుని ధర్మ సంరక్షకుడిగా, త్రినేత్రుడిగా, గురు స్వరూపుడిగా, దక్షయజ్ఞ నాశకుడిగా కీర్తిస్తుంది. ఆయన శక్తిని, ధర్మనిరతిని వివరిస్తుంది.

---

34. నను తాడితో’సి ధనుషా లుబ్ధధి-

శ్లోకపాఠం: నను తాడితో’సి ధనుషా లుబ్ధధి- యా త్వం పురా నరేణ విభో ; సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర శరణం మే తవ చరణయుగమ్ . ౩౫ .

పదవిభాగము: నను, తాడితః + అసి, ధనుషా, లుబ్ధ + ధి- యా, త్వం, పురా, నరేణ, విభో; సామ్బ, సదాశివ, శమ్భో, శంకర, శరణం, మే, తవ, చరణ + యుగమ్.

అన్వయము: విభో, నను పురా త్వం లుబ్ధధియా నరేణ ధనుషా తాడితో’సి. సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర, మే తవ చరణయుగమ్ శరణం.

ప్రతి పదార్థము: నను = కదా, తాడితో’సి = కొట్టబడ్డావు, ధనుషా = ధనుస్సుతో, లుబ్ధధి- = కామంతో కూడిన బుద్ధితో, యా = ఏ, త్వం = నీవు, పురా = పూర్వం, నరేణ = మన్మథుడిచే, విభో = ఓ ప్రభూ!; సామ్బ = ఉమతో కూడినవాడా, సదాశివ = సదాశివా, శమ్భో = శంభో, శఙ్కర = శంకరా, శరణం = శరణు, మే = నాకు, తవ = నీ యొక్క, చరణయుగమ్ = పాదాల జత.

తాత్పర్యము: ఓ ప్రభూ! పూర్వం నీవు కామంతో కూడిన బుద్ధితో మన్మథుడిచే ధనుస్సుతో కొట్టబడ్డావు కదా! (అయినప్పటికీ అతడిని భస్మం చేశావు). ఓ సాంబ సదాశివ శంభో శంకర! నీ పాదయుగళం నాకు శరణు.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం శివుని మన్మథ దహనాన్ని సూచిస్తుంది. మన్మథుడు తనను కొట్టినప్పటికీ, శివుడు అతడిని భస్మం చేయగల శక్తిని కలిగి ఉన్నాడని తెలియజేస్తుంది.

---

35. పరిమాతుం తవ మూర్తిం నాలమ-

శ్లోకపాఠం: పరిమాతుం తవ మూర్తిం నాలమ- జస్తత్పరాత్పరో’సి విభో ; సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర శరణం మే తవ చరణయుగమ్ . ౩౬ .

పదవిభాగము: పరిమాతుం, తవ, మూర్తిం, న + అలమ్ + అజః + తత్ + పరాత్ + పరః + అసి, విభో; సామ్బ, సదాశివ, శమ్భో, శంకర, శరణం, మే, తవ, చరణ + యుగమ్.

అన్వయము: విభో, అజః తవ మూర్తిం పరిమాతుం నాలమ్. త్వం తత్పరాత్పరో’సి. సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర, మే తవ చరణయుగమ్ శరణం.

ప్రతి పదార్థము: పరిమాతుం = కొలవడానికి, తవ మూర్తిం = నీ రూపాన్ని, నాలమ- = సరిపోలేదు, అజస్తత్పరాత్పరో’సి = బ్రహ్మ కూడా, అన్నింటికంటే పరుడైనవాడవు నీవు, విభో = ఓ ప్రభూ!; సామ్బ = ఉమతో కూడినవాడా, సదాశివ = సదాశివా, శమ్భో = శంభో, శఙ్కర = శంకరా, శరణం = శరణు, మే = నాకు, తav = నీ యొక్క, చరణయుగమ్ = పాదాల జత.

తాత్పర్యము: ఓ ప్రభూ! బ్రహ్మ కూడా నీ రూపాన్ని కొలవడానికి సరిపోలేదు. నీవు అన్నింటికంటే పరుడైనవాడవు. ఓ సాంబ సదాశివ శంభో శంకర! నీ పాదయుగళం నాకు శరణు.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం శివుని అపరిమిత రూపాన్ని, ఆయన పరబ్రహ్మ స్వరూపాన్ని వివరిస్తుంది. బ్రహ్మ, విష్ణువులు కూడా ఆయన ఆది అంతాలు తెలుసుకోలేకపోయిన విషయాన్ని సూచిస్తుంది.

