సుబ్రహ్మణ్య భుజంగం స్తోత్రం ( 33 శ్లోకాలు)

 శ్రీ శంకరాచార్య స్తోత్ర సర్వస్వమ్ –

శ్రీ సుబ్రహ్మణ్య భుజంగం స్తోత్రం ( 33 శ్లోకాలు) భుజంగప్రయాత ఛందస్సు

 పదవిభాగము, అన్వయము, ప్రతి పదార్థము,   తాత్పర్యము,విశేషములతో 

                                                ఆచార్య తాడేపల్లి పతంజలి

శ్లోకం 1

సదా బాలరూపాపి విఘ్నాద్రిహన్త్రీ

మహాదన్తివక్త్రాపి పఞ్చాస్యమాన్యా ;

విధీన్ద్రాదిమృగ్యా గణేశాభిధా మే

విధత్తాం శ్రియం కాపి కల్యాణమూర్తిః .1.

పదవిభాగం

విఘ్నాద్రిహన్త్రీ (విఘ్న+అద్రి+హన్త్రీ), మహాదన్తివక్త్రాపి (మహా+దన్తి+వక్త్రా+అపి), పఞ్చాస్యమాన్యా (పఞ్చ+ఆస్య+మాన్యా), విధీన్ద్రాదిమృగ్యా (విధి+ఇన్ద్ర+ఆది+మృగ్యా), గణేశాభిధా (గణేశ+అభిధా).

అన్వయం

సదా బాలరూపా అపి, విఘ్నాద్రిహన్త్రీ, మహాదన్తివక్త్రా అపి, పఞ్చాస్యమాన్యా, విధీన్ద్రాదిమృగ్యా, గణేశాభిధా కా అపి కల్యాణమూర్తిః మే శ్రియం విధత్తామ్.

ప్రతి పదార్థం

సదా = ఎల్లప్పుడూ, బాలరూపా = బాలరూపంలో ఉన్నప్పటికీ, అపి = అయినప్పటికీ, విఘ్న+అద్రి+హన్త్రీ = విఘ్నములనే పర్వతములను నాశనము చేయునది, మహా+దన్తి+వక్త్రా = గొప్ప ఏనుగు ముఖము కలది, అపి = అయినప్పటికీ, పఞ్చ+ఆస్య+మాన్యా = సింహముచే (శివునిచే) పూజింపబడునది, విధి+ఇన్ద్ర+ఆది+మృగ్యా = బ్రహ్మ ఇంద్రుడు మొదలైన దేవతలచే వెదకబడునది, గణేశ+అభిధా = గణేశుడను పేరు కలది, కా = అద్భుతమైన, అపి = అయినప్పటికీ, కల్యాణమూర్తిః = శుభప్రదమైన స్వరూపము గల ఆ దేవత, మే = నాకు, శ్రియం = సంపదను, విధత్తామ్ = ప్రసాదించుగాక.

తాత్పర్యం

ఎల్లప్పుడూ బాలరూపంలో ఉన్నప్పటికీ విఘ్నములనే పర్వతాలను నాశనం చేసేది, గొప్ప ఏనుగు ముఖాన్ని కలిగినప్పటికీ సింహవాహనుడైన శివునిచే పూజింపబడేది, బ్రహ్మ, ఇంద్రుడు మొదలైన దేవతలచే వెదకబడేది, గణేశుడనే పేరు కలిగిన అద్భుతమైన శుభమూర్తి నాకు సంపదలను ప్రసాదించుగాక.

విశేషాలు

ఈ శ్లోకంలో గణపతిని స్తుతించడం ద్వారా సుబ్రహ్మణ్య స్తోత్రానికి ముందు ఆటంకాలను తొలగించడానికి ప్రార్థన చేయబడింది. గణేశుని విలక్షణ లక్షణాలైన బాలరూపం, గజవదనం, మరియు ఆయనకు లభించిన పూజనీయతను వర్ణించారు.

---

శ్లోకం 2

న జానామి శబ్దం న జానామి చార్థం

న జానామి పద్యం న జానామి గద్యమ్ ;

చిదేకా షడాస్యా హృది ద్యోతతే మే

ముఖాన్నిఃసరన్తే గిరశ్చాపి చిత్రమ్ .2.

పదవిభాగం

న జానామి శబ్దం న జానామి చ , అర్థం,న జానామి పద్యం న జానామి గద్యమ్ చిత్+ఏకా (చిదేకా) షట్+ఆస్యా (షడాస్యా) హృది ద్యోతతే మే     ముఖాన్నిఃసరన్తే (ముఖాత్+నిఃసరన్తే), గిరశ్చాపి (గిరః+చ+అపి). చిత్రమ్

అన్వయం

అహం శబ్దం న జానామి, అర్థం చ న జానామి, పద్యం న జానామి, గద్యం న జానామి; చిదేకా షడాస్యా మే హృది ద్యోతతే; ముఖాత్ గిరః చ అపి చిత్రమ్ నిఃసరన్తే.

ప్రతి పదార్థం

అహం = నేను, శబ్దం = వ్యాకరణమును, న జానామి = తెలియను, అర్థం = పదముల అర్థమును, చ = మరియు, న జానామి = తెలియను, పద్యం = పద్య రచనను, న జానామి = తెలియను, గద్యం = గద్య రచనను, న జానామి = తెలియను; చిత్+ఏకా = ఏకైక జ్ఞాన స్వరూపుడైన, షట్+ఆస్యా = ఆరు ముఖములు కల సుబ్రహ్మణ్యుడు, మే = నా, హృది = హృదయంలో, ద్యోతతే = ప్రకాశించుచున్నాడు; ముఖాత్ = నా నోటి నుండి, గిరః = వాక్కులు, చ = మరియు, అపి = కూడా, చిత్రమ్ = ఆశ్చర్యకరముగా, నిఃసరన్తే = వెలువడుతున్నాయి.

తాత్పర్యం

నాకు శబ్దజ్ఞానం లేదు, అర్థజ్ఞానం లేదు, పద్య రచన తెలియదు, గద్య రచన తెలియదు. అయితే, ఏకైక జ్ఞాన స్వరూపుడైన ఆరు ముఖాల సుబ్రహ్మణ్యుడు నా హృదయంలో ప్రకాశిస్తున్నాడు. దాని ఫలితంగా నా నోటి నుండి ఆశ్చర్యకరంగా స్తోత్ర వాక్కులు వెలువడుతున్నాయి.

విశేషాలు

ఈ శ్లోకం కవి యొక్క వినయాన్ని, మరియు సుబ్రహ్మణ్య స్వామి అనుగ్రహం వల్లనే తాను స్తోత్రాన్ని రచిస్తున్నానని తెలియజేస్తుంది. స్వామిని జ్ఞాన స్వరూపుడిగా, షణ్ముఖుడిగా కీర్తించారు.

---

శ్లోకం 3

మయూరాధిరూఢం మహావాక్యగూఢం

మనోహారిదేహం మహచ్చిత్తగేహమ్ ;

మహీదేవదేవం మహావేదభావం

మహాదేవబాలం భజే లోకపాలమ్ .3.

పదవిభాగం

మయూరాధిరూఢం (మయూర+అధిరూఢం), మహావాక్యగూఢం (మహావాక్య+గూఢం), మనోహారిదేహం (మనోహారి+దేహం), మహచ్చిత్తగేహమ్ (మహత్+చిత్త+గేహమ్), మహీదేవదేవం (మహీదేవ+దేవం), మహావేదభావం (మహావేద+భావం), మహాదేవబాలం (మహాదేవ+బాలం), లోకపాలమ్ (లోక+పాలమ్).

అన్వయం

మయూరాధిరూఢం, మహావాక్యగూఢం, మనోహారిదేహం, మహచ్చిత్తగేహమ్, మహీదేవదేవం, మహావేదభావం, మహాదేవబాలం, లోకపాలం తం భజే.

ప్రతి పదార్థం

మయూర+అధిరూఢం = నెమలిని అధిరోహించినవాడు, మహావాక్య+గూఢం = ఉపనిషత్తుల మహావాక్యములలో గూఢముగానున్నవాడు, మనోహారి+దేహం = మనోహరమైన శరీరం కలవాడు, మహత్+చిత్త+గేహమ్ = గొప్ప యోగుల చిత్తములనే గృహముగా కలవాడు, మహీదేవ+దేవం = బ్రాహ్మణులకు దైవముగా పూజింపబడువాడు, మహావేద+భావం = గొప్ప వేదములచే తెలియబడేవాడు, మహాదేవ+బాలం = మహాదేవుడైన శివుని కుమారుడు, లోక+పాలమ్ = లోకములను పాలించువాడైన, తం = ఆ సుబ్రహ్మణ్యస్వామిని, భజే = నేను భజిస్తాను.

తాత్పర్యం

నెమలిని అధిరోహించినవాడు, మహావాక్యాలలో గూఢంగా ఉన్నవాడు, మనోహరమైన శరీరం కలవాడు, గొప్ప యోగుల చిత్తాలలో నివసించేవాడు, బ్రాహ్మణులకు దైవంగా పూజింపబడేవాడు, వేదాలచే తెలియబడేవాడు, మహాదేవుడైన శివుని కుమారుడు, లోకాలను పాలించే ఆ సుబ్రహ్మణ్యస్వామిని నేను భజిస్తాను.

విశేషాలు

ఈ శ్లోకం సుబ్రహ్మణ్యస్వామి యొక్క వివిధ గుణాలను, రూపాలను కీర్తిస్తుంది. ఆయన వాహనం, జ్ఞానస్వరూపం, సౌందర్యం, భక్తులపై అనుగ్రహం, లోకరక్షకుడు అనే అంశాలు ప్రధానంగా ప్రస్తావించబడ్డాయి.

---

శ్లోకం 4

యదా సన్నిధానం గతా మానవా మే

భవాంభోధిపారం గతాస్తే తదైవ ;

ఇతి వ్యఞ్జయన్సిన్ధుతీరే య ఆస్తే

తమీడే పవిత్రం పరాశక్తిపుత్రమ్ .4.

పదవిభాగం

భవాంభోధిపారం (భవ+అంభోధి+పారం), గతాస్తే (గతాః+తే), వ్యఞ్జయన్సిన్ధుతీరే (వ్యఞ్జయన్+సిన్ధు+తీరే), య ఆస్తే (యః+ఆస్తే), తమీడే (తం+ఈడే), పరాశక్తిపుత్రమ్ (పరా+శక్తి+పుత్రమ్).

అన్వయం

మే సన్నిధానం యదా మానవాః గతాః, తదైవ తే భవాంభోధిపారం గతాః; ఇతి వ్యఞ్జయన్ యః సిన్ధుతీరే ఆస్తే, తం పవిత్రం పరాశక్తిపుత్రమ్ ఈడే.

ప్రతి పదార్థం

మే = నా, సన్నిధానం = సమీపానికి, యదా = ఎప్పుడు, మానవాః = మానవులు, గతాః = వస్తారో, తదైవ = అప్పుడే, తే = వారు, భవ+అంభోధి+పారం = సంసారమనే సముద్రమునకు అవతలి తీరమును, గతాః = పొందుతారు; ఇతి = అని, వ్యఞ్జయన్ = సూచిస్తూ, యః = ఎవడైతే, సిన్ధు+తీరే = సముద్ర తీరమున, ఆస్తే = ఉంటాడో, తం = అటువంటి, పవిత్రం = పవిత్రుడైన, పరా+శక్తి+పుత్రమ్ = పరాశక్తి పుత్రుడైన సుబ్రహ్మణ్యస్వామిని, ఈడే = నేను స్తుతిస్తాను.

తాత్పర్యం

"నా సమీపానికి మానవులు ఎప్పుడు వస్తారో, అప్పుడే వారు సంసార సముద్రానికి అవతలి తీరాన్ని పొందుతారు" అని సూచిస్తూ, సముద్ర తీరంలో వెలసి ఉన్న పవిత్రుడైన ఆ పరాశక్తి పుత్రుడిని నేను స్తుతిస్తాను.

విశేషాలు

ఈ శ్లోకం స్కందుని సన్నిధి యొక్క విశిష్టతను తెలియజేస్తుంది. ఆయనను దర్శిస్తే సంసార బంధాల నుండి విముక్తి లభిస్తుందని, ఈ విషయాన్ని ఆయన సముద్ర తీరంలో వెలసి ఉండటం ద్వారా సూచిస్తున్నాడని కవి అభిప్రాయపడ్డారు. తిరుచెందూర్ వంటి సుబ్రహ్మణ్య క్షేత్రాలు సముద్ర తీరంలో ఉండటాన్ని ఇక్కడ ధ్వనింపజేస్తుంది.

---

శ్లోకం 5

యథాబ్ధేస్తరఙ్గా లయం యాన్తి తుఙ్గా-

స్తథైవాపదః సన్నిధౌ సేవతాం మే ;

ఇతీవోర్మిపఙ్క్త్తీర్నృణాం దర్శయన్తం

సదా భావయే హృత్సరోజే గుహం తమ్ .5.

