త్రిపురసుందరీ మానస పూజా స్తోత్రం
1వ శ్లోకం
శ్లోకం: మమ న భజనశక్తిః పాదయోస్తే న భక్తి- ర్న చ విషయవిరక్తిర్ధ్యానయోగే న సక్తిః . ఇతి మనసి సదాహం చింతయన్నాద్యశక్తే రుచిరవచనపుష్పైరర్చనం సంచినోమి .. 1..
పదచ్ఛేదము: మమ, న, భజనశక్తిః, పాదయోః, తే, న, భక్తిః, న, చ, విషయవిరక్తిః, ధ్యానయోగే, న, సక్తిః, ఇతి, మనసి, సదా, అహం, చింతయన్, ఆద్యశక్తేః, రుచిరవచనపుష్పైః, అర్చనం, సంచినోమి.
అన్వయము: తే పాదయోః మమ భజనశక్తిః న (అస్తి), భక్తిః న (అస్తి), చ విషయవిరక్తిః న (అస్తి), ధ్యానయోగే సక్తిః న (అస్తి). ఇతి సదా మనసి చింతయన్, ఆద్యశక్తేః, అహం రుచిరవచనపుష్పైః అర్చనం సంచినోమి.
ప్రతి పదార్థము: తే = నీ యొక్క, పాదయోః = పాదాలపై, మమ = నాకు, భజనశక్తిః = భజన చేయగల శక్తి, న = లేదు, భక్తిః = భక్తి, న = లేదు, చ = మరియు, విషయవిరక్తిః = విషయ సుఖాలపై విరక్తి, న = లేదు, ధ్యానయోగే = ధ్యానం చేయడంలో, సక్తిః = ఆసక్తి, న = లేదు, ఇతి = ఇలా, సదా = ఎల్లప్పుడూ, మనసి = మనస్సులో, చింతయన్ = చింతిస్తూ, ఆద్యశక్తేః = ఓ ఆద్యశక్తి, అహం = నేను, రుచిరవచనపుష్పైః = సుందరమైన వచనములనే పుష్పములతో, అర్చనం = పూజను, సంచినోమి = సమర్పిస్తున్నాను.
తాత్పర్యము: అమ్మా, నీ పాదాలపై నాకు భజన చేయగల శక్తి లేదు, భక్తి కూడా లేదు. విషయ సుఖాలపై విరక్తి లేదు, ధ్యానంపై ఆసక్తి లేదు. ఇలా నా మనస్సులో నిరంతరం చింతిస్తూ, ఓ ఆద్యశక్తీ, సుందరమైన వచనాలనే పుష్పాలతో నీకు పూజ చేస్తున్నాను.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం శంకరాచార్యుల వినయాన్ని తెలియజేస్తుంది. తనకున్న లోపాలను అంగీకరిస్తూ, వాటిని అధిగమించడానికి తనకున్న ఏకైక మార్గం – హృదయపూర్వకమైన, పదాలతో కూడిన మానసిక పూజ అని వివరిస్తున్నారు. ఇది భక్తికి బాహ్య కర్మలు ముఖ్యం కాదని, అంతర్గత భావమే ప్రధానం అని సూచిస్తుంది.
2వ శ్లోకం
శ్లోకం: వ్యాప్తం హాటకవిగ్రహైర్జలచరైరారూఢదేవవ్రజైః పోతైరాకులితాంతరం మణిధరైర్భూమీధరైర్భూషితం . ఆరక్తామృతసింధుముద్ధురచలద్విచీచయవ్యాకుల- వ్యోమానం పరిచింత్య సంతతమహో చేతః కృతార్థీభవ .. 2..
పదచ్ఛేదము: వ్యాప్తం, హాటకవిగ్రహైః, జలచరైః, ఆరూఢదేవవ్రజైః, పోతైః, ఆకులితాంతరం, మణిధరైః, భూమీధరైః, భూషితం, ఆరక్తామృతసింధుం, ఉద్ధురచలద్విచీచయవ్యాకులవ్యోమానం, పరిచింత్య, సంతతం, అహో, చేతః, కృతార్థీభవ.
అన్వయము: హాటకవిగ్రహైః జలచరైః వ్యాప్తం, ఆరూఢదేవవ్రజైః పోతైః ఆకులితాంతరం, మణిధరైః భూమీధరైః భూషితం, ఉద్ధురచలద్విచీచయవ్యాకులవ్యోమానం ఆరక్తామృతసింధుం సంతతం పరిచింత్య, అహో చేతః కృతార్థీభవ.
ప్రతి పదార్థము: హాటకవిగ్రహైః = బంగారు విగ్రహాలతో కూడిన, జలచరైః = జలచరాలతో, వ్యాప్తం = నిండిన, ఆరూఢదేవవ్రజైః = దేవతలు అధిరోహించిన, పోతైః = నావలతో, ఆకులితాంతరం = అంతర్భాగం నిండిన, మణిధరైః = మణులను ధరించిన, భూమీధరైః = పర్వతాలతో, భూషితం = అలంకరింపబడిన, ఉద్ధురచలద్విచీచయవ్యాకులవ్యోమానం = ఎగిసిపడుతున్న కదులుతున్న తరంగ సమూహాలతో ఆకాశాన్ని కదిలిస్తున్నట్లున్న, ఆరక్తామృతసింధుం = ఎర్రటి అమృత సముద్రాన్ని, సంతతం = నిరంతరం, పరిచింత్య = ధ్యానించి, అహో = ఓ, చేతః = మనసా, కృతార్థీభవ = కృతార్థుడవు అగుగాక.
తాత్పర్యము: ఎర్రటి అమృత సముద్రాన్ని సదా ధ్యానించి, ఓ మనసా, కృతార్థుడవు అగుగాక! ఆ సముద్రంలో బంగారు విగ్రహాలతో కూడిన జలచరాలు, దేవతలు అధిరోహించిన నావలు కలవు. అది మణుల వంటి పర్వతాలతో అలంకరింపబడి, ఎగిసిపడుతున్న తరంగాలతో ఆకాశాన్ని కదిలిస్తున్నట్లు ఉంటుంది.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం దేవి నివాసం యొక్క అద్భుత సౌందర్యాన్ని వివరిస్తుంది. అమ్మవారు కొలువై ఉండే ఎర్రని అమృత సముద్రం యొక్క వర్ణనతో, భక్తుడి మనస్సు దైవికమైన వాతావరణంలో లీనమైపోతుంది. ఇది భక్తుని మనస్సులో ఒక దివ్యమైన దృశ్యాన్ని సృష్టించి, భక్తి భావనను పెంచుతుంది.
3వ శ్లోకం
శ్లోకం: తస్మిన్నుజ్జ్వలరత్నజాలవిలసత్కాంతిచ్ఛటాభిః స్ఫుటం కుర్వాణం వియదింద్రచాపనిచయైరాచ్ఛాదితం సర్వతః . ఉచ్చైఃశృంగనిషణ్ణదివ్యవనితావృందాననప్రోల్లస- ద్గీతాకర్ణననిశ్చలాఖిలమృగం ద్వీపం నమస్కుర్మహే .. 3..
పదచ్ఛేదము: తస్మిన్, ఉజ్జ్వలరత్నజాలవిలసత్కాంతిచ్ఛటాభిః, స్ఫుటం, కుర్వాణం, వియత్, ఇంద్రచాపనిచయైః, ఆచ్ఛాదితం, సర్వతః, ఉచ్చైఃశృంగనిషణ్ణదివ్యవనితావృందాననప్రోల్లసద్గీతాకర్ణననిశ్చలాఖిలమృగం, ద్వీపం, నమస్కుర్మహే.
అన్వయము: తస్మిన్ (అమృతసింధౌ) ఉజ్జ్వలరత్నజాలవిలసత్కాంతిచ్ఛటాభిః వియత్ స్ఫుటం కుర్వాణం, సర్వతః ఇంద్రచాపనిచయైః ఆచ్ఛాదితం, ఉచ్చైఃశృంగనిషణ్ణదివ్యవనితావృందాననప్రోల్లసద్గీతాకర్ణననిశ్చలాఖిలమృగం ద్వీపం నమస్కుర్మహే.
ప్రతి పదార్థము: తస్మిన్ = ఆ (అమృత సముద్రంలో), ఉజ్జ్వలరత్నజాలవిలసత్కాంతిచ్ఛటాభిః = ఉజ్జ్వలమైన రత్నాల సమూహం యొక్క ప్రకాశవంతమైన కాంతి పుంజాలతో, వియత్ = ఆకాశాన్ని, స్ఫుటం = స్పష్టంగా, కుర్వాణం = చేస్తున్న, సర్వతః = అన్ని వైపులా, ఇంద్రచాపనిచయైః = ఇంద్రధనుస్సుల సమూహాలతో, ఆచ్ఛాదితం = కప్పబడి ఉన్న, ఉచ్చైఃశృంగనిషణ్ణదివ్యవనితావృందాననప్రోల్లసద్గీతాకర్ణననిశ్చలాఖిలమృగం = ఎత్తైన శిఖరాలపై కూర్చున్న దివ్య స్త్రీల బృందం ముఖాల నుండి వెలువడుతున్న గీతాలను విని అన్ని మృగాలు కదలకుండా నిశ్చలంగా ఉన్న, ద్వీపం = ద్వీపాన్ని, నమస్కుర్మహే = నమస్కరిస్తున్నాము.
తాత్పర్యము: ఆ సముద్రంలో ఉజ్జ్వలమైన రత్నాల కాంతి పుంజాలతో ప్రకాశిస్తూ, ఇంద్రధనుస్సుల సమూహాలతో కప్పబడి ఉన్న ఒక ద్వీపాన్ని నమస్కరిస్తున్నాము. ఆ ద్వీపంలోని ఎత్తైన శిఖరాలపై కూర్చున్న దివ్య స్త్రీల బృందం పాడుతున్న గీతాలను విని, అన్ని మృగాలు కదలకుండా నిశ్చలంగా ఉన్నాయి.
విశేషాలు: ఇది దేవి ద్వీపం (మణిద్వీపం) యొక్క మహిమను వివరిస్తుంది. రత్నాల ప్రకాశం, ఇంద్రధనుస్సుల అందం, మరియు దివ్య స్త్రీల సంగీతానికి వశమైన మృగాలు - ఇవన్నీ ఆ ప్రదేశం యొక్క దివ్యత్వాన్ని, అద్భుత శక్తిని సూచిస్తాయి.
4వ శ్లోకం
శ్లోకం: జాతీచంపకపాటలాదిసుమనఃసౌరభ్యసంభావితం హ్రీంకారధ్వనికంఠకోకిలకుహూప్రోల్లాసిచూతద్రుమం . ఆవిర్భూతసుగంధిచందనవనం దృష్టిప్రియం నందనం చంచచ్చంచలచంచరికచటులం చేతశ్చిరం చింతయ .. 4..
పదచ్ఛేదము: జాతీచంపకపాటలాదిసుమనఃసౌరభ్యసంభావితం, హ్రీంకారధ్వనికంఠకోకిలకుహూప్రోల్లాసిచూతద్రుమం, ఆవిర్భూతసుగంధిచందనవనం, దృష్టిప్రియం, నందనం, చంచచ్చంచలచంచరికచటులం, చేతః, చిరం, చింతయ.
అన్వయము: చేతః, జాతీచంపకపాటలాదిసుమనఃసౌరభ్యసంభావితం, హ్రీంకారధ్వనికంఠకోకిలకుహూప్రోల్లాసిచూతద్రుమం, ఆవిర్భూతసుగంధిచందనవనం, దృష్టిప్రియం, చంచచ్చంచలచంచరికచటులం నందనం చిరం చింతయ.
ప్రతి పదార్థము: చేతః = ఓ మనసా, జాతీచంపకపాటలాదిసుమనఃసౌరభ్యసంభావితం = జాజి, చంపకం, పాటల మొదలైన పుష్పాల సువాసనతో నిండిన, హ్రీంకారధ్వనికంఠకోకిలకుహూప్రోల్లాసిచూతద్రుమం = హ్రీంకార ధ్వనితో కంఠం నుండి కోకిలలు కుహూ మ్రోగించే మామిడి చెట్లున్న, ఆవిర్భూతసుగంధిచందనవనం = సుగంధభరిత చందన వనాలతో కూడిన, దృష్టిప్రియం = కంటికి ఇంపుగా ఉండే, చంచచ్చంచలచంచరికచటులం = కదులుతున్న తుమ్మెదలతో చలించే, నందనం = ఆ నందనవనాన్ని, చిరం = చిరకాలం, చింతయ = ధ్యానించు.
తాత్పర్యము: ఓ మనసా, జాజి, చంపకం, పాటల వంటి పుష్పాల సువాసనతో నిండిన, హ్రీంకార ధ్వనిచే కోకిలలు కుహూ మ్రోగించే మామిడి చెట్లున్న, సుగంధభరిత చందన వనాలతో కంటికి ఇంపుగా ఉండే, కదులుతున్న తుమ్మెదలతో నిండిన ఆ నందనవనాన్ని చిరకాలం ధ్యానించు.
విశేషాలు: ఇది మణిద్వీపంలోని నందనవనం (తోట) యొక్క వర్ణన. పుష్పాల సువాసనలు, కోకిలల గానం, చందన వనాలు - ఇవన్నీ ఒక శాంతియుత, ఆనందకరమైన వాతావరణాన్ని సృష్టిస్తాయి, ఇది భక్తుడి మనస్సును భగవతి వైపు ఆకర్షిస్తుంది. హ్రీంకార ధ్వని అనేది దేవి బీజాక్షరానికి సంబంధించినది, ఇది ఆ వనానికి ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యతను ఇస్తుంది.
5వ శ్లోకం
శ్లోకం: పరిపతితపరాగైః పాటలక్షోణిభాగో వికసితకుసుమోచ్చైః పీతచంద్రార్కరశ్మిః . అలిశుకపికరాజీకూజితైః శ్రోత్రహారీ స్ఫురతు హృది మదీయే నూనముద్యానరాజః .. 5..
పదచ్ఛేదము: పరిపతితపరాగైః, పాటలక్షోణిభాగః, వికసితకుసుమోచ్చైః, పీతచంద్రార్కరశ్మిః, అలిశుకపికరాజీకూజితైః, శ్రోత్రహారీ, స్ఫురతు, హృది, మదీయే, నూనం, ఉద్యానరాజః.
అన్వయము: పరిపతితపరాగైః పాటలక్షోణిభాగః, వికసితకుసుమోచ్చైః పీతచంద్రార్కరశ్మిః, అలిశుకపికరాజీకూజితైః శ్రోత్రహారీ, ఉద్యానరాజః నూనం మదీయే హృది స్ఫురతు.
ప్రతి పదార్థము: పరిపతితపరాగైః = రాలిన పుప్పొడిచే, పాటలక్షోణిభాగః = ఎర్రబడిన భూమి భాగం కలిగి, వికసితకుసుమోచ్చైః = వికసించిన పుష్పాల పైన పడి, పీతచంద్రార్కరశ్మిః = పసుపు రంగులో ప్రకాశించే చంద్ర సూర్య కిరణాలున్న, అలిశుకపికరాజీకూజితైః = తుమ్మెదలు, చిలుకలు, కోకిలల సమూహం యొక్క కూజితాలతో, శ్రోత్రహారీ = చెవులకు ఇంపుగా ఉండే, ఉద్యానరాజః = ఆ ఉద్యానవన శోభ, నూనం = నిశ్చయంగా, మదీయే = నా, హృది = హృదయంలో, స్ఫురతు = వెలుగొందుగాక.
తాత్పర్యము: పుప్పొడి రాలడం వల్ల ఎర్రబడిన భూమి భాగం కలిగి, వికసించిన పుష్పాలతో చంద్ర సూర్య కిరణాలు పసుపు రంగులో ప్రకాశిస్తూ, తుమ్మెదలు, చిలుకలు, కోకిలల కూజితాలతో చెవులకు ఇంపుగా ఉండే ఆ ఉద్యానవన శోభ నా హృదయంలో ఎల్లప్పుడూ వెలుగొందుగాక.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం ఆ ఉద్యానవనం యొక్క ప్రకృతి సౌందర్యాన్ని మరింత వివరిస్తుంది. రంగులు, ధ్వనులు, కిరణాలు - ఇవన్నీ ఒక రమణీయమైన, దైవికమైన అనుభూతిని కలిగిస్తాయి. భక్తుడు ఈ దృశ్యాన్ని తన హృదయంలో నిలుపుకోవాలని ఆకాంక్షిస్తాడు.
6వ శ్లోకం
శ్లోకం: రమ్యద్వారపురప్రచారతమసాం సంహారకారిప్రభ స్ఫూర్జత్తోరణభారహారకమహావిస్తారహారద్యుతే . క్షోణీమండలహేమహారవిలసత్సంసారపారప్రద ప్రోద్యద్భక్తమనోవిహార కనకప్రాకార తుభ్యం నమః .. 6..
పదచ్ఛేదము: రమ్యద్వారపురప్రచారతమసాం, సంహారకారిప్రభ, స్ఫూర్జత్తోరణభారహారకమహావిస్తారహారద్యుతే, క్షోణీమండలహేమహారవిలసత్సంసారపారప్రద, ప్రోద్యద్భక్తమనోవిహార, కనకప్రాకార, తుభ్యం, నమః.
అన్వయము: రమ్యద్వారపురప్రచారతమసాం సంహారకారిప్రభ, స్ఫూర్జత్తోరణభారహారకమహావిస్తారహారద్యుతే, క్షోణీమండలహేమహారవిలసత్సంసారపారప్రద, ప్రోద్యద్భక్తమనోవిహార కనకప్రాకార, తుభ్యం నమః.
ప్రతి పదార్థము: రమ్యద్వారపురప్రచారతమసాం = రమణీయమైన ద్వారపురంలో ప్రవేశించే చీకట్లను, సంహారకారిప్రభ = నాశనం చేసే కాంతితో వెలిగే, స్ఫూర్జత్తోరణభారహారకమహావిస్తారహారద్యుతే = ప్రకాశిస్తున్న తోరణాల కాంతికి బరువైన, మహానగరం వలె విస్తరించిన, హారము వంటి కాంతి గల, క్షోణీమండలహేమహారవిలసత్సంసారపారప్రద = భూమండలానికి స్వర్ణహారం వలె ప్రకాశిస్తూ సంసార సాగరాన్ని దాటించే, ప్రోద్యద్భక్తమనోవిహార = ప్రకాశిస్తున్న భక్తుల మనస్సులలో విహరించే, కనకప్రాకార = బంగారు ప్రాకారమా, తుభ్యం = నీకు, నమః = నమస్కారం.
తాత్పర్యము: రమణీయమైన ద్వారపురంలో ప్రవేశించే చీకట్లను నాశనం చేసే కాంతితో వెలిగే, తోరణాల కాంతికి బరువైన మహానగరం వలె విస్తరించిన, భూమండలానికి స్వర్ణహారం వలె ప్రకాశిస్తూ సంసార సాగరాన్ని దాటించే, భక్తుల మనస్సులలో విహరించే బంగారు ప్రాకారమా, నీకు నమస్కారం.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం దేవి నివాసానికి వెళ్ళే బంగారు ప్రాకారాన్ని (గోడ) వర్ణిస్తుంది. ఇది కేవలం భౌతిక ప్రాకారం కాదు, అజ్ఞాన చీకట్లను తొలగించి, సంసార బంధాల నుండి విముక్తి ప్రసాదించే ఒక ఆధ్యాత్మిక ద్వారం. ఇది భక్తుడికి మోక్ష మార్గాన్ని సూచిస్తుంది.
7వ శ్లోకం
శ్లోకం: ఉద్యత్కాంతికలాపకల్పితనభఃస్ఫూర్జద్వితానప్రభ సత్కృష్ణాగరుధూపవాసితవియత్కాష్ఠాంతరే విశ్రుతః . సేవాయాతసమస్తదైవతగణైరాసేవ్యమానోఽనిశం సోఽయం శ్రీమణిమండపోఽనవరతం మచ్చేతసి ద్యోతతాం .. 7..
పదచ్ఛేదము: ఉద్యత్కాంతికలాపకల్పితనభఃస్ఫూర్జద్వితానప్రభః, సత్కృష్ణాగరుధూపవాసితవియత్కాష్ఠాంతరే, విశ్రుతః, సేవాయాతసమస్తదైవతగణైః, ఆసేవ్యమానః, అనిశం, సః, అయం, శ్రీమణిమండపః, అనవరతం, మచ్చేతసి, ద్యోతతాం.
అన్వయము: ఉద్యత్కాంతికలాపకల్పితనభఃస్ఫూర్జద్వితానప్రభః, సత్కృష్ణాగరుధూపవాసితవియత్కాష్ఠాంతరే విశ్రుతః, సేవాయాతసమస్తదైవతగణైః అనిశం ఆసేవ్యమానః, సః అయం శ్రీమణిమండపః మచ్చేతసి అనవరతం ద్యోతతాం.
ప్రతి పదార్థము: ఉద్యత్కాంతికలాపకల్పితనభఃస్ఫూర్జద్వితానప్రభః = ప్రకాశవంతమైన కాంతి సమూహాలతో ఆకాశాన్ని తెరలా అలంకరించిన, ప్రకాశిస్తున్న పందిరి కాంతి గల, సత్కృష్ణాగరుధూపవాసితవియత్కాష్ఠాంతరే = మంచి కృష్ణాగరు ధూపంతో పరిమళించిన ఆకాశపు దిక్కుల మధ్య, విశ్రుతః = ప్రసిద్ధుడైన, సేవాయాతసమస్తదైవతగణైః = సేవకు వచ్చిన దేవతా సమూహాలతో, అనిశం = నిరంతరం, ఆసేవ్యమానః = సేవింపబడుతున్న, సః = ఆ, అయం = ఈ, శ్రీమణిమండపః = శ్రీ మణిమండపం, మచ్చేతసి = నా మనస్సులో, అనవరతం = ఎల్లప్పుడూ, ద్యోతతాం = వెలుగొందుగాక.
తాత్పర్యము: ప్రకాశవంతమైన కాంతి సమూహాలతో ఆకాశాన్ని తెరలా అలంకరించిన, మంచి కృష్ణాగరు ధూపంతో పరిమళించిన, దేవతా సమూహాలు నిరంతరం సేవించే ఆ శ్రీ మణిమండపం నా మనస్సులో ఎల్లప్పుడూ వెలుగొందుగాక.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం దేవి కొలువై ఉన్న మణిమండపం యొక్క దివ్యత్వాన్ని వివరిస్తుంది. కాంతి, సువాసన, దేవతల సేవ - ఇవన్నీ ఆ స్థలం యొక్క పరమ పవిత్రతను, శక్తిని సూచిస్తాయి. భక్తుడు ఆ దివ్య స్థలాన్ని తన మనస్సులో ధ్యానించాలని కోరుకుంటాడు.
8వ శ్లోకం
శ్లోకం: క్వాపి ప్రోద్భటపద్మరాగకిరణవ్రాతేన సంధ్యాయితం కుత్రాపి స్ఫుటవిస్ఫురన్మరకతద్యుత్యా తమిస్రాయితం . మధ్యాలంబివిశాలమౌక్తికరుచా జ్యోత్స్నాయితం కుత్రచి- న్మాతః శ్రీమణిమందిరం తవ సదా వందామహే సుందరం .. 8..
పదచ్ఛేదము: క్వాపి, ప్రోద్భటపద్మరాగకిరణవ్రాతేన, సంధ్యాయితం, కుత్రాపి, స్ఫుటవిస్ఫురన్మరకతద్యుత్యా, తమిస్రాయితం, మధ్యాలంబివిశాలమౌక్తికరుచా, జ్యోత్స్నాయితం, కుత్రచిత్, మాతః, శ్రీమణిమందిరం, తవ, సదా, వందామహే, సుందరం.
అన్వయము: మాతః, క్వాపి ప్రోద్భటపద్మరాగకిరణవ్రాతేన సంధ్యాయితం, కుత్రాపి స్ఫుటవిస్ఫురన్మరకతద్యుత్యా తమిస్రాయితం, కుత్రచిత్ మధ్యాలంబివిశాలమౌక్తికరుచా జ్యోత్స్నాయితం తవ సుందరం శ్రీమణిమందిరం సదా వందామహే.
ప్రతి పదార్థము: మాతః = అమ్మా, క్వాపి = ఎక్కడో, ప్రోద్భటపద్మరాగకిరణవ్రాతేన = ప్రకాశవంతమైన పద్మరాగ కిరణాల సమూహంచే, సంధ్యాయితం = సంధ్యా సమయంలా చేయబడిన, కుత్రాపి = ఇంకెక్కడో, స్ఫుటవిస్ఫురన్మరకతద్యుత్యా = స్పష్టంగా వెలుగొందే మరకత కాంతితో, తమిస్రాయితం = చీకటిలా చేయబడిన, కుత్రచిత్ = ఇంకొక చోట, మధ్యాలంబివిశాలమౌక్తికరుచా = మధ్యలో వేలాడుతున్న విశాలమైన ముత్యాల కాంతితో, జ్యోత్స్నాయితం = వెన్నెలలా చేయబడిన, తవ = నీ, సుందరం = అందమైన, శ్రీమణిమందిరం = శ్రీ మణిమందిరానికి, సదా = ఎల్లప్పుడూ, వందామహే = నమస్కరిస్తున్నాము.
తాత్పర్యము: అమ్మా, నీ శ్రీ మణిమందిరం ఎక్కడో ప్రకాశవంతమైన పద్మరాగ కిరణాల సమూహాలతో సంధ్యా సమయంలా, ఇంకెక్కడో ప్రకాశవంతమైన మరకత కాంతితో చీకటిలా, మధ్యలో వేలాడుతున్న విశాలమైన ముత్యాల కాంతితో వెన్నెలలా అందంగా ఉంటుంది. నీ సుందర మణిమందిరానికి ఎల్లప్పుడూ నమస్కరిస్తున్నాము.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం మణిమందిరం యొక్క వైవిధ్యాన్ని, అద్భుతమైన రంగుల విన్యాసాన్ని వివరిస్తుంది. పద్మరాగం ఎరుపు, మరకతం ఆకుపచ్చ, ముత్యాల తెలుపు - ఈ రంగులు వివిధ సమయాల ప్రభావాన్ని సూచిస్తూ, మందిరం యొక్క అలంకరణ సౌందర్యాన్ని ప్రస్ఫుటం చేస్తాయి. ఇది మందిరం యొక్క దివ్యమైన, అతీంద్రియ సౌందర్యాన్ని తెలియజేస్తుంది.
9వ శ్లోకం
శ్లోకం: ఉత్తుంగాలయవిస్ఫురన్మరకతప్రోద్యత్ప్రభామండలా- న్యాలోక్యాంకురితోత్సవైర్నవతృణాకీర్ణస్థలీశంకయా . నీతో వాజిభిరుత్పథం బత రథః సూతేన తిగ్మద్యుతే- ర్వల్గావల్గిగతహస్తమస్తశిఖరం కష్టైరితః ప్రాప్యతే .. 9..
పదచ్ఛేదము: ఉత్తుంగాలయవిస్ఫురన్మరకతప్రోద్యత్ప్రభామండలాని, ఆలోక్య, అంకురితోత్సవైః, నవతృణాకీర్ణస్థలీశంకయా, నీతః, వాజిభిః, ఉత్పథం, బత, రథః, సూతేన, తిగ్మద్యుతేః, వల్గావల్గిగతహస్తమస్తశిఖరం, కష్టైః, ఇతః, ప్రాప్యతే.
అన్వయము: ఉత్తుంగాలయవిస్ఫురన్మరకతప్రోద్యత్ప్రభామండలాని ఆలోక్య, నవతృణాకీర్ణస్థలీశంకయా అంకురితోత్సవైః వాజిభిః తిగ్మద్యుతేః రథః ఉత్పథం నీతః బత! సూతేన వల్గావల్గిగతహస్తమస్తశిఖరం కష్టైః ఇతః ప్రాప్యతే.
ప్రతి పదార్థము: ఉత్తుంగాలయవిస్ఫురన్మరకతప్రోద్యత్ప్రభామండలాని = ఎత్తైన మందిరం నుండి వెలువడే మరకత కాంతి మండలాలను, ఆలోక్య = చూసి, నవతృణాకీర్ణస్థలీశంకయా = కొత్త పచ్చిక మొలిచిన స్థలం అనే భ్రమతో, అంకురితోత్సవైః = చిగురుటాకులతో కూడిన ఆనందంతో, వాజిభిః = గుర్రాలచే, తిగ్మద్యుతేః = సూర్యుని, రథః = రథం, ఉత్పథం = దారి తప్పి, నీతః = తీసుకుపోబడింది, బత = అయ్యో!, సూతేన = సారథిచే, వల్గావల్గిగతహస్తమస్తశిఖరం = పగ్గాలను లాగి, తల ఊపి, కష్టైః = ఎంతో కష్టపడి, ఇతః = ఇక్కడికి, ప్రాప్యతే = చేరుకోగలిగింది.