---

36. ఫలమిహ నృతయా జనుషస్త్వత్పద-

శ్లోకపాఠం: ఫలమిహ నృతయా జనుషస్త్వత్పద- సేవా సనాతనేశ విభో ; సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర శరణం మే తవ చరణయుగమ్ . ౩౭ .

పదవిభాగము: ఫలం + ఇహ, నృతయా, జనుషః + త్వత్ + పద- సేవా, సనాతన + ఈశ, విభో; సామ్బ, సదాశివ, శమ్భో, శంకర, శరణం, మే, తవ, చరణ + యుగమ్.

అన్వయము: సనాతనేశ విభో, ఇహ నృతయా జనుషః ఫలం త్వత్పదసేవా (ఏవ). సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర, మే తav చరణయుగమ్ శరణం.

ప్రతి పదార్థము: ఫలమిహ = ఫలితం ఇక్కడ, నృతయా = మానవుడికి, జనుషస్త్వత్పద- = పుట్టుకకు నీ పాదాల, సేవా = సేవ, సనాతనేశ = సనాతనుడా, విభో = ఓ ప్రభూ!; సామ్బ = ఉమతో కూడినవాడా, సదాశివ = సదాశివా, శమ్భో = శంభో, శఙ్కర = శంకరా, శరణం = శరణు, మే = నాకు, తవ = నీ యొక్క, చరణయుగమ్ = పాదాల జత.

తాత్పర్యము: ఓ సనాతనుడా! ఓ ప్రభూ! ఈ లోకంలో మానవుడి పుట్టుకకు ఫలం నీ పాదాల సేవ మాత్రమే. ఓ సాంబ సదాశివ శంభో శంకర! నీ పాదయుగళం నాకు శరణు.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం మానవ జన్మకు పరమ ప్రయోజనాన్ని, శివ పాద సేవను వివరిస్తుంది. అదే నిజమైన ఫలితమని తెలియజేస్తుంది.

---

37. బలమారోగ్యం చాయుస్త్వద్గుణ-

శ్లోకపాఠం: బలమారోగ్యం చాయుస్త్వద్గుణ- రుచితాం చిరం ప్రదేహి విభో ; సామ్బ సadaశివ శమ్భో శఙ్కర శరణం మే తవ చరణయుగమ్ . ౩౮ .

పదవిభాగము: బలం + ఆరోగ్యం, చ + ఆయుః + త్వత్ + గుణ- రుచితాం, చిరం, ప్రదేహి, విభో; సామ్బ, సదాశివ, శమ్భో, శంకర, శరణం, మే, తవ, చరణ + యుగమ్.

అన్వయము: విభో, బలం, ఆరోగ్యం, ఆయుస్త్వద్గుణరుచితాం చ మే చిరం ప్రదేహి. సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర, మే తవ చరణయుగమ్ శరణం.

ప్రతి పదార్థము: బలమారోగ్యం = బలం, ఆరోగ్యం, చాయుస్త్వద్గుణ- = మరియు ఆయుస్సు, నీ గుణాలపై, రుచితాం = ప్రీతిని, చిరం = చాలా కాలం, ప్రదేహి = ప్రసాదించుము, విభో = ఓ ప్రభూ!; సామ్బ = ఉమతో కూడినవాడా, సదాశివ = సదాశివా, శమ్భో = శంభో, శఙ్కర = శంకరా, శరణం = శరణు, మే = నాకు, తవ = నీ యొక్క, చరణయుగమ్ = పాదాల జత.

తాత్పర్యము: ఓ ప్రభూ! నాకు బలం, ఆరోగ్యం, ఆయుస్సు, మరియు నీ గుణాలపై దీర్ఘకాలిక ప్రీతిని ప్రసాదించుము. ఓ సాంబ సదాశివ శంభో శంకర! నీ పాదయుగళం నాకు శరణు.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం భక్తుని శారీరక, మానసిక శ్రేయస్సు కోసం ప్రార్థనను తెలియజేస్తుంది. శివుని గుణాలపై భక్తిని కూడా కోరుకుంటాడు.