పదవిభాగం

యథాబ్ధేస్తరఙ్గా (యథా+అబ్ధేః+తరఙ్గాః), తుఙ్గాస్తథైవాపదః (తుఙ్గాః+తథా+ఏవ+ఆపదః), సన్నిధౌ (సన్నిధౌ), సేవతాం (సేవతాం), మే ఇతీవోర్మిపఙ్క్త్తీర్నృణాం (మే+ఇతి+ఇవ+ఊర్మి+పఙ్క్త్తీః+నృణాం), దర్శయన్తం (దర్శయన్తం), హృత్సరోజే (హృత్+సరోజే), గుహం (గుహం), తమ్ (తం).

అన్వయం

యథా అబ్ధేః తుఙ్గాః తరఙ్గాః లయం యాన్తి, తథా ఏవ మే సేవతాం ఆపదః (లయం యాన్తి); ఇతి ఇవ నృణాం ఊర్మిపఙ్క్త్తీః దర్శయన్తం, తం గుహం సదా హృత్సరోజే భావయే.

ప్రతి పదార్థం

యథా = ఏ విధంగానైతే, అబ్ధేః = సముద్రము యొక్క, తుఙ్గాః = ఎత్తైన, తరఙ్గాః = అలలు, లయం = విలీనమును, యాన్తి = పొందుతాయో, తథా ఏవ = అదే విధంగా, మే = నాకు, సేవతాం = సేవించుచున్నవారికి, ఆపదః = ఆపదలు (లయం యాన్తి = విలీనమును పొందుతాయి); ఇతి ఇవ = అన్నట్లుగా, నృణాం = మానవులకు, ఊర్మి+పఙ్క్త్తీః = అలల సమూహములను, దర్శయన్తం = చూపుచున్న, తం = ఆ, గుహం = గుహుని (సుబ్రహ్మణ్యుని), సదా = ఎల్లప్పుడూ, హృత్+సరోజే = నా హృదయ కమలంలో, భావయే = ధ్యానిస్తాను.

తాత్పర్యం

సముద్రం యొక్క ఎత్తైన అలలు ఎలా లయించిపోతాయో, అదే విధంగా నా సేవకుల ఆపదలు కూడా నశిస్తాయి అని సూచిస్తూ, అలల సమూహాలను మానవులకు చూపిస్తున్న ఆ గుహుడిని నేను ఎల్లప్పుడూ నా హృదయ కమలంలో ధ్యానిస్తాను.

విశేషాలు

ఈ శ్లోకం కూడా సుబ్రహ్మణ్య స్వామిని సముద్రతీరంలో ఉన్న దైవంగా భావించి, ఆయనను సేవిస్తే ఆపదలు తొలగిపోతాయని తెలియజేస్తుంది. సముద్రపు అలలు వచ్చి వెళ్ళినట్లుగానే ఆపదలు కూడా నశిస్తాయని ఉపమానంతో వివరించారు.

---

శ్లోకం 6

గిరౌ మన్నివాసే నరా యే౽ధిరూఢా-

స్తదా పర్వతే రాజతే తే౽ధిరూఢాః ;

ఇతీవ బ్రువన్గన్ధశైలాధిరూఢః

స దేవో ముదే మే సదా షణ్ముఖో౽స్తు .6.

పదవిభాగం

మన్నివాసే (మత్+నివాసే), యే౽ధిరూఢాస్తదా (యే+అధిరూఢాః+తదా), పర్వతే రాజతే (పర్వతే+రాజతే), తే౽ధిరూఢాః (తే+అధిరూఢాః), ఇతీవ బ్రువన్గన్ధశైలాధిరూఢః (ఇతి+ఇవ+బ్రువన్+గన్ధశైల+అధిరూఢః), షణ్ముఖో౽స్తు (షణ్ముఖః+అస్తు).

అన్వయం

మత్ నివాసే గిరౌ యే నరాః అధిరూఢాః, తదా తే రాజతే పర్వతే అధిరూఢాః (భవంతి); ఇతి ఇవ బ్రువన్ గన్ధశైల అధిరూఢః సః షణ్ముఖః దేవః సదా మే ముదే అస్తు.

ప్రతి పదార్థం

మత్+నివాసే = నేను నివసించుచున్న, గిరౌ = పర్వతముపై, యే = ఏ, నరాః = మానవులు, అధిరూఢాః = అధిరోహిస్తారో, తదా = అప్పుడు, తే = వారు, రాజతే = వెండిమయమైన, పర్వతే = పర్వతముపై, అధిరూఢాః = అధిరోహించినవారే (భవంతి = అవుతారు); ఇతి ఇవ = అన్నట్లుగా, బ్రువన్ = పలుకుచున్న, గన్ధశైల+అధిరూఢః = గంధశైలము (సుగంధగిరి) పై అధిరోహించిన, సః = ఆ, షణ్ముఖః = షణ్ముఖుడు, దేవః = దేవుడు, సదా = ఎల్లప్పుడూ, మే = నాకు, ముదే = ఆనందము కొరకు, అస్తు = ఉండుగాక.

తాత్పర్యం

"నేను నివసిస్తున్న ఈ పర్వతంపై ఏ మానవులు అధిరోహిస్తారో, అప్పుడే వారు కైలాసము వంటి వెండి పర్వతంపై అధిరోహించినవారే అవుతారు" అని పలుకుతున్నట్లుగా, గంధశైలంపై కొలువై ఉన్న ఆ షణ్ముఖుడు నాకు ఎల్లప్పుడూ ఆనందాన్ని ప్రసాదించుగాక.

విశేషాలు

ఈ శ్లోకం సుబ్రహ్మణ్య స్వామి కొండలపై, ముఖ్యంగా గంధశైలం (సుగంధగిరి)పై కొలువై ఉండటాన్ని ప్రస్తావిస్తుంది. ఆయన కొండలపై ఉన్నప్పటికీ, తనను దర్శించినవారికి కైలాస దర్శన ఫలాన్ని ఇస్తాడని భావం. ఇది స్కందుని స్థల మహిమను తెలియజేస్తుంది.

---

శ్లోకం 7

మహాంభోధితీరే మహాపాపచోరే

మునీన్ద్రానుకూలే సుగన్ధాఖ్యశైలే ;

గుహాయాం వసన్తం స్వభాసా లసన్తం

జనార్తిం హరన్తం శ్రయామో గుహం తమ్ .7.

పదవిభాగం

మహాంభోధితీరే (మహా+అంభోధి+తీరే), మహాపాపచోరే (మహా+పాప+చోరే), మునీన్ద్రానుకూలే (ముని+ఇన్ద్ర+అనుకూలే), సుగన్ధాఖ్యశైలే (సుగన్ధ+ఆఖ్య+శైలే), వసన్తం (వసన్తం), స్వభాసా (స్వ+భాసా), లసన్తం (లసన్తం), జనార్తిం (జన+ఆర్తిం), హరన్తం (హరన్తం), శ్రయామో (శ్రయామః), గుహం తమ్ (గుహం+తం).

అన్వయం

మహాంభోధితీరే, మహాపాపచోరే, మునీన్ద్రానుకూలే, సుగన్ధాఖ్యశైలే, గుహాయాం వసన్తం, స్వభాసా లసన్తం, జనార్తిం హరన్తం తం గుహం శ్రయామః.

ప్రతి పదార్థం

మహా+అంభోధి+తీరే = గొప్ప సముద్ర తీరంలో, మహా+పాప+చోరే = గొప్ప పాపములను దొంగిలించువాడు (హరించువాడు), ముని+ఇన్ద్ర+అనుకూలే = మునిశ్రేష్ఠులకు అనుకూలమైన, సుగన్ధ+ఆఖ్య+శైలే = సుగంధమనే పేరుగల పర్వతమునందు, గుహాయాం = గుహలో, వసన్తం = నివసించుచున్నవాడు, స్వ+భాసా = తన కాంతితో, లసన్తం = ప్రకాశించుచున్నవాడు, జన+ఆర్తిం = ప్రజల బాధలను, హరన్తం = తొలగించుచున్నవాడు అయిన, తం = ఆ, గుహం = గుహుని, శ్రయామః = ఆశ్రయిస్తాము.

తాత్పర్యం

గొప్ప సముద్ర తీరంలో, గొప్ప పాపాలను హరించేవాడు, మునిశ్రేష్ఠులకు అనుకూలమైన సుగంధమనే పర్వతంలోని గుహలో నివసించుచున్నవాడు, తన కాంతితో ప్రకాశిస్తున్నవాడు, ప్రజల బాధలను తొలగిస్తున్నవాడు అయిన ఆ గుహుడిని మేము ఆశ్రయిస్తాము.

విశేషాలు

ఈ శ్లోకం సుబ్రహ్మణ్యస్వామి యొక్క నివాసాన్ని, ఆయన మహిమను వివరిస్తుంది. ఆయన పాపాలను హరించేవాడని, మునులకు ప్రియుడని, తన కాంతితో ప్రకాశించేవాడని, ప్రజల కష్టాలను తొలగించేవాడని తెలియజేస్తుంది. సముద్రతీరం, సుగంధగిరి, గుహ అనేవి ఆయన నివాస స్థలాలుగా ప్రస్తావించబడ్డాయి.

---

శ్లోకం 8

లసత్స్వర్ణగేహే నృణాం కామదోహే

సుమస్తోమసఞ్ఛన్నమాణిక్యమఞ్చే ;

సముద్యత్సహస్రార్కతుల్యప్రకాశం

సదా భావయే కార్తికేయం సురేశమ్ .8.

పదవిభాగం

లసత్స్వర్ణగేహే (లసత్+స్వర్ణ+గేహే), కామదోహే (కామ+దోహే), సుమస్తోమసఞ్ఛన్నమాణిక్యమఞ్చే (సుమ+స్తోమ+సఞ్ఛన్న+మాణిక్య+మఞ్చే), సముద్యత్సహస్రార్కతుల్యప్రకాశం (సముద్యత్+సహస్ర+అర్క+తుల్య+ప్రకాశం), కార్తికేయం (కార్తికేయం), సురేశమ్ (సుర+ఈశమ్).

అన్వయం

లసత్స్వర్ణగేహే, నృణాం కామదోహే, సుమస్తోమసఞ్ఛన్నమాణిక్యమఞ్చే, సముద్యత్సహస్రార్కతుల్యప్రకాశం కార్తికేయం సురేశం సదా భావయే.

ప్రతి పదార్థం

లసత్+స్వర్ణ+గేహే = ప్రకాశిస్తున్న బంగారు గృహంలో, నృణాం = మానవుల, కామ+దోహే = కోరికలను తీర్చునదియైన, సుమ+స్తోమ+సఞ్ఛన్న = పుష్ప సమూహములతో పూర్తిగా కప్పబడిన, మాణిక్య+మఞ్చే = మాణిక్యాల మంచంపై ఉన్న, సముద్యత్+సహస్ర+అర్క+తుల్య+ప్రకాశం = ఉదయిస్తున్న వేల సూర్యులతో సమానమైన ప్రకాశం కలవాడు, కార్తికేయం = కార్తికేయుడైన, సుర+ఈశమ్ = దేవతలకు అధిపతియైన స్వామిని, సదా = ఎల్లప్పుడూ, భావయే = నేను ధ్యానిస్తాను.

తాత్పర్యం

ప్రకాశిస్తున్న బంగారు గృహంలో, మానవుల కోరికలను తీర్చే పుష్ప సమూహాలతో పూర్తిగా కప్పబడిన మాణిక్యాల మంచంపై ఉన్న, ఉదయిస్తున్న వేల సూర్యులతో సమానమైన ప్రకాశం కలవాడు, కార్తికేయుడు, దేవతలకు అధిపతి అయిన సుబ్రహ్మణ్యస్వామిని నేను ఎల్లప్పుడూ ధ్యానిస్తాను.

విశేషాలు

ఈ శ్లోకం సుబ్రహ్మణ్యస్వామి యొక్క ఐశ్వర్యాన్ని, తేజస్సును, భక్తుల కోరికలను తీర్చే సామర్థ్యాన్ని వివరిస్తుంది. ఆయన నివాసం, ఆభరణాలు, మరియు దివ్య ప్రకాశం వర్ణించబడ్డాయి.

---

శ్లోకం 9

రణద్ధంసకే మఞ్జులే౽త్యన్తశోణే

మనోహారిలావణ్యపీయూషపూర్ణే ;

మనఃషట్పదో మే భవక్లేశతప్తః

సదా మోదతాం స్కన్ద తే పాదపద్మే .9.

పదవిభాగం

మఞ్జులే౽త్యన్తశోణే (మఞ్జులే+అత్యన్త+శోణే), మనోహారిలావణ్యపీయూషపూర్ణే (మనోహారి+లావణ్య+పీయూష+పూర్ణే), మనఃషట్పదో (మనః+షట్పదః), భవక్లేశతప్తః (భవ+క్లేశ+తప్తః), స్కన్ద తే పాదపద్మే (స్కన్ద+తే+పాద+పద్మే).

అన్వయం

రణద్ధంసకే, మఞ్జులే, అత్యన్తశోణే, మనోహారిలావణ్యపీయూషపూర్ణే, తే పాదపద్మే, భవక్లేశతప్తః మే మనఃషట్పదః స్కన్ద సదా మోదతామ్.