తాత్పర్యము: ఎత్తైన మందిరం నుండి వెలువడే మరకత కాంతి మండలాలను చూసి, కొత్త పచ్చిక మొలిచిన స్థలం అని పొరబడి, సూర్యుని రథంలోని గుర్రాలు దారి తప్పాయి. సారథి పగ్గాలను లాగి, తల ఊపి ఎంతో కష్టపడి రథాన్ని సరిచేసి ఇక్కడికి తీసుకురాగలిగాడు.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం మణిమందిరం యొక్క కాంతి ప్రభావాన్ని అతిశయోక్తిగా వర్ణిస్తుంది. మందిరం నుండి వెలువడే మరకత కిరణాలు ఎంత తీవ్రంగా ఉన్నాయంటే, సూర్యుని గుర్రాలను కూడా అవి పచ్చిక బయళ్ళుగా భ్రమింపజేశాయి. ఇది దేవి నివాసం యొక్క అద్భుతమైన, అసమానమైన ప్రకాశాన్ని సూచిస్తుంది.
10వ శ్లోకం
శ్లోకం: మణిసదనసముద్యత్కాంతిధారానురక్తే వియతి చరమసంధ్యాశంకినో భానురథ్యాః . శిథిలితగతకుప్యత్సూతహుంకారనాదైః కథమపి మణిగేహాదుచ్చకైరుచ్చలంతి .. 10..
పదచ్ఛేదము: మణిసదనసముద్యత్కాంతిధారానురక్తే, వియతి, చరమసంధ్యాశంకినః, భానురథ్యాః, శిథిలితగతకుప్యత్సూతహుంకారనాదైః, కథమపి, మణిగేహాత్, ఉచ్చకైః, ఉచ్చలంతి.
అన్వయము: మణిసదనసముద్యత్కాంతిధారానురక్తే వియతి చరమసంధ్యాశంకినః భానురథ్యాః, శిథిలితగతకుప్యత్సూతహుంకారనాదైః కథమపి మణిగేహాత్ ఉచ్చకైః ఉచ్చలంతి.
ప్రతి పదార్థము: మణిసదనసముద్యత్కాంతిధారానురక్తే = మణి మందిరం నుండి వెలువడే కాంతి ధారలతో నిండిన, వియతి = ఆకాశంలో, చరమసంధ్యాశంకినః = చివరి సంధ్య అని భ్రమించిన, భానురథ్యాః = సూర్యరథంలోని గుర్రాలు, శిథిలితగతకుప్యత్సూతహుంకారనాదైః = అలిసిపోయిన, కోపంతో ఉన్న సారథి హుంకారం ధ్వనులతో, కథమపి = ఎట్టకేలకు, మణిగేహాత్ = మణిమందిరం నుండి, ఉచ్చకైః = అతి కష్టం మీద, ఉచ్చలంతి = బయలుదేరాయి.
తాత్పర్యము: మణి మందిరం నుండి వెలువడే కాంతి ధారలతో నిండిన ఆకాశంలో సూర్యరథంలోని గుర్రాలు చివరి సంధ్య అని భ్రమించాయి. అలిసిపోయిన సారథి కోపంతో చేసిన హుంకారం ధ్వనులతో అవి ఎట్టకేలకు మణిమందిరం నుండి అతికష్టం మీద బయలుదేరాయి.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం కూడా మణిమందిరం యొక్క అద్భుతమైన కాంతిని వివరిస్తుంది. దేవి మందిరంలోని కాంతి సూర్యరథంలోని గుర్రాలను సైతం సాయంత్రం అయిపోయిందని భ్రమింపజేసేంతగా ఉంది. ఇది మందిరం యొక్క తేజస్సు సాధారణమైనది కాదని, అది స్వయంప్రకాశితమని సూచిస్తుంది.
11వ శ్లోకం
శ్లోకం: భక్త్యా కిం ను సమర్పితాని బహుధా రత్నాని పాథోధినా కిం వా రోహణపర్వతేన సదనం యైర్విశ్వకర్మాకరోత్ . ఆ జ్ఞాతం గిరిజే కటాక్షకలయా నూనం త్వయా తోషితే శంభౌ నృత్యతి నాగరాజఫణినా కీర్ణా మణిశ్రేణయః .. 11..
పదచ్ఛేదము: భక్త్యా, కిం, ను, సమర్పితాని, బహుధా, రత్నాని, పాథోధినా, కిం, వా, రోహణపర్వతేన, సదనం, యైః, విశ్వకర్మా, అకరోత్, ఆ, జ్ఞాతం, గిరిజే, కటాక్షకలయా, నూనం, త్వయా, తోషితే, శంభౌ, నృత్యతి, నాగరాజఫణినా, కీర్ణా, మణిశ్రేణయః.
అన్వయము: గిరిజే, పాథోధినా భక్త్యా బహుధా రత్నాని సమర్పితాని కిం ను? వా విశ్వకర్మా యైః రోహణపర్వతేన సదనం అకరోత్ కిం? ఆ జ్ఞాతం! నూనం త్వయా కటాక్షకలయా తోషితే శంభౌ నృత్యతి నాగరాజఫణినా మణిశ్రేణయః కీర్ణాః (అభవన్).
ప్రతి పదార్థము: గిరిజే = పార్వతీ, పాథోధినా = సముద్రం చేత, భక్త్యా = భక్తితో, బహుధా = అనేక విధాలుగా, రత్నాని = రత్నాలు, సమర్పితాని = సమర్పించబడ్డాయా, కిం ను = ఏమో!, వా = లేదా, విశ్వకర్మా = విశ్వకర్మ, యైః = ఏ రత్నాలతో, రోహణపర్వతేన = రోహణ పర్వతంతో, సదనం = ఈ భవనాన్ని, అకరోత్ = నిర్మించాడా, కిం = ఏమో!, ఆ = ఆహా, జ్ఞాతం = తెలిసింది!, నూనం = నిశ్చయంగా, త్వయా = నీచే, కటాక్షకలయా = కటాక్ష వీక్షణంతో, తోషితే = సంతోషింపబడిన, శంభౌ = శివుడు, నృత్యతి = నాట్యం చేస్తుండగా, నాగరాజఫణినా = నాగుల రాజు పడగల నుండి, కీర్ణాః = వెదజల్లబడిన, మణిశ్రేణయః = రత్నాల సమూహాలు (అభవన్ = అయ్యాయి).
తాత్పర్యము: పార్వతీ! సముద్రం భక్తితో అనేక రత్నాలను సమర్పించిందా? లేక విశ్వకర్మ రోహణ పర్వతంతో ఈ భవనాన్ని నిర్మించాడా? ఆ తెలిసింది! నీ కటాక్ష వీక్షణంతో సంతోషించిన శంభుడు నాట్యం చేస్తుండగా, నాగుల రాజుల పడగల నుండి రత్నాల సమూహాలు వెలువడ్డాయి.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం మణిమందిరం యొక్క నిర్మాణ రహస్యాన్ని వివరిస్తుంది. ఈ భవనం సముద్ర రత్నాల వల్లనో, విశ్వకర్మ శిల్పకళ వల్లనో నిర్మించబడలేదని, సాక్షాత్తు దేవి కటాక్షం వలన శివుడు నాట్యం చేస్తుండగా నాగుల నుండి వెలువడిన రత్నాలతో నిర్మించబడిందని చెబుతుంది. ఇది దేవి యొక్క అపార శక్తిని, ఆమె అనుగ్రహం యొక్క మహిమను తెలియజేస్తుంది.
12వ శ్లోకం
శ్లోకం: విదూరముక్తవాహనైర్వినమ్రమౌలిమండలై- ర్నిబద్ధహస్తసంపుటైః ప్రయత్నసంయతేంద్రియైః . విరించివిష్ణుశంకరాదిభిర్ముదా తవాంబికే ప్రతీక్ష్యమాణనిర్గమో విభాతి రత్నమండపః .. 12..
పదచ్ఛేదము: విదూరముక్తవాహనైః, వినమ్రమౌలిమండలైః, నిబద్ధహస్తసంపుటైః, ప్రయత్నసంయతేంద్రియైః, విరించివిష్ణుశంకరాదిభిః, ముదా, తవ, అంబికే, ప్రతీక్ష్యమాణనిర్గమః, విభాతి, రత్నమండపః.
అన్వయము: అంబికే, విదూరముక్తవాహనైః, వినమ్రమౌలిమండలైః, నిబద్ధహస్తసంపుటైః, ప్రయత్నసంయతేంద్రియైః విరించివిష్ణుశంకరాదిభిః ముదా ప్రతీక్ష్యమాణనిర్గమః తవ రత్నమండపః విభాతి.
ప్రతి పదార్థము: అంబికే = అమ్మా, విదూరముక్తవాహనైః = తమ వాహనాలను దూరంగా విడిచిపెట్టిన, వినమ్రమౌలిమండలైః = వినయంగా శిరస్సు వంచిన, నిబద్ధహస్తసంపుటైః = చేతులు జోడించిన, ప్రయత్నసంయతేంద్రియైః = ప్రయత్నపూర్వకంగా ఇంద్రియాలను నియంత్రించుకున్న, విరించివిష్ణుశంకరాదిభిః = బ్రహ్మ, విష్ణు, శివుడు మొదలైన దేవతలచే, ముదా = ఆనందంగా, ప్రతీక్ష్యమాణనిర్గమః = నీ బయలుదేరడం (దర్శనం) కోసం ఎదురుచూడబడుతూన్న, తవ = నీ యొక్క, రత్నమండపః = రత్నమండపం, విభాతి = ప్రకాశిస్తోంది.
తాత్పర్యము: అమ్మా, బ్రహ్మ, విష్ణు, శివుడు మొదలైన దేవతలు తమ వాహనాలను దూరంగా విడిచిపెట్టి, వినయంగా శిరస్సు వంచి, చేతులు జోడించి, ఇంద్రియాలను నియంత్రించుకొని, ఆనందంగా నీ దర్శనార్థం ఎదురుచూస్తూ ఉండగా, ఆ రత్నమండపం ప్రకాశిస్తోంది.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం దేవి యొక్క సర్వోత్కృష్టతను తెలియజేస్తుంది. త్రిమూర్తులు (బ్రహ్మ, విష్ణు, శివుడు) కూడా ఆమె దర్శనం కోసం వినయంగా, భక్తితో ఎదురుచూసేంతటి శక్తి ఆమెకు ఉంది. ఇది దేవి యొక్క పరమ పవిత్రతను, ఆమె ముందు అందరూ సమానులే అనే భావాన్ని తెలియజేస్తుంది.
13వ శ్లోకం
శ్లోకం: ధ్వనన్మృదంగకాహలః ప్రగీతకింనరీగణః ప్రనృత్తదివ్యకన్యకః ప్రవృత్తమంగలక్రమః . ప్రకృష్టసేవకవ్రజః ప్రహృష్టభక్తమండలో ముదే మమాస్తు సంతతం త్వదీయరత్నమండపః .. 13..
పదచ్ఛేదము: ధ్వనన్మృదంగకాహలః, ప్రగీతకింనరీగణః, ప్రనృత్తదివ్యకన్యకః, ప్రవృత్తమంగలక్రమః, ప్రకృష్టసేవకవ్రజః, ప్రహృష్టభక్తమండలః, ముదే, మమ, అస్తు, సంతతం, త్వదీయరత్నమండపః.
అన్వయము: ధ్వనన్మృదంగకాహలః, ప్రగీతకింనరీగణః, ప్రనృత్తదివ్యకన్యకః, ప్రవృత్తమంగలక్రమః, ప్రకృష్టసేవకవ్రజః, ప్రహృష్టభక్తమండలః త్వదీయరత్నమండపః మమ ముదే సంతతం అస్తు.
ప్రతి పదార్థము: ధ్వనన్మృదంగకాహలః = మృదంగాలు, కాహళాలు మ్రోగుతుండగా, ప్రగీతకింనరీగణః = కిన్నెర స్త్రీల సమూహం గానం చేస్తుండగా, ప్రనృత్తదివ్యకన్యకః = దివ్య కన్యకలు నృత్యం చేస్తుండగా, ప్రవృత్తమంగలక్రమః = మంగళకరమైన క్రియలు జరుగుతుండగా, ప్రకృష్టసేవకవ్రజః = అద్భుతమైన సేవకుల సమూహంతో కూడిన, ప్రహృష్టభక్తమండలః = ఆనందభరితులైన భక్తుల సమూహంతో కూడిన, త్వదీయరత్నమండపః = నీ రత్నమండపం, మమ = నాకు, ముదే = ఆనందం కొరకు, సంతతం = నిరంతరం, అస్తు = అగుగాక.
తాత్పర్యము: మృదంగాలు, కాహళాలు మ్రోగుతుండగా, కిన్నెర స్త్రీల సమూహం గానం చేస్తుండగా, దివ్య కన్యకలు నృత్యం చేస్తుండగా, మంగళకరమైన క్రియలు జరుగుతుండగా, అద్భుతమైన సేవకుల సమూహంతో, ఆనందభరితులైన భక్తులతో నిండిన నీ రత్నమండపం నాకు నిరంతరం ఆనందాన్ని ప్రసాదించుగాక.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం రత్నమండపంలో జరుగుతున్న వేడుకల వాతావరణాన్ని వివరిస్తుంది. సంగీతం, నృత్యం, మంగళకరమైన క్రియలు, భక్తుల ఆనందం - ఇవన్నీ దేవి సమక్షంలో ఉండే దివ్యమైన, ఉత్సవమయమైన వాతావరణాన్ని తెలియజేస్తాయి. భక్తుడు ఈ ఆనందాన్ని అనుభవించాలని కోరుకుంటాడు.
14వ శ్లోకం
శ్లోకం: ప్రవేశనిర్గమాకులైః స్వకృత్యరక్తమానసై- ర్బహిస్థితామరావలీవిధీయమానభక్తిభిః . విచిత్రవస్త్రభూషణైరుపేతమంగనాజనైః సదా కరోతు మంగలం మమేహ రత్నమండపః .. 14..
పదచ్ఛేదము: ప్రవేశనిర్గమాకులైః, స్వకృత్యరక్తమానసైః, బహిస్థితామరావలీవిధీయమానభక్తిభిః, విచిత్రవస్త్రభూషణైః, ఉపేతం, అంగనాజనైః, సదా, కరోతు, మంగలం, మమ, ఇహ, రత్నమండపః.
అన్వయము: ప్రవేశనిర్గమాకులైః, స్వకృత్యరక్తమానసైః, బహిస్థితామరావలీవిధీయమానభక్తిభిః, విచిత్రవస్త్రభూషణైః ఉపేతం అంగనాజనైః రత్నమండపః ఇహ మమ సదా మంగలం కరోతు.
ప్రతి పదార్థము: ప్రవేశనిర్గమాకులైః = ప్రవేశించి, బయలుదేరుతూ ఆకులై ఉన్న, స్వకృత్యరక్తమానసైః = తమ తమ కార్యాలలో నిమగ్నమైన మనస్సు గల, బహిస్థితామరావలీవిధీయమానభక్తిభిః = బయట ఉన్న దేవతా సమూహాలచే భక్తితో సేవింపబడుతూన్న, విచిత్రవస్త్రభూషణైః = విచిత్రమైన వస్త్రాలు, ఆభరణాలు ధరించిన, ఉపేతం = కూడిన, అంగనాజనైః = స్త్రీ జనాలతో కూడిన, రత్నమండపః = ఈ రత్నమండపం, ఇహ = ఇక్కడ, మమ = నాకు, సదా = ఎల్లప్పుడూ, మంగలం = మంగళాన్ని, కరోతు = ప్రసాదించుగాక.
తాత్పర్యము: ప్రవేశించి, బయలుదేరుతున్న, తమ తమ కార్యాలలో నిమగ్నమైన, బయట ఉన్న దేవతలు భక్తితో సేవిస్తున్న, విచిత్రమైన వస్త్రాలు, ఆభరణాలు ధరించిన స్త్రీలతో నిండిన ఈ రత్నమండపం నాకు ఎల్లప్పుడూ మంగళాన్ని ప్రసాదించుగాక.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం రత్నమండపం యొక్క ప్రాపంచిక, దైవిక కార్యకలాపాలను తెలియజేస్తుంది. దేవతలు, స్త్రీలు - అందరూ తమ తమ విధులను నిర్వర్తిస్తూ, భక్తితో దేవిని సేవిస్తున్నారు. ఈ మండపం భక్తుడికి నిరంతరం శుభాలను, మంగళాన్ని ప్రసాదించాలని ఆకాంక్షిస్తాడు.
15వ శ్లోకం
శ్లోకం: సువర్ణరత్నభూషితైర్విచిత్రవస్త్రధారిభి- ర్గృహీతహేమయష్టిభిర్నిరుద్ధసర్వదైవతైః . అసంఖ్యసుందరీజనైః పురస్థితైరధిష్ఠితో మదీయమేతు మానసం త్వదీయతుంగతోరణః .. 15..
పదచ్ఛేదము: సువర్ణరత్నభూషితైః, విచిత్రవస్త్రధారిభిః, గృహీతహేమయష్టిభిః, నిరుద్ధసర్వదైవతైః, అసంఖ్యసుందరీజనైః, పురస్థితైః, అధిష్ఠితః, మదీయం, ఏతు, మానసం, త్వదీయతుంగతోరణః.
అన్వయము: సువర్ణరత్నభూషితైః, విచిత్రవస్త్రధారిభిః, గృహీతహేమయష్టిభిః, నిరుద్ధసర్వదైవతైః, పురస్థితైః అసంఖ్యసుందరీజనైః అధిష్ఠితః త్వదీయతుంగతోరణః మదీయం మానసం ఏతు.
ప్రతి పదార్థము: సువర్ణరత్నభూషితైః = బంగారు రత్నాలతో అలంకరించబడిన, విచిత్రవస్త్రధారిభిః = విచిత్ర వస్త్రాలు ధరించిన, గృహీతహేమయష్టిభిః = బంగారు దండాలు పట్టుకున్న, నిరుద్ధసర్వదైవతైః = దేవతలందరినీ నియంత్రించే, అసంఖ్యసుందరీజనైః = అసంఖ్యాకమైన సుందర స్త్రీ జనాలతో, పురస్థితైః = ముందు నిలిచి ఉన్న, అధిష్ఠితః = కూడుకున్న, త్వదీయతుంగతోరణః = నీ ఎత్తైన తోరణం, మదీయం = నా, మానసం = మనస్సులోకి, ఏతు = ప్రవేశించుగాక.
తాత్పర్యము: బంగారు రత్నాలతో అలంకరించబడి, విచిత్ర వస్త్రాలు ధరించి, బంగారు దండాలు పట్టుకొని, దేవతలందరినీ నియంత్రించే, అసంఖ్యాకమైన సుందర స్త్రీ జనాలతో నిండిన నీ ఎత్తైన తోరణం నా మనస్సులోకి ప్రవేశించుగాక.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం దేవి మందిర ప్రవేశ ద్వారం (తోరణం) యొక్క మహిమను వర్ణిస్తుంది. బంగారు, రత్నాలతో అలంకరించబడి, దేవతలను నియంత్రించే శక్తివంతమైన స్త్రీలతో నిండిన ఈ తోరణం దేవి యొక్క అద్భుతమైన శక్తిని, సంరక్షణను తెలియజేస్తుంది. భక్తుడు ఈ తోరణాన్ని తన మనస్సులో స్థిరపరచుకోవాలని కోరుకుంటాడు.
16వ శ్లోకం
శ్లోకం: ఇంద్రాదీంశ్చ దిగీశ్వరాన్సహపరివారానథో సాయుధా- న్యోషిద్రూపధరాన్స్వదిక్షు నిహితాన్సంచింత్య హృత్పంకజే . శంఖే శ్రీవసుధారయా వసుమతీయుక్తం చ పద్మం స్మర- న్కామం నౌమి రతిప్రియం సహచరం ప్రీత్యా వసంతం భజే .. 16..
పదచ్ఛేదము: ఇంద్రాదీన్, చ, దిగీశ్వరాన్, సహపరివారాన్, అథో, సాయుధాన్, యోషిద్రూపధరాన్, స్వదిక్షు, నిహితాన్, సంచింత్య, హృత్పంకజే, శంఖే, శ్రీవసుధారయా, వసుమతీయుక్తం, చ, పద్మం, స్మరన్, కామం, నౌమి, రతిప్రియం, సహచరం, ప్రీత్యా, వసంతం, భజే.
అన్వయము: హృత్పంకజే ఇంద్రాదీన్ చ దిగీశ్వరాన్ సహపరివారాన్, అథో సాయుధాన్, యోషిద్రూపధరాన్ స్వదిక్షు నిహితాన్ సంచింత్య, శంఖే శ్రీవసుధారయా చ వసుమతీయుక్తం పద్మం స్మరన్, రతిప్రియం కామం నౌమి, సహచరం వసంతం ప్రీత్యా భజే.
ప్రతి పదార్థము: హృత్పంకజే = హృదయ పద్మంలో, ఇంద్రాదీన్ = ఇంద్రుడు మొదలైన, చ = మరియు, దిగీశ్వరాన్ = దిక్పాలకులను, సహపరివారాన్ = వారి పరివారాలతో కూడిన, అథో = మరియు, సాయుధాన్ = ఆయుధాలతో కూడిన, యోషిద్రూపధరాన్ = స్త్రీ రూపాలలో ఉన్న, స్వదిక్షు = తమతమ దిక్కులలో, నిహితాన్ = ఉన్నవారిని, సంచింత్య = ధ్యానించి, శంఖే = శంఖంలో (ఉన్న), శ్రీవసుధారయా = శ్రీ వసుధారా దేవతను, చ = మరియు, వసుమతీయుక్తం = భూదేవితో కూడిన, పద్మం = పద్మాన్ని, స్మరన్ = స్మరించి, రతిప్రియం = రతీదేవికి ప్రియుడైన, కామం = కామదేవుని, నౌమి = నమస్కరించి, సహచరం = అతని సహచరుడైన, వసంతం = వసంతాన్ని, ప్రీత్యా = ప్రేమతో, భజే = పూజిస్తాను.
తాత్పర్యము: హృదయ పద్మంలో ఇంద్రుడు మొదలైన దిక్పాలకులను, వారి పరివారాలను, ఆయుధాలతో, స్త్రీ రూపాలలో తమతమ దిక్కులలో ఉన్నవారిని ధ్యానించి, శంఖంలో శ్రీ వసుధారా దేవతను, భూదేవితో కూడిన పద్మాన్ని స్మరించి, రతీదేవికి ప్రియుడైన కామదేవుని నమస్కరించి, అతని సహచరుడైన వసంతాన్ని ప్రేమతో పూజిస్తాను.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం దేవి మందిర ప్రవేశానికి ముందు దిక్పాలకులను, ఇతర దేవతలను, కామదేవుడిని, వసంతాన్ని పూజించడం గురించి వివరిస్తుంది. ఇది పూజా క్రమంలోని ఒక భాగం. కామదేవుడు, వసంతం ప్రేమ, సౌందర్యం, సృజనాత్మకతకు ప్రతీకలు, దేవి త్రిపురసుందరి రూపంలో ఈ శక్తులన్నింటికీ అధిదేవత.
17వ శ్లోకం
శ్లోకం: గాయంతీః కలవీణయాతిమధురం హుంకారమాతన్వతీ- ర్ద్వారాభ్యాసకృతస్థితీరిహ సరస్వత్యాదికాః పూజయన్ . ద్వారే నౌమి మదోన్మదం సురగణాధీశం మదేనోన్మదాం మాతంగీమసితాంబరాం పరిలసన్ముక్తావిభూషాం భజే .. 17..
పదచ్ఛేదము: గాయంతీః, కలవీణయా, అతిమధురం, హుంకారం, ఆతన్వతీః, ద్వారాభ్యాసకృతస్థితీః, ఇహ, సరస్వత్యాదికాః, పూజయన్, ద్వారే, నౌమి, మదోన్మదం, సురగణాధీశం, మదేన, ఉన్మదాం, మాతంగీం, అసితాంబరాం, పరిలసన్ముక్తావిభూషాం, భజే.
అన్వయము: ఇహ ద్వారాభ్యాసకృతస్థితీః, కలవీణయా అతిమధురం గాయంతీః, హుంకారం ఆతన్వతీః సరస్వత్యాదికాః పూజయన్, ద్వారే మదోన్మదం సురగణాధీశం నౌమి; మదేన ఉన్మదాం, అసితాంబరాం, పరిలసన్ముక్తావిభూషాం మాతంగీం భజే.
ప్రతి పదార్థము: ఇహ = ఇక్కడ, ద్వారాభ్యాసకృతస్థితీః = ద్వారం వద్ద నిలిచి ఉన్న, కలవీణయా = మధురమైన వీణానాదంతో, అతిమధురం = అత్యంత మధురంగా, గాయంతీః = గానం చేస్తూన్న, హుంకారం = హుంకారాన్ని, ఆతన్వతీః = పలుకుతూన్న, సరస్వత్యాదికాః = సరస్వతీదేవి మొదలైనవారిని, పూజయన్ = పూజిస్తూ, ద్వారే = ద్వారం వద్దే, మదోన్మదం = మదంతో ఉన్మత్తుడైన, సురగణాధీశం = దేవగణపతిని, నౌమి = నమస్కరించి, మదేన = మదంతో, ఉన్మదాం = ఉన్మత్తురాలైన, అసితాంబరాం = నల్లని వస్త్రాలు ధరించిన, పరిలసన్ముక్తావిభూషాం = ప్రకాశవంతమైన ముత్యాల ఆభరణాలు ధరించిన, మాతంగీం = మాతంగీదేవిని, భజే = భజిస్తాను.
తాత్పర్యము: ద్వారం వద్ద మధురమైన వీణానాదంతో గానం చేస్తూ, హుంకారం పలుకుతూ నిలిచి ఉన్న సరస్వతీదేవి మొదలైనవారిని పూజిస్తూ, ద్వారం వద్దే మదంతో ఉన్మత్తుడైన దేవగణపతిని నమస్కరించి, మదోన్మత్తురాలైన, నల్లని వస్త్రాలు ధరించి, ప్రకాశవంతమైన ముత్యాల ఆభరణాలు ధరించిన మాతంగీదేవిని భజిస్తాను.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం ద్వారపాలకుల పూజను వివరిస్తుంది. సరస్వతీదేవి, దేవగణపతి, మాతంగీదేవి - వీరంతా దేవి మందిర ద్వారం వద్ద రక్షణగా నిలిచి ఉంటారు. వీరి పూజ ద్వారా భక్తుడు లోపలికి ప్రవేశించడానికి అనుమతి పొందుతాడు. మాతంగీదేవి కళలు, సంగీతానికి సంబంధించిన దేవత.
18వ శ్లోకం
శ్లోకం: కస్తూరికాశ్యామలకోమలాంగీం కాదంబరీపానమదాలసాంగీం . వామస్తనాలింగితరత్నవీణాం మాతంగకన్యాం మనసా స్మరామి .. 18..
పదచ్ఛేదము: కస్తూరికాశ్యామలకోమలాంగీం, కాదంబరీపానమదాలసాంగీం, వామస్తనాలింగితరత్నవీణాం, మాతంగకన్యాం, మనసా, స్మరామి.
అన్వయము: కస్తూరికాశ్యామలకోమలాంగీం, కాదంబరీపానమదాలసాంగీం, వామస్తనాలింగితరత్నవీణాం మాతంగకన్యాం మనసా స్మరామి.
ప్రతి పదార్థము: కస్తూరికాశ్యామలకోమలాంగీం = కస్తూరి వలె శ్యామల వర్ణంలో, కోమలమైన శరీరం కలిగిన, కాదంబరీపానమదాలసాంగీం = కాదంబరీ పానం వలన మదంతో బద్ధకించిన శరీరం కలిగిన, వామస్తనాలింగితరత్నవీణాం = వామ స్తనాన్ని ఆలింగనం చేసుకున్న రత్నవీణను ధరించిన, మాతంగకన్యాం = మాతంగ కన్యను, మనసా = మనస్సులో, స్మరామి = స్మరిస్తాను.
తాత్పర్యము: కస్తూరి వలె శ్యామల వర్ణంలో, కోమలమైన శరీరం కలిగి, కాదంబరీ పానం వలన మదంతో కూడిన, వామ స్తనాన్ని ఆలింగనం చేసుకున్న రత్నవీణను ధరించిన మాతంగ కన్యను మనస్సులో స్మరిస్తాను.
విశేషాలు: ఇది మాతంగీదేవి స్వరూప ధ్యానం. ఆమె వర్ణం, అలంకరణ, చేతిలోని వీణ ఆమె కళాదేవి స్వరూపాన్ని, సంగీతానికి అధిదేవతగా ఆమె పాత్రను తెలియజేస్తాయి. భక్తుడు ఆమెను మానసికంగా ధ్యానిస్తూ, కళలు మరియు జ్ఞానం కోసం ప్రార్థిస్తాడు.