---

38. భగవన్భర్గ భయాపహ భూతప-

శ్లోకపాఠం: భగవన్భర్గ భయాపహ భూతప- తే భూతిభూషితాఙ్గ విభో ; సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర శరణం మే తవ చరణయుగమ్ . ౩౯ .

పదవిభాగము: భగవన్, భర్గ, భయ + అపహ, భూత + ప- తే, భూతి + భూషిత + అంగ, విభో; సామ్బ, సదాశివ, శమ్భో, శంకర, శరణం, మే, తవ, చరణ + యుగమ్.

అన్వయము: భగవన్, భర్గ, భయాపహ, భూతపతే, భూతిభూషితాఙ్గ విభో! సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర, మే తవ చరణయుగమ్ శరణం.

ప్రతి పదార్థము: భగవన్ = భగవంతుడా, భర్గ = భర్గ (శివుని నామం), భయాపహ = భయాన్ని తొలగించేవాడా, భూతప- = భూతాలకు అధిపతి, తే = నీ యొక్క, భూతిభూషితాఙ్గ = భస్మంతో అలంకరించబడిన శరీరం కలవాడా, విభో = ఓ ప్రభూ!; సామ్బ = ఉమతో కూడినవాడా, సదాశివ = సదాశివా, శమ్భో = శంభో, శఙ్కర = శంకరా, శరణం = శరణు, మే = నాకు, తవ = నీ యొక్క, చరణయుగమ్ = పాదాల జత.

తాత్పర్యము: ఓ భగవంతుడా! ఓ భర్గ! భయాన్ని తొలగించేవాడా! భూతాలకు అధిపతి! భస్మంతో అలంకరించబడిన శరీరం కల ఓ ప్రభూ! ఓ సాంబ సదాశివ శంభో శంకర! నీ పాదయుగళం నాకు శరణు.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం శివుని భగవంతుడిగా, భయాన్ని తొలగించేవానిగా, భూతనాథుడిగా, భస్మాలంకారుడిగా కీర్తిస్తుంది.

---

39. మహిమా తవ న హి మాతి శ్రుతిషు హి-

శ్లోకపాఠం: మహిమా తవ న హి మాతి శ్రుతిషు హి- మానీధరాత్మజాధవ భో ; సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర శరణం మే తav చరణయుగమ్ . ౪౦ .

పదవిభాగము: మహిమా, తవ, న, హి, మాతి, శ్రుతిషు, హి- మానీధర + ఆత్మజా + ధవ, భో; సామ్బ, సదాశివ, శమ్భో, శంకర, శరణం, మే, తవ, చరణ + యుగమ్.

అన్వయము: హిమానీధరాత్మజాధవ భో, హి శ్రుతిషు తవ మహిమా న మాతి. సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర, మే తవ చరణయుగమ్ శరణం.

ప్రతి పదార్థము: మహిమా = మహిమ, తవ = నీ యొక్క, న హి మాతి = సరిపోదు కదా, శ్రుతిషు = వేదాలలో, హి- = హిమగిరి, మానీధరాత్మజాధవ = మంచు కొండ కూతురు (పార్వతి) భర్త, భో = ఓ స్వామీ!; సామ్బ = ఉమతో కూడినవాడా, సదాశివ = సదాశివా, శమ్భో = శంభో, శఙ్కర = శంకరా, శరణం = శరణు, మే = నాకు, తవ = నీ యొక్క, చరణయుగమ్ = పాదాల జత.

తాత్పర్యము: ఓ మంచు కొండ కూతురు (పార్వతి) భర్తయైన ఓ స్వామీ! నీ మహిమ వేదాలలో కూడా సరిపోదు కదా (అనగా అపరిమితమైనది). ఓ సాంబ సదాశివ శంభో శంకర! నీ పాదయుగళం నాకు శరణు.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం శివుని అపారమైన మహిమను, అది వేదాలకు కూడా అగోచరమని వివరిస్తుంది. పార్వతీదేవి భర్తగా ఆయనను కీర్తిస్తుంది.