ప్రతి పదార్థం

స్కన్ద = ఓ స్కందా !రణత్+హంసకే = ధ్వనిస్తున్న కాలి అందెలు కలది, మఞ్జులే = సుందరమైనది, అత్యన్త+శోణే = అత్యంత ఎర్రని వర్ణం కలది, మనోహారి+లావణ్య+పీయూష+పూర్ణే = మనోహరమైన లావణ్యమనే అమృతంతో నిండినది, తే = నీ యొక్క, పాద+పద్మే = పాదపద్మంలో, భవ+క్లేశ+తప్తః = సంసార కష్టములతో తపిస్తున్న, మే = నా యొక్క, మనః+షట్పదః = మనస్సనే తుమ్మెద, , సదా = ఎల్లప్పుడూ, మోదతామ్ = ఆనందించుగాక.

తాత్పర్యం

ఓ స్కందా!  ఘల్లుఘల్లుమనే కాలి అందెల శబ్దం కలది, సుందరమైనది, అత్యంత ఎర్రని కాంతి కలది, మనోహరమైన లావణ్యమనే అమృతంతో నిండిన నీ పాదపద్మంలో, సంసార కష్టాలతో తపిస్తున్న నా మనస్సనే తుమ్మెద, ఎల్లప్పుడూ ఆనందించుగాక.

విశేషాలు

ఈ శ్లోకంలో సుబ్రహ్మణ్యస్వామి పాదపద్మాలను వర్ణించారు. సంసార క్లేశాల నుండి విముక్తి పొందడానికి స్వామి పాదాలను ఆశ్రయించడం ఉత్తమ మార్గమని సూచించారు. మనస్సును తుమ్మెదతో పోల్చి, పాదాలను పద్మంతో పోల్చి, ఆసక్తిని వ్యక్తపరిచారు.

---

శ్లోకం 10

సువర్ణాభదివ్యాంబరైర్భాసమానాం

క్వణత్కిఙ్కిణీమేఖలాశోభమానామ్ ;

లసద్ధేమపట్టేన విద్యోతమానాం

కటిం భావయే స్కన్ద తే దీప్యమానామ్ .10.

పదవిభాగం

సువర్ణాభదివ్యాంబరైర్భాసమానాం (సువర్ణ+ఆభ+దివ్య+అంబరైః+భాసమానాం), క్వణత్కిఙ్కిణీమేఖలాశోభమానామ్ (క్వణత్+కిఙ్కిణీ+మేఖలా+శోభమానామ్), లసద్ధేమపట్టేన (లసత్+హేమ+పట్టేన), విద్యోతమానాం (విద్యోతమానాం), కటిం (కటిం), స్కన్ద తే దీప్యమానామ్ (స్కన్ద+తే+దీప్యమానామ్).

అన్వయం

సువర్ణాభదివ్యాంబరైః భాసమానాం, క్వణత్కిఙ్కిణీమేఖలాశోభమానాం, లసద్ధేమపట్టేన విద్యోతమానాం తే దీప్యమానాం కటిం స్కన్ద భావయే.

ప్రతి పదార్థం

సువర్ణ+ఆభ+దివ్య+అంబరైః = బంగారు కాంతితో కూడిన దివ్య వస్త్రములతో, భాసమానాం = ప్రకాశించుచున్న, క్వణత్+కిఙ్కిణీ+మేఖలా = ధ్వనిస్తున్న చిరుగంటల మొలనూలుతో, శోభమానామ్ = శోభిల్లుచున్న, లసత్+హేమ+పట్టేన = ప్రకాశిస్తున్న బంగారు వడ్డాణముచే, విద్యోతమానాం = కాంతివంతమవుతున్న, తే = నీ యొక్క, దీప్యమానామ్ = ప్రకాశవంతమైన, కటిం = నడుమును, స్కన్ద = ఓ స్కందా, భావయే = నేను ధ్యానిస్తాను.

తాత్పర్యం

బంగారు కాంతిని పోలిన దివ్య వస్త్రాలతో ప్రకాశిస్తున్న, ధ్వనిస్తున్న చిరుగంటల మొలనూలుతో శోభిల్లుతున్న, ప్రకాశిస్తున్న బంగారు వడ్డాణంచే కాంతివంతమవుతున్న నీ ప్రకాశవంతమైన నడుమును, ఓ స్కందా, నేను ధ్యానిస్తాను.

విశేషాలు

ఈ శ్లోకం సుబ్రహ్మణ్య స్వామి యొక్క దివ్య శరీర వర్ణనలో నడుము భాగాన్ని వివరిస్తుంది. ఆయన ధరించిన వస్త్రాలు, ఆభరణాలు, మరియు వాటి కాంతిని కవి కీర్తించారు.

---

శ్లోకం 11

పులిన్దేశకన్యాఘనాభోగతుఙ్గ-

స్తనాలిఙ్గనాసక్తకాశ్మీరరాగమ్ ;

నమస్యాంయహం తారకారే తవోరః

స్వభక్తావనే సర్వదా సానురాగమ్ .11.

పదవిభాగం

పులిన్దేశకన్యాఘనాభోగతుఙ్గస్తనాలిఙ్గనాసక్తకాశ్మీరరాగమ్ (పులిన్ద+ఈశ+కన్యా+ఘన+అభోగ+తుఙ్గ+స్తన+ఆలిఙ్గన+ఆసక్త+కాశ్మీర+రాగమ్), నమస్యాంయహం (నమస్యామి+అహం), తారకారే (తారక+అరే), తవోరః (తవ+ఉరః), స్వభక్తావనే (స్వ+భక్త+అవనే), సర్వదా సానురాగమ్ (సర్వదా+స+అనురాగమ్).

అన్వయం

పులిన్దేశకన్యాఘనాభోగతుఙ్గస్తనాలిఙ్గనాసక్తకాశ్మీరరాగం, స్వభక్తావనే సర్వదా సానురాగం తవ ఉరః, తారకారే, అహం నమస్యామి.

ప్రతి పదార్థం

పులిన్ద+ఈశ+కన్యా = పులింద జాతి రాజు కుమార్తె అయిన వల్లి యొక్క, ఘన+అభోగ+తుఙ్గ+స్తన = దట్టమైన, పుష్కలమైన, ఉన్నతమైన స్తనముల, ఆలిఙ్గన+ఆసక్త = ఆలింగనముచే అంటుకున్న, కాశ్మీర+రాగమ్ = కుంకుమపువ్వు రంగుగల, స్వ+భక్త+అవనే = తన భక్తులను రక్షించుటయందు, సర్వదా = ఎల్లప్పుడూ, స+అనురాగమ్ = ప్రేమతో కూడిన, తవ = నీ యొక్క, ఉరః = వక్షస్థలమును, తారక+అరే = ఓ తారకాసురుని శత్రువా (సుబ్రహ్మణ్యస్వామి), అహం = నేను, నమస్యామి = నమస్కరిస్తాను.

తాత్పర్యం

పులింద రాజు కుమార్తె అయిన వల్లి యొక్క దట్టమైన, ఉన్నతమైన స్తనాలింగనం వల్ల అంటుకున్న కుంకుమపువ్వు రంగుగలది, తన భక్తులను రక్షించుటయందు ఎల్లప్పుడూ ప్రేమతో కూడిన నీ వక్షస్థలానికి, ఓ తారకాసురుని శత్రువా, నేను నమస్కరిస్తాను.

విశేషాలు

ఈ శ్లోకంలో సుబ్రహ్మణ్యస్వామి యొక్క వక్షస్థలాన్ని, వల్లితో ఆయనకున్న సంబంధాన్ని, మరియు భక్తుల పట్ల ఆయనకు గల అనురాగాన్ని వర్ణించారు. కాశ్మీరరాగం (కుంకుమపువ్వు రంగు) వక్షస్థలానికి అంటినట్లు వర్ణించడం రమణీయంగా ఉంది.

---

శ్లోకం 12

విధౌ క్లుప్తదణ్డాన్స్వలీలాధృతాణ్డా-

న్నిరస్తేభశుణ్డాన్ద్విషత్కాలదణ్డాన్ ;

హతేన్ద్రారిషణ్డాఞ్జగత్త్రాణశౌణ్డాన్

సదా దే ప్రచణ్డాఞ్శ్రయే బాహుదణ్డాన్ .12.

పదవిభాగం

క్లుప్తదణ్డాన్స్వలీలాధృతాణ్డాన్ (క్లుప్తదణ్డాన్+స్వ+లీలా+ధృత+అణ్డాన్), నిరస్తేభశుణ్డాన్ద్విషత్కాలదణ్డాన్ (నిరస్త+ఇభ+శుణ్డాన్+ద్విషత్+కాల+దణ్డాన్), హతేన్ద్రారిషణ్డాఞ్జగత్త్రాణశౌణ్డాన్ (హత+ఇన్ద్ర+అరి+షణ్డాన్+జగత్+త్రాణ+శౌణ్డాన్), ప్రచణ్డాఞ్శ్రయే (ప్రచణ్డాన్+శ్రయే), బాహుదణ్డాన్ (బాహు+దణ్డాన్).

అన్వయం

విధౌ క్లుప్తదణ్డాన్, స్వలీలాధృతాణ్డాన్, నిరస్తేభశుణ్డాన్, ద్విషత్కాలదణ్డాన్, హతేన్ద్రారిషణ్డాన్, జగత్త్రాణశౌణ్డాన్, తే ప్రచణ్డాన్ బాహుదణ్డాన్ సదా శ్రయే.

ప్రతి పదార్థం

విధౌ = బ్రహ్మకు, క్లుప్తదణ్డాన్ = దండించినవి, స్వ+లీలా+ధృత+అణ్డాన్ = తన లీలతో లోకాలను ధరించినవి, నిరస్త+ఇభ+శుణ్డాన్ = గజము యొక్క తొండములను (శత్రువుల బలమును) నాశనము చేసినవి, ద్విషత్+కాల+దణ్డాన్ = శత్రువులకు యమదండము వంటివి, హత+ఇన్ద్ర+అరి+షణ్డాన్ = ఇంద్రునికి శత్రువులైన రాక్షసుల గుంపులను సంహరించినవి, జగత్+త్రాణ+శౌణ్డాన్ = లోకాలను రక్షించుటయందు సమర్థవంతమైనవి, తే = నీ యొక్క, ప్రచణ్డాన్ = మిక్కిలి ప్రచండమైన, బాహు+దణ్డాన్ = బాహుదండాలను, సదా = ఎల్లప్పుడూ, శ్రయే = నేను ఆశ్రయిస్తాను.

తాత్పర్యం

బ్రహ్మను దండించినవి, తన లీలతో లోకాలను ధరించినవి, శత్రువుల తొండాలను (బలాలను) నాశనం చేసినవి, శత్రువులకు యమదండం వంటివి, ఇంద్రునికి శత్రువులైన రాక్షసుల గుంపులను సంహరించినవి, లోకాలను రక్షించుటయందు సమర్థవంతమైన నీ ప్రచండమైన బాహుదండాలను నేను ఎల్లప్పుడూ ఆశ్రయిస్తాను.

విశేషాలు

ఈ శ్లోకం సుబ్రహ్మణ్యస్వామి యొక్క శక్తివంతమైన బాహువులను వర్ణిస్తుంది. ఆయన శత్రువులను సంహరించే శక్తి, లోకాలను రక్షించే సామర్థ్యం, మరియు బ్రహ్మను సైతం దండించిన వైనం ప్రస్తావించబడ్డాయి.

---

శ్లోకం 13

సదా శారదాః షణ్మృగాఙ్కా యది స్యుః

సముద్యన్త ఏవ స్థితాశ్చేత్సమన్తాత్ ;

సదా పూర్ణబిన్బాః కలఙ్కైశ్చ హీనా-

స్తదా త్వన్ముఖానాం బ్రువే స్కన్ద సాంయమ్ .13.

పదవిభాగం

షణ్మృగాఙ్కా (షట్+మృగ+అఙ్కాః), యది స్యుః (యది+స్యుః), స్థితాశ్చేత్సమన్తాత్ (స్థితాః+చేత్+సమన్తాత్), పూర్ణబిన్బాః (పూర్ణ+బిన్బాః), కలఙ్కైశ్చ (కలఙ్కైః+చ), హీనాస్తదా (హీనాః+తదా), త్వన్ముఖానాం (త్వత్+ముఖానాం), బ్రువే స్కన్ద సాంయమ్ (బ్రువే+స్కన్ద+సాంయమ్).

అన్వయం

యది సదా షట్ శారదాః మృగాఙ్కాః సముద్యన్తః ఏవ సమన్తాత్ స్థితాః చేత్, సదా పూర్ణబిన్బాః కలఙ్కైః చ హీనాః (స్యుః), తదా స్కన్ద త్వత్ ముఖానాం సాంయమ్ బ్రువే.