19వ శ్లోకం
శ్లోకం: వికీర్ణచికురోత్కరే విగలితాంబరాడంబరే మదాకులితలోచనే విమలభూషణోద్భాసిని . తిరస్కరిణి తావకం చరణపంకజం చింతయ- న్కరోమి పశుమండలీమలికమోహదుఘ్ధాశయాం .. 19..
పదచ్ఛేదము: వికీర్ణచికురోత్కరే, విగలితాంబరాడంబరే, మదాకులితలోచనే, విమలభూషణోద్భాసిని, తిరస్కరిణి, తావకం, చరణపంకజం, చింతయన్, కరోమి, పశుమండలీం, అలికమోహదుఘ్ధాశయాం.
అన్వయము: తిరస్కరిణి, వికీర్ణచికురోత్కరే, విగలితాంబరాడంబరే, మదాకులితలోచనే, విమలభూషణోద్భాసిని (త్వయి) తావకం చరణపంకజం చింతయన్, పశుమండలీం అలికమోహదుఘ్ధాశయాం కరోమి.
ప్రతి పదార్థము: వికీర్ణచికురోత్కరే = చెదరిన కేశ సమూహం కలిగి, విగలితాంబరాడంబరే = వస్త్రపు ఆడంబరం లేని, మదాకులితలోచనే = మదంతో కూడిన కళ్ళు కలిగి, విమలభూషణోద్భాసిని = స్వచ్ఛమైన ఆభరణాలతో వెలుగొందుతున్న, తిరస్కరిణి = ఓ తిరస్కరిణీదేవీ, తావకం = నీ యొక్క, చరణపంకజం = పాదపద్మాన్ని, చింతయన్ = ధ్యానిస్తూ, పశుమండలీం = పశు సమూహాలను (అజ్ఞానులను), అలికమోహదుఘ్ధాశయాం = వ్యర్థమైన మోహంతో నిండిన ఆశలు లేనివారినిగా, కరోమి = చేస్తాను.
తాత్పర్యము: చెదరిన కేశాలు కలిగి, వస్త్రపు ఆడంబరం లేని, మదంతో కూడిన కళ్ళు కలిగి, స్వచ్ఛమైన ఆభరణాలతో వెలుగొందుతున్న తిరస్కరిణీదేవి, నీ పాదపద్మాలను ధ్యానిస్తూ, పశు సమూహాలను (అజ్ఞానులను) వ్యర్థమైన మోహంతో నిండిన ఆశలు లేకుండా చేస్తాను.
విశేషాలు: తిరస్కరిణీదేవి పూజ ఇక్కడ వివరించబడింది. ఆమె దేవి రక్షణ దేవతలలో ఒకరు, భక్తుడికి మార్గంలోని అడ్డంకులను తొలగించి, అజ్ఞానాన్ని దూరం చేసే శక్తిని ప్రసాదిస్తుంది. 'పశుమండలీ' అనేది ఇక్కడ అజ్ఞానులను లేదా సంసార బంధాలలో చిక్కుకున్నవారిని సూచిస్తుంది.
20వ శ్లోకం
శ్లోకం: ప్రమత్తవారుణీరసైర్విఘూర్ణమానలోచనాః ప్రచండదైత్యసూదనాః ప్రవిష్టభక్తమానసాః . ఉపోఢకజ్జలచ్ఛవిచ్ఛటావిరాజివిగ్రహః కపాలశూలధారిణీః స్తువే త్వదీయదూతికాః .. 20..
పదచ్ఛేదము: ప్రమత్తవారుణీరసైః, విఘూర్ణమానలోచనాః, ప్రచండదైత్యసూదనాః, ప్రవిష్టభక్తమానసాః, ఉపోఢకజ్జలచ్ఛవిచ్ఛటావిరాజివిగ్రహాః, కపాలశూలధారిణీః, స్తువే, త్వదీయదూతికాః.
అన్వయము: ప్రమత్తవారుణీరసైః విఘూర్ణమానలోచనాః, ప్రచండదైత్యసూదనాః, ప్రవిష్టభక్తమానసాః, ఉపోఢకజ్జలచ్ఛవిచ్ఛటావిరాజివిగ్రహాః, కపాలశూలధారిణీః త్వదీయదూతికాః స్తువే.
ప్రతి పదార్థము: ప్రమత్తవారుణీరసైః = మద్యాన్ని సేవించి, విఘూర్ణమానలోచనాః = కళ్ళు తిరుగుతున్న, ప్రచండదైత్యసూదనాః = భయంకరమైన రాక్షసులను సంహరించిన, ప్రవిష్టభక్తమానసాః = భక్తుల మనస్సులలో ప్రవేశించిన, ఉపోఢకజ్జలచ్ఛవిచ్ఛటావిరాజివిగ్రహాః = కాటుక వలె నల్లని శరీర కాంతితో వెలుగొందుతూన్న, కపాలశూలధారిణీః = కపాలం, శూలం ధరించిన, త్వదీయదూతికాః = నీ దూతికలను, స్తువే = నేను స్తుతిస్తున్నాను.
తాత్పర్యము: మద్యాన్ని సేవించి కళ్ళు తిరుగుతున్న, భయంకరమైన రాక్షసులను సంహరించిన, భక్తుల మనస్సులలో ప్రవేశించిన, కాటుక వలె నల్లని శరీర కాంతితో వెలుగొందుతూ, కపాలం, శూలం ధరించిన నీ దూతికలను నేను స్తుతిస్తున్నాను.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం దేవి దూతికలను వర్ణిస్తుంది. వీరు దేవికి సహాయకులు, రాక్షస సంహారకులు, భక్తుల రక్షకులు. వారి భయంకరమైన రూపం దుష్ట శక్తులను సంహరించే వారి శక్తిని సూచిస్తుంది. భక్తుడు వారిని స్తుతించడం ద్వారా రక్షణను కోరుకుంటాడు.
21వ శ్లోకం
శ్లోకం: స్ఫూర్జన్నవ్యయవాంకురోపలసితాభోగైః పురః స్థాపితై- ర్దీపోద్భాసిశరావశోభితముఖైః కుంభైర్నవైః శోభినా . స్వర్ణాబద్ధవిచిత్రరత్నపటలీచంచత్కపాటశ్రియా యుక్తం ద్వారచతుష్టయేన గిరిజే వందే మణీ మందిరం .. 21..
పదచ్ఛేదము: స్ఫూర్జన్నవ్యయవాంకురోపలసితాభోగైః, పురః, స్థాపితైః, దీపోద్భాసిశరావశోభితముఖైః, కుంభైః, నవైః, శోభినా, స్వర్ణాబద్ధవిచిత్రరత్నపటలీచంచత్కపాటశ్రియా, యుక్తం, ద్వారచతుష్టయేన, గిరిజే, వందే, మణీ, మందిరం.
అన్వయము: గిరిజే, పురః స్థాపితైః స్ఫూర్జన్నవ్యయవాంకురోపలసితాభోగైః, దీపోద్భాసిశరావశోభితముఖైః, నవైః కుంభైః శోభినా, స్వర్ణాబద్ధవిచిత్రరత్నపటలీచంచత్కపాటశ్రియా యుక్తం ద్వారచతుష్టయేన మణీ మందిరం వందే.
ప్రతి పదార్థము: గిరిజే = పార్వతీ, పురః = ముందు, స్థాపితైః = ఉంచబడిన, స్ఫూర్జన్నవ్యయవాంకురోపలసితాభోగైః = ప్రకాశవంతమైన కొత్త మొలకెత్తిన యవలతో (బార్లీ) నిండిన విస్తారమైన భాగాలుగా ఉన్న, దీపోద్భాసిశరావశోభితముఖైః = దీపాలతో ప్రకాశించే ప్రమిదలతో శోభాయమానమైన ముఖాలు కలిగిన, నవైః = కొత్త, కుంభైః = కుంభాలతో, శోభినా = శోభిల్లుతున్న, స్వర్ణాబద్ధవిచిత్రరత్నపటలీచంచత్కపాటశ్రియా = బంగారు రత్నాలతో పొదగబడిన విచిత్రమైన రత్నాల సమూహంతో కదలుతున్న తలుపుల శోభతో, యుక్తం = కూడిన, ద్వారచతుష్టయేన = నాలుగు ద్వారాలతో కూడిన, మణీ మందిరం = మణిమందిరానికి, వందే = నమస్కరిస్తున్నాను.
తాత్పర్యము: పార్వతీ, ప్రకాశవంతమైన కొత్త మొలకెత్తిన యవలతో (బార్లీ) నిండిన, దీపాలతో ప్రకాశించే ప్రమిదలతో అలంకరించబడిన, కొత్త కుంభాలతో శోభాయమానమైన, బంగారు రత్నాలతో పొదగబడిన కదలుతున్న తలుపుల శోభతో కూడిన, నాలుగు ద్వారాలతో కూడిన మణిమందిరానికి నమస్కరిస్తున్నాను.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం మణిమందిరం యొక్క అలంకరణను, నాలుగు ద్వారాలను వివరిస్తుంది. కొత్త ధాన్యపు మొలకలు, దీపాలు, కుంభాలు, బంగారు రత్నాలతో పొదగబడిన తలుపులు - ఇవన్నీ మందిరం యొక్క సంపదను, శుభకరమైన వాతావరణాన్ని తెలియజేస్తాయి.
22వ శ్లోకం
శ్లోకం: ఆస్తీర్ణారుణకంబలాసనయుతం పుష్పోపహారాన్వితం దీప్తానేకమణిప్రదీపసుభగం రాజద్వితానోత్తమం . ధూపోద్గారిసుగంధిసంభ్రమమిలద్భృంగావలీగుంజితం కల్యాణం వితనోతు మేఽనవరతం శ్రీమండపాభ్యంతరం .. 22..
పదచ్ఛేదము: ఆస్తీర్ణారుణకంబలాసనయుతం, పుష్పోపహారాన్వితం, దీప్తానేకమణిప్రదీపసుభగం, రాజద్వితానోత్తమం, ధూపోద్గారిసుగంధిసంభ్రమమిలద్భృంగావలీగుంజితం, కల్యాణం, వితనోతు, మే, అనవరతం, శ్రీమండపాభ్యంతరం.
అన్వయము: ఆస్తీర్ణారుణకంబలాసనయుతం, పుష్పోపహారాన్వితం, దీప్తానేకమణిప్రదీపసుభగం, రాజద్వితానోత్తమం, ధూపోద్గారిసుగంధిసంభ్రమమిలద్భృంగావలీగుంజితం శ్రీమండపాభ్యంతరం మే అనవరతం కల్యాణం వితనోతు.
ప్రతి పదార్థము: ఆస్తీర్ణారుణకంబలాసనయుతం = ఎర్రని కంబళాలతో కూడిన ఆసనాలతో ఉన్న, పుష్పోపహారాన్వితం = పుష్పాలు సమర్పించబడిన, దీప్తానేకమణిప్రదీపసుభగం = అనేక మణి ప్రదీపాలతో ప్రకాశిస్తూ సుందరంగా ఉన్న, రాజద్వితానోత్తమం = శోభాయమానమైన ఉత్తమ పందిరితో కూడిన, ధూపోద్గారిసుగంధిసంభ్రమమిలద్భృంగావలీగుంజితం = ధూపం నుండి వెలువడే సుగంధంతో ఆకర్షించబడి, తుమ్మెదలు ఝంకరించే, శ్రీమండపాభ్యంతరం = ఆ శ్రీమండపం లోపలి భాగం, మే = నాకు, అనవరతం = ఎల్లప్పుడూ, కల్యాణం = శుభాన్ని, వితనోతు = ప్రసాదించుగాక.
తాత్పర్యము: ఎర్రని కంబళాలతో కూడిన ఆసనాలు వేసి, పుష్పాలు సమర్పించబడి, అనేక మణి ప్రదీపాలతో ప్రకాశిస్తూ, శోభాయమానమైన పందిరితో కూడి, ధూపం నుండి వెలువడే సుగంధంతో ఆకర్షించబడి, తుమ్మెదలు ఝంకరించే ఆ శ్రీమండపాభ్యంతరం నాకు ఎల్లప్పుడూ శుభాన్ని ప్రసాదించుగాక.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం మణిమండపం లోపలి భాగాన్ని వివరిస్తుంది. పూజకు సిద్ధంగా ఉన్న ఆసనాలు, పుష్పాలు, దీపాలు, పందిరి, ధూప సువాసన, తుమ్మెదలు - ఇవన్నీ ఒక దివ్యమైన, ఆహ్లాదకరమైన పూజా వాతావరణాన్ని సృష్టిస్తాయి. భక్తుడు ఈ వాతావరణం తనకు శుభాలను ఇవ్వాలని కోరుకుంటాడు.
23వ శ్లోకం
శ్లోకం: కనకరచితే పంచప్రేతాసనేన విరాజితే మణిగణచితే రక్తశ్వేతాంబరాస్తరణోత్తమే . కుసుమసురభౌ తల్పే దివ్యోపధానసుఖావహే హృదయకమలే ప్రాదుర్భూతాం భజే పరదేవతాం .. 23..
పదచ్ఛేదము: కనకరచితే, పంచప్రేతాసనేన, విరాజితే, మణిగణచితే, రక్తశ్వేతాంబరాస్తరణోత్తమే, కుసుమసురభౌ, తల్పే, దివ్యోపధానసుఖావహే, హృదయకమలే, ప్రాదుర్భూతాం, భజే, పరదేవతాం.
అన్వయము: కనకరచితే, పంచప్రేతాసనేన విరాజితే, మణిగణచితే, రక్తశ్వేతాంబరాస్తరణోత్తమే, కుసుమసురభౌ, దివ్యోపధానసుఖావహే తల్పే, హృదయకమలే ప్రాదుర్భూతాం పరదేవతాం భజే.
ప్రతి పదార్థము: కనకరచితే = బంగారంతో చేయబడిన, పంచప్రేతాసనేన = పంచ ప్రేత ఆసనంపై, విరాజితే = విరాజిల్లుతూ, మణిగణచితే = మణిగణాలతో కూడిన, రక్తశ్వేతాంబరాస్తరణోత్తమే = ఎర్రని, తెల్లని వస్త్రాలతో కప్పబడిన ఉత్తమమైన పరుపుపై, కుసుమసురభౌ = పుష్ప సువాసనలతో నిండిన, తల్పే = పరుపుపై, దివ్యోపధానసుఖావహే = దివ్యమైన దిండుతో సుఖాన్ని ప్రసాదించే, హృదయకమలే = హృదయ కమలంలో, ప్రాదుర్భూతాం = ఆవిర్భవించిన, పరదేవతాం = పరదేవతను, భజే = భజిస్తాను.
తాత్పర్యము: బంగారంతో చేయబడిన, పంచ ప్రేత ఆసనంపై విరాజిల్లుతూ, మణిగణాలతో కూడిన, ఎర్రని, తెల్లని వస్త్రాలతో కప్పబడిన ఉత్తమమైన పరుపుపై, పుష్ప సువాసనలతో నిండిన, దివ్యమైన దిండుతో సుఖంగా ఉన్న పరదేవతను నా హృదయ కమలంలో ఆవిర్భవించినట్లు భజిస్తాను.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం దేవి యొక్క సింహాసనాన్ని, ఆమె ఆసన స్థితిని వివరిస్తుంది. 'పంచ ప్రేతాసనం' అనేది తాంత్రిక పూజలలో ఒక ప్రత్యేకమైన ఆసనం, ఇది శివుని ఐదు రూపాలను సూచిస్తుంది. ఇది దేవి యొక్క శక్తిని, ఆమె ఆసనం యొక్క దివ్యత్వాన్ని తెలియజేస్తుంది. భక్తుడు దేవిని తన హృదయ కమలంలో ధ్యానిస్తాడు.
24వ శ్లోకం
శ్లోకం: సర్వాంగస్థితిరమ్యరూపరుచిరాం ప్రాతః సమభ్యుత్థితాం జృంభామంజుముఖాంబుజాం మధుమదవ్యాఘూర్ణదక్షిత్రయాం . సేవాయాతసమస్తసంనిధిసఖీః సంమానయంతీం దృశా సంపశ్యన్పరదేవతాం పరమహో మన్యే కృతార్థం జనుః .. 24..
పదచ్ఛేదము: సర్వాంగస్థితిరమ్యరూపరుచిరాం, ప్రాతః, సమభ్యుత్థితాం, జృంభామంజుముఖాంబుజాం, మధుమదవ్యాఘూర్ణదక్షిత్రయాం, సేవాయాతసమస్తసంనిధిసఖీః, సంమానయంతీం, దృశా, సంపశ్యన్, పరదేవతాం, పరం, అహో, మన్యే, కృతార్థం, జనుః.
అన్వయము: సర్వాంగస్థితిరమ్యరూపరుచిరాం, ప్రాతః సమభ్యుత్థితాం, జృంభామంజుముఖాంబుజాం, మధుమదవ్యాఘూర్ణదక్షిత్రయాం, దృశా సేవాయాతసమస్తసంనిధిసఖీః సంమానయంతీం పరదేవతాం సంపశ్యన్, అహో పరం జనుః కృతార్థం మన్యే.
ప్రతి పదార్థము: సర్వాంగస్థితిరమ్యరూపరుచిరాం = సకలావయవ సౌందర్యంతో, రమణీయమైన రూపంతో ప్రకాశించే, ప్రాతః = ప్రాతఃకాలంలో, సమభ్యుత్థితాం = నిద్రలేచి కూర్చున్న, జృంభామంజుముఖాంబుజాం = ఆవులించుతున్న సుందరమైన ముఖపద్మం కలిగిన, మధుమదవ్యాఘూర్ణదక్షిత్రయాం = తేనె మదంతో తిరుగుతున్న మూడు కళ్ళు కలిగిన, దృశా = చూపుతో, సేవాయాతసమస్తసంనిధిసఖీః = సేవకు వచ్చిన సఖులందరినీ, సంమానయంతీం = సన్మానిస్తున్న, పరదేవతాం = పరదేవతను, సంపశ్యన్ = చూస్తూ, అహో = ఆహా, పరం = అత్యంత, జనుః = నా జన్మ, కృతార్థం = కృతార్థమైందిగా, మన్యే = భావిస్తున్నాను.
తాత్పర్యము: సకలావయవ సౌందర్యంతో, రమణీయమైన రూపంతో, ప్రాతఃకాలంలో నిద్రలేచి, ఆవులించుతున్న సుందరమైన ముఖపద్మంతో, తేనె మదంతో తిరుగుతున్న మూడు కళ్ళు కలిగి, సేవకు వచ్చిన సఖులందరినీ దృష్టితో సన్మానిస్తున్న పరదేవతను చూస్తూ, నా జన్మ కృతార్థమైందని భావిస్తున్నాను.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం దేవి యొక్క ప్రాతఃకాల స్వరూపాన్ని, ఆమె దినచర్య ఆరంభాన్ని వివరిస్తుంది. ఆమె తేనె మదంతో కూడిన మూడు కళ్ళు, సేవకులను ప్రేమగా చూసే తీరు ఆమె దయను, అపార సౌందర్యాన్ని సూచిస్తాయి. ఈ దృశ్యాన్ని ధ్యానించడం ద్వారా భక్తుడు తన జన్మ ధన్యమైందని భావిస్తాడు.
25వ శ్లోకం
శ్లోకం: ఉచ్చైస్తోరణవర్తివాద్యనివహధ్వానే సముజ్జృంభితే భక్తైర్భూమివిలగ్నమౌలిభిరలం దండప్రణామే కృతే . నానారత్నసమూహనద్ధకథనస్థాలీసముద్భాసితాం ప్రాతస్తే పరికల్పయామి గిరిజే నీరాజనాముజ్జ్వలాం .. 25..
పదచ్ఛేదము: ఉచ్చైఃతోరణవర్తివాద్యనివహధ్వానే, సముజ్జృంభితే, భక్తైః, భూమివిలగ్నమౌలిభిః, అలం, దండప్రణామే, కృతే, నానారత్నసమూహనద్ధకథనస్థాలీసముద్భాసితాం, ప్రాతః, తే, పరికల్పయామి, గిరిజే, నీరాజనాం, ఉజ్జ్వలాం.
అన్వయము: గిరిజే, ఉచ్చైఃతోరణవర్తివాద్యనివహధ్వానే సముజ్జృంభితే, భూమివిలగ్నమౌలిభిః భక్తైః అలం దండప్రణామే కృతే, నానారత్నసమూహనద్ధకథనస్థాలీసముద్భాసితాం ఉజ్జ్వలాం ప్రాతః నీరాజనాం తే పరికల్పయామి.
ప్రతి పదార్థము: గిరిజే = పార్వతీ, ఉచ్చైఃతోరణవర్తివాద్యనివహధ్వానే = ఎత్తైన తోరణాల వద్ద ఉన్న వాద్యాల సమూహం యొక్క ధ్వని, సముజ్జృంభితే = మ్రోగుతుండగా, భూమివిలగ్నమౌలిభిః = భూమిపై శిరస్సు వంచిన, భక్తైః = భక్తులచే, అలం = మిక్కిలి, దండప్రణామే = దండ ప్రణామాలు, కృతే = చేయబడుతుండగా, నానారత్నసమూహనద్ధకథనస్థాలీసముద్భాసితాం = అనేక రత్నాలతో పొదగబడిన, కథలను చెప్పే పళ్ళెములతో ప్రకాశించే, ఉజ్జ్వలాం = ప్రకాశవంతమైన, ప్రాతః = ప్రాతఃకాల, నీరాజనాం = నీరాజనాన్ని (హారతిని), తే = నీకు, పరికల్పయామి = సమర్పిస్తున్నాను.
తాత్పర్యము: పార్వతీ! ఎత్తైన తోరణాల వద్ద వాద్యాల ధ్వని మ్రోగుతుండగా, భక్తులు భూమిపై శిరస్సు వంచి దండ ప్రణామాలు చేస్తుండగా, అనేక రత్నాలతో పొదగబడిన, కథలను చెప్పే పళ్ళెములతో ప్రకాశించే, ప్రాతఃకాల నీరాజనాన్ని నీకు సమర్పిస్తున్నాను.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం దేవికి సమర్పించే ప్రాతఃకాల నీరాజనం (హారతి) గురించి వివరిస్తుంది. వాద్యాలు, భక్తుల ప్రణామాలు, రత్నాలతో కూడిన పళ్ళెలు - ఇవన్నీ హారతి యొక్క ప్రాముఖ్యతను, దాని దివ్యమైన వాతావరణాన్ని తెలియజేస్తాయి. భక్తుడు మానసికంగా ఈ హారతిని సమర్పిస్తాడు.
26వ శ్లోకం
శ్లోకం: పాద్యం తే పరికల్పయామి పదయోరర్ఘ్యం తథా హస్తయోః సౌధీభిర్మధుపర్కమంబ మధురం ధారాభిరాస్వాదయ . తోయేనాచమనం విధేహి శుచినా గాంగేన మత్కల్పితం సాష్టాంగం ప్రణిపాతమీశదయితే దృష్ట్యా కృతార్థీ కురు .. 26..
పదచ్ఛేదము: పాద్యం, తే, పరికల్పయామి, పదయోః, అర్ఘ్యం, తథా, హస్తయోః, సౌధీభిః, మధుపర్కం, అంబ, మధురం, ధారాభిః, ఆస్వాదయ, తోయేన, ఆచమనం, విధేహి, శుచినా, గాంగేన, మత్కల్పితం, సాష్టాంగం, ప్రణిపాతం, ఈశదయితే, దృష్ట్యా, కృతార్థీ, కురు.
అన్వయము: అంబ, తే పదయోః పాద్యం, తథా హస్తయోః అర్ఘ్యం పరికల్పయామి. మధురం మధుపర్కం సౌధీభిః ధారాభిః ఆస్వాదయ. మత్కల్పితం శుచినా గాంగేన తోయేన ఆచమనం విధేహి. ఈశదయితే, సాష్టాంగం ప్రణిపాతం దృష్ట్యా కృతార్థీ కురు.
ప్రతి పదార్థము: అంబ = అమ్మా, తే = నీ, పదయోః = పాదాలకు, పాద్యం = పాద్యాన్ని, తథా = అలాగే, హస్తయోః = చేతులకు, అర్ఘ్యం = అర్ఘ్యాన్ని, పరికల్పయామి = సమర్పిస్తున్నాను, మధురం = మధురమైన, మధుపర్కం = మధుపర్కాన్ని, సౌధీభిః = సుధతో కూడిన, ధారాభిః = ధారలతో, ఆస్వాదయ = ఆస్వాదించు, మత్కల్పితం = నేను సమర్పించిన, శుచినా = పవిత్రమైన, గాంగేన = గంగాజలంతో కూడిన, తోయేన = నీటితో, ఆచమనం = ఆచమనం, విధేహి = చేయి, ఈశదయితే = ఓ శివుని ప్రియురాలా, సాష్టాంగం = సాష్టాంగ, ప్రణిపాతం = నమస్కారాన్ని, దృష్ట్యా = నీ చూపుతో, కృతార్థీ కురు = కృతార్థం చేయి.
తాత్పర్యము: అమ్మా, నీ పాదాలకు పాద్యాన్ని, అలాగే చేతులకు అర్ఘ్యాన్ని సమర్పిస్తున్నాను. సుధతో కూడిన మధురమైన మధుపర్కాన్ని ధారలతో ఆస్వాదించు. నేను సమర్పించిన పవిత్రమైన గంగాజలంతో ఆచమనం చెయ్యి. ఓ శివుని ప్రియురాలా, నా సాష్టాంగ నమస్కారాన్ని నీ చూపుతో కృతార్థం చేయి.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం దేవికి సమర్పించే ప్రాథమిక ఉపచారాలను వివరిస్తుంది: పాద్యం (పాదాలు కడగడం), అర్ఘ్యం (చేతులు కడగడం), మధుపర్కం (తేనె, పెరుగు, నెయ్యి కలిపిన తీపి పదార్థం), ఆచమనం (శుద్ధి కోసం నీరు తీసుకోవడం), సాష్టాంగ నమస్కారం. ఇవన్నీ దేవి పట్ల భక్తుడి అంకిత భావాన్ని తెలియజేస్తాయి.
27వ శ్లోకం
శ్లోకం: మాతః పశ్య ముఖాంబుజం సువిమలే దత్తే మయా దర్పణే దేవి స్వీకురు దంతధావనమిదం గంగాజలేనాన్వితం . సుప్రక్షాలితమాననం విరచయన్స్నిగ్ధాంబరప్రోంఛనం ద్రాగంగీకురు తత్త్వమంబ మధురం తాంబూలమాస్వాదయ .. 27..
పదచ్ఛేదము: మాతః, పశ్య, ముఖాంబుజం, సువిమలే, దత్తే, మయా, దర్పణే, దేవి, స్వీకురు, దంతధావనం, ఇదం, గంగాజలేన, అన్వితం, సుప్రక్షాలితమాననం, విరచయన్, స్నిగ్ధాంబరప్రోంఛనం, ద్రాక్, అంగీకురు, తత్త్వ, అంబ, మధురం, తాంబూలం, ఆస్వాదయ.
అన్వయము: మాతః, మయా దత్తే సువిమలే దర్పణే ముఖాంబుజం పశ్య. దేవి, గంగాజలేన అన్వితం ఇదం దంతధావనం స్వీకురు. ఆననం సుప్రక్షాలితం విరచయన్ స్నిగ్ధాంబరప్రోంఛనం (కృత్వా), అంబ, తత్త్వం మధురం తాంబూలం ద్రాక్ అంగీకురు ఆస్వాదయ.
ప్రతి పదార్థము: మాతః = అమ్మా, మయా = నేను, దత్తే = ఇచ్చిన, సువిమలే = స్వచ్ఛమైన, దర్పణే = అద్దంలో, ముఖాంబుజం = ముఖపద్మాన్ని, పశ్య = చూసుకో, దేవి = దేవీ, గంగాజలేన = గంగాజలంతో, అన్వితం = కూడిన, ఇదం = ఈ, దంతధావనం = దంతధావనాన్ని (పళ్ళు తోముకోవడం), స్వీకురు = స్వీకరించు, ఆననం = ముఖాన్ని, సుప్రక్షాలితం = శుభ్రంగా కడుక్కుని, విరచయన్ = చేసుకుని, స్నిగ్ధాంబరప్రోంఛనం = మృదువైన వస్త్రంతో తుడుచుకున్న తర్వాత, అంబ = ఓ అమ్మా, తత్త్వం = ఆ వెంటనే, మధురం = మధురమైన, తాంబూలం = తాంబూలాన్ని, ద్రాక్ = వెంటనే, అంగీకురు = స్వీకరించు, ఆస్వాదయ = ఆస్వాదించు.