---

40. యమనియమాదిభిరఙ్గైర్యమినో

శ్లోకపాఠం: యమనియమాదిభిరఙ్గైర్యమినో హృదయే భజన్తి స త్వం భో ; సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర శరణం మే తవ చరణయుగమ్ . ౪౧ .

పదవిభాగము: యమ + నియమ + ఆదిభిః + అంగైః + యమినః, హృదయే, భజన్తి, సః, త్వం, భో; సామ్బ, సదాశివ, శమ్భో, శంకర, శరణం, మే, తవ, చరణ + యుగమ్.

అన్వయము: భో, యమినో యమనియమాదిభిరఙ్గైర్హృదయే భజన్తి, స త్వం. సామ్బ సadaశివ శమ్భో శఙ్కర, మే తవ చరణయుగమ్ శరణం.

ప్రతి పదార్థము: యమనియమాదిభిరఙ్గైః = యమ, నియమాది అంగాలతో (యోగ సూత్రాలు), యమినో = యోగులు, హృదయే = హృదయంలో, భజన్తి = భజిస్తారు, స త్వం = ఆ నీవే, భో = ఓ స్వామీ!; సామ్బ = ఉమతో కూడినవాడా, సదాశివ = సదాశివా, శమ్భో = శంభో, శఙ్కర = శంకరా, శరణం = శరణు, మే = నాకు, తవ = నీ యొక్క, చరణయుగమ్ = పాదాల జత.

తాత్పర్యము: ఓ స్వామీ! యోగులు యమ, నియమాది అంగాలతో తమ హృదయంలో ఎవరిని భజిస్తారో, ఆ నీవే (పరమాత్మ). ఓ సాంబ సదాశివ శంభో శంకర! నీ పాదయుగళం నాకు శరణు.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం శివుని యోగీశ్వర రూపాన్ని, యోగులు ఆయనను తమ హృదయాల్లో భజిస్తారని తెలియజేస్తుంది.

---

41. రజ్జావహిరివ శుక్తౌ రజతమి-

శ్లోకపాఠం: రజ్జావహిరివ శుక్తౌ రజతమి- వ త్వయి జగన్తి భాన్తి విభో ; సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర శరణం మే తవ చరణయుగమ్ . ౪౨ .

పదవిభాగము: రజ్జౌ + అహిః + ఇవ, శుక్తౌ, రజతం + ఇవ + త్వయి, జగన్తి, భాన్తి, విభో; సామ్బ, సదాశివ, శమ్భో, శంకర, శరణం, మే, తవ, చరణ + యుగమ్.

అన్వయము: విభో, రజ్జావహిరివ, శుక్తౌ రజతమివ, త్వయి జగన్తి భాన్తి. సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర, మే తవ చరణయుగమ్ శరణం.

ప్రతి పదార్థము: రజ్జావహిరివ = తాడులో పాము వలె, శుక్తౌ = నత్త గుల్లలో, రజతమివ = వెండి వలె, త్వయి = నీ యందు, జగన్తి = జగత్తులు, భాన్తి = కనిపిస్తాయి, విభో = ఓ ప్రభూ!; సామ్బ = ఉమతో కూడినవాడా, సదాశివ = సదాశివా, శమ్భో = శంభో, శఙ్కర = శంకరా, శరణం = శరణు, మే = నాకు, తవ = నీ యొక్క, చరణయుగమ్ = పాదాల జత.

తాత్పర్యము: ఓ ప్రభూ! తాడులో పాము వలె, నత్త గుల్లలో వెండి వలె, నీ యందు జగత్తులు కనిపిస్తాయి (అంటే అవి నిజంగా లేవు, మాయ చేత కనిపిస్తున్నాయి). ఓ సాంబ సదాశివ శంభో శంకర! నీ పాదయుగళం నాకు శరణు.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం జగన్మిథ్యాత్వాన్ని, శివుని మాయాశక్తిని వివరిస్తుంది. జగత్తు మాయ చేత సత్యం వలె కనిపిస్తుందని, శివుడే ఏకైక సత్యమని తెలియజేస్తుంది.

---

42. లబ్ధ్వా భవత్ప్రసాదాచ్చక్రం

శ్లోకపాఠం: లబ్ధ్వా భవత్ప్రసాదాచ్చక్రం విధురవతి లోకమఖిలం భో ; సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర శరణం మే తవ చరణయుగమ్ . ౪౩ .