ప్రతి పదార్థం

యది = ఒకవేళ, సదా = ఎల్లప్పుడూ, షట్ = ఆరు, శారదాః = శరత్కాలపు, మృగ+అఙ్కాః = చంద్రులు, సముద్యన్తః = ఉదయిస్తున్నవిగా, ఏవ = మాత్రమే, సమన్తాత్ = అన్ని వైపులా, స్థితాః = ఉన్నవి, చేత్ = అయితే, సదా = ఎల్లప్పుడూ, పూర్ణ+బిన్బాః = నిండు బింబముతో ఉన్నవి, కలఙ్కైః = మచ్చలతో, చ = మరియు, హీనాః = లేనివి (స్యుః = అయితే), తదా = అప్పుడు, స్కన్ద = ఓ స్కందా, త్వత్+ముఖానాం = నీ ముఖములకు, సాంయమ్ = సాటిని, బ్రువే = నేను పలుకుతాను.

తాత్పర్యం

ఒకవేళ ఆరు శరత్కాలపు చంద్రులు ఎల్లప్పుడూ ఉదయిస్తూ, అన్ని వైపులా నిండు బింబముతో, మచ్చలు లేకుండా ఉంటే, ఓ స్కందా, అప్పుడు నేను నీ ముఖాలకు సాటి అని చెప్పగలను.

విశేషాలు

ఈ శ్లోకం సుబ్రహ్మణ్యస్వామి యొక్క ఆరు ముఖాల అద్భుత సౌందర్యాన్ని వర్ణిస్తుంది. ఆరు చంద్రులు కూడా ఆయన ముఖాలకు సాటి రారని, ఆయన ముఖాలు కలంకరహితంగా, పూర్ణంగా ప్రకాశిస్తాయని కవి ఉత్ప్రేక్షాలంకారంతో తెలియజేశారు.

---

శ్లోకం 14

స్ఫురన్మన్దహాసైః సహంసాని చఞ్చ-

త్కటాక్షావలీభృఙ్గసఙ్ఘోజ్జ్వలాని ;

సుధాస్యన్దిబింబాధరాణీశసూనో

తవాలోకయే షణ్ముఖాంభోరుహాణి .14.

పదవిభాగం

స్ఫురన్మన్దహాసైః (స్ఫురత్+మన్ద+హాసైః), సహంసాని (స+హంసాని), చఞ్చత్కటాక్షావలీభృఙ్గసఙ్ఘోజ్జ్వలాని (చఞ్చత్+కటాక్ష+ఆవలీ+భృఙ్గ+సఙ్ఘ+ఉజ్జ్వలాని), సుధాస్యన్దిబింబాధరాణీశసూనో (సుధా+స్యన్ది+బింబ+అధరాణి+ఈశ+సూనో), తవాలోకయే (తవ+ఆలోకయే), షణ్ముఖాంభోరుహాణి (షణ్ముఖ+అంభోరుహాణి).

అన్వయం

ఈశసూనో, స్ఫురన్మన్దహాసైః, సహంసాని, చఞ్చత్కటాక్షావలీభృఙ్గసఙ్ఘోజ్జ్వలాని, సుధాస్యన్దిబింబాధరాణి తవ షణ్ముఖాంభోరుహాణి అహం ఆలోకయే.

ప్రతి పదార్థం

ఈశ+సూనో = ఓ శివుని కుమారుడా, స్ఫురత్+మన్ద+హాసైః = ప్రకాశిస్తున్న చిరునవ్వులతో కూడినవి, స+హంసాని = హంసలతో (ధవళమైనవిగా, లేదా మందగమనముతో కూడినవిగా), చఞ్చత్+కటాక్ష+ఆవలీ = చంచలమైన కటాక్ష పరంపరలనే, భృఙ్గ+సఙ్ఘ = తుమ్మెదల సమూహముతో, ఉజ్జ్వలాని = ప్రకాశించుచున్నవి, సుధా+స్యన్ది = అమృతాన్ని స్రవిస్తున్న, బింబ+అధరాణి = బింబ ఫలము వంటి అధరములు కలవియైన, తవ = నీ యొక్క, షణ్ముఖ+అంభోరుహాణి = ఆరు ముఖ కమలాలను, అహం = నేను, ఆలోకయే = దర్శిస్తాను.

తాత్పర్యం

ఓ శివుని కుమారుడా, ప్రకాశిస్తున్న చిరునవ్వులతో కూడినవి, హంసల వలె నిర్మలమైనవి, చంచలమైన కటాక్ష పరంపరలనే తుమ్మెదల సమూహంతో ప్రకాశించునవి, అమృతాన్ని స్రవిస్తున్న బింబఫలం వంటి అధరములు కలవియైన నీ ఆరు ముఖ కమలాలను నేను దర్శిస్తాను.

విశేషాలు

ఈ శ్లోకం సుబ్రహ్మణ్యస్వామి యొక్క ఆరు ముఖాల దివ్య సౌందర్యాన్ని విస్తారంగా వర్ణిస్తుంది. చిరునవ్వులు, కటాక్షాలు, అధరాలు, మరియు వాటిలోని దివ్యత్వం కవి చేత వర్ణించబడ్డాయి.

---

శ్లోకం 15

విశాలేషు కర్ణాన్తదీర్ఘేష్వజస్రం

దయాస్యన్దిషు ద్వాదశస్వీక్షణేషు ;

మయీషత్కటాక్షః సకృత్పాతితశ్చే-

ద్భవేత్తే దయాశీల కా నామ హానిః .15.

పదవిభాగం

కర్ణాన్తదీర్ఘేష్వజస్రం (కర్ణ+అన్త+దీర్ఘేషు+అజస్రం), దయాస్యన్దిషు (దయా+స్యన్దిషు), ద్వాదశస్వీక్షణేషు (ద్వాదశసు+ఈక్షణేషు), మయీషత్కటాక్షః (మయి+ఈషత్+కటాక్షః), సకృత్పాతితశ్చేద్భవేత్తే (సకృత్+పాతితః+చేత్+భవేత్+తే), దయాశీల కా నామ హానిః (దయాశీల+కా+నామ+హానిః).

అన్వయం

దయాశీల, విశాలేషు, కర్ణాన్తదీర్ఘేషు, అజస్రం దయాస్యన్దిషు, ద్వాదశసు ఈక్షణేషు, మయి సకృత్ ఈషత్ కటాక్షః పాతితః చేత్, తే కా నామ హానిః భవేత్?

ప్రతి పదార్థం

దయాశీల = ఓ దయామయుడా, విశాలేషు = విశాలమైనవి, కర్ణ+అన్త+దీర్ఘేషు = చెవుల చివరి వరకు పొడవైనవి, అజస్రం = నిరంతరము, దయా+స్యన్దిషు = దయను స్రవించునవియైన, ద్వాదశసు = పన్నెండు, ఈక్షణేషు = కన్నులలో, మయి = నాపై, సకృత్ = ఒక్కసారి, ఈషత్ = కొద్దిగా, కటాక్షః = కడగంటి చూపు, పాతితః = ప్రసరింపబడినది, చేత్ = అయితే, తే = నీకు, కా = ఏమి, నామ = పేరుకు, హానిః = నష్టము, భవేత్ = జరుగును?

తాత్పర్యం

ఓ దయామయుడా, విశాలమైనవి, చెవుల చివరి వరకు పొడవైనవి, నిరంతరం దయను స్రవించునవియైన నీ పన్నెండు కన్నులలో, నాపై ఒక్కసారి కొద్దిగా కడగంటి చూపు ప్రసరిస్తే, నీకేమి నష్టం జరుగును?

విశేషాలు

ఈ శ్లోకంలో సుబ్రహ్మణ్యస్వామి యొక్క పన్నెండు కన్నుల విశిష్టతను, వాటి దయాగుణాన్ని కవి వర్ణించారు. భక్తుని పట్ల ఆయనకు గల దయను కోరుతూ, ఒక్క చూపుతోనే తన కష్టాలను తీర్చగలడని ఆశించారు.

---

శ్లోకం 16

సుతాఙ్గోద్భవో మే౽సి జీవేతి షడ్ధా

జపన్మన్త్రమీశో ముదా జిఘ్రతే యాన్ ;

జగద్భారభృద్భ్యో జగన్నాథ తేభ్యః

కిరీటోజ్జ్వలేభ్యో నమో మస్తకేభ్యః .16.

పదవిభాగం

సుతాఙ్గోద్భవో (సుత+అఙ్గ+ఉద్భవః), మే౽సి (మే+అసి), జీవేతి (జీవ+ఇతి), షడ్ధా (షట్+ధా), జపన్మన్త్రమీశో (జపన్+మన్త్రం+ఈశః), ముదా జిఘ్రతే యాన్ (ముదా+జిఘ్రతే+యాన్), జగద్భారభృద్భ్యో (జగత్+భార+భృద్భ్యః), జగన్నాథ తేభ్యః (జగత్+నాథ+తేభ్యః), కిరీటోజ్జ్వలేభ్యో (కిరీట+ఉజ్జ్వలేభ్యః), నమో మస్తకేభ్యః (నమః+మస్తకేభ్యః).

అన్వయం

సుత అఙ్గ ఉద్భవః మే అసి జీవ ఇతి షట్ ధా మంత్రం జపన్ ఈశః ముదా యాన్ జిఘ్రతే; జగద్భారభృద్భ్యః, జగత్ నాథ, కిరీటోజ్జ్వలేభ్యః తేభ్యః మస్తకేభ్యః నమః.

ప్రతి పదార్థం

సుత = కుమారుడా, అఙ్గ+ఉద్భవః = నా శరీరము నుండి పుట్టినవాడవు, మే = నాకు, అసి = ఉన్నావు, జీవ = చిరంజీవిగా ఉండుము, ఇతి = అని, షట్+ధా = ఆరుసార్లు (ఆరు ముఖాలను ఉద్దేశించి), మంత్రం = మంత్రమును, జపన్ = జపిస్తూ, ఈశః = శివుడు, ముదా = సంతోషముతో, యాన్ = దేనిని (ఏ ముఖాలను), జిఘ్రతే = ఆఘ్రాణిస్తాడో (ముద్దాడుతాడో), జగత్+భార+భృద్భ్యః = లోకముల భారాన్ని మోసేవియైన, జగత్+నాథ = ఓ లోకనాథుడా, కిరీట+ఉజ్జ్వలేభ్యః = కిరీటాలతో ప్రకాశించుచున్న, తేభ్యః = ఆ, మస్తకేభ్యః = శిరస్సులకు, నమః = నమస్కారము.

తాత్పర్యం

"కుమారుడా, నా శరీరము నుండి పుట్టినవాడవు నీవు, చిరంజీవిగా ఉండుము" అని ఆరుసార్లు మంత్రాన్ని జపిస్తూ శివుడు సంతోషముతో దేనిని (ఏ ఆరు ముఖాలను) ముద్దాడుతాడో, లోకాల భారాన్ని మోసేవియైన, ఓ లోకనాథా, కిరీటాలతో ప్రకాశిస్తున్న నీ ఆ శిరస్సులకు నమస్కారం.

విశేషాలు

ఈ శ్లోకం సుబ్రహ్మణ్యస్వామికి శివునితో ఉన్న సంబంధాన్ని, ఆయనకు గల ప్రాముఖ్యతను తెలియజేస్తుంది. శివుడు తన ఆరు ముఖాలను ఆరుసార్లు ఆశీర్వదిస్తూ, ముద్దాడుతూ, వాటిని లోకాల భారాన్ని మోసేవిగా భావించడం విశేషం.

---

శ్లోకం 17

స్ఫురద్రత్నకేయూరహారాభిరామ-

శ్చలత్కుణ్డలశ్రీలసద్గణ్డభాగః ;

కటౌ పీతవాసాః కరే చారుశక్తిః

పురస్తాన్మమాస్తాం పురారేస్తనూజః .17.

పదవిభాగం

స్ఫురద్రత్నకేయూరహారాభిరామశ్చలత్కుణ్డలశ్రీలసద్గణ్డభాగః (స్ఫురత్+రత్న+కేయూర+హార+అభిరామః+చలత్+కుణ్డల+శ్రీ+లసత్+గణ్డ+భాగః), కటౌ పీతవాసాః (కటౌ+పీత+వాసాః), కరే చారుశక్తిః (కరే+చారు+శక్తిః), పురస్తాన్మమాస్తాం (పురస్తాత్+మమ+అస్తామ్), పురారేస్తనూజః (పురారేః+తనూజః).

అన్వయం

స్ఫురద్రత్నకేయూరహారాభిరామః, చలత్కుణ్డలశ్రీలసద్గణ్డభాగః, కటౌ పీతవాసాః, కరే చారుశక్తిః పురారేః తనూజః మమ పురస్తాత్ అస్తామ్.

ప్రతి పదార్థం

స్ఫురత్+రత్న+కేయూర+హార+అభిరామః = ప్రకాశించుచున్న రత్నమయమైన బాహుపురులు మరియు హారములతో సుందరమైనవాడు, చలత్+కుణ్డల+శ్రీ+లసత్+గణ్డ+భాగః = కదులుతున్న కుండలముల కాంతితో ప్రకాశిస్తున్న చెక్కిళ్ళ భాగం కలవాడు, కటౌ = నడుమునందు, పీత+వాసాః = పీత వస్త్రములను (పసుపు రంగు వస్త్రములను) ధరించినవాడు, కరే = చేతిలో, చారు+శక్తిః = సుందరమైన శక్తి ఆయుధము కలవాడు, పురారేః = పురాంతకుడైన (శివుని) యొక్క, తనూజః = కుమారుడు, మమ = నాకు, పురస్తాత్ = ముందు, అస్తామ్ = ఉండుగాక.