తాత్పర్యము: అమ్మా, నేను ఇచ్చిన స్వచ్ఛమైన అద్దంలో నీ ముఖపద్మాన్ని చూసుకో. దేవీ, గంగాజలంతో కూడిన ఈ దంతధావనాన్ని (పళ్ళు తోముకోవడం) స్వీకరించు. ముఖాన్ని శుభ్రంగా కడుక్కుని, మృదువైన వస్త్రంతో తుడుచుకున్న తర్వాత, ఓ అమ్మా, ఈ మధురమైన తాంబూలాన్ని వెంటనే ఆస్వాదించు.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం దేవి యొక్క దినచర్యలో భాగంగా దంతధావనం, ముఖ ప్రక్షాళన, తాంబూల సేవనం వంటి ఉపచారాలను వివరిస్తుంది. ఈ క్రియలన్నీ దేవికి ఒక సాధారణ వ్యక్తికి చేసే విధంగా ప్రేమతో, శ్రద్ధతో చేయబడతాయి, ఇది భక్తుడికి దేవి పట్ల ఉన్న అంకిత భావాన్ని చూపుతుంది.
28వ శ్లోకం
శ్లోకం: నిధేహి మణిపాదుకోపరి పదాంబుజం మజ్జనా- లయం వ్రజ శనైః సఖీకృతకరాంబుజాలంబనం . మహేశి కరుణానిధే తవ దృగంతపాతోత్సుకా- న్విలోకయ మనాగమూనుభయసంస్థితాందైవతాన్ .. 28..
పదచ్ఛేదము: నిధేహి, మణిపాదుకోపరి, పదాంబుజం, మజ్జనాలయం, వ్రజ, శనైః, సఖీకృతకరాంబుజాలంబనం, మహేశి, కరుణానిధే, తవ, దృగంతపాతోత్సుకాన్, విలోకయ, మనాక్, అమూన్, ఉభయసంస్థితాన్, దైవతాన్.
అన్వయము: మణిపాదుకోపరి పదాంబుజం నిధేహి. సఖీకృతకరాంబుజాలంబనం (భూత్వా) శనైః మజ్జనాలయం వ్రజ. మహేశి, కరుణానిధే, తవ దృగంతపాతోత్సుకాన్, ఉభయసంస్థితాన్ అమూన్ దైవతాన్ మనాక్ విలోకయ.
ప్రతి పదార్థము: మణిపాదుకోపరి = మణి పాదుకలపై, పదాంబుజం = నీ పాదపద్మాన్ని, నిధేహి = ఉంచు, మజ్జనాలయం = స్నాన మందిరానికి, వ్రజ = వెళ్ళు, శనైః = నెమ్మదిగా, సఖీకృతకరాంబుజాలంబనం = సఖులు నీ చేతిపద్మాన్ని పట్టుకొని సహాయపడుతుండగా, మహేశి = ఓ మహేశ్వరీ, కరుణానిధే = కరుణానిధీ, తవ = నీ, దృగంతపాతోత్సుకాన్ = కడకంటి చూపు కోసం ఉత్సాహంగా ఉన్న, ఉభయసంస్థితాన్ = ఇరువైపులా ఉన్న, అమూన్ = ఆ, దైవతాన్ = దేవతలను, మనాక్ = ఒక్కసారి, విలోకయ = చూడు.
తాత్పర్యము: మణి పాదుకలపై నీ పాదపద్మాన్ని ఉంచి, స్నాన మందిరానికి నెమ్మదిగా వెళ్ళు, సఖులు నీ చేతిని పట్టుకొని సహాయపడుతుండగా. ఓ మహేశ్వరీ, కరుణానిధీ, నీ కడకంటి చూపు కోసం ఉత్సాహంగా ఇరువైపులా ఉన్న దేవతలను ఒక్కసారి చూడు.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం దేవి స్నానానికి వెళ్ళే దృశ్యాన్ని వివరిస్తుంది. సఖుల సహాయం, దేవతల ఎదురుచూపులు ఆమె ప్రాముఖ్యతను, సర్వోన్నత స్థానాన్ని తెలియజేస్తాయి. భక్తుడు దేవి దయను, కరుణను కోరుకుంటాడు.
29వ శ్లోకం
శ్లోకం: హేమరత్నవరణేన వేష్టితం విస్తృతారుణవితానశోభితం . సజ్జసర్వపరిచారికాజనం పశ్య మజ్జనగృహం మనో మమ .. 29..
పదచ్ఛేదము: హేమరత్నవరణేన, వేష్టితం, విస్తృతారుణవితానశోభితం, సజ్జసర్వపరిచారికాజనం, పశ్య, మజ్జనగృహం, మనః, మమ.
అన్వయము: మమ మనః, హేమరత్నవరణేన వేష్టితం, విస్తృతారుణవితానశోభితం, సజ్జసర్వపరిచారికాజనం మజ్జనగృహం పశ్య.
ప్రతి పదార్థము: మమ = నా, మనః = మనస్సు, హేమరత్నవరణేన = బంగారు రత్నాలతో కప్పబడి, వేష్టితం = చుట్టబడిన, విస్తృతారుణవితానశోభితం = విస్తరించిన ఎర్రని పందిరితో శోభిల్లుతూ, సజ్జసర్వపరిచారికాజనం = సిద్ధంగా ఉన్న పరిచారిక జనంతో నిండిన, మజ్జనగృహం = స్నాన గృహాన్ని, పశ్య = చూడు.
తాత్పర్యము: బంగారు రత్నాలతో కప్పబడి, విస్తరించిన ఎర్రని పందిరితో శోభిల్లుతూ, సిద్ధంగా ఉన్న పరిచారిక జనంతో నిండిన స్నాన గృహాన్ని నా మనస్సులో చూడు.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం స్నాన గృహం యొక్క సౌందర్యాన్ని, అలంకరణను వివరిస్తుంది. బంగారు రత్నాలు, ఎర్రని పందిరి, సిద్ధంగా ఉన్న సేవకులు - ఇవన్నీ ఆ గృహం యొక్క వైభవాన్ని, దేవికి సమర్పించే సంపన్నమైన సేవలను తెలియజేస్తాయి.
30వ శ్లోకం
శ్లోకం: కనకకలశజాలస్ఫాటికస్నానపీఠా- ద్యుపకరణవిశాలం గంధమత్తాలిమాలం . స్ఫురదరుణవితానం మంజుగంధర్వగానం పరమశివమహేలే మజ్జనాగారమేహి .. 30..
పదచ్ఛేదము: కనకకలశజాలస్ఫాటికస్నానపీఠాద్యుపకరణవిశాలం, గంధమత్తాలిమాలం, స్ఫురదరుణవితానం, మంజుగంధర్వగానం, పరమశివమహేలే, మజ్జనాగారం, ఏహి.
అన్వయము: పరమశివమహేలే, కనకకలశజాలస్ఫాటికస్నానపీఠాద్యుపకరణవిశాలం, గంధమత్తాలిమాలం, స్ఫురదరుణవితానం, మంజుగంధర్వగానం మజ్జనాగారం ఏహి.
ప్రతి పదార్థము: పరమశివమహేలే = ఓ పరమశివుని భార్య, కనకకలశజాలస్ఫాటికస్నానపీఠాద్యుపకరణవిశాలం = బంగారు కలశాల సమూహం, స్పటిక స్నానపీఠం మొదలైన ఉపకరణాలతో విశాలంగా ఉన్న, గంధమత్తాలిమాలం = సుగంధంతో మత్తులైన తుమ్మెదల సమూహం గల, స్ఫురదరుణవితానం = ప్రకాశవంతమైన ఎర్రని పందిరితో, మంజుగంధర్వగానం = మధురమైన గంధర్వ గానంతో కూడిన, మజ్జనాగారం = ఈ స్నానాగారానికి, ఏహి = రమ్ము.
తాత్పర్యము: ఓ పరమశివుని భార్య! బంగారు కలశాలు, స్పటిక స్నానపీఠం మొదలైన ఉపకరణాలతో విశాలంగా ఉన్న, సుగంధంతో మత్తులైన తుమ్మెదలు గల, ప్రకాశవంతమైన ఎర్రని పందిరితో, మధురమైన గంధర్వ గానంతో కూడిన ఈ స్నానాగారానికి రమ్ము.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం స్నానాగారంలోని వస్తువులను, వాతావరణాన్ని వివరిస్తుంది. బంగారు కలశాలు, స్పటిక పీఠం, సువాసనలు, గంధర్వ గానం - ఇవన్నీ దేవికి అత్యంత విలాసవంతమైన స్నానం చేయించడానికి సిద్ధంగా ఉన్నాయని సూచిస్తాయి.
31వ శ్లోకం
శ్లోకం: పీనోత్తుంగపయోధరాః పరిలసత్సంపూర్ణచంద్రాననా రత్నస్వర్ణవినిర్మితాః పరిలసత్సూక్ష్మాంబరప్రావృతాః . హేమస్నానఘటీస్తథా మృదుపటిరుద్వర్తనం కౌసుమం తైలం కంకతికం కరేషు దధతీర్వందేఽమ్బ తే దాసికాః .. 31..
పదచ్ఛేదము: పీనోత్తుంగపయోధరాః, పరిలసత్సంపూర్ణచంద్రాననాః, రత్నస్వర్ణవినిర్మితాః, పరిలసత్సూక్ష్మాంబరప్రావృతాః, హేమస్నానఘటీః, తథా, మృదుపటిః, ఉద్వర్తనం, కౌసుమం, తైలం, కంకతికం, కరేషు, దధతీః, వందే, అమ్బ, తే, దాసికాః.
అన్వయము: అమ్బ, పీనోత్తుంగపయోధరాః, పరిలసత్సంపూర్ణచంద్రాననాః, రత్నస్వర్ణవినిర్మితాః, పరిలసత్సూక్ష్మాంబరప్రావృతాః, హేమస్నానఘటీః, తథా మృదుపటిః, ఉద్వర్తనం, కౌసుమం తైలం, కంకతికం కరేషు దధతీః తే దాసికాః వందే.
ప్రతి పదార్థము: అమ్బ = అమ్మా, పీనోత్తుంగపయోధరాః = పుష్కలమైన, ఎత్తైన వక్షోజాలు కలిగిన, పరిలసత్సంపూర్ణచంద్రాననాః = పూర్ణచంద్రుని వలె ప్రకాశించే ముఖాలు కలిగిన, రత్నస్వర్ణవినిర్మితాః = రత్నాలతో, బంగారంతో చేయబడిన (ఆభరణాలు ధరించిన), పరిలసత్సూక్ష్మాంబరప్రావృతాః = ప్రకాశించే సన్నని వస్త్రాలు ధరించిన, హేమస్నానఘటీః = బంగారు స్నానపు ఘంటాలను, తథా = అలాగే, మృదుపటిః = మృదువైన వస్త్రాలను, ఉద్వర్తనం = ఉద్వర్తనాన్ని (సున్నిపిండిని), కౌసుమం = పుష్పాలకు సంబంధించిన, తైలం = తైలాన్ని, కంకతికం = దువ్వెనలను, కరేషు = చేతులలో, దధతీః = ధరించిన, తే = నీ, దాసికాః = దాసికలను, వందే = నేను వందనం చేస్తున్నాను.
తాత్పర్యము: అమ్మా, పుష్కలమైన వక్షోజాలు కలిగి, పూర్ణచంద్రుని వలె ప్రకాశించే ముఖాలు గల, రత్నాలతో, బంగారంతో చేయబడిన, సన్నని వస్త్రాలు ధరించిన, బంగారు స్నానపు ఘంటాలను, మృదువైన వస్త్రాలను, ఉద్వర్తనాన్ని (సున్నిపిండి), పువ్వుల తైలాన్ని, దువ్వెనలను చేతులలో ధరించిన నీ దాసికలను నేను వందనం చేస్తున్నాను.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం దేవి స్నానానికి సహాయపడే దాసికలను వివరిస్తుంది. వారి సౌందర్యం, ధరించిన ఆభరణాలు, మరియు వారు పట్టుకున్న స్నాన సామగ్రి - ఇవన్నీ దేవికి అత్యంత శ్రద్ధతో, సౌకర్యవంతంగా సేవ చేయడానికి సిద్ధంగా ఉన్నాయని సూచిస్తాయి.
32వ శ్లోకం
శ్లోకం: తత్ర స్ఫాటికపీఠమేత్య శనకైరుత్తారితాలంకృతి- ర్నీచైరుజ్ఝితకంచుకోపరిహితారక్తోత్తరీయాంబరా . వేణీబంధమపాస్య కంకతికయా కేశప్రసాదం మనా- క్కుర్వాణా పరదేవతా భగవతీ చిత్తే మమ ద్యోతతాం .. 32..
పదచ్ఛేదము: తత్ర, స్ఫాటికపీఠం, ఏత్య, శనకైః, ఉత్తారితాలంకృతిః, నీచైః, ఉజ్ఝితకంచుకా, ఉపరిహితారక్తోత్తరీయాంబరా, వేణీబంధం, అపాస్య, కంకతికయా, కేశప్రసాదం, మనాక్, కుర్వాణా, పరదేవతా, భగవతీ, చిత్తే, మమ, ద్యోతతాం.
అన్వయము: తత్ర స్ఫాటికపీఠం ఏత్య, శనకైః ఉత్తారితాలంకృతిః, నీచైః ఉజ్ఝితకంచుకా, ఉపరిహితారక్తోత్తరీయాంబరా, వేణీబంధం అపాస్య, కంకతికయా మనాక్ కేశప్రసాదం కుర్వాణా భగవతీ పరదేవతా మమ చిత్తే ద్యోతతాం.
ప్రతి పదార్థము: తత్ర = అక్కడ, స్ఫాటికపీఠం = స్పటిక పీఠంపై, ఏత్య = వచ్చి, శనకైః = నెమ్మదిగా, ఉత్తారితాలంకృతిః = ఆభరణాలను తీసివేసిన, నీచైః = నెమ్మదిగా, ఉజ్ఝితకంచుకా = కంచుకాన్ని (జాకెట్) వదిలిన, ఉపరిహితారక్తోత్తరీయాంబరా = పైన ఎర్రని ఉత్తరీయాన్ని ధరించిన, వేణీబంధం = జడను, అపాస్య = విప్పి, కంకతికయా = దువ్వెనతో, కేశప్రసాదం = జుట్టును సరిచేసుకోవడం, మనాక్ = కొద్దిగా, కుర్వాణా = చేసుకుంటున్న, పరదేవతా = పరదేవత, భగవతీ = భగవతీదేవి, మమ = నా, చిత్తే = మనస్సులో, ద్యోతతాం = వెలుగొందుగాక.
తాత్పర్యము: అక్కడ స్పటిక పీఠంపై నెమ్మదిగా వచ్చి, ఆభరణాలను తీసివేసి, కంచుకాన్ని (జాకెట్) వదిలి, ఎర్రని ఉత్తరీయాన్ని ధరించి, జడను విప్పి, దువ్వెనతో కొద్దిగా కేశప్రసాదం (జుట్టును సరిచేయడం) చేసుకుంటున్న భగవతీ పరదేవత నా మనస్సులో వెలుగొందుగాక.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం దేవి స్నానానికి సిద్ధమయ్యే దృశ్యాన్ని వివరిస్తుంది. ఆభరణాలు తీసివేయడం, వస్త్రాలు మార్చుకోవడం, జుట్టు సరిచేసుకోవడం - ఇవన్నీ ఆమె స్నానానికి ముందు చేసే సాధారణ పనుల వలె కనిపిస్తాయి, అయితే భక్తుడు ఈ దృశ్యాన్ని దివ్యమైనదిగా భావిస్తాడు.
33వ శ్లోకం
శ్లోకం: అభ్యంగం గిరిజే గృహాణ మృదునా తైలేన సంపాదితం కాశ్మీరైరగరుద్రవైర్మలయజైరుద్వర్తనం కారయ . గీతే కింనరకామినీభిరభితో వాద్యే ముదా వాదితే నృత్యంతీమిహ పశ్య దేవి పురతో దివ్యాంగనామండలీం .. 33..
పదచ్ఛేదము: అభ్యంగం, గిరిజే, గృహాణ, మృదునా, తైలేన, సంపాదితం, కాశ్మీరైః, అగరుద్రవైః, మలయజైః, ఉద్వర్తనం, కారయ, గీతే, కింనరకామినీభిః, అభిః, వాద్యే, ముదా, వాదితే, నృత్యంతీం, ఇహ, పశ్య, దేవి, పురతః, దివ్యాంగనామండలీం.
అన్వయము: గిరిజే, మృదునా తైలేన సంపాదితం అభ్యంగం గృహాణ. కాశ్మీరైః, అగరుద్రవైః, మలయజైః ఉద్వర్తనం కారయ. కింనరకామినీభిః అభిః గీతే (సతి), ముదా వాదితే వాద్యే (సతి), దేవి, ఇహ పురతః నృత్యంతీం దివ్యాంగనామండలీం పశ్య.
ప్రతి పదార్థము: గిరిజే = పార్వతీ, మృదునా = మృదువైన, తైలేన = తైలంతో, సంపాదితం = చేసిన, అభ్యంగం = అభ్యంగన స్నానాన్ని, గృహాణ = స్వీకరించు, కాశ్మీరైః = కాశ్మీరం (కుంకుమ పువ్వు), అగరుద్రవైః = అగరు ద్రవ్యాలతో, మలయజైః = చందనంతో, ఉద్వర్తనం = ఉద్వర్తనాన్ని (సున్నిపిండితో నలుగును), కారయ = చేయించుకో, గీతే = గానం చేయబడుతుండగా, కింనరకామినీభిః = కిన్నెర స్త్రీలచే, అభిః = అన్ని వైపులా, వాద్యే = వాద్యం, ముదా = ఆనందంగా, వాదితే = మ్రోగుతుండగా, నృత్యంతీం = నృత్యం చేస్తున్న, ఇహ = ఇక్కడ, పశ్య = చూడు, దేవి = దేవీ, పురతః = నీ ముందు, దివ్యాంగనామండలీం = దివ్యాంగనల సమూహాన్ని.
తాత్పర్యము: పార్వతీ, మృదువైన తైలంతో చేసిన అభ్యంగన స్నానాన్ని స్వీకరించు. కాశ్మీరం, అగరు, చందనం వంటి ద్రవ్యాలతో ఉద్వర్తనం చేయించుకో. కిన్నెర స్త్రీలు ఆనందంగా గానం చేస్తుండగా, వాద్యాలు మ్రోగుతుండగా, దేవీ, నీ ముందు నృత్యం చేస్తున్న దివ్యాంగనల సమూహాన్ని చూడు.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం దేవి యొక్క అభ్యంగన స్నానం, ఉద్వర్తనం మరియు ఆ సమయంలో జరిగే సంగీత నృత్యాలను వివరిస్తుంది. సుగంధ తైలాలు, ద్రవ్యాలు, గానం, నృత్యం - ఇవన్నీ దేవికి సమర్పించే అత్యంత శ్రేష్ఠమైన సేవలను సూచిస్తాయి.
34వ శ్లోకం
శ్లోకం: కృతపరికరబంధాస్తుంగపీనస్తనాఢ్యా మణినివహనిబద్ధా హేమకుంభీర్దధానాః . సురభిసలిలనిర్యద్గంధలుబ్ధాలిమాలాః సవినయముపతస్థుః సర్వతః స్నానదాస్యః .. 34..
పదచ్ఛేదము: కృతపరికరబంధాః, తుంగపీనస్తనాఢ్యాః, మణినివహనిబద్ధాః, హేమకుంభీః, దధానాః, సురభిసలిలనిర్యద్గంధలుబ్ధాలిమాలాః, సవినయం, ఉపతస్థుః, సర్వతః, స్నానదాస్యః.
అన్వయము: కృతపరికరబంధాః, తుంగపీనస్తనాఢ్యాః, మణినివహనిబద్ధాః, హేమకుంభీః దధానాః, సురభిసలిలనిర్యద్గంధలుబ్ధాలిమాలాః స్నానదాస్యః సర్వతః సవినయం ఉపతస్థుః.
ప్రతి పదార్థము: కృతపరికరబంధాః = వస్త్రాలను కట్టుకున్న, తుంగపీనస్తనాఢ్యాః = నిండు, ఎత్తైన వక్షోజాలతో కూడిన, మణినివహనిబద్ధాః = మణి సమూహాలతో అలంకరించబడిన, హేమకుంభీః = బంగారు కుండలను, దధానాః = ధరించిన, సురభిసలిలనిర్యద్గంధలుబ్ధాలిమాలాః = సుగంధ జలం నుండి వెలువడే పరిమళానికి ఆకర్షించబడిన తుమ్మెదల సమూహాలు గల, స్నానదాస్యః = స్నాన దాసీలు, సర్వతః = అన్ని వైపులా, సవినయం = వినయంగా, ఉపతస్థుః = నిలిచి ఉన్నారు.
తాత్పర్యము: వస్త్రాలను కట్టుకొని, నిండు వక్షోజాలతో, మణి సమూహాలతో అలంకరించబడి, బంగారు కుండలను ధరించి, సుగంధ జలం నుండి వెలువడే పరిమళానికి ఆకర్షించబడిన తుమ్మెదలతో కూడిన, స్నాన దాసీలు వినయంగా అన్ని వైపులా నిలిచి ఉన్నారు.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం స్నాన దాసికల సన్నద్ధతను వివరిస్తుంది. వారి వస్త్రధారణ, ఆభరణాలు, మరియు వారు పట్టుకున్న బంగారు కుండలు దేవికి స్నానం చేయించడానికి సిద్ధంగా ఉన్నాయని సూచిస్తాయి. సుగంధ జలం యొక్క పరిమళం దైవిక వాతావరణాన్ని పెంచుతుంది.
35వ శ్లోకం
శ్లోకం: ఉద్గంధైరగరుద్రవైః సురభిణా కస్తూరికావారిణా స్ఫూర్జత్సౌరభయక్షకర్దమజలైః కాశ్మీరనీరైరపి . పుష్పాంభోభిరశేషతీర్థసలిలైః కర్పూరపాథోభరైః స్నానం తే పరికల్పయామి గిరిజే భక్త్యా తదంగీకురు .. 35..
పదచ్ఛేదము: ఉద్గంధైః, అగరుద్రవైః, సురభిణా, కస్తూరికా, వారిణా, స్ఫూర్జత్, సౌరభ, యక్షకర్దమ, జలైః, కాశ్మీర, నీరైః, అపి, పుష్పాంభోభిః, అశేష, తీర్థ, సలిలైః, కర్పూర, పాథోభరైః, స్నానం, తే, పరికల్పయామి, గిరిజే, భక్త్యా, తత్, అంగీకురు.
అన్వయము: గిరిజే, ఉద్గంధైః అగరుద్రవైః, సురభిణా కస్తూరికావారిణా, స్ఫూర్జత్సౌరభయక్షకర్దమజలైః, కాశ్మీరనీరైః అపి, పుష్పాంభోభిః, అశేషతీర్థసలిలైః, కర్పూరపాథోభరైః తే స్నానం పరికల్పయామి. తత్ భక్త్యా అంగీకురు.
ప్రతి పదార్థము: గిరిజే = ఓ పార్వతీ, ఉద్గంధైః = సుగంధభరితమైన, అగరుద్రవైః = అగరుద్రవాలతో, సురభిణా = సువాసనగల, కస్తూరికావారిణా = కస్తూరి జలంతో, స్ఫూర్జత్సౌరభయక్షకర్దమజలైః = ప్రకాశవంతమైన సుగంధం గల యక్షకర్దమ (పునుగు) జలాలతో, కాశ్మీరనీరైః = కాశ్మీర జలాలతో, అపి = కూడా, పుష్పాంభోభిః = పుష్ప జలాలతో, అశేషతీర్థసలిలైః = సమస్త పుణ్యతీర్థ జలాలతో, కర్పూరపాథోభరైః = కర్పూర జలాలతో, తే = నీకు, స్నానం = స్నానాన్ని, పరికల్పయామి = సమర్పిస్తున్నాను, తత్ = దానిని, భక్త్యా = భక్తితో, అంగీకురు = స్వీకరించుము.
తాత్పర్యము: పార్వతీ, పరిమళభరితమైన అగరు ద్రవాలతో, సుగంధమైన కస్తూరి జలంతో, ప్రకాశవంతమైన యక్షకర్దమ జలాలతో, కాశ్మీర జలాలతో, పుష్ప జలాలతో, అన్ని పుణ్యతీర్థ జలాలతో, కర్పూర జలాలతో నీకు స్నానం సమర్పిస్తున్నాను. భక్తితో దానిని స్వీకరించు.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం దేవికి సమర్పించే స్నాన జలం యొక్క వైవిధ్యాన్ని, పవిత్రతను వివరిస్తుంది. అగరు, కస్తూరి, యక్షకర్దమం, కాశ్మీరం, పుష్పాలు, తీర్థాలు, కర్పూరం - ఇవన్నీ ఆ జలాలను అత్యంత సుగంధభరితంగా, పవిత్రంగా చేస్తాయి. భక్తుడు ఈ స్నానాన్ని మానసికంగా సమర్పిస్తాడు. ఈ శ్లోకంలో భక్తుని అపారమైన భక్తి, అర్పణ భావం స్పష్టంగా వ్యక్తమవుతాయి.
36వ శ్లోకం
శ్లోకం: ప్రత్యంగం పరిమార్జయామి శుచినా వస్త్రేణ సంప్రోంఛనం కుర్వే కేశకలాపమాయతతరం ధూపోత్తమైర్ధూపితం . ఆలీవృందవినిర్మితాం యవనికామాస్థాప్యరత్నప్రభం భక్తత్రాణపరే మహేశగృహిణి స్నానాంబరం ముచ్యతాం .. 36..
పదచ్ఛేదము: ప్రత్యంగం, పరిమార్జయామి, శుచినా, వస్త్రేణ, సంప్రోంఛనం, కుర్వే, కేశకలాపమ్, ఆయతతరమ్, ధూపోత్తమైః, ధూపితమ్, ఆలీవృందవినిర్మితామ్, యవనికామ్, ఆస్థాప్య, రత్నప్రభమ్, భక్తత్రాణపరే, మహేశగృహిణి, స్నానాంబరమ్, ముచ్యతామ్.
అన్వయము: భక్తత్రాణపరే మహేశగృహిణి, శుచినా వస్త్రేణ ప్రత్యంగం సంప్రోంఛనం పరిమార్జయామి. ఆయతతరం కేశకలాపం ధూపోత్తమైః ధూపితం కుర్వే. రత్నప్రభం ఆలీవృందవినిర్మితాం యవనికాం ఆస్థాప్య (నిర్వహించు). స్నానాంబరం ముచ్యతామ్.
ప్రతి పదార్థము: భక్తత్రాణపరే = భక్తులను రక్షించడంలో నిమగ్నురాలైన, మహేశగృహిణి = ఓ మహేశ్వరుని భార్యా, శుచినా = శుభ్రమైన, వస్త్రేణ = వస్త్రంతో, ప్రత్యంగం = ప్రతి అవయవాన్ని, సంప్రోంఛనం = తుడుచుటను, పరిమార్జయామి = శుభ్రం చేస్తున్నాను, ఆయతతరం = పొడవైన, కేశకలాపం = కేశ సమూహాన్ని, ధూపోత్తమైః = ఉత్తమమైన ధూపాలతో, ధూపితం = ధూపనం చేయబడినట్లు, కుర్వే = చేస్తున్నాను, రత్నప్రభం = రత్నాల కాంతితో ప్రకాశించే, ఆలీవృందవినిర్మితామ్ = సఖుల సమూహంచే ఏర్పాటు చేయబడిన, యవనికామ్ = తెరను, ఆస్థాప్య = అమర్చి, స్నానాంబరం = స్నాన వస్త్రాలను, ముచ్యతామ్ = తొలగించుము.
తాత్పర్యము: ప్రతి అవయవాన్ని శుభ్రమైన వస్త్రంతో తుడుస్తున్నాను. పొడవైన కేశ సమూహాన్ని ఉత్తమమైన ధూపాలతో ధూపనం చేస్తున్నాను. సఖుల సమూహంచే ఏర్పాటు చేయబడిన, రత్నాలతో ప్రకాశించే తెరను అమర్చి, భక్తులను రక్షించే ఓ మహేశ్వరుని భార్య, స్నాన వస్త్రాలను తొలగించుము.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం స్నానం తర్వాత దేవికి చేసే సేవలను వివరిస్తుంది: శరీరాన్ని తుడుచుకోవడం, జుట్టును ధూపనం చేయడం, తెరను ఏర్పాటు చేయడం. ఇవన్నీ దేవికి వ్యక్తిగత సేవలను అందించే భక్తుడి భక్తిని తెలియజేస్తాయి. 'స్నానాంబరం ముచ్యతాం' అంటే స్నానపు వస్త్రాలను తీసివేసి, కొత్త వస్త్రాలు ధరించడానికి సిద్ధంగా ఉండమని అర్థం, ఇది దేవికి సమర్పించే సేవలో ఒక ముఖ్యమైన భాగం.
37వ శ్లోకం
శ్లోకం: పీతం తే పరికల్పయామి నిబిడం చండాతకం చండికే సూక్ష్మం స్నిగ్ధమురీకురుష్వ వసనం సిందూరపూరప్రభం . ముక్తారత్నవిచిత్రహేమరచనాచారుప్రభాభాస్వరం నీలం కంచుకమర్పయామి గిరిశప్రాణప్రియే సుందరి .. 37..