పదవిభాగము: లబ్ధ్వా, భవత్ + ప్రసాదాత్ + చక్రం, విధుః + అవతి, లోకం + అఖిలం, భో; సామ్బ, సదాశివ, శమ్భో, శంకర, శరణం, మే, తవ, చరణ + యుగమ్.

అన్వయము: భో, భవత్ప్రసాదాచ్చక్రం లబ్ధ్వా, విధురఖిలం లోకమవతి. సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర, మే తవ చరణయుగమ్ శరణం.

ప్రతి పదార్థము: లబ్ధ్వా = పొంది, భవత్ప్రసాదాత్ = నీ అనుగ్రహం వల్ల, చక్రం = సుదర్శన చక్రాన్ని, విధురవతి = విష్ణువు రక్షిస్తాడు, లోకమఖిలం = సమస్త లోకాన్ని, భో = ఓ స్వామీ!; సామ్బ = ఉమతో కూడినవాడా, సదాశివ = సదాశివా, శమ్భో = శంభో, శఙ్కర = శంకరా, శరణం = శరణు, మే = నాకు, తవ = నీ యొక్క, చరణయుగమ్ = పాదాల జత.

తాత్పర్యము: ఓ స్వామీ! నీ అనుగ్రహం వల్ల సుదర్శన చక్రాన్ని పొంది, విష్ణువు సమస్త లోకాన్ని రక్షిస్తాడు. ఓ సాంబ సదాశివ శంభో శంకర! నీ పాదయుగళం నాకు శరణు.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం శివుని నుండి విష్ణువు సుదర్శన చక్రాన్ని పొందిన పౌరాణిక కథను సూచిస్తుంది. శివుని అనుగ్రహంతోనే సృష్టి, స్థితి, లయలు జరుగుతాయని తెలియజేస్తుంది.

---

43. వసుధాతద్ధరతచ్ఛయరథమౌ

శ్లోకపాఠం: వసుధాతద్ధరతచ్ఛయరథమౌ ర్వీశర పరాకృతాసుర భో ; సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర శరణం మే తవ చరణయుగమ్ . ౪౪ .

పదవిభాగము: వసుధా + తత్ + ధర + తత్ + ఛయ + రథ + మౌ- ర్వీ + శర, పరాకృత + అసుర, భో; సామ్బ, సదాశివ, శమ్భో, శంకర, శరణం, మే, తవ, చరణ + యుగమ్.

అన్వయము: వసుధాతద్ధరతచ్ఛయరథమౌర్వీశర, పరాకృతాసుర భో! సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర, మే తవ చరణయుగమ్ శరణం.

ప్రతి పదార్థము: వసుధాతద్ధరతచ్ఛయరథమౌ = భూమిని రథంగా, పర్వతాలను ధనుస్సుగా, సర్పాలను బాణం వలె, ర్వీశర = బాణం కలవాడా, పరాకృతాసుర = అసురులను ఓడించినవాడా, భో = ఓ స్వామీ!; సామ్బ = ఉమతో కూడినవాడా, సదాశివ = సదాశివా, శమ్భో = శంభో, శఙ్కర = శంకరా, శరణం = శరణు, మే = నాకు, తవ = నీ యొక్క, చరణయుగమ్ = పాదాల జత.

తాత్పర్యము: ఓ భూమిని రథంగా, పర్వతాలను ధనుస్సుగా, సర్పాలను బాణం వలె బాణం కలవాడా! అసురులను ఓడించిన ఓ స్వామీ! ఓ సాంబ సదాశివ శంభో శంకర! నీ పాదయుగళం నాకు శరణు.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం శివుని త్రిపురాసుర సంహార లీలను సూచిస్తుంది. ఆయన విశ్వాన్ని రథంగా, మేరు పర్వతాన్ని ధనుస్సుగా, విష్ణువును బాణంగా చేసి త్రిపురాసురులను సంహరించిన వృత్తాంతాన్ని తెలియజేస్తుంది.

---

44. శర్వ దేవ సర్వోత్తమ సర్వద

శ్లోకపాఠం: శర్వ దేవ సర్వోత్తమ సర్వద దుర్వృత్తగర్వహరణ విభో ; సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర శరణం మే తవ చరణయుగమ్ . ౪౫ .