తాత్పర్యం

ప్రకాశిస్తున్న రత్నమయమైన బాహుపురులు మరియు హారములతో సుందరమైనవాడు, కదులుతున్న కుండలాల కాంతితో ప్రకాశిస్తున్న చెక్కిళ్ళు కలవాడు, నడుమునందు పసుపు రంగు వస్త్రాలను ధరించినవాడు, చేతిలో సుందరమైన శక్తి ఆయుధము కలవాడు అయిన శివుని కుమారుడు నాకు ముందు ఉండుగాక.

విశేషాలు

ఈ శ్లోకం సుబ్రహ్మణ్యస్వామి యొక్క సర్వాంగ సుందరమైన రూపాన్ని వర్ణిస్తుంది. ఆయన ధరించిన ఆభరణాలు, వస్త్రాలు, చేతిలోని శక్తి ఆయుధం, మరియు ఆయన దివ్య సౌందర్యాన్ని కవి ఆవిష్కరించారు.

---

శ్లోకం 18

ఇహాయాహి వత్సేతి హస్తాన్ప్రసార్యా-

హ్వయత్యాదరాచ్ఛఙ్కరే మాతురఙ్కాత్ ;

సముత్పత్య తాతం శ్రయన్తం కుమారం

హరాశ్లిష్టగాత్రం భజే బాలమూర్తిమ్ .18.

పదవిభాగం

ఇహాయాహి (ఇహ+ఆయాహి), వత్సేతి (వత్స+ఇతి), హస్తాన్ప్రసార్యాహ్వయత్యాదరాచ్ఛఙ్కరే (హస్తాన్+ప్రసార్య+ఆహ్వయతి+ఆదరాత్+శఙ్కరే), మాతురఙ్కాత్ (మాతుః+అఙ్కాత్), సముత్పత్య (సముత్పత్య), తాతం శ్రయన్తం (తాతం+శ్రయన్తం), హరాశ్లిష్టగాత్రం (హర+ఆశ్లిష్ట+గాత్రం), భజే బాలమూర్తిమ్ (భజే+బాల+మూర్తిమ్).

అన్వయం

శఙ్కరే ఇహ ఆయాహి వత్స ఇతి ఆదరాత్ హస్తాన్ ప్రసార్య ఆహ్వయతి (సతి), మాతుః అఙ్కాత్ సముత్పత్య తాతం శ్రయన్తం, హర ఆశ్లిష్ట గాత్రం తం బాలమూర్తిం కుమారం భజే.

ప్రతి పదార్థం

శఙ్కరే = శివుడు, ఇహ = ఇక్కడికి, ఆయాహి = రమ్ము, వత్స = ఓ నాయనా, ఇతి = అని, ఆదరాత్ = ఆదరముతో, హస్తాన్ = చేతులను, ప్రసార్య = చాపి, ఆహ్వయతి = పిలవగా (సతి = ఉండగా), మాతుః = తల్లి యొక్క, అఙ్కాత్ = ఒడి నుండి, సముత్పత్య = లేచి, తాతం = తండ్రిని, శ్రయన్తం = ఆశ్రయించుచున్న, హర+ఆశ్లిష్ట+గాత్రం = శివునిచే ఆలింగనము చేయబడిన శరీరము కలవాడు, బాల+మూర్తిమ్ = బాలరూపము కలవాడైన, తం = ఆ, కుమారం = కుమారుని, భజే = నేను భజిస్తాను.

తాత్పర్యం

"ఇక్కడికి రమ్ము, నాయనా" అని శివుడు ఆదరముతో చేతులు చాచి పిలవగా, తల్లి ఒడి నుండి లేచి తండ్రిని ఆశ్రయించుచున్న, శివునిచే ఆలింగనం చేయబడిన శరీరం కలవాడు, బాలరూపమున ఉన్న ఆ కుమారుడిని నేను భజిస్తాను.

విశేషాలు

ఈ శ్లోకం సుబ్రహ్మణ్యస్వామి యొక్క బాలలీలలను, శివునితో ఆయనకున్న వాత్సల్యాన్ని వర్ణిస్తుంది. బాలరూపంలో శివుని ఆలింగనం చేసుకున్న దృశ్యం అత్యంత మనోహరంగా చిత్రీకరించబడింది.

---

శ్లోకం 19

కుమారేశసూనో గుహ స్కన్ద సేనా-

పతే శక్తిపాణే మయూరాధిరూఢ ;

పులిన్దాత్మజాకాన్త భక్తార్తిహారిన్

ప్రభో తారకారే సదా రక్ష మాం త్వమ్ .19.

పదవిభాగం

కుమారేశసూనో (కుమార+ఈశ+సూనో), గుహ (గుహ), స్కన్ద (స్కన్ద), సేనాపతే (సేనా+పతే), శక్తిపాణే (శక్తి+పాణే), మయూరాధిరూఢ (మయూర+అధిరూఢ), పులిన్దాత్మజాకాన్త (పులిన్ద+ఆత్మజా+కాన్త), భక్తార్తిహారిన్ (భక్త+ఆర్తి+హారిన్), ప్రభో తారకారే (ప్రభో+తారక+అరే), సదా రక్ష మాం త్వమ్ (సదా+రక్ష+మాం+త్వమ్).

అన్వయం

కుమార ఈశ సూనో, గుహ, స్కన్ద, సేనాపతే, శక్తిపాణే, మయూరాధిరూఢ, పులిన్దాత్మజాకాన్త, భక్తార్తిహారిన్, ప్రభో, తారకారే, త్వమ్ సదా మాం రక్ష.

ప్రతి పదార్థం

కుమార = కుమార, ఈశ+సూనో = శివుని కుమారుడా, గుహ = గుహ, స్కన్ద = స్కంద, సేనా+పతే = సేనాధిపతీ, శక్తి+పాణే = చేతిలో శక్తి ఆయుధం కలవాడా, మయూర+అధిరూఢ = నెమలిని అధిరోహించినవాడా, పులిన్ద+ఆత్మజా+కాన్త = పులింద రాజు కుమార్తె అయిన వల్లికి ప్రియుడా, భక్త+ఆర్తి+హారిన్ = భక్తుల బాధలను తొలగించువాడా, ప్రభో = ప్రభూ, తారక+అరే = తారకాసురుని శత్రువా, త్వమ్ = నీవు, సదా = ఎల్లప్పుడూ, మాం = నన్ను, రక్ష = రక్షించు.

తాత్పర్యం

ఓ కుమారా, శివుని కుమారుడా, గుహా, స్కందా, సేనాధిపతీ, చేతిలో శక్తి ఆయుధం కలవాడా, నెమలిని అధిరోహించినవాడా, పులింద రాజు కుమార్తె అయిన వల్లికి ప్రియుడా, భక్తుల బాధలను తొలగించువాడా, ప్రభూ, తారకాసురుని శత్రువా, నీవు ఎల్లప్పుడూ నన్ను రక్షించు.

విశేషాలు

ఈ శ్లోకం సుబ్రహ్మణ్యస్వామి యొక్క వివిధ నామాలను, విశేషణాలను పేర్కొంటూ, ఆయనను రక్షణ కొరకు ప్రార్థిస్తుంది. ఆయన నాయకత్వ లక్షణాలు, ఆయుధం, వాహనం, భక్తుల పట్ల దయ వంటివి ప్రస్తావించబడ్డాయి.

---

శ్లోకం 20

ప్రశాన్తేన్ద్రియే నష్టసంజ్ఞే విచేష్టే

కఫోద్గారివక్త్రే భయోత్కంపిగాత్రే ;

ప్రయాణోన్ముఖే మయ్యనాథే తదానీం

ద్రుతం మే దయాలో భవాగ్రే గుహ త్వమ్ .20.

పదవిభాగం

ప్రశాన్తేన్ద్రియే (ప్రశాన్త+ఇన్ద్రియే), నష్టసంజ్ఞే (నష్ట+సంజ్ఞే), విచేష్టే (విచేష్టే), కఫోద్గారివక్త్రే (కఫ+ఉద్గారి+వక్త్రే), భయోత్కంపిగాత్రే (భయ+ఉత్కంపి+గాత్రే), ప్రయాణోన్ముఖే (ప్రయాణ+ఉన్ముఖే), మయ్యనాథే (మయి+అనాథే), తదానీం (తదానీం), ద్రుతం మే దయాలో (ద్రుతం+మే+దయాలో), భవాగ్రే గుహ త్వమ్ (భవ+అగ్రే+గుహ+త్వమ్).

అన్వయం

దయాలో గుహ, మయి ప్రశాన్తేన్ద్రియే, నష్టసంజ్ఞే, విచేష్టే, కఫోద్గారివక్త్రే, భయోత్కంపిగాత్రే, అనాథే ప్రయాణోన్ముఖే సతి, తదానీం త్వమ్ మే అగ్రే ద్రుతం భవ.

ప్రతి పదార్థం

దయాలో = ఓ దయామయుడా, గుహ = గుహా, మయి = నేను, ప్రశాన్త+ఇన్ద్రియే = ఇంద్రియములు శాంతించి (నిరుపయోగమైనవిగా), నష్ట+సంజ్ఞే = స్పృహ కోల్పోయి, విచేష్టే = కదలికలు లేనివాడినై, కఫ+ఉద్గారి+వక్త్రే = కఫమును వెదజల్లుతున్న నోరు కలవాడినై, భయ+ఉత్కంపి+గాత్రే = భయముతో వణుకుతున్న శరీరము కలవాడినై, అనాథే = దిక్కులేనివాడినై, ప్రయాణ+ఉన్ముఖే = (మరణ ప్రయాణానికి) సిద్ధంగా, సతి = ఉండగా, తదానీం = అప్పుడు, త్వమ్ = నీవు, మే = నాకు, అగ్రే = ముందు, ద్రుతం = శీఘ్రముగా, భవ = ఉండుము.

తాత్పర్యం

ఓ దయామయుడా, గుహా, నా ఇంద్రియాలు శాంతించి, స్పృహ కోల్పోయి, కదలికలు లేనివాడినై, నోటి నుండి కఫము వెడలుతూ, భయముతో శరీరం వణుకుతూ, దిక్కులేనివాడినై, మరణ ప్రయాణానికి సిద్ధంగా ఉన్నప్పుడు, అప్పుడు నీవు నాకు ముందు శీఘ్రముగా ఉండుము.

విశేషాలు

ఈ శ్లోకం మరణ సమయంలో సుబ్రహ్మణ్యస్వామి యొక్క అనుగ్రహాన్ని, సాన్నిధ్యాన్ని కోరుతుంది. భయంకరమైన మృత్యువు యొక్క లక్షణాలను వర్ణిస్తూ, ఆ సమయంలో స్వామియే తన దిక్కు అని ప్రార్థిస్తుంది.

---

శ్లోకం 21

కృతాన్తస్య దూతేషు చణ్డేషు కోపా-

ద్దహ చ్ఛిన్ద్ధి భిన్ద్ధీతి మాం తర్జయత్సు ;

మయూరం సమారుహ్య మా భైరితి త్వం

పురః శక్తిపాణిర్మమాయాహి శీఘ్రమ్ .21.

పదవిభాగం

కృతాన్తస్య దూతేషు (కృతాన్తస్య+దూతేషు), చణ్డేషు (చణ్డేషు), కోపాద్దహ (కోపాత్+దహ), చ్ఛిన్ద్ధి (ఛిన్ద్ధి), భిన్ద్ధీతి (భిన్ద్ధి+ఇతి), మాం తర్జయత్సు (మాం+తర్జయత్సు), మయూరం సమారుహ్య (మయూరం+సమారుహ్య), మా భైరితి (మా+భైః+ఇతి), త్వం (త్వం), పురః శక్తిపాణిర్మమాయాహి (పురః+శక్తి+పాణిః+మమ+ఆయాహి), శీఘ్రమ్ (శీఘ్రమ్).

అన్వయం

కృతాన్తస్య చణ్డేషు దూతేషు కోపాత్ మాం దహ, ఛిన్ద్ధి, భిన్ద్ధి ఇతి తర్జయత్సు సత్సు, త్వం మయూరం సమారుహ్య, మా భైః ఇతి (బ్రువన్), శక్తిపాణిః మమ పురః శీఘ్రం ఆయాహి.

ప్రతి పదార్థం

కృతాన్తస్య = యముని యొక్క, చణ్డేషు = క్రూరమైన, దూతేషు = దూతలు, కోపాత్ = కోపముతో, మాం = నన్ను, దహ = కాల్చుము, ఛిన్ద్ధి = ఛేదించుము, భిన్ద్ధి = భేదించుము, ఇతి = అని, తర్జయత్సు = బెదిరించుచుండగా (సత్సు = ఉన్నప్పుడు), త్వం = నీవు, మయూరం = నెమలిని, సమారుహ్య = అధిరోహించి, మా = భయపడకుము, భైః = భయపడకుము, ఇతి = అని (బ్రువన్ = పలుకుతూ), శక్తి+పాణిః = చేతిలో శక్తి ఆయుధం కలవాడవై, మమ = నాకు, పురః = ముందు, శీఘ్రమ్ = త్వరగా, ఆయాహి = రమ్ము.