పదచ్ఛేదము: పీతమ్, తే, పరికల్పయామి, నిబిడమ్, చండాతకమ్, చండికే, సూక్ష్మమ్, స్నిగ్ధమ్, ఉరీకురుష్వ, వసనమ్, సిందూరపూరప్రభమ్, ముక్తారత్నవిచిత్ర, హేమరచనాచారుప్రభాభాస్వరమ్, నీలమ్, కంచుకమ్, అర్పయామి, గిరిశప్రాణప్రియే, సుందరి.
అన్వయము: చండికే, తే నిబిడం పీతం చండాతకం పరికల్పయామి. సిందూరపూరప్రభం సూక్ష్మం స్నిగ్ధం వసనం ఉరీకురుష్వ. గిరిశప్రాణప్రియే సుందరి, ముక్తారత్నవిచిత్రహేమరచనాచారుప్రభాభాస్వరం నీలం కంచుకమర్పయామి.
ప్రతి పదార్థము: చండికే = ఓ చండికా, తే = నీకు, నిబిడం = నిబిడమైన (దట్టమైన), పీతం = పసుపు రంగులో ఉన్న, చండాతకం = చండాతకాన్ని (ఒక రకమైన వస్త్రం), పరికల్పయామి = సమర్పిస్తున్నాను, సిందూరపూరప్రభం = సింధూరం వలె ప్రకాశించే, సూక్ష్మం = సూక్ష్మమైన, స్నిగ్ధం = మృదువైన, వసనం = వస్త్రాన్ని, ఉరీకురుష్వ = స్వీకరించు, గిరిశప్రాణప్రియే = ఓ శివుని ప్రాణప్రియే, సుందరి = సుందరీ, ముక్తారత్నవిచిత్ర = ముత్యాలు, రత్నాలతో చిత్రించిన, హేమరచనాచారుప్రభాభాస్వరం = బంగారంతో చేసిన, అందమైన కాంతితో వెలిగే, నీలం = నీల రంగు, కంచుకమ్ = కంచుకాన్ని (జాకెట్), అర్పయామి = సమర్పిస్తున్నాను.
తాత్పర్యము: చండికే, నీకు పసుపు రంగులో నిబిడమైన చండాతకాన్ని (ఒక రకమైన వస్త్రం) సమర్పిస్తున్నాను. సింధూరం వలె ప్రకాశించే సూక్ష్మమైన, మృదువైన వస్త్రాన్ని స్వీకరించు. ముత్యాలు, రత్నాలతో చిత్రించిన, బంగారంతో చేసిన, అందమైన కాంతితో వెలిగే నీల రంగు కంచుకాన్ని (జాకెట్) ఓ శివుని ప్రాణప్రియే, సుందరీ, సమర్పిస్తున్నాను.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం దేవికి సమర్పించే వివిధ వస్త్రాలను వివరిస్తుంది. పసుపు, సింధూర రంగు వస్త్రాలు, నీల రంగు జాకెట్ - ఇవన్నీ ఆమె అలంకరణలో భాగంగా ఉంటాయి. ఈ వస్త్రాలు ఆమె దివ్యత్వాన్ని, సౌందర్యాన్ని పెంచుతాయి. భక్తుడు దేవికి అత్యంత విలువైన, అందమైన వస్త్రాలను సమర్పించడం ద్వారా తన భక్తిని, ప్రేమను వ్యక్తం చేస్తాడు.
38వ శ్లోకం
శ్లోకం: విలులితచికురేణ చ్ఛాదితాంసప్రదేశే మణినికరవిరాజత్పాదుకాన్యస్తపాదే . సులలితమవలంబ్య ద్రాక్సఖీమంసదేశే గిరిశగృహిణి భూషామంటపాయ ప్రయాహి .. 38..
పదచ్ఛేదము: విలులితచికురేణ, చ్ఛాదితాంసప్రదేశే, మణినికరవిరాజత్పాదుకాన్యస్తపాదే, సులలితమ్, అవలంబ్య, ద్రాక్, సఖీమ్, అంసదేశే, గిరిశగృహిణి, భూషామంటపాయ, ప్రయాహి.
అన్వయము: గిరిశగృహిణి, విలులితచికురేణ చ్ఛాదితాంసప్రదేశే, మణినికరవిరాజత్పాదుకాన్యస్తపాదే, సులలితం ద్రాక్ సఖీమంసదేశే అవలంబ్య, భూషామంటపాయ ప్రయాహి.
ప్రతి పదార్థము: గిరిశగృహిణి = ఓ శివుని భార్యా, విలులితచికురేణ = చెదరిన జుట్టుతో, చ్ఛాదితాంసప్రదేశే = భుజాలు కప్పబడి, మణినికరవిరాజత్ = మణి సమూహాలతో ప్రకాశించే, పాదుకాన్యస్తపాదే = పాదుకలపై పాదం ఉంచి, సులలితం = నెమ్మదిగా, ద్రాక్ = త్వరగా (త్వరితంగా, ఇక్కడ సౌకర్యంగా అని అర్థం), సఖీం = సఖిని, అంసదేశే = భుజంపై, అవలంబ్య = ఆధారపడి, భూషామంటపాయ = భూషణ మండపానికి, ప్రయాహి = వెళ్ళు.
తాత్పర్యము: చెదరిన జుట్టుతో భుజాలు కప్పబడి, మణి సమూహాలతో ప్రకాశించే పాదుకలపై పాదం ఉంచి, నెమ్మదిగా సఖి భుజంపై ఆధారపడి, ఓ శివుని భార్య, భూషణ మండపానికి వెళ్ళు.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం దేవి వస్త్రధారణ తర్వాత ఆభరణాలు ధరించడానికి భూషణ మండపానికి వెళ్ళే దృశ్యాన్ని వివరిస్తుంది. ఈ సన్నివేశం ఆమె యొక్క సౌందర్యాన్ని, ఆమె దైవికమైన చర్యలను తెలియజేస్తుంది. దేవికి సఖులు చేసే సేవలు, ఆమె వినయం, మృదుత్వం ఈ వర్ణనలో ప్రతిబింబిస్తాయి.
39వ శ్లోకం
శ్లోకం: లసత్కనకకుట్టిమస్ఫురదమందముక్తావలీ- సముల్లసితకాంతిభిః కలితశక్రచాపవ్రజే . మహాభరణమండపే నిహితహేమసింహాసనం సఖీజనసమావృతం సమధితిష్ఠ కాత్యాయని .. 39..
పదచ్ఛేదము: లసత్, కనకకుట్టిమ, స్ఫురత్, అమంద, ముక్తావలీ, సముల్లసిత, కాంతిభిః, కలిత, శక్రచాపవ్రజే, మహాభరణమండపే, నిహిత, హేమసింహాసనమ్, సఖీజనసమావృతమ్, సమధితిష్ఠ, కాత్యాయని.
అన్వయము: కాత్యాయని, లసత్కనకకుట్టిమస్ఫురదమందముక్తావలీసముల్లసితకాంతిభిః కలితశక్రచాపవ్రజే మహాభరణమండపే, నిహితహేమసింహాసనం సఖీజనసమావృతం సమధితిష్ఠ.
ప్రతి పదార్థము: కాత్యాయని = ఓ కాత్యాయనీ, లసత్ = ప్రకాశవంతమైన, కనకకుట్టిమ = బంగారు నేలపై, స్ఫురత్ = వెలుగొందుతున్న, అమంద = అపారమైన, ముక్తావలీ = ముత్యాల సమూహాల, సముల్లసితకాంతిభిః = ప్రకాశవంతమైన కాంతులతో, కలిత = కూడిన, శక్రచాపవ్రజే = ఇంద్రధనుస్సుల సమూహాన్ని పోలిన, మహాభరణమండపే = గొప్ప ఆభరణ మండపంలో, నిహిత = ఉంచబడిన, హేమసింహాసనం = బంగారు సింహాసనంపై, సఖీజనసమావృతమ్ = సఖీజనంతో కూడి, సమధితిష్ఠ = అధిష్టించు.
తాత్పర్యము: ప్రకాశవంతమైన బంగారు నేలపై వెలుగొందుతున్న అపారమైన ముత్యాల సమూహాల కాంతులతో, ఇంద్రధనుస్సుల సమూహాన్ని పోలిన మహాభరణ మండపంలో ఉంచబడిన బంగారు సింహాసనంపై, సఖీజనంతో కూడి, కాత్యాయనీ, అధిష్టించు.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం భూషణ మండపంలోని సింహాసనాన్ని, దాని చుట్టూ ఉన్న వాతావరణాన్ని వివరిస్తుంది. బంగారు నేల, ముత్యాల కాంతి, ఇంద్రధనుస్సులు - ఇవన్నీ మండపం యొక్క వైభవాన్ని సూచిస్తాయి. దేవి సింహాసనంపై కూర్చుని అలంకరణకు సిద్ధమవుతుంది. ఈ వర్ణన దేవి యొక్క దివ్యత్వాన్ని, రాజసౌందర్యాన్ని నొక్కి చెబుతుంది.
40వ శ్లోకం
శ్లోకం: స్నిగ్ధం కంకతికాముఖేన శనకైః సంశోధ్య కేశోత్కరం సీమంతం విరచయ్య చారు విమలం సిందూరరేఖాన్వితం . ముక్తాభిర్గ్రథితాలకాం మణిచితైః సౌవర్ణసూత్రైః స్ఫుటం ప్రాంతే మౌక్తికగుచ్ఛకోపలతికాం గ్రథ్నామి వేణీమిమాం .. 40..
పదచ్ఛేదము: స్నిగ్ధమ్, కంకతికాముఖేన, శనకైః, సంశోధ్య, కేశోత్కరమ్, సీమంతమ్, విరచయ్య, చారు, విమలమ్, సిందూరరేఖాన్వితమ్, ముక్తాభిః, గ్రథితాలకామ్, మణిచితైః, సౌవర్ణసూత్రైః, స్ఫుటమ్, ప్రాంతే, మౌక్తికగుచ్ఛకోపలతికామ్, గ్రథ్నామి, వేణీమ్, ఇమామ్.
అన్వయము: స్నిగ్ధం కంకతికాముఖేన శనకైః కేశోత్కరం సంశోధ్య, చారు విమలం సిందూరరేఖాన్వితం సీమంతం విరచయ్య, ముక్తాభిర్గ్రథితాలకాం, మణిచితైః సౌవర్ణసూత్రైః స్ఫుటం, ప్రాంతే మౌక్తికగుచ్ఛకోపలతికాం ఇమాం వేణీం గ్రథ్నామి.
ప్రతి పదార్థము: స్నిగ్ధం = మృదువైన, కంకతికాముఖేన = దువ్వెనతో, శనకైః = నెమ్మదిగా, కేశోత్కరం = జుట్టును, సంశోధ్య = సరిచేసి, చారు = అందమైన, విమలం = స్వచ్ఛమైన, సిందూరరేఖాన్వితం = సింధూర రేఖతో కూడిన, సీమంతం = పాపిడిని, విరచయ్య = తీసి, ముక్తాభిః = ముత్యాలతో, గ్రథితాలకాం = అల్లిన జుట్టును, మణిచితైః = మణులతో కూడిన, సౌవర్ణసూత్రైః = బంగారు దారాలతో, స్ఫుటం = స్పష్టంగా, ప్రాంతే = చివరన, మౌక్తికగుచ్ఛకోపలతికాం = ముత్యాల గుత్తులతో అల్లబడిన, ఇమాం = ఈ, వేణీం = జడను, గ్రథ్నామి = నేను అల్లుతున్నాను.
తాత్పర్యము: దువ్వెనతో నెమ్మదిగా జుట్టును సరిచేసి, అందమైన, స్వచ్ఛమైన, సింధూర రేఖతో కూడిన పాపిడి తీసి, ముత్యాలతో అల్లిన జుట్టును, మణులతో కూడిన బంగారు దారాలతో స్పష్టంగా, చివరన ముత్యాల గుత్తులతో అల్లబడిన ఈ జడను నేను అల్లుతున్నాను.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం దేవి కేశాలంకరణను వివరిస్తుంది. జుట్టు సరిచేయడం, పాపిడి తీయడం, సింధూరం పెట్టుకోవడం, ముత్యాలతో జడ అల్లడం - ఇవన్నీ దేవికి చేసే శృంగార సేవలు. ఈ సేవలు ఆమె సౌందర్యాన్ని మరింత పెంచుతాయి. భక్తుడు మానసికంగా ఈ సేవలను అత్యంత ప్రేమతో, నిష్ఠతో నిర్వహిస్తాడు.
41వ శ్లోకం
శ్లోకం: విలంబివేణీభుజగోత్తమాంగ- స్ఫురన్మణిభ్రాంతిముపానయంతం . స్వరోచిషోల్లాసితకేశపాశం మహేశి చూడామణిమర్పయామి .. 41..
పదచ్ఛేదము: విలంబి, వేణీ, భుజగోత్తమాంగ, స్ఫురత్, మణి, భ్రాంతిమ్, ఉపానయంతమ్, స్వరోచిషా, ఉల్లాసిత, కేశపాశమ్, మహేశి, చూడామణిమ్, అర్పయామి.
అన్వయము: మహేశి, విలంబివేణీభుజగోత్తమాంగస్ఫురన్మణిభ్రాంతిముపానయంతం, స్వరోచిషోల్లాసితకేశపాశం చూడామణిమర్పయామి.
ప్రతి పదార్థము: మహేశి = ఓ మహేశ్వరీ, విలంబి = వేలాడుతున్న, వేణీ = జడ, భుజగోత్తమాంగ = పాము పడగ వలె, స్ఫురత్ = ప్రకాశిస్తూ, మణి = మణుల, భ్రాంతిమ్ = భ్రమను, ఉపానయంతం = కలిగిస్తున్న, స్వరోచిషా = తన స్వంత కాంతితో, ఉల్లాసిత = ప్రకాశింపజేస్తున్న, కేశపాశమ్ = కేశ సమూహాన్ని, చూడామణిమ్ = చూడామణిని (తలలో పెట్టుకునే ఆభరణం), అర్పయామి = సమర్పిస్తున్నాను.
తాత్పర్యము: వేలాడుతున్న జడ పాము పడగ వలె ప్రకాశిస్తూ, మణుల భ్రమను కలిగిస్తున్న, తన స్వంత కాంతితో కేశ సమూహాన్ని ప్రకాశింపజేస్తున్న, ఓ మహేశ్వరీ, చూడామణిని (తలలో పెట్టుకునే ఆభరణం) సమర్పిస్తున్నాను.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం చూడామణి సమర్పణను వివరిస్తుంది. ఈ చూడామణి దేవి కేశ సౌందర్యాన్ని మరింత పెంచుతుంది, అది పాము పడగ వలె మణులతో ప్రకాశిస్తూ, ఆమె దివ్యత్వాన్ని సూచిస్తుంది. దేవి కేశాలకు చూడామణి అలంకరించడం వల్ల కలిగే అద్భుతమైన కాంతిని, సౌందర్యాన్ని ఈ శ్లోకం చక్కగా వివరిస్తుంది.
42వ శ్లోకం
శ్లోకం: త్వామాశ్రయద్భిః కబరీతమిస్రై- ర్బందీకృతం ద్రాగివ భానుబింబం . మృడాని చూడామణిమాదధానం వందామహే తావతముత్తమాంగం .. 42..
పదచ్ఛేదము: త్వామ్, ఆశ్రయద్భిః, కబరీ, తమిస్రైః, బందీకృతమ్, ద్రాక్, ఇవ, భానుబింబమ్, మృడాని, చూడామణిమ్, ఆదధానమ్, వందామహే, తావత్, ఉత్తమాంగమ్.
అన్వయము: మృడాని, త్వామాశ్రయద్భిః కబరీతమిస్రైః ద్రాక్ భానుబింబమివ బందీకృతమ్, చూడామణిమాదధానం తావత్ ఉత్తమాంగం వందామహే.
ప్రతి పదార్థము: మృడాని = ఓ మృడానీ (శివుని భార్య), త్వామ్ = నిన్ను, ఆశ్రయద్భిః = ఆశ్రయించిన, కబరీ = కేశాల, తమిస్రైః = చీకటిలో, ద్రాక్ = త్వరగా, భానుబింబం = సూర్యబింబం, ఇవ = వలె, బందీకృతం = బందీ అయినట్లుగా ఉంది, చూడామణిమ్ = చూడామణిని, ఆదధానం = ధరించిన, తావత్ = అటువంటి, ఉత్తమాంగం = ఉత్తమాంగాన్ని (తల భాగాన్ని), వందామహే = వందనం చేస్తున్నాము.
తాత్పర్యము: ఓ మృడానీ (శివుని భార్య)! నీ కేశాల చీకటిలో సూర్యబింబం త్వరగా బందీ అయినట్లుగా ఉంది. అటువంటి చూడామణిని ధరించిన నీ ఉత్తమాంగాన్ని (తల భాగాన్ని) వందనం చేస్తున్నాము.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం దేవి కేశాల నల్లదనాన్ని, దట్టదనాన్ని అతిశయోక్తిగా వర్ణిస్తుంది. ఆమె కేశాలు ఎంత నల్లగా ఉన్నాయంటే, సూర్యబింబం కూడా వాటిలో చిక్కుకున్నట్లు భావిస్తుంది. చూడామణి ధరించిన ఆమె శిరస్సు అత్యంత సుందరంగా ప్రకాశిస్తుంది. ఇది దేవి యొక్క అపూర్వ సౌందర్యాన్ని వ్యక్తీకరిస్తుంది.
43వ శ్లోకం
శ్లోకం: స్వమధ్యనద్ధహాటకస్ఫురన్మణిప్రభాకులం విలంబిమౌక్తికచ్ఛటావిరాజితం సమంతతః . నిబద్ధలక్షచక్షుషా భవేన భూరి భావితం సమర్పయామి భాస్వరం భవాని ఫాలభూషణం .. 43..
పదచ్ఛేదము: స్వమధ్యనద్ధ, హాటక, స్ఫురత్, మణి, ప్రభా, ఆకులమ్, విలంబి, మౌక్తికచ్ఛటా, విరాజితమ్, సమంతతః, నిబద్ధలక్షచక్షుషా, భవేన, భూరి, భావితమ్, సమర్పయామి, భాస్వరమ్, భవాని, ఫాలభూషణమ్.
అన్వయము: భవాని, స్వమధ్యనద్ధహాటకస్ఫురన్మణిప్రభాకులం, సమంతతో విలంబిమౌక్తికచ్ఛటావిరాజితం, నిబద్ధలక్షచక్షుషా భవేన భూరి భావితం, భాస్వరం ఫాలభూషణం సమర్పయామి.
ప్రతి పదార్థము: భవాని = ఓ భవాని, స్వమధ్యనద్ధ = దాని మధ్యలో కట్టబడిన, హాటక = బంగారంతో, స్ఫురత్ = ప్రకాశించే, మణి = మణుల, ప్రభాకులం = కాంతితో నిండిన, విలంబి = వేలాడుతున్న, మౌక్తికచ్ఛటా = ముత్యాల సమూహాలతో, విరాజితం = వెలుగొందే, సమంతతః = అన్ని వైపుల నుండి, నిబద్ధలక్షచక్షుషా = లక్ష్యం వదిలి అనేకసార్లు చూసిన, భవేన = శివునిచే, భూరి = అనేకసార్లు, భావితం = ధ్యానించబడిన, భాస్వరం = ప్రకాశవంతమైన, ఫాలభూషణం = ఫాలభూషణం (నొసటి ఆభరణం), సమర్పయామి = నీకు సమర్పిస్తున్నాను.
తాత్పర్యము: భవాని, దాని మధ్యలో కట్టబడిన బంగారంతో ప్రకాశించే మణుల కాంతితో నిండిన, అన్ని వైపుల నుండి వేలాడుతున్న ముత్యాల సమూహాలతో వెలుగొందే, శివుడు లక్ష్యం వదిలి అనేకసార్లు ధ్యానించిన ప్రకాశవంతమైన ఫాలభూషణం (నొసటి ఆభరణం) నీకు సమర్పిస్తున్నాను.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం ఫాలభూషణం (పాపిడిబిళ్ళ) యొక్క వర్ణన. ఇది బంగారు, మణులు, ముత్యాలతో అలంకరించబడి, అత్యంత ప్రకాశవంతంగా ఉంటుంది. శివుడు కూడా దీనిని చూసి ధ్యానం వదిలేస్తాడని చెప్పడం, దాని సౌందర్యాన్ని, దివ్యత్వాన్ని తెలియజేస్తుంది. ఇది దేవి యొక్క అద్భుతమైన ఆకర్షణ శక్తికి నిదర్శనం.
44వ శ్లోకం
శ్లోకం: మీనాంభోరుహఖంజరీటసుషమావిస్తారవిస్మారకే కుర్వాణే కిల కామవైరిమనసః కందర్పబాణప్రభాం . మాధ్వీపానమదారుణేఽతిచపలే దీర్ఘే దృగంభోరుహే దేవి స్వర్ణశలాకయోర్జితమిదం దివ్యాంజనం దీయతాం .. 44..
పదచ్ఛేదము: మీన, అంభోరుహ, ఖంజరీట, సుషమా, విస్తార, విస్మారకే, కుర్వాణే, కిల, కామవైరి, మనసః, కందర్పబాణప్రభామ్, మాధ్వీపాన, మద, అరుణే, అతిచపలే, దీర్ఘే, దృక్, అంభోరుహే, దేవి, స్వర్ణశలాకయోః, ఊర్జితమ్, ఇదమ్, దివ్య, అంజనమ్, దీయతామ్.
అన్వయము: దేవి, మీనాంభోరుహఖంజరీటసుషమావిస్తారవిస్మారకే, కిల కామవైరిమనసః కందర్పబాణప్రభాం కుర్వాణే, మాధ్వీపానమదారుణే అతిచపలే దీర్ఘే దృగంభోరుహే, స్వర్ణశలాకయోః ఊర్జితమిదం దివ్యాంజనం దీయతామ్.
ప్రతి పదార్థము: దేవి = ఓ దేవీ, మీనాంభోరుహఖంజరీట = చేపలు, పద్మాలు, ఖంజరీటం (ఒక పక్షి) వంటి వాటి, సుషమావిస్తార = సౌందర్య విస్తారాన్ని, విస్మారకే = మర్చిపోయేలా చేసే, కిల = నిజంగా, కామవైరి = శివుని (మన్మథుని శత్రువు యొక్క), మనసః = మనస్సులో, కందర్పబాణప్రభాం = మన్మథుని బాణ ప్రభావం, కుర్వాణే = కలిగించే, మాధ్వీపానమదారుణే = తేనె పానం వలన ఎర్రబడిన, అతిచపలే = అతి చంచలమైన, దీర్ఘే = దీర్ఘమైన, దృగంభోరుహే = కళ్ళ పద్మాలలో, స్వర్ణశలాకయోః = బంగారు శలాకలతో (పుల్లలతో), ఊర్జితమిదం = ఈ గొప్ప, దివ్యాంజనం = దివ్యమైన కాటుకను, దీయతామ్ = ధరించు.
తాత్పర్యము: మీనము, పద్మము, ఖంజరీటం (ఒక పక్షి) వంటి వాటి సౌందర్యాన్ని మర్చిపోయేలా చేసే, శివుని మనస్సులో కూడా మన్మథుని బాణ ప్రభావం కలిగించే, తేనె పానం వలన ఎర్రబడిన, అతి చంచలమైన, దీర్ఘమైన కళ్ళ పద్మాలలో, దేవీ, ఈ దివ్యమైన కాటుకను బంగారు శలాకలతో (పుల్లలతో) ధరించు.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం దేవి నేత్ర సౌందర్యాన్ని, ఆమె కళ్ళకు కాటుక పెట్టే ఉపచారం గురించి వివరిస్తుంది. ఆమె కళ్ళు చేపలు, పద్మాలు, ఖంజరీటం వంటి వాటి సౌందర్యాన్ని మరిపించి, శివుని మనస్సులో కూడా మన్మథ బాణం వంటి ప్రభావాన్ని కలిగిస్తాయి. ఇది దేవి యొక్క అద్భుత సౌందర్యాన్ని, ఆమె ఆకర్షణ శక్తిని తెలియజేస్తుంది. కాటుక వల్ల కళ్ళకు మరింత ఆకర్షణీయమైన రూపు వస్తుంది.
45వ శ్లోకం
శ్లోకం: మధ్యస్థారుణరత్నకాంతిరుచిరాం ముక్తాముగోద్భాసితాం దైవాద్భార్గవజీవమధ్యగరవేర్లక్ష్మీమధః కుర్వతీం . ఉత్సిక్తాధరబింబకాంతివిసరైర్భౌమీభవన్మౌక్తికాం మద్దత్తమురరీకురుష్వ గిరిజే నాసావిభూషామిమాం .. 45..
పదచ్ఛేదము: మధ్యస్థ, అరుణ, రత్న, కాంతి, రుచిరామ్, ముక్తా, ముగ, ఉద్భాసితామ్, దైవాత్, భార్గవ, జీవ, మధ్యగ, రవేః, లక్ష్మీమ్, అధః, కుర్వతీమ్, ఉత్సిక్త, అధర, బింబ, కాంతి, విసరైః, భౌమీభవన్, మౌక్తికామ్, మద్దత్తమ్, ఉరరీకురుష్వ, గిరిజే, నాసావిభూషామ్, ఇమామ్.
అన్వయము: గిరిజే, మధ్యస్థారుణరత్నకాంతిరుచిరాం, ముక్తాముగోద్భాసితాం, దైవాద్భార్గవజీవమధ్యగరవేర్లక్ష్మీమధః కుర్వతీం, ఉత్సిక్తాధరబింబకాంతివిసరైర్భౌమీభవన్మౌక్తికాం, మద్దత్తమిమాం నాసావిభూషామురరీకురుష్వ.
ప్రతి పదార్థము: గిరిజే = పార్వతీ, మధ్యస్థ = మధ్యలో ఉన్న, అరుణ = ఎర్రని, రత్న = రత్నాల, కాంతి = కాంతితో, రుచిరాం = ప్రకాశించే, ముక్తాముగ = ముత్యాలతో, ఉద్భాసితాం = వెలుగొందే, దైవాత్ = అదృష్టవశాత్తు, భార్గవ = శుక్ర (గ్రహం), జీవ = బృహస్పతి (గ్రహం), మధ్యగ = మధ్యలో ఉన్న, రవేః = సూర్యుని వలన కలిగే, లక్ష్మీమ్ = లక్ష్మిని కూడా, అధః = తక్కువ, కుర్వతీం = చేసే, ఉత్సిక్త = ఉబికిన, అధరబింబ = పెదవుల బింబం యొక్క, కాంతివిసరైః = కాంతి విస్తరణల వల్ల, భౌమీభవన్ = భూమిపై రాలిన, మౌక్తికాం = ముత్యాలుగా కనిపించే, మద్దత్తం = నేను ఇచ్చిన, ఇమాం = ఈ, నాసావిభూషాం = నాసాభరణాన్ని (ముక్కు పుడక), ఉరరీకురుష్వ = స్వీకరించు.
తాత్పర్యము: పార్వతీ, మధ్యలో ఎర్రని రత్నాల కాంతితో ప్రకాశించే, ముత్యాలతో వెలుగొందే, అదృష్టవశాత్తు శుక్ర, బృహస్పతి గ్రహాల మధ్య సూర్యుడు ఉన్నప్పుడు కలిగే లక్ష్మిని కూడా తక్కువ చేసే, ఉబికిన పెదవుల బింబం యొక్క కాంతి విస్తరణల వల్ల భూమిపై రాలిన ముత్యాలుగా కనిపించే, నేను ఇచ్చిన ఈ నాసాభరణాన్ని (ముక్కు పుడక) స్వీకరించు.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం దేవి ముక్కు పుడక యొక్క సౌందర్యాన్ని, ప్రాముఖ్యతను వివరిస్తుంది. ఇది ఎర్రని రత్నాలు, ముత్యాలతో అలంకరించబడి, అత్యంత ప్రకాశవంతంగా ఉంటుంది. శుక్ర, బృహస్పతి, సూర్యుని కలయిక లక్ష్మిని ఇస్తుందని నమ్ముతారు. ఆ లక్ష్మి కూడా దీని ముందు తక్కువ అని చెప్పడం, ఈ ఆభరణం యొక్క అత్యంత దివ్యత్వాన్ని, సంపదను సూచిస్తుంది. దేవి పెదవుల కాంతికి ముత్యాలు కూడా మరుగుజ్జులవుతాయని చెప్పడం ఆమె అద్భుత సౌందర్యానికి పరాకాష్ఠ.
46వ శ్లోకం
శ్లోకం: ఉడుకృతపరివేషస్పర్ధయా శీతభానో- రివ విరచితదేహద్వంద్వమాదిత్యబింబం . అరుణమణిసముద్యత్ప్రాంతవిభ్రాజిముక్తం శరవసి పరినిధేహి స్వర్ణతాటంకయుగ్మం .. 46..