పదవిభాగము: శర్వ, దేవ, సర్వ + ఉత్తమ, సర్వ + ద, దుర్వృత్త + గర్వ + హరణ, విభో; సామ్బ, సదాశివ, శమ్భో, శంకర, శరణం, మే, తవ, చరణ + యుగమ్.

అన్వయము: శర్వ, దేవ, సర్వోత్తమ, సర్వద, దుర్వృత్తగర్వహరణ విభో! సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర, మే తవ చరణయుగమ్ శరణం.

ప్రతి పదార్థము: శర్వ = శర్వా (శివుని నామం), దేవ = దేవా, సర్వోత్తమ = అందరిలో ఉత్తముడా, సర్వద = అందరికీ ఇచ్చేవాడా, దుర్వృత్తగర్వహరణ = దుష్టుల అహంకారాన్ని హరించేవాడా, విభో = ఓ ప్రభూ!; సామ్బ = ఉమతో కూడినవాడా, సదాశివ = సదాశివా, శమ్భో = శంభో, శఙ్కర = శంకరా, శరణం = శరణు, మే = నాకు, తవ = నీ యొక్క, చరణయుగమ్ = పాదాల జత.

తాత్పర్యము: ఓ శర్వా! ఓ దేవా! అందరిలో ఉత్తముడా! అందరికీ ఇచ్చేవాడా! దుష్టుల అహంకారాన్ని హరించే ఓ ప్రభూ! ఓ సాంబ సదాశివ శంభో శంకర! నీ పాదయుగళం నాకు శరణు.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం శివుని సర్వోత్కృష్టతను, దాతృత్వాన్ని, దుష్ట సంహారక శక్తిని కీర్తిస్తుంది.

---

45. షడ్రిపుషడూర్మిషడ్వికారహర

శ్లోకపాఠం: షడ్రిపుషడూర్మిషడ్వికారహర సన్ముఖ షణ్ముఖజనక విభో ; సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర శరణం మే తవ చరణయుగమ్ . ౪౬ .

పదవిభాగము: షట్ + రిపు + షట్ + ఊర్మి + షట్ + వికార + హర, సత్ + ముఖ, షట్ + ముఖ + జనక, విభో; సామ్బ, సదాశివ, శమ్భో, శంకర, శరణం, మే, తవ, చరణ + యుగమ్.

అన్వయము: షడ్రిపుషడూర్మిషడ్వికారహర, సన్ముఖ, షణ్ముఖజనక విభో! సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర, మే తవ చరణయుగమ్ శరణం.

ప్రతి పదార్థము: షడ్రిపుషడూర్మిషడ్వికారహర = కామ, క్రోధ, లోభ, మోహ, మద, మాత్సర్యాలనే ఆరు శత్రువులు, ఆరు ఉర్ములు (జరా, మృత్యువు, శోకం, మోహం, ఆకలి, దప్పిక), ఆరు వికారాలు (జననం, స్థితి, వృద్ధి, పరిణామం, క్షయం, నాశనం)లను హరించేవాడా, సన్ముఖ = మంచి ముఖం కలవాడా, షణ్ముఖజనక = షణ్ముఖుడికి (కుమారస్వామికి) తండ్రి, విభో = ఓ ప్రభూ!; సామ్బ = ఉమతో కూడినవాడా, సదాశివ = సదాశివా, శమ్భో = శంభో, శఙ్కర = శంకరా, శరణం = శరణు, మే = నాకు, తవ = నీ యొక్క, చరణయుగమ్ = పాదాల జత.

తాత్పర్యము: ఓ కామ, క్రోధ, లోభ, మోహ, మద, మాత్సర్యాలనే ఆరు శత్రువులు, ఆరు ఉర్ములు, ఆరు వికారాలను హరించేవాడా! మంచి ముఖం కలవాడా! షణ్ముఖుడికి (కుమారస్వామికి) తండ్రియైన ఓ ప్రభూ! ఓ సాంబ సదాశివ శంభో శంకర! నీ పాదయుగళం నాకు శరణు.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం శివుని షడ్వర్గ నాశకుడిగా, షణ్ముఖుడి తండ్రిగా కీర్తిస్తుంది. మానవుడి అంతర్గత శత్రువులను, జనన మరణ చక్రంలోని బాధలను తొలగించే శక్తి ఆయనకు ఉందని తెలియజేస్తుంది.