తాత్పర్యం

యముని క్రూరమైన దూతలు కోపముతో "కాల్చుము, ఛేదించుము, భేదించుము" అని నన్ను బెదిరించుచున్నప్పుడు, నీవు నెమలిని అధిరోహించి, "భయపడకుము" అని పలుకుతూ, చేతిలో శక్తి ఆయుధముతో నాకు ముందు శీఘ్రముగా రమ్ము.

విశేషాలు

ఈ శ్లోకం మరణ సమయంలో యమదూతల నుండి రక్షణ కై సుబ్రహ్మణ్యస్వామిని ప్రార్థిస్తుంది. భక్తుని భయంకరమైన పరిస్థితిని వర్ణిస్తూ, స్వామి తన వాహనం, ఆయుధంతో వచ్చి రక్షించాలని కోరుతుంది.

---

శ్లోకం 22

ప్రణంయాసకృత్పాదయోస్తే పతిత్వా

ప్రసాద్య ప్రభో ప్రార్థయే౽నేకవారమ్ ;

న వక్తుం క్షమో౽హం తదానీం కృపాబ్ధే

న కార్యాన్తకాలే మనాగప్యుపేక్షా .22.

పదవిభాగం

ప్రణంయాసకృత్పాదయోస్తే (ప్రణమ్య+అసకృత్+పాదయోః+తే), పతిత్వా (పతిత్వా), ప్రసాద్య (ప్రసాద్య), ప్రార్థయే౽నేకవారమ్ (ప్రార్థయే+అనేక+వారమ్), న వక్తుం క్షమో౽హం (న+వక్తుం+క్షమః+అహం), తదానీం (తదానీం), కృపాబ్ధే (కృపా+అబ్ధే), న కార్యాన్తకాలే (న+కార్య+అన్త+కాలే), మనాగప్యుపేక్షా (మనాక్+అపి+ఉపేక్షా).

అన్వయం

కృపాబ్ధే ప్రభో, తే పాదయోః అసకృత్ ప్రణమ్య పతిత్వా, అనేకవారమ్ ప్రసాద్య అహం ప్రార్థయే; తదానీం వక్తుం న క్షమః అహం; కార్య అన్తకాలే మనాక్ అపి ఉపేక్షా న (కార్యా).

ప్రతి పదార్థం

కృపా+అబ్ధే = ఓ దయా సముద్రుడా, ప్రభో = ప్రభూ, తే = నీ యొక్క, పాదయోః = పాదములకు, అసకృత్ = పదేపదే, ప్రణమ్య = నమస్కరించి, పతిత్వా = సాష్టాంగపడి, అనేక+వారమ్ = అనేక సార్లు, ప్రసాద్య = ప్రసన్నం చేసుకొని, అహం = నేను, ప్రార్థయే = ప్రార్థిస్తాను; తదానీం = అప్పుడు, వక్తుం = మాట్లాడడానికి, న = కాదు, క్షమః = సమర్థుడను, అహం = నేను; కార్య+అన్త+కాలే = జీవితము యొక్క చివరి క్షణంలో, మనాక్+అపి = కొద్దిగా కూడా, ఉపేక్షా = ఉపేక్ష, న = ఉండకూడదు (కార్యా = చేయకూడదు).

తాత్పర్యం

ఓ దయా సముద్రుడా, ప్రభూ, నీ పాదాలకు పదేపదే నమస్కరించి, సాష్టాంగపడి, అనేక సార్లు ప్రసన్నం చేసుకొని నేను ప్రార్థిస్తున్నాను. ఆ సమయంలో (మరణ సమయంలో) నేను మాట్లాడడానికి సమర్థుడను కాను. కాబట్టి జీవితము యొక్క చివరి క్షణంలో కొద్దిగా కూడా ఉపేక్ష చేయవద్దు.

విశేషాలు

ఈ శ్లోకం సుబ్రహ్మణ్యస్వామిని మరణ సమయంలో విస్మరించవద్దని, ఆయనకు తన దీన స్థితిని వివరిస్తూ ప్రార్థిస్తుంది. చివరి క్షణంలో భక్తుడు మాట్లాడలేని పరిస్థితిలో ఉంటాడని, కాబట్టి ఆ సమయంలో దయతో తనను రక్షించాలని కోరుతుంది.

---

శ్లోకం 23

సహస్రాణ్డభోక్తా త్వయా శూరనామా

హతస్తారకః సింహవక్త్రశ్చ దైత్యః ;

మమాన్తర్హృదిస్థం మనఃక్లేశమేకం

న హంసి ప్రభో కిం కరోమి క్వ యామి .23.

పదవిభాగం

సహస్రాణ్డభోక్తా (సహస్ర+అణ్డ+భోక్తా), త్వయా శూరనామా (త్వయా+శూర+నామా), హతస్తారకః (హతః+తారకః), సింహవక్త్రశ్చ (సింహ+వక్త్రః+చ), దైత్యః (దైత్యః), మమాన్తర్హృదిస్థం (మమ+అన్తః+హృది+స్థం), మనఃక్లేశమేకం (మనః+క్లేశం+ఏకం), న హంసి (న+హంసి), ప్రభో (ప్రభో), కిం కరోమి క్వ యామి (కిం+కరోమి+క్వ+యామి).

అన్వయం

ప్రభో, త్వయా సహస్రాణ్డభోక్తా శూరనామా (దైత్యః) హతః, తారకః చ సింహవక్త్రః దైత్యః (హతః); మమ అన్తర్హృదిస్థం ఏకం మనఃక్లేశం కిం న హంసి? కిం కరోమి? క్వ యామి?

ప్రతి పదార్థం

ప్రభో = ప్రభూ, త్వయా = నీచే, సహస్ర+అణ్డ+భోక్తా = వేల బ్రహ్మాండాలను అనుభవించిన (పాలించిన), శూర+నామా = శూరపద్ముడు అనే పేరుగల (దైత్యః = రాక్షసుడు), హతః = సంహరించబడ్డాడు, తారకః = తారకాసురుడు, చ = మరియు, సింహ+వక్త్రః = సింహముఖుడు అయిన, దైత్యః = రాక్షసుడు (హతః = సంహరించబడ్డాడు); మమ = నా యొక్క, అన్తః+హృది+స్థం = అంతర్గత హృదయంలో ఉన్న, ఏకం = ఒక, మనః+క్లేశం = మనస్సులోని బాధను, కిం = ఎందుకు, న = కాదు, హంసి = నాశనం చేయవు? కిం = ఏమి, కరోమి = చేయాలి? క్వ = ఎక్కడికి, యామి = వెళ్ళాలి?

తాత్పర్యం

ప్రభూ, నీచే వేల బ్రహ్మాండాలను పాలించిన శూరపద్ముడు, తారకాసురుడు, సింహముఖుడు అనే దైత్యులు సంహరించబడ్డారు. మరి నా అంతర్గత హృదయంలో ఉన్న ఒక చిన్న మనఃక్లేశాన్ని ఎందుకు నాశనం చేయవు? నేనేమి చేయాలి? ఎక్కడికి వెళ్ళాలి?

విశేషాలు

ఈ శ్లోకం సుబ్రహ్మణ్యస్వామి యొక్క రాక్షస సంహార శక్తిని, ఆయనకు ఉన్న అపారమైన బలాన్ని కీర్తిస్తుంది. అంతటి శక్తిమంతుడైన స్వామి తన చిన్నపాటి మనఃక్లేశాన్ని ఎందుకు తొలగించడం లేదని ఆవేదన చెందుతూ, తన నిస్సహాయతను వ్యక్తపరుస్తుంది.

---

శ్లోకం 24

అహం సర్వదా దుఃఖభారావసన్నో

భవాన్దీనబన్ధుస్త్వదన్యం న యాచే ;

భవద్భక్తిరోధం సదా క్లుప్తబాధం

మమాధిం ద్రుతం నాశయోమాసుత త్వమ్ .24.

పదవిభాగం

దుఃఖభారావసన్నో (దుఃఖ+భార+అవసన్నః), భవాన్దీనబన్ధుస్త్వదన్యం (భవాన్+దీన+బన్ధుః+త్వత్+అన్యం), న యాచే (న+యాచే), భవద్భక్తిరోధం (భవత్+భక్తి+రోధం), సదా క్లుప్తబాధం (సదా+క్లుప్త+బాధం), మమాధిం (మమ+ఆధిం), ద్రుతం నాశయోమాసుత త్వమ్ (ద్రుతం+నాశయ+ఉమా+సుత+త్వమ్).

అన్వయం

అహం సర్వదా దుఃఖభారావసన్నః అస్మి; భవాన్ దీనబన్ధుః; త్వత్ అన్యం న యాచే; ఉమాసుత, భవత్ భక్తి రోధం సదా క్లుప్తబాధం మమ ఆధిం త్వమ్ ద్రుతం నాశయ.

ప్రతి పదార్థం

అహం = నేను, సర్వదా = ఎల్లప్పుడూ, దుఃఖ+భార+అవసన్నః = దుఃఖ భారముచే కృంగిపోయినవాడను, అస్మి = ఉన్నాను; భవాన్ = నీవు, దీన+బన్ధుః = దీనులకు బంధువు (స్నేహితుడు); త్వత్+అన్యం = నీకంటే వేరొకరిని, న = కాదు, యాచే = యాచిస్తాను; ఉమా+సుత = ఓ పార్వతీ పుత్రుడా, భవత్+భక్తి+రోధం = నీ భక్తికి ఆటంకమును, సదా = ఎల్లప్పుడూ, క్లుప్త+బాధం = బాధను కలిగించునదియైన, మమ = నా యొక్క, ఆధిం = మానసిక వ్యధను, త్వమ్ = నీవు, ద్రుతం = శీఘ్రముగా, నాశయ = నశింపజేయుము.

తాత్పర్యం

నేను ఎల్లప్పుడూ దుఃఖ భారముచే కృంగిపోయి ఉన్నాను; నీవు దీనులకు బంధువు; నీకంటే వేరొకరిని నేను యాచించను. ఓ పార్వతీ పుత్రుడా, నీ భక్తికి ఆటంకమును, ఎల్లప్పుడూ బాధను కలిగించునదియైన నా మానసిక వ్యధను నీవు శీఘ్రముగా నశింపజేయుము.

విశేషాలు

ఈ శ్లోకం భక్తుని దీన స్థితిని, స్వామిని దీనబంధువుగా భావించి, ఆయనను మాత్రమే ఆశ్రయించాలనే ఏకనిష్ఠను తెలియజేస్తుంది. తన మనస్సులోని వ్యథ, అది భక్తికి ఆటంకంగా మారడాన్ని వివరిస్తూ, దానిని తొలగించమని ప్రార్థిస్తుంది.

---

శ్లోకం 25

అపస్మారకుష్ఠక్షయార్శఃప్రమేహ-

జ్వరోన్మాదగుల్మాదిరోగా మహాన్తః ;

పిశాచాశ్చ సర్వే భవత్పత్రభూతిం

విలోక్య క్షణాత్తారకారే ద్రవన్తే .25.

పదవిభాగం

అపస్మారకుష్ఠక్షయార్శఃప్రమేహజ్వరోన్మాదగుల్మాదిరోగా (అపస్మార+కుష్ఠ+క్షయ+అర్శః+ప్రమేహ+జ్వర+ఉన్మాద+గుల్మ+ఆది+రోగాః), మహాన్తః (మహాన్తః), పిశాచాశ్చ (పిశాచాః+చ), సర్వే (సర్వే), భవత్పత్రభూతిం (భవత్+పత్ర+భూతిం), విలోక్య (విలోక్య), క్షణాత్తారకారే (క్షణాత్+తారక+అరే), ద్రవన్తే (ద్రవన్తే).

అన్వయం

అపస్మారకుష్ఠక్షయార్శఃప్రమేహజ్వరోన్మాదగుల్మాది మహాన్తః రోగాః, సర్వే పిశాచాః చ, తారకారే, భవత్ పత్ర భూతిం విలోక్య క్షణాత్ ద్రవన్తే.

ప్రతి పదార్థం

అపస్మార = మూర్ఛ, కుష్ఠ = కుష్ఠు వ్యాధి, క్షయ = క్షయ, అర్శః = మొలలు, ప్రమేహ = మధుమేహం, జ్వర = జ్వరం, ఉన్మాద = ఉన్మాదం, గుల్మ = గుల్మము (కడుపులో గడ్డ), ఆది = మొదలైన, రోగాః = రోగములు, మహాన్తః = పెద్దవైనవి, సర్వే = అన్ని, పిశాచాః = పిశాచములు, చ = మరియు, తారక+అరే = ఓ తారకాసురుని శత్రువా, భవత్+పత్ర+భూతిం = నీ పత్రము యొక్క విభూతిని (బిల్వపత్ర ధూళికను), విలోక్య = చూసి, క్షణాత్ = క్షణములోనే, ద్రవన్తే = పారిపోతాయి.