పదచ్ఛేదము: ఉడుకృత, పరివేష, స్పర్ధయా, శీతభానోః, ఇవ, విరచిత, దేహ, ద్వంద్వమ్, ఆదిత్యబింబమ్, అరుణమణి, సముద్యత్, ప్రాంత, విభ్రాజి, ముక్తమ్, శరవసి, పరినిధేహి, స్వర్ణతాటంకయుగ్మమ్.
అన్వయము: శీతభానోరుడుకృతపరివేషస్పర్ధయా, ఇవ విరచితదేహద్వంద్వమాదిత్యబింబం, అరుణమణిసముద్యత్ప్రాంతవిభ్రాజిముక్తం స్వర్ణతాటంకయుగ్మం శరవసి పరినిధేహి.
ప్రతి పదార్థము: శీతభానోః = చంద్రుని, ఉడుకృతపరివేష = చుట్టూ ఏర్పడే పరివేషంతో, స్పర్ధయా = పోటీపడే విధంగా, ఇవ = వలె, విరచిత = నిర్మించబడిన, దేహద్వంద్వమ్ = రెండు శరీరాలుగా విడిపోయిన, ఆదిత్యబింబం = సూర్యబింబంలాంటి, అరుణమణి = ఎర్రని మణులతో, సముద్యత్ = ప్రకాశించే, ప్రాంత = అంచుల వద్ద, విభ్రాజి = ప్రకాశించే, ముక్తం = ముత్యాలతో కూడిన, స్వర్ణతాటంకయుగ్మం = బంగారు తాటంకయుగ్మాన్ని (చెవి రింగులు), శరవసి = చెవులకు, పరినిధేహి = ధరించు.
తాత్పర్యము: చంద్రుని చుట్టూ ఏర్పడే పరివేషంతో పోటీపడే విధంగా, సూర్యబింబం రెండు శరీరాలుగా విడిపోయి ఉన్నట్లుగా, ఎర్రని మణులతో ప్రకాశించే, ముత్యాలతో వెలుగొందే ఈ బంగారు తాటంకయుగ్మాన్ని (చెవి రింగులు) చెవులకు ధరించు.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం చెవి రింగుల (తాటంకాలు) సౌందర్యాన్ని వర్ణిస్తుంది. అవి చంద్రుని చుట్టూ ఉన్న పరివేషంలాగా, సూర్యబింబం రెండుగా చీలిపోయినట్లుగా ప్రకాశిస్తూ, ఎర్రని మణులతో, ముత్యాలతో అలంకరించబడి ఉంటాయి. ఇది దేవి యొక్క ఆభరణాల దివ్యత్వాన్ని తెలియజేస్తుంది. ఈ ఉపమానాలు దేవి ఆభరణాల కాంతి, శోభ అనన్యసామాన్యమని చెబుతున్నాయి.
47వ శ్లోకం
శ్లోకం: మరకతవరపద్మరాగహీరో- త్థితగులికాత్రితయావనద్ధమధ్యం . వితతవిమలమౌక్తికం చ కంఠాభరణమిదం గిరిజే సమర్పయామి .. 47..
పదచ్ఛేదము: మరకత, వర, పద్మరాగ, హీర, ఉత్థిత, గులికాత్రితయ, అవనద్ధ, మధ్యమ్, వితత, విమల, మౌక్తికం, చ, కంఠాభరణమ్, ఇదమ్, గిరిజే, సమర్పయామి.
అన్వయము: గిరిజే, మరకతవరపద్మరాగహీరోత్థితగులికాత్రితయావనద్ధమధ్యం, వితతవిమలమౌక్తికం చ ఇదం కంఠాభరణం సమర్పయామి.
ప్రతి పదార్థము: గిరిజే = పార్వతీ, మరకత = మరకతం (ఆకుపచ్చ రత్నం), వరపద్మరాగ = శ్రేష్ఠమైన పద్మరాగం (ఎరుపు రత్నం), హీర = వజ్రం, ఉత్థిత = వాటితో తయారైన, గులికాత్రితయ = మూడు పూసలతో, అవనద్ధమధ్యం = మధ్యలో కట్టబడిన, వితత = విస్తృతమైన, విమల = స్వచ్ఛమైన, మౌక్తికం = ముత్యాలతో, చ = కూడిన, ఇదం = ఈ, కంఠాభరణం = కంఠాభరణాన్ని (నెక్లెస్), సమర్పయామి = సమర్పిస్తున్నాను.
తాత్పర్యము: పార్వతీ, మరకతం, పద్మరాగం, వజ్రం వంటి గుళికలతో (పూసలతో) మధ్యలో కట్టబడిన, విస్తృతమైన స్వచ్ఛమైన ముత్యాలతో కూడిన ఈ కంఠాభరణాన్ని (నెక్లెస్) సమర్పిస్తున్నాను.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం కంఠాభరణం యొక్క రత్న కలాపాన్ని వివరిస్తుంది. మరకతం (ఆకుపచ్చ), పద్మరాగం (ఎరుపు), వజ్రం (తెలుపు) వంటి విలువైన రత్నాలతో, ముత్యాలతో కూడిన ఈ నెక్లెస్ దేవి సౌందర్యాన్ని, సంపదను పెంచుతుంది. ఇది దేవికి అర్పించే అత్యంత విలువైన ఆభరణాలలో ఒకటిగా చెప్పబడింది.
48వ శ్లోకం
శ్లోకం: నానాదేశసముత్త్థితైర్మణిగణప్రోద్యత్ప్రభామండల- వ్యాప్తైరాభరణైర్విరాజితగలాం ముక్తాచ్ఛటాలంకృతాం . మధ్యస్థారుణరత్నకాంతిరుచిరాం ప్రాంతస్థముక్తాఫల- వ్రాతామంబ చతుష్కికాం పరశివే వక్షఃస్థలే స్థాపయ .. 48..
పదచ్ఛేదము: నానాదేశసముత్త్థితైః, మణిగణప్రోద్యత్ప్రభామండలవ్యాప్తైః, ఆభరణైః, విరాజితగలామ్, ముక్తాచ్ఛటాలంకృతామ్, మధ్యస్థ, అరుణ, రత్న, కాంతి, రుచిరామ్, ప్రాంతస్థ, ముక్తాఫల, వ్రాతామ్, అంబ, చతుష్కికామ్, పరశివే, వక్షఃస్థలే, స్థాపయ.
అన్వయము: అంబ, పరశివే, నానాదేశసముత్త్థితైర్మణిగణప్రోద్యత్ప్రభామండలవ్యాప్తైరాభరణైర్విరాజితగలాం, ముక్తాచ్ఛటాలంకృతాం, మధ్యస్థారుణరత్నకాంతిరుచిరాం, ప్రాంతస్థముక్తాఫలవ్రాతాం చతుష్కికాం వక్షఃస్థలే స్థాపయ.
ప్రతి పదార్థము: అంబ = అమ్మా, పరశివే = ఓ పరశివే, నానాదేశసముత్త్థితైః = వివిధ దేశాల నుండి వచ్చిన, మణిగణప్రోద్యత్ = మణి సమూహాల, ప్రభామండలవ్యాప్తైః = కాంతి మండలాలతో వ్యాపించిన, ఆభరణైః = ఆభరణాలతో, విరాజితగలాం = ప్రకాశించే మెడ కలిగిన, ముక్తాచ్ఛటాలంకృతాం = ముత్యాల సమూహాలతో అలంకరించబడిన, మధ్యస్థ = మధ్యలో ఉన్న, అరుణ = ఎర్రని, రత్న = రత్నాల, కాంతి = కాంతితో, రుచిరాం = సుందరంగా ఉన్న, ప్రాంతస్థ = అంచుల వద్ద ఉన్న, ముక్తాఫల = ముత్యాల, వ్రాతాం = సమూహాలతో కూడిన, చతుష్కికాం = చతుష్కికను (నెక్లెస్ వంటిది), వక్షఃస్థలే = వక్షఃస్థలంపై, స్థాపయ = ధరించు.
తాత్పర్యము: అమ్మా, పరశివే, వివిధ దేశాల నుండి వచ్చిన మణి సమూహాల కాంతి మండలాలతో వ్యాపించిన ఆభరణాలతో ప్రకాశించే మెడ కలిగిన, ముత్యాల సమూహాలతో అలంకరించబడిన, మధ్యలో ఎర్రని రత్నాల కాంతితో సుందరంగా ఉన్న, అంచుల వద్ద ముత్యాలతో కూడిన చతుష్కికను (నెక్లెస్ వంటిది) వక్షఃస్థలంపై ధరించు.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం దేవికి సమర్పించే ఛాతీపై ధరించే ఆభరణం (చతుష్కిక) గురించి వివరిస్తుంది. ఇది వివిధ దేశాల నుండి సేకరించబడిన మణులు, ముత్యాలతో అలంకరించబడి, మధ్యలో ఎర్రని రత్నంతో ప్రకాశిస్తుంది. ఇది దేవి యొక్క విశ్వవ్యాప్త వైభవాన్ని, ఆమె అలంకరణలోని సంపదను సూచిస్తుంది. భక్తుడు దేవికి అత్యంత విలువైన ఆభరణాలను సమర్పించడం ద్వారా తన అపారమైన భక్తిని తెలియజేస్తాడు.
49వ శ్లోకం
శ్లోకం: అన్యోన్యం ప్లావయంతీ సతతపరిచలత్కాంతికల్లోలజాలైః కుర్వాణా మజ్జదంతఃకరణవిమలతాం శోభితేవ త్రివేణీ . ముక్తాభిః పద్మరాగైర్మరకతమణిభిర్నిర్మితా దీప్యమానై- ర్నిత్యం హారత్రయీ తే పరశివరసికే చేతసి ద్యోతతాం నః .. 49..
పదచ్ఛేదము: అన్యోన్యమ్, ప్లావయంతీ, సతత, పరిచలత్, కాంతి, కల్లోల, జాలైః, కుర్వాణా, మజ్జత్, అంతఃకరణ, విమలతామ్, శోభితా, ఇవ, త్రివేణీ, ముక్తాభిః, పద్మరాగైః, మరకతమణిభిః, నిర్మితా, దీప్యమానైః, నిత్యమ్, హారత్రయీ, తే, పరశివరసికే, చేతసి, ద్యోతతామ్, నః.
అన్వయము: పరశివరసికే, సతతపరిచలత్కాంతికల్లోలజాలైః అన్యోన్యం ప్లావయంతీ, మజ్జదంతఃకరణవిమలతాం కుర్వాణా, త్రివేణీవ శోభితా, దీప్యమానైర్ముక్తాభిః పద్మరాగైర్మరకతమణిభిర్నిర్మితా తే హారత్రయీ నః చేతసి నిత్యం ద్యోతతామ్.
ప్రతి పదార్థము: పరశివరసికే = పరశివునియందు ఆసక్తి గలదానా, సతత = నిరంతర, పరిచలత్ = ప్రకాశించే, కాంతి = కాంతి, కల్లోల = తరంగాల, జాలైః = సమూహాలతో, అన్యోన్యం = ఒకదానికొకటి, ప్లావయంతీ = ప్రకాశింపజేస్తూ, మజ్జత్ = మునిగిన, అంతఃకరణ = మనస్సులను, విమలతాం = స్వచ్ఛంగా, కుర్వాణా = చేస్తూ, త్రివేణీ = త్రివేణి సంగమం, ఇవ = వలె, శోభితా = శోభిల్లుతూ, దీప్యమానైః = ప్రకాశవంతమైన, ముక్తాభిః = ముత్యాలతో, పద్మరాగైః = పద్మరాగాలతో, మరకతమణిభిః = మరకత మణులతో, నిర్మితా = నిర్మించబడిన, తే = నీ, హారత్రయీ = హారత్రయం (మూడు హారాలు), నః = మా, చేతసి = మనస్సులలో, నిత్యం = నిరంతరం, ద్యోతతామ్ = వెలుగొందుగాక.
తాత్పర్యము: పరశివరసికే, ఒకదానికొకటి కాంతి తరంగాలతో నిరంతరం ప్రకాశిస్తూ, మునిగిన మనస్సులను స్వచ్ఛంగా చేస్తూ, త్రివేణి సంగమం వలె శోభిల్లుతూ, ముత్యాలతో, పద్మరాగాలతో, మరకత మణులతో నిర్మించబడిన ప్రకాశవంతమైన నీ హారత్రయం (మూడు హారాలు) మా మనస్సులలో నిరంతరం వెలుగొందుగాక.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం దేవి ధరించిన మూడు హారాలను వివరిస్తుంది. ఈ హారాలు ముత్యాలు, పద్మరాగాలు, మరకతాలతో చేయబడి, త్రివేణి సంగమం (గంగా, యమునా, సరస్వతి నదుల కలయిక) వలె పవిత్రంగా, అందంగా ఉంటాయి. అవి మనస్సును శుద్ధి చేస్తాయని చెప్పడం వాటి ఆధ్యాత్మిక ప్రాముఖ్యతను తెలియజేస్తుంది. ఈ హారాలు కేవలం అలంకరణ వస్తువులు కాకుండా, ఆధ్యాత్మిక శక్తికి ప్రతీకలని శ్లోకకర్త భావన.
50వ శ్లోకం
శ్లోకం: కరసరసిజనాలే విస్ఫురత్కాంతిజాలే విలసదమలశోభే చంచదీశాక్షిలోభే . వివిధమణిమయూఖోద్భాసితం దేవి దుర్గే కనకకటకయుగ్మం బాహుయుగ్మే నిధేహి .. 50..
పదచ్ఛేదము: కర, సరసిజ, నాలే, విస్ఫురత్, కాంతి, జాలే, విలసత్, అమల, శోభే, చంచత్, ఈశాక్షి, లోభే, వివిధ, మణి, మయూఖ, ఉద్భాసితమ్, దేవి, దుర్గే, కనక, కటక, యుగ్మమ్, బాహు, యుగ్మే, నిధేహి.
అన్వయము: దేవి దుర్గే, సరసిజనాలే విస్ఫురత్కాంతిజాలే, విలసదమలశోభే, చంచదీశాక్షిలోభే, వివిధమణిమయూఖోద్భాసితం కనకకటకయుగ్మం కరబాహుయుగ్మే నిధేహి.
ప్రతి పదార్థము: దేవి దుర్గే = ఓ దేవీ దుర్గా, కరసరసిజనాలే = తామర వంటి చేతులలో, విస్ఫురత్ = ప్రకాశించే, కాంతిజాలే = కాంతి సమూహంతో, విలసత్ = ప్రకాశించే, అమలశోభే = స్వచ్ఛమైన శోభతో, చంచత్ = కదులుతున్న, ఈశాక్షి = శివుని కళ్ళను, లోభే = ఆకర్షించే, వివిధమణిమయూఖ = వివిధ మణుల కాంతితో, ఉద్భాసితం = వెలిగే, కనకకటకయుగ్మం = బంగారు కడియాల జతను, బాహుయుగ్మే = రెండు చేతులకు, నిధేహి = ధరించు.
తాత్పర్యము: తామర వంటి చేతులలో ప్రకాశించే కాంతి సమూహంతో, ప్రకాశించే స్వచ్ఛమైన శోభతో, కదులుతున్న శివుని కళ్ళను ఆకర్షించే, వివిధ మణుల కాంతితో వెలిగే, ఓ దేవీ దుర్గే, బంగారు కడియాల జతను రెండు చేతులకు ధరించు.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం దేవి చేతులకు కడియాలు (బంగారు కంకణాలు) ధరించడం గురించి వివరిస్తుంది. ఈ కంకణాలు మణుల కాంతితో ప్రకాశిస్తూ, శివుని కళ్ళను కూడా ఆకర్షిస్తాయి. ఇది దేవి యొక్క అపార సౌందర్యాన్ని, ఆమె ఆకర్షణ శక్తిని సూచిస్తుంది. భక్తుడు దేవికి అత్యంత అందమైన ఆభరణాలను సమర్పించడం ద్వారా తన భక్తిని వ్యక్తం చేస్తాడు.
51వ శ్లోకం
శ్లోకం: వ్యాలంబమానసితపట్టకగుచ్ఛశోభి స్ఫూర్జన్మణీఘటితహారవిరోచమానం . మాతర్మహేశమహిలే తవ బాహుమూలే కేయూరకద్వయమిదం వినివేశయామి .. 51..
పదచ్ఛేదము: వ్యాలంబమాన, సిత, పట్టక, గుచ్ఛ, శోభి, స్ఫూర్జత్, మణీ, ఘటిత, హార, విరోచమానమ్, మాతః, మహేశమహిలే, తవ, బాహుమూలే, కేయూరకద్వయమ్, ఇదమ్, వినివేశయామి.
అన్వయము: మాతర్మహేశమహిలే, వ్యాలంబమానసితపట్టకగుచ్ఛశోభి, స్ఫూర్జన్మణీఘటితహారవిరోచమానం ఇదం కేయూరకద్వయం తవ బాహుమూలే వినివేశయామి.
ప్రతి పదార్థము: మాతః = ఓ అమ్మా, మహేశమహిలే = మహేశ్వరుని భార్యా, వ్యాలంబమాన = వేలాడుతున్న, సిత = తెల్లని, పట్టక = పట్టు, గుచ్ఛ = గుత్తులతో, శోభి = శోభిల్లుతూ, స్ఫూర్జత్ = ప్రకాశవంతమైన, మణీ = మణులతో, ఘటిత = కూడిన, హార = హారాలతో, విరోచమానం = వెలుగొందే, ఇదం = ఈ, కేయూరకద్వయం = కేయూరకద్వయాన్ని (బాహుబంధనాలు), తవ = నీ, బాహుమూలే = బాహుమూలాలపై (భుజాల పైభాగాన), వినివేశయామి = సమర్పిస్తున్నాను.
తాత్పర్యము: వేలాడుతున్న తెల్లని పట్టు గుత్తులతో శోభిల్లుతూ, ప్రకాశవంతమైన మణులతో కూడిన హారాలతో వెలుగొందే, ఓ అమ్మా, మహేశ్వరుని భార్య, నీ బాహుమూలాలపై (భుజాల పైభాగాన) ఈ కేయూరకద్వయాన్ని (బాహుబంధనాలు) సమర్పిస్తున్నాను.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం కేయూరకద్వయం (బాహుబంధనాలు) సమర్పణను వివరిస్తుంది. ఇవి పట్టు గుత్తులు, మణుల హారాలతో అలంకరించబడి, దేవి బాహువుల సౌందర్యాన్ని పెంచుతాయి. దేవికి అలంకరణలో ప్రతి చిన్న వివరానికి కూడా ప్రాముఖ్యత ఇవ్వబడి, భక్తుడు ఆ ఆభరణాల సౌందర్యాన్ని మానసికంగా అనుభవిస్తూ సమర్పిస్తాడు.
52వ శ్లోకం
శ్లోకం: వితతనిజమయూఖైర్నిర్మితామింద్రనీలై- ర్విజితకమలనాలాలీనమత్తాలిమాలాం . మణిగణఖచితాభ్యాం కంకణాభ్యాముపేతాం కలయ వలయరాజీం హస్తమూలే మహేశి .. 52..
పదచ్ఛేదము: వితత, నిజ, మయూఖైః, నిర్మితామ్, ఇంద్రనీలైః, విజిత, కమల, నాల, ఆలీన, మత్తాలి, మాలామ్, మణిగణ, ఖచితాభ్యామ్, కంకణాభ్యామ్, ఉపేతామ్, కలయ, వలయరాజీమ్, హస్తమూలే, మహేశి.
అన్వయము: మహేశి, వితతనిజమయూఖైరింద్రనీలైర్నిర్మితాం, విజితకమలనాలాలీనమత్తాలిమాలాం, మణిగణఖచితాభ్యాం కంకణాభ్యాముపేతాం వలయరాజీం హస్తమూలే కలయ.
ప్రతి పదార్థము: మహేశి = ఓ మహేశ్వరీ, వితత = తన విస్తృత, నిజమయూఖైః = కిరణాలతో, ఇంద్రనీలైః = ఇంద్రనీలాలతో, నిర్మితాం = నిర్మించబడిన, విజిత = జయించిన, కమలనాలాలీన = తామర కాడలపై వాలిన, మత్తాలిమాలాం = మత్త తుమ్మెదల సమూహాన్ని, మణిగణఖచితాభ్యాం = మణిగణాలతో పొదగబడిన, కంకణాభ్యాం = కంకణాలతో, ఉపేతాం = కూడిన, వలయరాజీం = ఈ వలయరాజిని (చేతి గాజులు), హస్తమూలే = చేతి మూలంలో, కలయ = ధరించు.
తాత్పర్యము: ఓ మహేశ్వరీ, తన విస్తృత కిరణాలతో ఇంద్రనీలాలతో నిర్మించబడిన, తామర కాడలపై వాలిన మత్త తుమ్మెదల సమూహాన్ని జయించిన, మణిగణాలతో పొదగబడిన కంకణాలతో కూడిన ఈ వలయరాజిని (చేతి గాజులు) చేతి మూలంలో ధరించు.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం దేవి ధరించే గాజుల (వలయాలు) సౌందర్యాన్ని వివరిస్తుంది. ఇవి ఇంద్రనీలాలతో, మణిగణాలతో అలంకరించబడి, తుమ్మెదల సమూహాన్ని కూడా జయించేంత అందంగా ఉంటాయి. ఈ పోలిక దేవి చేతుల సౌందర్యాన్ని, ఆమె ఆభరణాల దివ్యమైన శోభను స్పష్టం చేస్తుంది.
53వ శ్లోకం
శ్లోకం: నీలపట్టమృదుగుచ్ఛశోభితా- బద్ధనైకమణిజాలమంజులాం . అర్పయామి వలయాత్పురఃసరే విస్ఫురత్కనకతైతృపాలికాం .. 53..
పదచ్ఛేదము: నీల, పట్ట, మృదు, గుచ్ఛ, శోభితా, బద్ధ, నైక, మణి, జాల, మంజులామ్, అర్పయామి, వలయాత్, పురఃసరే, విస్ఫురత్, కనక, తైతృపాలికామ్.
అన్వయము: నీలపట్టమృదుగుచ్ఛశోభితాబద్ధనైకమణిజాలమంజులాం, వలయాత్పురఃసరే విస్ఫురత్కనకతైతృపాలికాం అర్పయామి.
ప్రతి పదార్థము: నీలపట్ట = నీల రంగు పట్టు, మృదుగుచ్ఛ = మృదువైన గుత్తులతో, శోభితా = శోభిల్లుతూ, బద్ధనైకమణిజాల = అనేక మణుల సమూహాలతో కట్టబడిన, మంజులాం = అందంగా ఉన్న, వలయాత్ = గాజుల కంటే, పురఃసరే = ముందు ధరించే, విస్ఫురత్ = ప్రకాశవంతమైన, కనక = బంగారు, తైతృపాలికాం = తైతృపాలికను (ఒక రకమైన ఆభరణం), అర్పయామి = సమర్పిస్తున్నాను.
తాత్పర్యము: నీల రంగు పట్టు, మృదువైన గుత్తులతో శోభిల్లుతూ, అనేక మణుల సమూహాలతో అందంగా ఉన్న, గాజుల కంటే ముందు ధరించే ప్రకాశవంతమైన బంగారు తైతృపాలికను (ఒక రకమైన ఆభరణం) సమర్పిస్తున్నాను.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం 'తైతృపాలిక' అనే ఆభరణం గురించి వివరిస్తుంది. ఇది గాజుల కంటే ముందు ధరించే ఒక రకమైన ఆభరణం, ఇది నీలం రంగు పట్టు, మణులు, బంగారంతో అలంకరించబడి దేవికి మరింత అందాన్నిస్తుంది. ఇది దేవి యొక్క అలంకరణలోని సూక్ష్మమైన వివరాలను తెలియజేస్తుంది.
54వ శ్లోకం
శ్లోకం: ఆలవాలమివ పుష్పధన్వనా బాలవిద్రుమలతాసు నిర్మితం . అంగులీశు వినిధీయతాం శనై- రంగులీయకమిదం మదర్పితం .. 54..
పదచ్ఛేదము: ఆలవాలమ్, ఇవ, పుష్పధన్వనా, బాల, విద్రుమ, లతాసు, నిర్మితమ్, అంగులీషు, వినిధీయతామ్, శనైః, అంగులీయకమ్, ఇదమ్, మదర్పితమ్.
అన్వయము: మదర్పితం, పుష్పధన్వనా బాలవిద్రుమలతాసు నిర్మితం ఆలవాలమివ, ఇదం అంగులీయకం అంగులీషు శనైర్వినిధీయతామ్.
ప్రతి పదార్థము: మదర్పితం = నేను సమర్పించిన, పుష్పధన్వనా = మన్మథునిచే, బాల = లేత, విద్రుమ = పగడపు, లతాసు = లతలతో, నిర్మితం = చేసిన, ఆలవాలం = ఆలవాలం (నీటి కాలువ లేదా కుండీ) వలె, ఇవ = ఉన్న, ఇదం = ఈ, అంగులీయకం = ఉంగరాన్ని, అంగులీషు = వేళ్ళలో, శనైః = నెమ్మదిగా, వినిధీయతాం = ధరించు.
తాత్పర్యము: మన్మథునిచే బాల పగడపు లతలతో చేసిన ఆలవాలం (నీటి కాలువ) వలె ఉన్న, నేను సమర్పించిన ఈ ఉంగరాన్ని వేళ్ళలో నెమ్మదిగా ధరించు.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం ఉంగరం (అంగులీయకం) సమర్పణను వివరిస్తుంది. ఇది పగడపు లతలతో చేసిన ఆలవాలం వలె వర్ణించబడింది, ఇది దాని సున్నితత్వాన్ని, అందాన్ని సూచిస్తుంది. మన్మథుని సృష్టిగా వర్ణించడం దాని ఆకర్షణ శక్తిని తెలియజేస్తుంది, దేవి వేళ్ళపై ఈ ఉంగరం అదనపు శోభను ఇస్తుంది.
55వ శ్లోకం
శ్లోకం: విజితహరమనోభూమత్తమాతంగకుంభ- స్థలవిలులితకూజత్కింకిణీజాలతుల్యాం . అవిరతకలనదైరీశచేతో హరంతీం వివిధమణినిబద్ధాం మేఖలామర్పయామి .. 55..
పదచ్ఛేదము: విజిత, హర, మనః, భూమత్త, మాతంగ, కుంభ, స్థల, విలులిత, కూజత్, కింకిణీ, జాల, తుల్యామ్, అవిరత, కలనదైః, ఈశ, చేతః, హరంతీమ్, వివిధ, మణి, నిబద్ధామ్, మేఖలామ్, అర్పయామి.
అన్వయము: విజితహరమనోభూమత్తమాతంగకుంభస్థలవిలులితకూజత్కింకిణీజాలతుల్యాం, అవిరతకలనదైరీశచేతో హరంతీం, వివిధమణినిబద్ధాం మేఖలామర్పయామి.
ప్రతి పదార్థము: విజితహరమనోభూ = శివుని మనస్సును జయించిన మన్మథుని, మత్తమాతంగ = మదపుటేనుగు, కుంభస్థల = కుంభస్థలం (నుదుటి భాగం) నుండి, విలులిత = వెలువడే, కూజత్ = మ్రోగుతున్న, కింకిణీజాల = చిన్న గంటల సమూహంతో, తుల్యాం = సమానమైన, అవిరత = నిరంతరం, కలనదైః = మధుర శబ్దాలతో, ఈశచేతః = శివుని మనస్సును, హరంతీం = ఆకర్షించే, వివిధమణినిబద్ధాం = వివిధ మణులతో కట్టబడిన, మేఖలాం = మేఖలను (వడ్డాణం), అర్పయామి = సమర్పిస్తున్నాను.
తాత్పర్యము: శివుని మనస్సును జయించిన మన్మథుని మదపుటేనుగు కుంభస్థలం నుండి వెలువడే మ్రోగుతున్న చిన్న గంటల సమూహంతో సమానమైన, నిరంతరం మ్రోగుతూ శివుని మనస్సును ఆకర్షించే, వివిధ మణులతో కట్టబడిన మేఖలను (వడ్డాణం) సమర్పిస్తున్నాను.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం మేఖల (వడ్డాణం) యొక్క సౌందర్యాన్ని, దాని నుండి వెలువడే శబ్దాన్ని వివరిస్తుంది. ఈ వడ్డాణం మన్మథుని ఏనుగు గంటల శబ్దం వలె మధురంగా మ్రోగుతూ శివుని మనస్సును ఆకర్షిస్తుందని చెప్పడం, దేవి ఆకర్షణ శక్తిని, ఆమె ఆభరణాల ప్రత్యేకతను తెలియజేస్తుంది.
56వ శ్లోకం
శ్లోకం: వ్యాలంబమానవరమౌక్తికగుచ్ఛశోభి విభ్రాజిహాటకపుటద్వయరోచమానం . హేమ్నా వినిర్మితమనేకమణిప్రబంధం నీవీనిబంధనగుణం వినివేదయామి .. 56..