---

46. సత్యం జ్ఞానమనన్తం బ్రహ్మే-

శ్లోకపాఠం: సత్యం జ్ఞానమనన్తం బ్రహ్మే- త్యేతల్లక్షణలక్షిత భో ; సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర శరణం మే తవ చరణయుగమ్ . ౪౭ .

పదవిభాగము: సత్యం, జ్ఞానం, అనంతం, బ్రహ్మ + ఇతి- ఏతత్ + లక్షణ + లక్షిత, భో; సామ్బ, సదాశివ, శమ్భో, శంకర, శరణం, మే, తవ, చరణ + యుగమ్.

అన్వయము: భో, సత్యం జ్ఞానమనన్తం బ్రహ్మేత్యేతల్లక్షణలక్షిత. సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర, మే తవ చరణయుగమ్ శరణం.

ప్రతి పదార్థము: సత్యం జ్ఞానమనన్తం = సత్యం, జ్ఞానం, అనంతం అయిన బ్రహ్మ, బ్రహ్మేత్యేతల్లక్షణలక్షిత = ఈ లక్షణాలతో కూడినవాడా, భో = ఓ స్వామీ!; సామ్బ = ఉమతో కూడినవాడా, సదాశివ = సదాశివా, శమ్భో = శంభో, శఙ్కర = శంకరా, శరణం = శరణు, మే = నాకు, తవ = నీ యొక్క, చరణయుగమ్ = పాదాల జత.

తాత్పర్యము: ఓ స్వామీ! సత్యం, జ్ఞానం, అనంతం అయిన బ్రహ్మ అనే లక్షణాలతో కూడినవాడా! ఓ సాంబ సదాశివ శంభో శంకర! నీ పాదయుగళం నాకు శరణు.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం శివుని పరబ్రహ్మ స్వరూపాన్ని, ఆయన సత్యం, జ్ఞానం, అనంతం అనే లక్షణాలతో కూడి ఉన్నాడని తెలియజేస్తుంది.

---

47. హాహాహూహూముఖసురగాయక-

శ్లోకపాఠం: హాహాహూహూముఖసురగాయక- గీతాపదానపద్య విభో ; సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర శరణం మే తవ చరణయుగమ్ . ౪౮ .

పదవిభాగము: హాహాహూహూ + ముఖ + సుర + గాయక- గీత + అపదాన + పద్య, విభో; సామ్బ, సదాశివ, శమ్భో, శంకర, శరణం, మే, తవ, చరణ + యుగమ్.

అన్వయము: హాహాహూహూముఖసురగాయకగీతాపదానపద్య విభో! సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర, మే తవ చరణయుగమ్ శరణం.

ప్రతి పదార్థము: హాహాహూహూముఖసురగాయక- = హాహా, హూహూ మొదలైన దేవగాయకులచే, గీతాపదానపద్య = కీర్తింపబడిన కీర్తి గానం కలవాడా, విభో = ఓ ప్రభూ!; సామ్బ = ఉమతో కూడినవాడా, సదాశివ = సదాశివా, శమ్భో = శంభో, శఙ్కర = శంకరా, శరణం = శరణు, మే = నాకు, తవ = నీ యొక్క, చరణయుగమ్ = పాదాల జత.

తాత్పర్యము: ఓ హాహా, హూహూ మొదలైన దేవగాయకులచే కీర్తింపబడిన కీర్తి గానం కల ఓ ప్రభూ! ఓ సాంబ సదాశివ శంభో శంకర! నీ పాదయుగళం నాకు శరణు.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం శివుని దేవగాయకులచే కీర్తింపబడే గొప్ప కీర్తిని వివరిస్తుంది. ఆయన మహిమను గానం చేయడానికి దేవగాయకులు కూడా అర్హులని తెలియజేస్తుంది.

---

48. Lఆదిర్న హి ప్రయోగస్తదన్త-

శ్లోకపాఠం: Lఆదిర్న హి ప్రయోగస్తదన్త- మిహ మఙ్గLఅం సదాస్తు విభో ; సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర శరణం మే తవ చరణయుగమ్ . ౪౯ .