తాత్పర్యం

మూర్ఛ, కుష్ఠు వ్యాధి, క్షయ, మొలలు, మధుమేహం, జ్వరం, ఉన్మాదం, గుల్మము మొదలైన పెద్ద రోగాలు, మరియు అన్ని పిశాచాలు, ఓ తారకాసురుని శత్రువా, నీ పవిత్ర విభూతిని చూడగానే క్షణంలో పారిపోతాయి.

విశేషాలు

ఈ శ్లోకం సుబ్రహ్మణ్యస్వామి విభూతి యొక్క మహిమను వివరిస్తుంది. అనేక రకాలైన రోగాలను, దుష్ట శక్తులను తొలగించే శక్తి స్వామి విభూతికి ఉందని తెలియజేస్తుంది.

---

శ్లోకం 26

దృశి స్కన్దమూర్తిః శ్రుతౌ స్కన్దకీర్తి-

ర్ముఖే మే పవిత్రం సదా తచ్చరిత్రమ్ ;

కరే తస్య కృత్యం వపుస్తస్య భృత్యం

గుహే సన్తు లీనా మమాశేషభావాః .26.

పదవిభాగం

దృశి స్కన్దమూర్తిః (దృశి+స్కన్ద+మూర్తిః), శ్రుతౌ స్కన్దకీర్తిర్ముఖే (శ్రుతౌ+స్కన్ద+కీర్తిః+ముఖే), మే పవిత్రం సదా తచ్చరిత్రమ్ (మే+పవిత్రం+సదా+తత్+చరిత్రమ్), కరే తస్య కృత్యం (కరే+తస్య+కృత్యం), వపుస్తస్య భృత్యం (వపుః+తస్య+భృత్యం), గుహే సన్తు లీనా మమాశేషభావాః (గుహే+సన్తు+లీనాః+మమ+అశేష+భావాః).

అన్వయం

మే దృశి స్కన్దమూర్తిః, శ్రుతౌ స్కన్దకీర్తిః, ముఖే సదా తత్ పవిత్రం చరిత్రమ్ (అస్తు); కరే తస్య కృత్యం, వపుః తస్య భృత్యం (అస్తు); మమ అశేష భావాః గుహే లీనాః సన్తు.

ప్రతి పదార్థం

మే = నా, దృశి = దృష్టిలో, స్కన్ద+మూర్తిః = స్కందుని రూపం (ఉండుగాక), శ్రుతౌ = చెవులలో, స్కన్ద+కీర్తిః = స్కందుని కీర్తి, ముఖే = నోటిలో, సదా = ఎల్లప్పుడూ, తత్ = ఆ, పవిత్రం = పవిత్రమైన, చరిత్రమ్ = చరిత్రము (ఉండుగాక); కరే = చేతిలో, తస్య = ఆయన యొక్క, కృత్యం = పని, వపుః = శరీరం, తస్య = ఆయన యొక్క, భృత్యం = సేవకుడు (అస్తు = ఉండుగాక); మమ = నా యొక్క, అశేష+భావాః = మిగిలిన అన్ని భావములు, గుహే = గుహునియందు, లీనాః = లీనమైనవిగా, సన్తు = అగుగాక.

తాత్పర్యం

నా దృష్టిలో స్కందుని రూపం, చెవులలో స్కందుని కీర్తి, నోటిలో ఎల్లప్పుడూ ఆయన పవిత్ర చరిత్రం ఉండుగాక. నా చేతులు ఆయన సేవలో, నా శరీరం ఆయనకు భృత్యంగా ఉండుగాక. నా మిగిలిన అన్ని భావములు గుహునియందు లీనమై ఉండుగాక.

విశేషాలు

ఈ శ్లోకం భక్తుని సంపూర్ణ శరణాగతిని, సుబ్రహ్మణ్యస్వామిపై అచంచలమైన భక్తిని వ్యక్తపరుస్తుంది. తన ఇంద్రియాలు, శరీరం, మనస్సు స్వామి సేవలో, ధ్యానంలో లీనమై ఉండాలని ప్రార్థిస్తుంది.

---

శ్లోకం 27

మునీనాముతాహో నృణాం భక్తిభాజా-

మభీష్టప్రదాః సన్తి సర్వత్ర దేవాః ;

నృణామన్త్యజానామపి స్వార్థదానే

గుహాద్దేవమన్యం న జానే న జానే .27.

పదవిభాగం

మునీనాముతాహో (మునీనాం+ఉత+అహో), నృణాం భక్తిభాజామభీష్టప్రదాః (నృణాం+భక్తి+భాజాం+అభీష్ట+ప్రదాః), సన్తి సర్వత్ర దేవాః (సన్తి+సర్వత్ర+దేవాః), నృణామన్త్యజానామపి (నృణాం+అన్త్యజానాం+అపి), స్వార్థదానే (స్వ+అర్థ+దానే), గుహాద్దేవమన్యం (గుహాత్+దేవం+అన్యం), న జానే న జానే (న+జానే+న+జానే).

అన్వయం

మునీనాం ఉత అహో, భక్తిభాజాం నృణాం అభీష్టప్రదాః దేవాః సర్వత్ర సన్తి; స్వార్థదానే అన్త్యజానాం నృణాం అపి, గుహాత్ అన్యం దేవం న జానే న జానే.

ప్రతి పదార్థం

మునీనాం = మునులకు, ఉత = లేదా, అహో = ఆహా, భక్తి+భాజాం = భక్తి కలవారైన, నృణాం = మానవులకు, అభీష్ట+ప్రదాః = కోరికలను ప్రసాదించువారు అయిన, దేవాః = దేవతలు, సర్వత్ర = అన్ని చోట్లా, సన్తి = ఉన్నారు; స్వ+అర్థ+దానే = తమ ప్రయోజనములను (మోక్షమును) ప్రసాదించుటయందు, అన్త్యజానాం = నీచమైనవారికి, నృణాం = మానవులకు, అపి = కూడా, గుహాత్ = గుహునికంటే, అన్యం = వేరొక, దేవం = దేవుని, న జానే = నేను తెలియను, న జానే = నేను తెలియను.

తాత్పర్యం

మునులకు లేదా భక్తి కలిగిన మానవులకు కోరికలను ప్రసాదించువారు అయిన దేవతలు అన్ని చోట్లా ఉన్నారు. కానీ, తన ప్రయోజనమైన మోక్షాన్ని నీచమైన మానవులకు కూడా ప్రసాదించుటయందు గుహునికంటే వేరొక దేవుడిని నేను తెలియను, తెలియను.

విశేషాలు

ఈ శ్లోకం సుబ్రహ్మణ్యస్వామి యొక్క విశిష్టతను తెలియజేస్తుంది. ఇతర దేవతలు భక్తుల కోరికలను తీర్చినప్పటికీ, సుబ్రహ్మణ్యస్వామి మోక్షాన్ని కూడా ప్రసాదించగలడని, అది కూడా ఎలాంటి భేదభావం లేకుండా అందరికీ ప్రసాదించగలడని కవి నొక్కి చెప్పారు. "న జానే న జానే" అనే పునరుక్తి ఆయన నిశ్చితాభిప్రాయాన్ని సూచిస్తుంది.

---

శ్లోకం 28

కలత్రం సుతా బన్ధువర్గః పశుర్వా

నరో వాథ నారీ గృహే యే మదీయాః ;

యజన్తో నమన్తః స్తువన్తో భవన్తం

స్మరన్తశ్చ తే సన్తు సర్వే కుమార .28.

పదవిభాగం

బన్ధువర్గః (బన్ధు+వర్గః), పశుర్వా (పశుః+వా), నరో వాథ నారీ (నరః+వా+అథ+నారీ), యే మదీయాః (యే+మదీయాః), యజన్తో (యజన్తః), నమన్తః (నమన్తః), స్తువన్తో (స్తువన్తః), భవన్తం (భవతమ్), స్మరన్తశ్చ (స్మరన్తః+చ), తే సన్తు సర్వే కుమార (తే+సన్తు+సర్వే+కుమార).

అన్వయం

కుమార, మదీయాః యే కలత్రం, సుతాః, బన్ధువర్గః, పశుః వా, నరః వా, అథ నారీ గృహే (సన్తి), తే సర్వే భవన్తం యజన్తః, నమన్తః, స్తువన్తః, స్మరన్తః చ సన్తు.

ప్రతి పదార్థం

కుమార = ఓ కుమారా, మదీయాః = నాకు చెందిన, యే = ఏ, కలత్రం = భార్య, సుతాః = కుమారులు, బన్ధు+వర్గః = బంధువుల సమూహం, పశుః = పశువులు, వా = లేదా, నరః = పురుషుడు, వా = లేదా, అథ = మరియు, నారీ = స్త్రీ, గృహే = ఇంట్లో (సన్తి = ఉన్నారో), తే = వారు, సర్వే = అందరూ, భవన్తం = నిన్ను, యజన్తః = పూజిస్తూ, నమన్తః = నమస్కరిస్తూ, స్తువన్తః = స్తుతిస్తూ, స్మరన్తః = స్మరిస్తూ, చ = కూడా, సన్తు = ఉండుగాక.

తాత్పర్యం

ఓ కుమారా, నాకు చెందిన భార్య, కుమారులు, బంధువులు, పశువులు, పురుషులు లేదా స్త్రీలు, ఇంట్లో ఉన్న వారందరూ నిన్ను పూజిస్తూ, నమస్కరిస్తూ, స్తుతిస్తూ, స్మరిస్తూ ఉండుగాక.

విశేషాలు

ఈ శ్లోకం కవి తన కుటుంబ సభ్యులు, ఆస్తులు అన్నీ సుబ్రహ్మణ్యస్వామి భక్తిలో లీనమై ఉండాలని కోరుతుంది. సంసారంలో ఉన్నవారు కూడా స్వామిని నిరంతరం పూజిస్తూ, స్మరిస్తూ ఉండాలని ఆకాంక్షిస్తుంది.

---

శ్లోకం 29

మృగాః పక్షిణో దంశకా యే చ దుష్టా-

స్తథా వ్యాధయో బాధకా యే మదఙ్గే ;

భవచ్ఛక్తితీక్ష్ణాగ్రభిన్నాః సుదూరే

వినాశ్యన్తు తే చూర్ణితక్రౌఞ్చశైల .29.

పదవిభాగం

దంశకా యే చ (దంశకాః+యే+చ), దుష్టాస్తథా (దుష్టాః+తథా), వ్యాధయో బాధకా యే మదఙ్గే (వ్యాధయః+బాధకాః+యే+మత్+అఙ్గే), భవచ్ఛక్తితీక్ష్ణాగ్రభిన్నాః (భవత్+శక్తి+తీక్ష్ణ+అగ్ర+భిన్నాః), సుదూరే (సుదూరే), వినాశ్యన్తు (వినాశ్యన్తు), తే చూర్ణితక్రౌఞ్చశైల (తే+చూర్ణిత+క్రౌఞ్చ+శైల).

అన్వయం

చూర్ణితక్రౌఞ్చశైల, యే మృగాః, పక్షిణః, చ దంశకాః దుష్టాః (సన్తి), తథా యే వ్యాధయః మత్ అఙ్గే బాధకాః (సన్తి), తే భవత్ శక్తి తీక్ష్ణ అగ్ర భిన్నాః (భూత్వా) సుదూరే వినాశ్యన్తు.

ప్రతి పదార్థం

చూర్ణిత+క్రౌఞ్చ+శైల = క్రౌంచ పర్వతాన్ని చూర్ణం చేసినవాడా, యే = ఏ, మృగాః = క్రూర జంతువులు, పక్షిణః = పక్షులు, చ = మరియు, దంశకాః = కీటకాలు, దుష్టాః = దుష్టులైనవి (సన్తి = ఉన్నాయో), తథా = అదే విధంగా, యే = ఏ, వ్యాధయః = వ్యాధులు, మత్+అఙ్గే = నా శరీరంలో, బాధకాః = బాధను కలిగించునవిగా (సన్తి = ఉన్నాయో), తే = అవి, భవత్+శక్తి = నీ శక్తి యొక్క, తీక్ష్ణ+అగ్ర+భిన్నాః = పదునైన అగ్రభాగముచే భేదించబడినవిగా (భూత్వా = అయి), సుదూరే = చాలా దూరంగా, వినాశ్యన్తు = నశించుగాక.

తాత్పర్యం

క్రౌంచ పర్వతాన్ని చూర్ణం చేసినవాడా, ఏ క్రూర జంతువులు, పక్షులు, కీటకాలు దుష్టులుగా ఉన్నాయో, అదే విధంగా నా శరీరంలో ఏ వ్యాధులు బాధను కలిగిస్తున్నాయో, అవన్నీ నీ శక్తి యొక్క పదునైన అగ్రభాగం చేత భేదించబడి, చాలా దూరంగా నశించుగాక.