పదచ్ఛేదము: వ్యాలంబమాన, వర, మౌక్తిక, గుచ్ఛ, శోభి, విభ్రాజి, హాటక, పుట, ద్వయ, రోచమానమ్, హేమ్నా, వినిర్మితమ్, అనేక, మణి, ప్రబంధమ్, నీవీనిబంధనగుణమ్, వినివేదయామి.
అన్వయము: వ్యాలంబమానవరమౌక్తికగుచ్ఛశోభి, విభ్రాజిహాటకపుటద్వయరోచమానం, హేమ్నా వినిర్మితమనేకమణిప్రబంధం నీవీనిబంధనగుణం వినివేదయామి.
ప్రతి పదార్థము: వ్యాలంబమాన = వేలాడుతున్న, వరమౌక్తికగుచ్ఛ = ఉత్తమ ముత్యాల గుత్తులతో, శోభి = శోభిల్లుతూ, విభ్రాజి = ప్రకాశవంతమైన, హాటక = బంగారు, పుటద్వయ = పుటాల జతతో, రోచమానం = వెలుగొందే, హేమ్నా = బంగారంతో, వినిర్మితం = నిర్మించిన, అనేకమణిప్రబంధం = అనేక మణులతో కూడిన, నీవీనిబంధనగుణం = నీవీనిబంధన గుణాన్ని (వస్త్రాలను కట్టే తాడు లేదా గొలుసు), వినివేదయామి = సమర్పిస్తున్నాను.
తాత్పర్యము: వేలాడుతున్న ఉత్తమ ముత్యాల గుత్తులతో శోభిల్లుతూ, ప్రకాశవంతమైన బంగారు పుటాల జతతో వెలుగొందే, బంగారంతో నిర్మించిన అనేక మణులతో కూడిన నీవీనిబంధన గుణాన్ని (వస్త్రాలను కట్టే తాడు) సమర్పిస్తున్నాను.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం నీవీనిబంధన గుణం (వస్త్రబంధనానికి ఉపయోగించే తాడు లేదా గొలుసు) గురించి వివరిస్తుంది. ఇది ముత్యాల గుత్తులు, బంగారు, మణులతో అలంకరించబడి, దేవి వస్త్రధారణకు మరింత అందాన్నిస్తుంది. ఇది దేవికి అర్పించే అమూల్యమైన, సున్నితమైన ఆభరణాల వర్ణన.
57వ శ్లోకం
శ్లోకం: వినిహతనవలాక్షాపంకబాలాతపౌఘే మరకతమణిరాజీమంజుమంజీరఘోషే . అరుణమణిసముద్యత్కాంతిధారావిచిత్ర- స్తవ చరణసరోజే హంసకః ప్రీతిమేతు .. 57..
పదచ్ఛేదము: వినిహత, నవ, లాక్షా, పంక, బాల, ఆతప, ఓఘే, మరకతమణి, రాజీ, మంజు, మంజీర, ఘోషే, అరుణమణి, సముద్యత్, కాంతి, ధారా, విచిత్రః, తవ, చరణ, సరోజే, హంసకః, ప్రీతిమ్, ఏతు.
అన్వయము: వినిహతనవలాక్షాపంకబాలాతపౌఘే, మరకతమణిరాజీమంజుమంజీరఘోషే, అరుణమణిసముద్యత్కాంతిధారావిచిత్రః హంసకః తవ చరణసరోజే ప్రీతిమేతు.
ప్రతి పదార్థము: వినిహత = మించిన, నవలాక్షాపంక = తాజాగా రాసిన లత్తుక (అలక్తా) యొక్క ఎర్రని బురద, బాలాతపౌఘే = బాల సూర్యకిరణాల సమూహాన్ని, మరకతమణిరాజీ = మరకత మణుల సమూహంతో, మంజు = మధురంగా, మంజీరఘోషే = మ్రోగుతున్న మంజీరాల (అందెలు) ధ్వని కలిగిన, అరుణమణి = ఎర్రని మణుల నుండి, సముద్యత్ = వెలువడే, కాంతిధారా = కాంతి ధారలతో, విచిత్రః = చిత్రంగా ఉన్న, హంసకః = హంసకం (ఒక రకమైన పాదాల ఆభరణం), తవ = నీ, చరణసరోజే = పాదపద్మాలలో, ప్రీతిమ్ = ప్రీతిని, ఏతు = పొందుగాక.
తాత్పర్యము: తాజాగా రాసిన లత్తుక (అలక్తా) యొక్క ఎర్రని బురద, బాల సూర్యకిరణాల సమూహాన్ని మించిన, మరకత మణుల సమూహంతో మధురంగా మ్రోగుతున్న మంజీరాల (అందెలు) ధ్వని కలిగిన, ఎర్రని మణుల నుండి వెలువడే కాంతి ధారలతో చిత్రంగా ఉన్న నీ పాదపద్మాలలో హంసకం (ఒక రకమైన పాదాల ఆభరణం) ప్రీతిని పొందుగాక.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం దేవి పాదాల అలంకరణను, హంసకం అనే ఆభరణాన్ని వివరిస్తుంది. ఆమె పాదాలు లత్తుక ఎరుపుతో, బాల సూర్య కిరణాల వలె ప్రకాశిస్తూ, మంజీరాల మధుర ధ్వనితో, ఎర్రని మణుల కాంతితో అందంగా ఉంటాయి. హంసకం ఆమె పాదాలకు మరింత అందాన్నిస్తుంది, దేవి దివ్యమైన పాద సౌందర్యాన్ని ఇది వర్ణిస్తుంది.
58వ శ్లోకం
శ్లోకం: నిబద్ధశితిపట్టకప్రవరగుచ్ఛసంశోభితాం కలక్వణితమంజులాం గిరిశచిత్తసంమోహనీం . అమందమణిమండలీవిమలకాంతికిమ్మీరితాం నిధేహి పదపంకజే కనకఘుంఘురూమంబికే .. 58..
పదచ్ఛేదము: నిబద్ధ, శితి, పట్టక, ప్రవర, గుచ్ఛ, సంశోభితామ్, కలక్వణిత, మంజులామ్, గిరిశచిత్త, సంమోహనీమ్, అమంద, మణి, మండలీ, విమల, కాంతి, కిమ్మీరితామ్, నిధేహి, పదపంకజే, కనక, ఘుంఘురూమ్, అంబికే.
అన్వయము: అంబికే, నిబద్ధశితిపట్టకప్రవరగుచ్ఛసంశోభితాం, కలక్వణితమంజులాం, గిరిశచిత్తసంమోహనీం, అమందమణిమండలీవిమలకాంతికిమ్మీరితాం కనకఘుంఘురూం పదపంకజే నిధేహి.
ప్రతి పదార్థము: అంబికే = ఓ అంబికా, నిబద్ధశితిపట్టక = నీలపు పట్టు, ప్రవరగుచ్ఛ = శ్రేష్ఠమైన గుత్తులతో, సంశోభితాం = శోభిల్లుతూ, కలక్వణిత = మధురంగా మ్రోగుతూ, మంజులాం = అందంగా ఉన్న, గిరిశచిత్త = శివుని మనస్సును, సంమోహనీం = సమ్మోహింపజేసే, అమంద = అపారమైన, మణిమండలీ = మణిమయ మండలాల, విమలకాంతి = స్వచ్ఛమైన కాంతితో, కిమ్మీరితాం = ప్రకాశించే, కనకఘుంఘురూం = బంగారు ఘుంఘురూను (చిన్న గంటలు), పదపంకజే = పాదపద్మాలలో, నిధేహి = ధరించు.
తాత్పర్యము: అంబికే, నీలపు పట్టు గుత్తులతో శోభిల్లుతూ, మధురంగా మ్రోగుతూ, శివుని మనస్సును సమ్మోహింపజేసే, అపారమైన మణిమయ మండలాల స్వచ్ఛమైన కాంతితో ప్రకాశించే బంగారు ఘుంఘురూను (చిన్న గంటలు) పాదపద్మాలలో ధరించు.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం బంగారు ఘుంఘురూ (చిన్న గంటలు) సమర్పణను వివరిస్తుంది. అవి నీలపు పట్టు, మణులతో అలంకరించబడి, మధురంగా మ్రోగుతూ శివుని మనస్సును కూడా ఆకర్షిస్తాయి. ఇది దేవి యొక్క ఆభరణాల దివ్యత్వాన్ని, ఆమె సౌందర్య ప్రభావాన్ని తెలియజేస్తుంది. ఈ ఘుంఘురూలు దేవి నడకకు మధుర ధ్వనిని ఇస్తాయి.
59వ శ్లోకం
శ్లోకం: విస్ఫురత్సహజరాగరంజితే శింజితేన కలితాం సఖీజనైః . పద్మరాగమణినూపురద్వయీ- మర్పయామి తవ పాదపంకజే .. 59..
పదచ్ఛేదము: విస్ఫురత్, సహజ, రాగ, రంజితే, శింజితేన, కలితామ్, సఖీజనైః, పద్మరాగమణి, నూపుర, ద్వయీమ్, అర్పయామి, తవ, పాదపంకజే.
అన్వయము: సహజరాగరంజితే విస్ఫురత్, సఖీజనైః శింజితేన కలితాం పద్మరాగమణినూపురద్వయీం తవ పాదపంకజే అర్పయామి.
ప్రతి పదార్థము: సహజ = సహజమైన, రాగ = ఎరుపు రంగుతో, రంజితే = రంగులద్దబడి, విస్ఫురత్ = ప్రకాశిస్తూ, సఖీజనైః = సఖీజనం యొక్క, శింజితేన = ధ్వనితో, కలితాం = కూడిన, పద్మరాగమణి = పద్మరాగమణులతో కూడిన, నూపురద్వయీం = నూపురద్వయాన్ని (గజ్జల జత), తవ = నీ, పాదపంకజే = పాదపద్మాలలో, అర్పయామి = సమర్పిస్తున్నాను.
తాత్పర్యము: సహజమైన ఎరుపు రంగుతో ప్రకాశిస్తూ, సఖీజనం యొక్క ధ్వనితో కూడిన, నీ పాదపద్మాలలో పద్మరాగమణులతో కూడిన నూపురద్వయాన్ని (గజ్జల జత) సమర్పిస్తున్నాను.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం పద్మరాగమణులతో చేసిన గజ్జల జత సమర్పణను వివరిస్తుంది. అవి సహజమైన ఎరుపు రంగుతో ప్రకాశిస్తూ, సఖీజనం చేసే ధ్వనులతో కలిసి మధురంగా మ్రోగుతాయి. ఇది దేవి పాదాల సౌందర్యాన్ని, ఆమె ఆభరణాల వైభవాన్ని తెలియజేస్తుంది.
60వ శ్లోకం
శ్లోకం: పదాంబుజముపాసితుం పరిగతేన శీతాంశునా కృతాం తనుపరంపరామివ దినాంతరాగారుణాం . మహేశి నవయావకద్రవభరేణ శోణీకృతాం నమామి నఖమండలీం చరణపంకజస్థాం తవ .. 60..
పదచ్ఛేదము: పదాంబుజమ్, ఉపాసితుమ్, పరిగతేన, శీతాంశునా, కృతామ్, తను, పరంపరామ్, ఇవ, దినాంత, రాగ, అరుణామ్, మహేశి, నవ, యావక, ద్రవ, భరేణ, శోణీకృతామ్, నమామి, నఖమండలీమ్, చరణపంకజస్థామ్, తవ.
అన్వయము: మహేశి, తవ పదాంబుజముపాసితుం పరిగతేన శీతాంశునా కృతాం, దినాంతరాగారుణాం తనుపరంపరామివ, నవయావకద్రవభరేణ శోణీకృతాం, చరణపంకజస్థాం నఖమండలీం నమామి.
ప్రతి పదార్థము: మహేశి = ఓ మహేశ్వరీ, తవ = నీ, పదాంబుజం = పాదపద్మాలను, ఉపాసితుం = సేవించడానికి, పరిగతేన = వచ్చిన, శీతాంశునా = చంద్రునిచే, కృతాం = సృష్టించబడిన, దినాంతరాగ = సాయంత్రపు ఎరుపు రంగు, అరుణాం = వలె ఎర్రబడిన, తనుపరంపరామ్ = శరీర పరంపర వలె, ఇవ = ఉన్న, నవయావకద్రవభరేణ = కొత్త లత్తుక రసంతో, శోణీకృతాం = ఎర్రబడిన, చరణపంకజస్థాం = పాదపద్మాలలో ఉన్న, నఖమండలీం = నఖమండలిని (గోళ్ళ సమూహాన్ని), నమామి = నేను నమస్కరిస్తున్నాను.
తాత్పర్యము: ఓ మహేశ్వరీ, నీ పాదపద్మాలను సేవించడానికి వచ్చిన చంద్రునిచే సృష్టించబడిన శరీర పరంపర వలె, సాయంత్రపు ఎరుపు రంగు వలె ఉన్న, కొత్త లత్తుక రసంతో ఎర్రబడిన నీ పాదపద్మాలలో ఉన్న నఖమండలిని (గోళ్ళ సమూహాన్ని) నేను నమస్కరిస్తున్నాను.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం దేవి పాదాలపై ఉన్న గోళ్ళ సౌందర్యాన్ని వర్ణిస్తుంది. అవి కొత్త లత్తుకతో ఎర్రబడడమే కాకుండా, చంద్రుడు ఆమె పాదాలను సేవించడానికి వచ్చినట్లుగా, సాయంత్రపు ఎరుపు రంగు వలె ప్రకాశిస్తాయి. ఇది దేవి పాదాల దివ్య సౌందర్యాన్ని తెలియజేస్తుంది మరియు భక్తుని అపారమైన భక్తి, అంకితభావాన్ని ప్రస్ఫుటం చేస్తుంది.
61వ శ్లోకం
శ్లోకం: ఆరక్తశ్వేతపీతస్ఫురదురుకసుమైశ్చిత్రితాం పట్టసూత్రై- ర్దేవస్త్రీభిః ప్రయత్నాదగరుసముదితైర్ధూపితాం దివ్యధూపైః . ఉద్యద్గంధాంధపుష్పంధయనివహసమారబ్ధఝాంకారగీతాం చంచత్కహ్లారమాలాం పరశివరసికే కంఠపీఠేఽర్పయామి .. 61..
పదచ్ఛేదము: ఆరక్త, శ్వేత, పీత, స్ఫురత్, ఉరు, కసుమైః, చిత్రితామ్, పట్టసూత్రైః, దేవస్త్రీభిః, ప్రయత్నాత్, అగరు, సముదితైః, ధూపితామ్, దివ్యధూపైః, ఉద్యత్, గంధ, అంధ, పుష్పంధయ, నివహ, సమారబ్ధ, ఝాంకార, గీతామ్, చంచత్, కహ్లార, మాలామ్, పరశివరసికే, కంఠపీఠే, అర్పయామి.
అన్వయము: పరశివరసికే, ఆరక్తశ్వేతపీతస్ఫురదురుకసుమైః, పట్టసూత్రైశ్చిత్రితాం, దేవస్త్రీభిః ప్రయత్నాదగరుసముదితైర్దివ్యధూపైర్ధూపితాం, ఉద్యద్గంధాంధపుష్పంధయనివహసమారబ్ధఝాంకారగీతాం, చంచత్కహ్లారమాలాం కంఠపీఠేఽర్పయామి.
ప్రతి పదార్థము: పరశివరసికే = పరశివునియందు ఆసక్తి గలదానా, ఆరక్త = ఎరుపు, శ్వేత = తెలుపు, పీత = పసుపు రంగుల, స్ఫురత్ = ప్రకాశించే, ఉరు = గొప్ప, కసుమైః = పుష్పాలతో, చిత్రితాం = చిత్రించిన, పట్టసూత్రైః = పట్టు దారాలతో, దేవస్త్రీభిః = దేవస్త్రీలు, ప్రయత్నాత్ = ప్రయత్నంతో, అగరుసముదితైః = అగరు ధూపాలతో, ధూపితామ్ = ధూపనం చేసిన, దివ్యధూపైః = దివ్య ధూపాలతో, ఉద్యత్ = వెలువడే, గంధ = సుగంధంతో, అంధ = మత్తులైన, పుష్పంధయ = తుమ్మెదల, నివహ = సమూహాలు, సమారబ్ధ = ప్రారంభించిన, ఝాంకార = ఝంకార, గీతాం = గీతాలతో కూడిన, చంచత్ = కదులుతున్న, కహ్లారమాలాం = కహ్లార మాలను (నైద్యపుష్పమాల), కంఠపీఠే = నీ కంఠపీఠంపై, అర్పయామి = సమర్పిస్తున్నాను.
తాత్పర్యము: పరశివరసికే, ఎరుపు, తెలుపు, పసుపు రంగుల పుష్పాలతో, పట్టు దారాలతో చిత్రించిన, దేవస్త్రీలు ప్రయత్నంతో అగరు ధూపాలతో ధూపనం చేసిన, వెలువడే సుగంధంతో మత్తులైన తుమ్మెదల సమూహాలు ఝంకార గీతాలు పాడుతున్న, కదులుతున్న కహ్లార మాల (నైద్యపుష్పమాల) నీ కంఠపీఠంపై సమర్పిస్తున్నాను.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం దేవికి సమర్పించే పువ్వుల మాల గురించి వివరిస్తుంది. ఈ మాల వివిధ రంగుల పుష్పాలతో, పట్టు దారాలతో అలంకరించబడి, దేవస్త్రీలచే ధూపనం చేయబడి, తుమ్మెదల ఝంకారంతో కూడి ఉంటుంది. ఇది దేవికి సమర్పించే అత్యంత సుగంధభరితమైన, అందమైన పుష్పార్చన. భక్తుడు మానసికంగా ఈ దివ్యమైన మాలను దేవికి సమర్పిస్తాడు.
62వ శ్లోకం
శ్లోకం: గృహాణ పరమామృతం కనకపాత్రసంస్థాపితం సమర్పయ ముఖాంబుజే విమలవీటికామంబికే . విలోకయ ముఖాంబుజం ముకురమండలే నిర్మలే నిధేహి మణిపాదుకోపరి పదాంబుజం సుందరి .. 62..
పదచ్ఛేదము: గృహాణ, పరమామృతమ్, కనకపాత్రసంస్థాపితమ్, సమర్పయ, ముఖాంబుజే, విమల, వీటికామ్, అంబికే, విలోకయ, ముఖాంబుజమ్, ముకురమండలే, నిర్మలే, నిధేహి, మణిపాదుకా, ఉపరి, పదాంబుజమ్, సుందరి.
అన్వయము: కనకపాత్రసంస్థాపితం పరమామృతం గృహాణ. అంబికే, ముఖాంబుజే విమలవీటికాం సమర్పయ. నిర్మలే ముకురమండలే ముఖాంబుజం విలోకయ. సుందరి, మణిపాదుకోపరి పదాంబుజం నిధేహి.
ప్రతి పదార్థము: కనకపాత్రసంస్థాపితం = బంగారు పాత్రలో ఉంచిన, పరమామృతం = పరమామృతాన్ని, గృహాణ = స్వీకరించు, అంబికే = ఓ అంబికా, ముఖాంబుజే = నీ ముఖపద్మంలో, విమల = స్వచ్ఛమైన, వీటికాం = తాంబూలాన్ని, సమర్పయ = ఉంచు, నిర్మలే = స్వచ్ఛమైన, ముకురమండలే = అద్దంలో, ముఖాంబుజం = నీ ముఖపద్మాన్ని, విలోకయ = చూసుకో, సుందరి = ఓ సుందరీ, మణిపాదుకా = మణిపాదుకలపై, ఉపరి = పైన, పదాంబుజం = నీ పాదపద్మాలను, నిధేహి = ఉంచు.
తాత్పర్యము: బంగారు పాత్రలో ఉంచిన పరమామృతాన్ని స్వీకరించు. అంబికే, నీ ముఖపద్మంలో స్వచ్ఛమైన తాంబూలాన్ని ఉంచు. స్వచ్ఛమైన అద్దంలో నీ ముఖపద్మాన్ని చూసుకో. సుందరీ, నీ పాదపద్మాలను మణిపాదుకలపై ఉంచు.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం దేవికి సమర్పించే వివిధ ఉపచారాలను వివరిస్తుంది: పరమామృతం, తాంబూలం, అద్దంలో ముఖం చూసుకోవడం, మణిపాదుకలు ధరించడం. ఇవన్నీ దేవికి సేవలను వ్యక్తిగతంగా, శ్రద్ధగా సమర్పించే పద్ధతులు, భక్తుడు మానసికంగా చేసే ఈ సేవల ద్వారా దేవిని సంతోషపెట్టాలని భావిస్తాడు.
63వ శ్లోకం
శ్లోకం: ఆలంబ్య స్వసఖీం కరేణ శనకైః సింహాసనాదుత్థితా కూజన్మందమరాలమంజులగతిప్రోల్లాసిభూషాంబర . ఆనందప్రతిపాదకైరుపనిషద్వాక్యైః స్తుతా వేధసా మచ్చిత్తే స్థిరతాముపైతు గిరిజా యాంతీ సభామండపం .. 63..
పదచ్ఛేదము: ఆలంబ్య, స్వసఖీమ్, కరేణ, శనకైః, సింహాసనాత్, ఉత్థితా, కూజత్, మంద, మరాల, మంజుల, గతి, ప్రోల్లాసి, భూషా, అంబర, ఆనందప్రతిపాదకైః, ఉపనిషత్, వాక్యైః, స్తుతా, వేధసా, మత్, చిత్తే, స్థిరతామ్, ఉపైతు, గిరిజా, యాంతీ, సభామండపమ్.
అన్వయము: స్వసఖీం కరేణ ఆలంబ్య, సింహాసనాత్ శనకైరుత్థితా, కూజన్మందమరాలమంజులగతిప్రోల్లాసిభూషాంబర, వేధసా ఆనందప్రతిపాదకైరుపనిషద్వాక్యైః స్తుతా యాంతీ గిరిజా సభామండపం మచ్చిత్తే స్థిరతాముపైతు.
ప్రతి పదార్థము: స్వసఖీం = తన సఖిని, కరేణ = చేతిని, ఆలంబ్య = పట్టుకొని, సింహాసనాత్ = సింహాసనం నుండి, శనకైః = నెమ్మదిగా, ఉత్థితా = లేచి, కూజత్ = మధురంగా కూసే, మందమరాల = హంస వలె, మంజులగతి = సుందరమైన నడకతో, ప్రోల్లాసి = ప్రకాశించే, భూషా = ఆభరణాలు, అంబర = వస్త్రాలు కలిగి, వేధసా = బ్రహ్మచే, ఆనందప్రతిపాదకైః = ఆనందాన్ని ప్రసాదించే, ఉపనిషద్వాక్యైః = ఉపనిషద్వాక్యాలతో, స్తుతా = స్తుతించబడుతున్న, యాంతీ = వెళుతున్న, గిరిజా = గిరిజాదేవి, సభామండపం = సభామండపానికి, మచ్చిత్తే = నా మనస్సులో, స్థిరతామ్ = స్థిరంగా, ఉపైతు = ఉండుగాక.
తాత్పర్యము: తన సఖి చేతిని పట్టుకొని సింహాసనం నుండి నెమ్మదిగా లేచి, మధురంగా కూసే హంస వలె సుందరమైన నడకతో, ప్రకాశించే ఆభరణాలు, వస్త్రాలు కలిగి, బ్రహ్మచే ఆనందాన్ని ప్రసాదించే ఉపనిషద్వాక్యాలతో స్తుతించబడుతున్న గిరిజాదేవి సభామండపానికి వెళుతూ నా మనస్సులో స్థిరంగా ఉండుగాక.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం దేవి సభామండపానికి వెళ్ళే దృశ్యాన్ని వివరిస్తుంది. ఆమె నడక, ఆభరణాలు, బ్రహ్మచే స్తుతించబడటం - ఇవన్నీ ఆమె యొక్క దివ్యత్వాన్ని, ఆమె సభ యొక్క ప్రాముఖ్యతను తెలియజేస్తాయి. భక్తుడు ఈ దృశ్యాన్ని తన మనస్సులో నిలుపుకోవాలని కోరుకుంటాడు, ఇది దేవి యొక్క నిరంతర ధ్యానానికి సూచన.
64వ శ్లోకం
శ్లోకం: చలంత్యామంబాయాం ప్రచలతి సమస్తే పరిజనే సవేగం సంయాతే కనకలతికాలంకృతిభరే . సమతాదుత్తాలస్ఫురితపదసంపాతజనితై- ర్ఝణత్కారైస్తారైర్ఝణఝణితమాసీన్మణిగృహం .. 64..
పదచ్ఛేదము: చలంత్యామ్, అంబాయామ్, ప్రచలతి, సమస్తే, పరిజనే, సవేగమ్, సంయాతే, కనకలతికా, అలంకృతి, భరే, సమతాత్, ఉత్తాల, స్ఫురిత, పద, సంపాత, జనితైః, ఝణత్కారైః, తారైః, ఝణఝణితమ్, ఆసీత్, మణిగృహమ్.
అన్వయము: అంబాయాం చలంత్యాం, సమస్తే పరిజనే ప్రచలతి, కనకలతికాలంకృతిభరే సవేగం సంయాతే, సమతాదుత్తాలస్ఫురితపదసంపాతజనితైస్తారైర్ఝణత్కారైర్మణిగృహం ఝణఝణితమాసీత్.
ప్రతి పదార్థము: అంబాయాం = అంబిక నడుస్తూ ఉండగా, చలంత్యాం = కదులుతుండగా, సమస్తే = సమస్త, పరిజనే = పరిజనం, ప్రచలతి = కదులుతుండగా, కనకలతికా = బంగారు లతల వలె, అలంకృతిభరే = అలంకరించబడినవారు, సవేగం = వేగంగా, సంయాతే = వెళుతుండగా, సమతాత్ = సమంగా, ఉత్తాల = ఉద్దృతంగా, స్ఫురిత = కదిలే, పద = పాదాల, సంపాత = వల్ల ఏర్పడిన, జనితైః = జలజల ధ్వనులతో, తారైః = పెద్దగా, ఝణత్కారైః = జలజల ధ్వనులతో, మణిగృహం = మణిగృహం, ఝణఝణితమ్ = నిండిపోయింది, ఆసీత్ = ఉంది.
తాత్పర్యము: అంబిక నడుస్తూ ఉండగా, సమస్త పరిజనం కదులుతుండగా, బంగారు లతల వలె అలంకరించబడినవారు వేగంగా వెళుతుండగా, సమంగా, ఉద్దృతంగా కదిలే పాదాల వల్ల ఏర్పడిన జలజల ధ్వనులతో మణిగృహం నిండిపోయింది.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం దేవి సభామండపానికి వెళ్ళేటప్పుడు కలిగే వాతావరణాన్ని వివరిస్తుంది. ఆమె నడక, పరిజనం కదలిక, ఆభరణాల ధ్వని - ఇవన్నీ ఆమె రాకను సూచిస్తూ, మండపంలో ఒక ఉత్సాహభరితమైన వాతావరణాన్ని సృష్టిస్తాయి. ఇది దేవి యొక్క రాజసౌందర్యాన్ని, ఆమె ఆగమనం యొక్క ప్రాముఖ్యతను తెలుపుతుంది.
65వ శ్లోకం
శ్లోకం: చంచద్వేత్రకరాభిరంగవిలసద్భూషాంబరాభిః పురో- యంతీభిః పరిచారికాభిరమరవ్రాతే సముత్సారితే . రుద్ధే నిర్జరసుందరీభిరభితః కక్షాంతరే నిర్గతం వందే నందితశంభు నిర్మలచిదానందైకరూపం మహః .. 65..
పదచ్ఛేదము: చంచత్, వేత్రకరాభిః, అంగ, విలసత్, భూషా, అంబరాభిః, పురః, యంతీభిః, పరిచారికాభిః, అమరవ్రాతే, సముత్సారితే, రుద్ధే, నిర్జరసుందరీభిః, అభితః, కక్షాంతరే, నిర్గతమ్, వందే, నందితశంభు, నిర్మల, చిదానందైక, రూపమ్, మహః.
అన్వయము: చంచద్వేత్రకరాభిరంగవిలసద్భూషాంబరాభిః పురో యంతీభిః పరిచారికాభిరమరవ్రాతే సముత్సారితే, నిర్జరసుందరీభిరభితః రుద్ధే కక్షాంతరే నిర్గతం నందితశంభు నిర్మలచిదానందైకరూపం మహో వందే.
ప్రతి పదార్థము: చంచత్ = కదులుతున్న, వేత్రకరాభిః = బెత్తాలు చేతులలో ధరించి, అంగ = శరీరంపై, విలసత్ = ప్రకాశించే, భూషా = ఆభరణాలు, అంబరాభిః = వస్త్రాలు కలిగిన, పురః = ముందు, యంతీభిః = వెళుతూన్న, పరిచారికాభిః = పరిచారికలు, అమరవ్రాతే = దేవ సమూహాన్ని, సముత్సారితే = పక్కకు తొలగించగా, నిర్జరసుందరీభిః = దేవతా స్త్రీలచే, అభితః = అన్ని వైపులా, రుద్ధే = నిరోధించబడి, కక్షాంతరే = మధ్యలో, నిర్గతం = వెలువడిన, నందితశంభు = శివుడిని సంతోషపెట్టిన, నిర్మలచిదానందైకరూపం = స్వచ్ఛమైన చిదానంద రూపాన్ని, మహః = దివ్య తేజస్సును, వందే = నేను వందనం చేస్తున్నాను.