పదవిభాగము: L + ఆదిః + న, హి, ప్రయోగః + తత్ + అంతం- ఇహ, మంగళం, సదా + అస్తు, విభో; సామ్బ, సదాశివ, శమ్భో, శంకర, శరణం, మే, తవ, చరణ + యుగమ్.

అన్వయము: విభో, ఇహ 'L' ఆదిర్న హి ప్రయోగః, తదంతం సదా మంగళమస్తు. సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర, మే తవ చరణయుగమ్ శరణం.

ప్రతి పదార్థము: Lఆదిర్న హి ప్రయోగస్తదన్త- = 'L' (ల) అక్షరంతో ప్రారంభం కాదు కదా ప్రయోగం, దాని అంతం- మిహ = ఇక్కడ, మంగళం = శుభం, సదాస్తు = ఎల్లప్పుడూ ఉండుగాక, విభో = ఓ ప్రభూ!; సామ్బ = ఉమతో కూడినవాడా, సదాశివ = సదాశివా, శమ్భో = శంభో, శఙ్కర = శంకరా, శరణం = శరణు, మే = నాకు, తవ = నీ యొక్క, చరణయుగమ్ = పాదాల జత.

తాత్పర్యము: ఓ ప్రభూ! 'L' (ల) అక్షరంతో ప్రయోగం ప్రారంభం కాదు కదా, దాని అంతం ఇక్కడ ఎల్లప్పుడూ శుభంగా ఉండుగాక! ఓ సాంబ సదాశివ శంభో శంకర! నీ పాదయుగళం నాకు శరణు.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం అక్షరమాల క్రమానికి అనుగుణంగా 'L' అక్షరాన్ని ప్రస్తావిస్తుంది. ప్రయోగం (స్తోత్రం) శుభకరంగా ముగిసిందని, ఎల్లప్పుడూ మంగళకరంగా ఉంటుందని సూచిస్తుంది.

---

49. క్షణమివ దివసాన్నేష్యతి త్వత్పద-

శ్లోకపాఠం: క్షణమివ దివసాన్నేష్యతి త్వత్పద- సేవాక్షణోత్సుకః శివ భో ; సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర శరణం మే తవ చరణయుగమ్ . ౫౦ . . సువర్ణమాలాస్తుతిః సమ్పూర్ణా .

పదవిభాగము: క్షణం + ఇవ, దివసాన్ + నేష్యతి, త్వత్ + పద- సేవ + అక్షణ + ఉత్సుకః, శివ, భో; సామ్బ, సదాశివ, శమ్భో, శంకర, శరణం, మే, తవ, చరణ + యుగమ్.

అన్వయము: శివ భో, త్వత్పదసేవాక్షణోత్సుకః (అహం) దివసాన్ క్షణమివ నేష్యతి. సామ్బ సదాశివ శమ్భో శఙ్కర, మే తవ చరణయుగమ్ శరణం.

ప్రతి పదార్థము: క్షణం + ఇవ = ఒక క్షణం వలె, దివసాన్ + నేష్యతి = రోజులను గడుపుతాను, త్వత్పద- = నీ పాదాల, సేవ + అక్షణ + ఉత్సుకః = సేవలో ఆసక్తిగా, శివ = ఓ శివా!, భో = ఓ స్వామీ!; సామ్బ = ఉమతో కూడినవాడా, సదాశివ = సదాశివా, శమ్భో = శంభో, శఙ్కర = శంకరా, శరణం = శరణు, మే = నాకు, తవ = నీ యొక్క, చరణయుగమ్ = పాదాల జత.

తాత్పర్యము: ఓ శివా! ఓ స్వామీ! నీ పాదాల సేవలో ఆసక్తిగా ఉన్న నేను రోజులను ఒక క్షణం వలె గడుపుతాను. ఓ సాంబ సదాశివ శంభో శంకర! నీ పాదయుగళం నాకు శరణు.

విశేషములు: ఈ చివరి శ్లోకం స్తోత్రం యొక్క ఫలశ్రుతిని, భక్తుడు శివుని పాద సేవలో నిమగ్నమైతే కాలం కూడా తెలియకుండా గడిచిపోతుందని, అది పరమానందాన్ని ఇస్తుందని తెలియజేస్తుంది.