విశేషాలు

ఈ శ్లోకం భౌతికమైన బాధలు, వ్యాధులు, మరియు దుష్ట శక్తుల నుండి రక్షణ కై ప్రార్థిస్తుంది. క్రౌంచశైల భేదన వృత్తాంతాన్ని గుర్తు చేస్తూ, స్వామి శక్తిని ప్రస్తుతించి, వాటిని తనపై నుండి తొలగించమని కోరుతుంది.

---

శ్లోకం 30

జనిత్రీ పితా చ స్వపుత్రాపరాధం

సహేతే న కిం దేవసేనాధినాథ ;

అహం చాతిబాలో భవాన్ లోకతాతః

క్షమస్వాపరాధం సమస్తం మహేశ .30.

పదవిభాగం

జనిత్రీ పితా చ (జనిత్రీ+పితా+చ), స్వపుత్రాపరాధం (స్వ+పుత్ర+అపరాధం), సహేతే న కిం (సహేతే+న+కిం), దేవసేనాధినాథ (దేవ+సేనా+అధినాథ), అహం చాతిబాలో (అహం+చ+అతి+బాలః), భవాన్ లోకతాతః (భవాన్+లోక+తాతః), క్షమస్వాపరాధం (క్షమస్వ+అపరాధం), సమస్తం మహేశ (సమస్తం+మహేశ).

అన్వయం

దేవసేనాధినాథ, జనిత్రీ చ పితా స్వపుత్ర అపరాధం న కిం సహేతే? అహం చ అతిబాలః (అస్మి), భవాన్ లోకతాతః (అస్తి); మహేశ, సమస్తం అపరాధం క్షమస్వ.

ప్రతి పదార్థం

దేవ+సేనా+అధినాథ = దేవసేనలకు అధిపతియైనవాడా, జనిత్రీ = తల్లి, చ = మరియు, పితా = తండ్రి, స్వ+పుత్ర+అపరాధం = తమ కుమారుని అపరాధమును, న = కాదా, కిం = ఎందుకు, సహేతే = సహించరు? అహం = నేను, చ = మరియు, అతి+బాలః = మిక్కిలి బాలుడను (అస్మి = ఉన్నాను), భవాన్ = నీవు, లోక+తాతః = లోకములకు తండ్రివి (అస్తి = ఉన్నావు); మహేశ = ఓ మహేశ్వరుడా, సమస్తం = అన్ని, అపరాధం = అపరాధములను, క్షమస్వ = క్షమించు.

తాత్పర్యం

ఓ దేవసేనాధిపతీ, తల్లిదండ్రులు తమ కుమారుని అపరాధాన్ని సహించరా? నేను మిక్కిలి బాలుడను, నీవు లోకాలకు తండ్రివి. ఓ మహేశ్వరా, నా సమస్త అపరాధాలను క్షమించు.

విశేషాలు

ఈ శ్లోకం భక్తుడు తనను తాను చిన్న బాలుడిగా, స్వామిని లోక పితగా భావించి, తన అపరాధాలను క్షమించమని వేడుకుంటాడు. తల్లిదండ్రులు పిల్లల తప్పులను మన్నించినట్లే, స్వామి తన తప్పులను మన్నించాలని దీనంగా ప్రార్థిస్తాడు.

---

శ్లోకం 31

నమః కేకినే శక్తయే చాపి తుభ్యం

నమశ్ఛాగ తుభ్యం నమః కుక్కుటాయ ;

నమః సిన్ధవే సిన్ధుదేశాయ తుభ్యం

పునః స్కన్దమూర్తే నమస్తే నమో౽స్తు .31.

పదవిభాగం

కేకినే శక్తయే చాపి తుభ్యం (కేకినే+శక్తయే+చ+అపి+తుభ్యం), నమశ్ఛాగ (నమః+ఛాగ), తుభ్యం (తుభ్యం), నమః కుక్కుటాయ (నమః+కుక్కుటాయ), నమః సిన్ధవే సిన్ధుదేశాయ తుభ్యం (నమః+సిన్ధవే+సిన్ధు+దేశాయ+తుభ్యం), పునః స్కన్దమూర్తే నమస్తే నమో౽స్తు (పునః+స్కన్ద+మూర్తే+నమః+తే+నమః+అస్తు).

అన్వయం

కేకినే తుభ్యం నమః, శక్తయే చ అపి తుభ్యం నమః, ఛాగ తుభ్యం నమః, కుక్కుటాయ నమః; సిన్ధవే తుభ్యం నమః, సిన్ధుదేశాయ తుభ్యం నమః; పునః స్కన్దమూర్తే తే నమః అస్తు, నమః అస్తు.

ప్రతి పదార్థం

కేకినే = నెమలికి (నీ వాహనానికి), తుభ్యం = నీకు, నమః = నమస్కారం, శక్తయే = శక్తి ఆయుధానికి, చ = మరియు, అపి = కూడా, తుభ్యం = నీకు, నమః = నమస్కారం, ఛాగ = మేకకు (నీ ధ్వజానికి), తుభ్యం = నీకు, నమః = నమస్కారం, కుక్కుటాయ = కోడికి (నీ ధ్వజానికి), నమః = నమస్కారం; సిన్ధవే = సముద్రమునకు (సముద్ర దేవతకు), తుభ్యం = నీకు, నమః = నమస్కారం, సిన్ధు+దేశాయ = సముద్ర తీర దేశమునకు (నీ నివాసానికి), తుభ్యం = నీకు, నమః = నమస్కారం; పునః = మరల, స్కన్ద+మూర్తే = ఓ స్కందమూర్తీ, తే = నీకు, నమః = నమస్కారం, అస్తు = అగుగాక, నమః = నమస్కారం, అస్తు = అగుగాక.

తాత్పర్యం

నీ వాహనమైన నెమలికి నమస్కారం, నీ శక్తి ఆయుధానికి నమస్కారం, నీ ధ్వజమైన మేకకు నమస్కారం, కోడికి నమస్కారం. సముద్రానికి నమస్కారం, నీ నివాసమైన సముద్రతీర దేశానికి నమస్కారం. ఓ స్కందమూర్తీ, నీకు మరల మరల నమస్కారం అగుగాక.

విశేషాలు

ఈ శ్లోకం సుబ్రహ్మణ్యస్వామికి, ఆయనకు సంబంధించిన వివిధ అంశాలకు (వాహనం, ఆయుధం, ధ్వజాలు, నివాసం) నమస్కరిస్తుంది. ఇది స్వామి సర్వాంతర్యామత్వాన్ని, ఆయనతో ముడిపడి ఉన్న ప్రతి వస్తువు కూడా పూజనీయమే అని తెలియజేస్తుంది.

---

శ్లోకం 32

జయానన్దభూమఞ్జయాపారధామ-

ఞ్జయామోఘకీర్తే జయానన్దమూర్తే ;

జయానన్దసిన్ధో జయాశేషబన్ధో

జయ త్వం సదా ముక్తిదానేశసూనో .32.

పదవిభాగం

జయానన్దభూమఞ్జయాపారధామఞ్జయామోఘకీర్తే (జయ+ఆనన్ద+భూమన్+జయ+అపార+ధామన్+జయ+అమోఘ+కీర్తే), జయానన్దమూర్తే (జయ+ఆనన్ద+మూర్తే), జయానన్దసిన్ధో (జయ+ఆనన్ద+సిన్ధో), జయాశేషబన్ధో (జయ+అశేష+బన్ధో), జయ త్వం సదా ముక్తిదానేశసూనో (జయ+త్వం+సదా+ముక్తి+దాన+ఈశ+సూనో).

అన్వయం

ఆనన్దభూమన్ జయ, అపారధామన్ జయ, అమోఘకీర్తే జయ, ఆనన్దమూర్తే జయ, ఆనన్దసిన్ధో జయ, అశేషబన్ధో జయ; ముక్తిదానేశసూనో, త్వం సదా జయ.

ప్రతి పదార్థం

ఆనన్ద+భూమన్ = ఆనందమునకు ఆలవాలమైనవాడా, జయ = జయించుము, అపార+ధామన్ = అపారమైన తేజస్సు కలవాడా, జయ = జయించుము, అమోఘ+కీర్తే = వ్యర్థముకాని కీర్తి కలవాడా, జయ = జయించుము, ఆనన్ద+మూర్తే = ఆనంద స్వరూపుడా, జయ = జయించుము; ఆనన్ద+సిన్ధో = ఆనంద సముద్రుడా, జయ = జయించుము, అశేష+బన్ధో = అనంతులకు బంధువైనవాడా, జయ = జయించుము; ముక్తి+దాన+ఈశ+సూనో = ముక్తిని ప్రసాదించు ఈశ్వరుని పుత్రుడా, త్వం = నీవు, సదా = ఎల్లప్పుడూ, జయ = జయించుము.

తాత్పర్యం

ఆనందానికి ఆలవాలమైనవాడా జయించుము, అపారమైన తేజస్సు కలవాడా జయించుము, వ్యర్థం కాని కీర్తి కలవాడా జయించుము, ఆనంద స్వరూపుడా జయించుము! ఆనంద సముద్రుడా జయించుము, అందరికీ బంధువైనవాడా జయించుము! ముక్తిని ప్రసాదించు ఈశ్వరుని పుత్రుడా, నీవు ఎల్లప్పుడూ జయించుము!

విశేషాలు

ఈ శ్లోకం సుబ్రహ్మణ్యస్వామి యొక్క విజయాలను, ఆయన గుణాలను జయకారాలతో కీర్తిస్తుంది. ఆయన ఆనంద స్వరూపుడని, అపారమైన తేజస్సు కలవాడని, ముక్తిని ప్రసాదించేవాడని తెలియజేస్తుంది.

---

శ్లోకం 33

భుజఙ్గాఖ్యవృత్తేవ క్లుప్తం స్తవం యః

పఠేద్భక్తియుక్తో గుహం సంప్రణంయ ;

స పుత్రాన్కలత్రం ధనం దీర్ఘమాయు-

ర్లభేత్స్కన్దసాయుజ్యమన్తే నరః సః .33.

పదవిభాగం

భుజఙ్గాఖ్యవృత్తేవ (భుజఙ్గ+ఆఖ్య+వృత్తే+ఇవ), క్లుప్తం స్తవం యః (క్లుప్తం+స్తవం+యః), పఠేద్భక్తియుక్తో (పఠేత్+భక్తి+యుక్తః), గుహం సంప్రణంయ (గుహం+సంప్రణంయ), స పుత్రాన్కలత్రం ధనం (సః+పుత్రాన్+కలత్రం+ధనం), దీర్ఘమాయుర్లభేత్స్కన్దసాయుజ్యమన్తే (దీర్ఘం+ఆయుః+లభేత్+స్కన్ద+సాయుజ్యం+అన్తే), నరః సః (నరః+సః).

అన్వయం

భుజఙ్గాఖ్యవృత్తే ఇవ క్లుప్తం స్తవం యః నరః గుహం సంప్రణంయ భక్తియుక్తః పఠేత్, సః పుత్రాన్, కలత్రం, ధనం, దీర్ఘం ఆయుః లభేత్, అన్తే స్కన్ద సాయుజ్యం (లభేత్).

ప్రతి పదార్థం

భుజఙ్గ+ఆఖ్య+వృత్తే = భుజంగమనే ఛందస్సులో, ఇవ = వలె, క్లుప్తం = రచింపబడిన, స్తవం = ఈ స్తోత్రాన్ని, యః = ఏ, నరః = మానవుడైతే, గుహం = గుహుని (సుబ్రహ్మణ్యుని), సంప్రణంయ = చక్కగా నమస్కరించి, భక్తి+యుక్తః = భక్తితో కూడినవాడై, పఠేత్ = పఠిస్తాడో, సః = అతడు, పుత్రాన్ = పుత్రులను, కలత్రం = భార్యను, ధనం = ధనమును, దీర్ఘం = దీర్ఘమైన, ఆయుః = ఆయుస్సును, లభేత్ = పొందుతాడు, అన్తే = చివరకు, స్కన్ద+సాయుజ్యం = స్కందుని సాన్నిధ్యాన్ని (సమానత్వాన్ని) (లభేత్ = పొందుతాడు).

తాత్పర్యం

భుజంగమనే ఛందస్సులో రచింపబడిన ఈ స్తోత్రాన్ని ఏ మానవుడైతే గుహుడికి చక్కగా నమస్కరించి, భక్తితో కూడినవాడై పఠిస్తాడో, అతడు పుత్రులను, భార్యను, ధనమును, దీర్ఘమైన ఆయుస్సును పొందుతాడు, చివరకు స్కందుని సాన్నిధ్యాన్ని (మోక్షాన్ని) కూడా పొందుతాడు.

విశేషాలు

ఈ శ్లోకం "శ్రీ సుబ్రహ్మణ్య భుజంగం" స్తోత్ర పారాయణ ఫలితాన్ని వివరిస్తుంది. ఈ స్తోత్రం భుజంగప్రయాత ఛందస్సులో రచింపబడింది. దీనిని భక్తితో పఠించిన వారికి ఐహిక సంపదలతో పాటు, అంతిమంగా మోక్షం కూడా లభిస్తుందని ఫలశ్రుతిని తెలియజేస్తుంది.

స్తోత్రం సంపూర్ణమయింది.