తాత్పర్యము: కదులుతున్న బెత్తాలు చేతులలో ధరించి, శరీరంపై ప్రకాశించే ఆభరణాలు, వస్త్రాలు కలిగిన పరిచారికలు ముందు వెళుతూ దేవ సమూహాన్ని పక్కకు తొలగించగా, అన్ని వైపులా దేవతా స్త్రీలచే నిరోధించబడి, మధ్యలో వెలువడిన, శివుడిని సంతోషపెట్టిన, స్వచ్ఛమైన చిదానంద రూపాన్ని నేను వందనం చేస్తున్నాను.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం దేవి సభామండపంలోకి ప్రవేశించే దృశ్యాన్ని వివరిస్తుంది. పరిచారికలు మార్గం సుగమం చేస్తుండగా, దేవతలు ఆమెను అడ్డగిస్తుండగా, ఆమె శివుని సంతోషపెట్టే, చిదానంద స్వరూపంతో ప్రకాశిస్తుంది. ఇది దేవి యొక్క దివ్యత్వాన్ని, ఆమె రాక యొక్క ప్రాముఖ్యతను తెలియజేస్తుంది.
66వ శ్లోకం
శ్లోకం: వేధాః పాదతలే పతత్యయమసౌ విష్ణుర్నమత్యగ్రతః శంభుర్దేహి దృగంచలం సురపతిం దూరస్థమాలోకయ . ఇత్యేవం పరిచారికాభిరుదితే సంమాననాం కుర్వతీ దృగ్ద్వంద్వేన యథోచితం భగవతీ భూయాద్విభూత్యై మమ .. 66..
పదచ్ఛేదము: వేధాః, పాదతలే, పతతి, అయమ్, అసౌ, విష్ణుః, నమతి, అగ్రతః, శంభుః, దేహి, దృగంచలమ్, సురపతిమ్, దూరస్థమ్, ఆలోకయ, ఇతి, ఏవమ్, పరిచారికాభిః, ఉదితే, సంమాననామ్, కుర్వతీ, దృగ్ద్వంద్వేన, యథోచితమ్, భగవతీ, భూయాత్, విభూత్యై, మమ.
అన్వయము: "అయమ్ వేధాః పాదతలే పతతి, అసౌ విష్ణురగ్రతో నమతి, శంభుర్దృగంచలం దేహి, దూరస్థం సురపతిమాలోకయ" ఇత్యేవం పరిచారికాభిరుదితే, భగవతీ దృగ్ద్వంద్వేన యథోచితం సంమాననాం కుర్వతీ మమ విభూత్యై భూయాత్.
ప్రతి పదార్థము: వేధాః = ఈ బ్రహ్మ, పాదతలే = పాదాల వద్ద, పతతి = పడుతున్నాడు, అయమ్ = ఈ, అసౌ = ఈ, విష్ణుః = విష్ణువు, అగ్రతః = ముందు, నమతి = నమస్కరిస్తున్నాడు, శంభుః = శివుడికి, దృగంచలం = కడకంటి చూపు, దేహి = ప్రసాదించు, సురపతిం = ఇంద్రుడిని, దూరస్థం = దూరంగా ఉన్న, ఆలోకయ = చూడు, ఇతి ఏవం = ఇలా, పరిచారికాభిః = పరిచారికలు, ఉదితే = చెబుతుండగా, సంమాననాం = సన్మానాన్ని, కుర్వతీ = చేస్తూ, దృగ్ద్వంద్వేన = రెండు కళ్ళతో, యథోచితం = తగిన విధంగా, భగవతీ = భగవతి, మమ = నాకు, విభూత్యై = విభూతిని (ఐశ్వర్యాన్ని, వైభవాన్ని), భూయాత్ = ప్రసాదించుగాక.
తాత్పర్యము: "ఈ బ్రహ్మ పాదాల వద్ద పడుతున్నాడు, ఈ విష్ణువు ముందు నమస్కరిస్తున్నాడు, శివుడికి కడకంటి చూపు ప్రసాదించు, దూరంగా ఉన్న ఇంద్రుడిని చూడు" - ఇలా పరిచారికలు చెబుతుండగా, భగవతి తగిన విధంగా కళ్ళతో సన్మానిస్తూ, నాకు విభూతిని (ఐశ్వర్యాన్ని, వైభవాన్ని) ప్రసాదించుగాక.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం దేవి అందరినీ ఆశీర్వదించే దృశ్యాన్ని వివరిస్తుంది. బ్రహ్మ, విష్ణు, శివుడు, ఇంద్రుడు - వీరంతా ఆమెను దర్శించి, ఆశీర్వాదం పొందుతారు. ఇది దేవి యొక్క సర్వోన్నత స్థానాన్ని, ఆమె అనుగ్రహం యొక్క శక్తిని తెలియజేస్తుంది. భక్తుడు తనకూ దేవి అనుగ్రహం కలగాలని ప్రార్థిస్తాడు, ఇది భక్తి మార్గంలో ఒక ఉన్నత స్థితి.
67వ శ్లోకం
శ్లోకం: మందం చారణసుందరీభిరభితో యాంతీభిరుత్కంఠయా నామోచ్చారణపూర్వకం ప్రతిదిశం ప్రత్యేకమావేదితాత్ . వేగాదక్షిపథం గతాన్సురగణానాలోకయంతీ శనై- ర్దిత్సంతీ చరణాంబుజం పథి జగత్పాయాన్మహేశప్రియా .. 67..
పదచ్ఛేదము: మందమ్, చారణసుందరీభిః, అభితః, యాంతీభిః, ఉత్కంఠయా, నామోచ్చారణపూర్వకమ్, ప్రతిదిశమ్, ప్రత్యేకమ్, ఆవేదితాత్, వేగాత్, అక్షిపథమ్, గతాన్, సురగణాన్, ఆలోకయంతీ, శనైః, దిత్సంతీ, చరణాంబుజమ్, పథి, జగత్, పాయాత్, మహేశప్రియా.
అన్వయము: ఉత్కంఠయా మందం ప్రతిదిశం చారణసుందరీభిరభితో యాంతీభిః, నామోచ్చారణపూర్వకం ప్రత్యేకమావేదితాత్, వేగాదక్షిపథం గతాన్సురగణానాలోకయంతీ, పథి చరణాంబుజం దిత్సంతీ మహేశప్రియా జగత్ శనైః పాయాత్.
ప్రతి పదార్థము: ఉత్కంఠయా = ఆత్రుతగా, మందం = నెమ్మదిగా, ప్రతిదిశం = ప్రతి దిక్కులోనూ, చారణసుందరీభిః = చారణ సుందరీమణులు, అభితః = చుట్టూ, యాంతీభిః = వెళుతుండగా, నామోచ్చారణపూర్వకం = పేరును పలుకుతూ, ప్రత్యేకమ్ = ఒక్కొక్కరి పేరును, ఆవేదితాత్ = తెలుపుతూ, వేగాత్ = వేగంగా, అక్షిపథం = కళ్ళ ముందుకు, గతాన్ = వచ్చిన, సురగణాన్ = దేవగణాలను, ఆలోకయంతీ = నెమ్మదిగా చూస్తూ, పథి = మార్గంలో, చరణాంబుజం = తన పాదపద్మాన్ని, దిత్సంతీ = ఇవ్వడానికి సిద్ధంగా ఉన్న, మహేశప్రియా = మహేశ్వరుని ప్రియురాలు, జగత్ = జగత్తును, పాయాత్ = రక్షించుగాక.
తాత్పర్యము: చారణ సుందరీమణులు ఆత్రుతగా నెమ్మదిగా చుట్టూ వెళుతుండగా, ప్రతి దిక్కులోనూ ఒక్కొక్కరి పేరును పలుకుతూ, వేగంగా కళ్ళ ముందుకు వచ్చిన దేవగణాలను నెమ్మదిగా చూస్తూ, మార్గంలో తన పాదపద్మాన్ని ఇవ్వడానికి సిద్ధంగా ఉన్న మహేశ్వరుని ప్రియురాలు జగత్తును రక్షించుగాక.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం దేవి భక్తులకు దర్శనం ఇచ్చే దృశ్యాన్ని వివరిస్తుంది. చారణులు, దేవతలు ఆమెను చూడడానికి ఆత్రుతగా ఉన్నారు. ఆమె అందరినీ నెమ్మదిగా చూస్తూ, తన పాదపద్మాన్ని దర్శనానికి అందిస్తుంది, ఇది ఆమె దయను, భక్తుల పట్ల ప్రేమను సూచిస్తుంది.
68వ శ్లోకం
శ్లోకం: అగ్రే కేచన పార్శ్వయోః కతిపయే పృష్ఠే పరే ప్రస్థితా ఆకాశే సమవస్థితాః కతిపయే దిక్షు స్థితాశ్చాపరే . సంమర్దం శనకైరపాస్య పురతో దండప్రణామాన్ముహుః కుర్వాణాః కతిచిత్సురా గిరిసుతే దృక్పాతమిచ్ఛంతి తే .. 68..
పదచ్ఛేదము: అగ్రే, కేచన, పార్శ్వయోః, కతిపయే, పృష్ఠే, పరే, ప్రస్థితాః, ఆకాశే, సమవస్థితాః, కతిపయే, దిక్షు, స్థితాః, చ, అపరే, సంమర్దమ్, శనకైః, అపాస్య, పురతః, దండప్రణామాన్, ముహుః, కుర్వాణాః, కతిచిత్, సురాః, గిరిసుతే, దృక్పాతమ్, ఇచ్ఛంతి, తే.
అన్వయము: గిరిసుతే, కేచనాగ్రే, కతిపయే పార్శ్వయోః, పరే పృష్ఠే ప్రస్థితాః, కతిపయే ఆకాశే సమవస్థితాః, అపరే చ దిక్షు స్థితాః, కతిచిత్సురాః శనకైః సంమర్దమపాస్య, ముహుః పురతో దండప్రణామాన్ కుర్వాణాః తే దృక్పాతమిచ్ఛంతి.
ప్రతి పదార్థము: గిరిసుతే = ఓ పార్వతీ, కేచన = కొందరు, అగ్రే = ముందు, కతిపయే = కొందరు, పార్శ్వయోః = పక్కల, పరే = మరికొందరు, పృష్ఠే = వెనుక, ప్రస్థితాః = నిలబడి ఉన్నారు, కతిపయే = కొందరు, ఆకాశే = ఆకాశంలో, సమవస్థితాః = నిలబడి ఉన్నారు, అపరే = ఇంకొందరు, చ = కూడా, దిక్షు = దిక్కులలో, స్థితాః = నిలబడి ఉన్నారు, సంమర్దం = తొక్కిసలాటను, శనకైః = నెమ్మదిగా, అపాస్య = తొలగించుకొని, పురతః = నీ ముందు, దండప్రణామాన్ = దండ ప్రణామాలు, ముహుః = పదే పదే, కుర్వాణాః = చేస్తున్న, కతిచిత్ = కొందరు, సురాః = దేవతలు, తే = నీ, దృక్పాతమ్ = చూపును, ఇచ్ఛంతి = కోరుకుంటున్నారు.
తాత్పర్యము: పార్వతీ, కొందరు ముందు, కొందరు పక్కల, మరికొందరు వెనుక, కొందరు ఆకాశంలో, ఇంకొందరు దిక్కులలో నిలబడి ఉన్నారు. నెమ్మదిగా తొక్కిసలాటను తొలగించుకొని, నీ ముందు పదే పదే దండ ప్రణామాలు చేస్తున్న కొందరు దేవతలు నీ చూపును కోరుకుంటున్నారు.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం దేవి దర్శనం కోసం ఎదురుచూస్తున్న దేవతల సమూహాన్ని వివరిస్తుంది. వారు ఆమె చూపు కోసం ఆత్రుతగా దండ ప్రణామాలు చేస్తున్నారు. ఇది దేవి యొక్క అద్భుత శక్తిని, ఆమె అనుగ్రహం యొక్క విలువను తెలియజేస్తుంది. దేవిని దర్శించుకోవడానికి దేవతలు సైతం ఎంతగా తపిస్తారో ఈ శ్లోకం వివరిస్తుంది.
69వ శ్లోకం
శ్లోకం: అగ్రే గాయతి కింనరీ కలపదం గంధర్వకాంతాః శనై- రాతోద్యాని చ వాదయంతి మధురం సవ్యాపసవ్యస్థితాః . కూజన్నూపురనాద మంజు పురతో నృత్యంతి దివ్యాంగనా గచ్ఛంతః పరితః స్తువంతి నిగమస్తుత్యా విరించ్యాదయః .. 69..
పదచ్ఛేదము: అగ్రే, గాయతి, కింనరీ, కలపదమ్, గంధర్వకాంతాః, శనైః, ఆతోద్యాని, చ, వాదయంతి, మధురమ్, సవ్యాపసవ్యస్థితాః, కూజత్, నూపురనాదమ్, మంజు, పురతః, నృత్యంతి, దివ్యాంగనాః, గచ్ఛంతః, పరితః, స్తువంతి, నిగమస్తుత్యా, విరించ్యాదయః.
అన్వయము: అగ్రే కింనరీ కలపదం గాయతి, సవ్యాపసవ్యస్థితా గంధర్వకాంతాః శనైర్మధురమాతోద్యాని చ వాదయంతి. కూజన్నూపురనాద మంజు దివ్యాంగనాః పురతో నృత్యంతి. విరించ్యాదయః పరితో గచ్ఛంతః నిగమస్తుత్యా స్తువంతి.
ప్రతి పదార్థము: అగ్రే = ముందు, కింనరీ = కిన్నెర స్త్రీ, కలపదం = మధురమైన రాగం, గాయతి = పాడుతుండగా, గంధర్వకాంతాః = గంధర్వ కాంతలు, శనైః = నెమ్మదిగా, ఆతోద్యాని = వాద్యాలను, చ = కూడా, వాదయంతి = వాయిస్తుండగా, మధురం = మధురంగా, సవ్యాపసవ్యస్థితాః = ఎడమ, కుడి వైపులా నిలబడి, కూజత్ = మ్రోగుతున్న, నూపురనాద = గజ్జల ధ్వనితో, మంజు = మధురంగా, పురతః = ముందు, నృత్యంతి = నృత్యం చేస్తుండగా, దివ్యాంగనాః = దివ్యాంగనలు, గచ్ఛంతః = వెళుతూ, పరితః = చుట్టూ, స్తువంతి = స్తుతిస్తున్నారు, నిగమస్తుత్యా = వేద స్తుతులతో, విరించ్యాదయః = బ్రహ్మ మొదలైన దేవతలు.
తాత్పర్యము: కిన్నెర స్త్రీ మధురమైన రాగం పాడుతుండగా, గంధర్వ కాంతలు నెమ్మదిగా, మధురంగా వాద్యాలను వాయిస్తుండగా, గజ్జల ధ్వని మధురంగా మ్రోగుతుండగా, దివ్యాంగనలు ముందు నృత్యం చేస్తుండగా, బ్రహ్మ మొదలైన దేవతలు చుట్టూ వెళుతూ వేద స్తుతులతో స్తుతిస్తున్నారు.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం దేవి సమక్షంలో జరిగే సంగీత, నృత్య, స్తుతి కార్యకలాపాలను వివరిస్తుంది. కిన్నెరలు, గంధర్వులు గానం చేస్తుండగా, దివ్యాంగనలు నృత్యం చేస్తుండగా, త్రిమూర్తులు వేద స్తుతులతో స్తుతిస్తున్నారు. ఇది దేవి యొక్క సర్వోన్నత స్థానాన్ని, ఆమె సమక్షంలో ఉండే దివ్య వాతావరణాన్ని తెలియజేస్తుంది.
70వ శ్లోకం
శ్లోకం: కస్మైచిత్సుచిరాదుపాసితమహామంత్రౌఘసిద్ధిం క్రమా- దేకస్మై భవనిఃస్పృహాయ పరమానందస్వరూపాం గతిం . అన్యస్మై విషయానురక్తమనసే దీనాయ దుఃఖాపహం ద్రవ్యం ద్వారసమాశ్రితాయ దదతీం వందామహే సుందరీం ..
పదచ్ఛేదము: కస్మైచిత్, సుచిరాత్, ఉపాసిత, మహా, మంత్ర, ఓఘ, సిద్ధిమ్, క్రమాత్, ఏకస్మై, భవనిఃస్పృహాయ, పరమ, ఆనంద, స్వరూపామ్, గతిమ్, అన్యస్మై, విషయ, అనురక్త, మనసే, దీనాయ, దుఃఖ, అపహమ్, ద్రవ్యమ్, ద్వార, సమాశ్రితాయ, దదతీమ్, వందామహే, సుందరీమ్.
అన్వయము: సుచిరాదుపాసితమహామంత్రౌఘసిద్ధిం క్రమాత్ ఏకస్మై భవనిఃస్పృహాయ పరమానందస్వరూపాం గతిం దదతీం, అన్యస్మై విషయానురక్తమనసే దీనాయ దుఃఖాపహం ద్రవ్యం ద్వారసమాశ్రితాయ దదతీం సుందరీం వందామహే.
ప్రతి పదార్థము: సుచిరాత్ = చాలా కాలం, ఉపాసిత = ఉపాసించి, మహా = గొప్ప, మంత్ర = మంత్రాలను, ఓఘ = సమూహాన్ని, సిద్ధిమ్ = సిద్ధులను, క్రమాత్ = క్రమంగా, ఏకస్మై = ఒకరికి, భవనిఃస్పృహాయ = సంసారం పట్ల నిస్సృహతో ఉన్న వారికి, పరమానందస్వరూపాం = పరమానంద స్వరూపమైన, గతిం = మోక్షాన్ని, దదతీం = ఇచ్చేదానివి; అన్యస్మై = మరోవైపు, విషయ = విషయ సుఖాల పట్ల, అనురక్త = ఆసక్తి ఉన్న, మనసే = మనస్సు కలిగిన, దీనాయ = దీనుడైన, దుఃఖాపహం = దుఃఖాన్ని పోగొట్టే, ద్రవ్యం = సంపదను, ద్వారసమాశ్రితాయ = ద్వారం వద్దకు వచ్చిన వారికి, దదతీం = ఇచ్చే దేవి, సుందరీం = ఆ సుందరీదేవికి, వందామహే = నమస్కరిస్తున్నాము.
తాత్పర్యము: చాలా కాలం మహా మంత్రాలను ఉపాసించి, వాటి సిద్ధులను పొంది, సంసారం పట్ల నిస్సృహతో ఉన్న వారికి పరమానంద స్వరూపమైన మోక్షాన్ని ఇచ్చేదానివి; మరోవైపు, విషయ సుఖాల పట్ల ఆసక్తి ఉన్న, దీనుడైన, దుఃఖంతో ఉన్న ద్వారం వద్దకు వచ్చిన వారికి దుఃఖాన్ని పోగొట్టే సంపదను ఇచ్చే దేవి, ఆ సుందరీదేవికి నమస్కరిస్తున్నాను.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం దేవి యొక్క రెండు విభిన్న రూపాలను, ఆమె భక్తుల పట్ల కరుణను వర్ణిస్తుంది. జ్ఞానులకు మోక్షాన్ని, సంసారులకు భౌతిక సంపదను ప్రసాదించే ఆమె సర్వవ్యాపకత్వాన్ని తెలియజేస్తుంది. దేవి సమస్త జీవుల కోరికలను తీరుస్తుందని, వారికి తగిన విధంగా అనుగ్రహిస్తుందని ఈ శ్లోకం వివరిస్తుంది.
71వ శ్లోకం
శ్లోకం: నమ్రీభూయ కృతాంజలిప్రకటితప్రేమప్రసన్నాననే మందం గచ్ఛతి సంనిధౌ సవినయాత్సోత్కంఠమోఘత్రయే . నానామంత్రగణం తదర్థమఖిలం తత్సాధనం తత్ఫలం వ్యాచక్షాణముదగ్రకాంతి కలయే యత్కించిదాద్యం మహః .. 71..
పదచ్ఛేదము: నమ్రీభూయ, కృతాంజలి, ప్రకటిత, ప్రేమ, ప్రసన్న, ఆననే, మందమ్, గచ్ఛతి, సంనిధౌ, సవినయాత్, సోత్కంఠమ్, ఓఘత్రయే, నానా, మంత్రగణమ్, తత్, అర్థమ్, అఖిలమ్, తత్, సాధనమ్, తత్, ఫలమ్, వ్యాచక్షాణమ్, ఉదగ్ర, కాంతి, కలయే, యత్, కించిత్, ఆద్యమ్, మహః.
అన్వయము: నమ్రీభూయ, కృతాంజలిప్రకటితప్రేమప్రసన్నాననే సవినయాత్ సోత్కంఠం ఓఘత్రయే మందం సంనిధౌ గచ్ఛతి, నానామంత్రగణం తదర్థమఖిలం తత్సాధనం తత్ఫలం వ్యాచక్షాణమ్ ఉదగ్రకాంతి యత్కించిదాద్యం మహః కలయే.
ప్రతి పదార్థము: నమ్రీభూయ = నమ్రతతో, కృతాంజలి = చేతులు జోడించి, ప్రకటిత = ప్రదర్శింపబడిన, ప్రేమ = ప్రేమతో, ప్రసన్న = ప్రసన్నమైన, ఆననే = ముఖంతో, మందం = నెమ్మదిగా, గచ్ఛతి = వెళుతూ, సంనిధౌ = సన్నిధికి, సవినయాత్ = వినయంగా, సోత్కంఠమ్ = ఉత్కంఠతో, ఓఘత్రయే = మూడు ముహూర్తాల (అంటే మూడు గంటలు) పాటు, నానా = రకరకాల, మంత్రగణం = మంత్ర సమూహాలను, తత్ = వాటి, అర్థం = అర్థాలను, అఖిలం = మొత్తం, తత్ = వాటి, సాధనం = సాధనలను, తత్ = వాటి, ఫలం = ఫలితాలను, వ్యాచక్షాణమ్ = వివరించే, ఉదగ్ర = ప్రకాశవంతమైన, కాంతి = కాంతితో, కలయే = నేను భావిస్తున్నాను, యత్కించిత్ = ఏదైతే, ఆద్యం = ఆది, మహః = తేజస్సు (అది దేవి).
తాత్పర్యము: నమ్రతతో, చేతులు జోడించి, ప్రేమతో ప్రసన్నమైన ముఖంతో, నెమ్మదిగా, వినయంగా, ఉత్కంఠతో మూడు ముహూర్తాల (అంటే మూడు గంటలు) పాటు సన్నిధికి వెళ్లి, రకరకాల మంత్ర సమూహాలను, వాటి అర్థాలను, వాటి సాధనలను, వాటి ఫలితాలను ప్రకాశవంతంగా వివరించే ఆది తేజస్సును నేను భావిస్తున్నాను.
విశేషాలు: ఇక్కడ దేవి యొక్క జ్ఞాన ప్రకాశం, భక్తులకు ఆమె చేసే ఉపదేశం వర్ణించబడింది. మంత్ర రహస్యాలను, వాటి ఫలితాలను వివరించే ఆమె యొక్క ఆదిశక్తి రూపాన్ని స్తుతిస్తున్నారు. ఇది దేవి కేవలం దేవతగానే కాకుండా, గురువుగా, జ్ఞానప్రదాయినిగా కూడా పూజింపబడుతుందని తెలియజేస్తుంది.
72వ శ్లోకం
శ్లోకం: తవ దహనసదృక్షైరీక్షణైరేవ చక్షు- ర్నిఖిలపశుజనానాం భీషయద్భీషణాస్యం . కృతవసతి పరేశప్రేయసి ద్వారి నిత్యం శరభమిథునముచ్చైర్భక్తియుక్తో నతోఽస్మి .. 72..
పదచ్ఛేదము: తవ, దహన, సదృక్షైః, ఈక్షణైః, ఏవ, చక్షుః, నిఖిల, పశుజనానామ్, భీషయత్, భీషణ, ఆస్యమ్, కృతవసతి, పరేశప్రేయసి, ద్వారి, నిత్యమ్, శరభమిథునమ్, ఉచ్చైః, భక్తియుక్తః, నతః, అస్మి.
అన్వయము: పరేశప్రేయసి, తవ దహనసదృక్షైరీక్షణైర్నిఖిలపశుజనానాం భీషయద్భీషణాస్యం, ద్వారి నిత్యం కృతవసతి శరభమిథునం ఉచ్చైర్భక్తియుక్తోఽస్మి నతః.
ప్రతి పదార్థము: పరేశప్రేయసి = ఓ పరమేశ్వరుని ప్రియురాలా, తవ = నీ, దహనసదృక్షైః = అగ్నితో సమానమైన, ఈక్షణైః = చూపులతో, ఏవ = మాత్రమే, చక్షుః = కళ్ళతో, నిఖిల = సమస్త, పశుజనానాం = పశుజనులను (అజ్ఞానులను), భీషయత్ = భయపెట్టే, భీషణాస్యం = భయంకరమైన ముఖంతో, ద్వారి = నీ ద్వారం వద్ద, నిత్యం = నిత్యం, కృతవసతి = నివసించే, శరభమిథునం = శరభ మిథునానికి (శరభ రూపంలో ఉన్న జంటకు), ఉచ్చైః = అత్యంత, భక్తియుక్తః = భక్తితో కూడినవాడనై, నతః అస్మి = నేను నమస్కరిస్తున్నాను.
తాత్పర్యము: అగ్నితో సమానమైన నీ చూపులతో, సమస్త పశుజనులను (అజ్ఞానులను) భయపెట్టే భయంకరమైన ముఖంతో, ఓ పరమేశ్వరుని ప్రియురాలా, నీ ద్వారం వద్ద నిత్యం నివసించే శరభ మిథునానికి (శరభ రూపంలో ఉన్న జంటకు) నేను అత్యంత భక్తితో నమస్కరిస్తున్నాను.
విశేషాలు: శరభం అనేది సింహాన్ని, ఏనుగును చంపగలదని పురాణాల్లో చెప్పబడే ఒక పక్షి లాంటి జంతువు. ఇక్కడ శరభమిథునం దేవి రక్షణ శక్తికి, ఆమె ద్వారపాలక శక్తులకు ప్రతీక. అవి అజ్ఞానాన్ని, అరిషడ్వర్గాలను నాశనం చేస్తాయని సూచిస్తుంది. ఇది దేవి యొక్క భయంకరమైన, రక్షణాత్మక రూపాన్ని ఆవిష్కరిస్తుంది.
73వ శ్లోకం
శ్లోకం: కల్పాంతే సరసైకదాసముదితానేకార్కతుల్యప్రభాం రత్నస్తంభనిబద్ధకాంచనగుణస్ఫూర్జద్వితానోత్తమాం . కర్పూరాగరుగర్భవర్తికలికాప్రాప్తప్రదీపావలీం శ్రీచక్రాకృతిముల్లసన్మణిగణాం వందామహే వేదికాం .. 73..
పదచ్ఛేదము: కల్పాంతే, సరసి, ఏకదా, సముదిత, అనేక, అర్క, తుల్య, ప్రభామ్, రత్న, స్తంభ, నిబద్ధ, కాంచన, గుణ, స్ఫూర్జత్, వితాన, ఉత్తమామ్, కర్పూర, అగరు, గర్భ, వర్తికలికా, ప్రాప్త, ప్రదీప, ఆవలీమ్, శ్రీచక్ర, ఆకృతిమ్, ఉల్లసత్, మణి, గణాం, వందామహే, వేదికామ్.
అన్వయము: కల్పాంతే సరసైకదాసముదితానేకార్కతుల్యప్రభాం, రత్నస్తంభనిబద్ధకాంచనగుణస్ఫూర్జద్వితానోత్తమాం, కర్పూరాగరుగర్భవర్తికలికాప్రాప్తప్రదీపావలీం, శ్రీచక్రాకృతిముల్లసన్మణిగణాం వేదికాం వందామహే.
ప్రతి పదార్థము: కల్పాంతే = కల్పాంతంలో, సరసి = సరస్సులో, ఏకదా = ఒకేసారి, సముదిత = ఉదయించిన, అనేక = అనేక, అర్క = సూర్యులతో, తుల్య = సమానమైన, ప్రభామ్ = కాంతితో, రత్నస్తంభ = రత్నస్తంభాలతో, నిబద్ధ = కట్టబడిన, కాంచనగుణ = బంగారు దారాలతో, స్ఫూర్జత్ = ప్రకాశించే, వితాన = మేలైన వితానంతో (పైకప్పుతో), ఉత్తమాం = ఉత్తమమైన, కర్పూరాగరు = కర్పూరం, అగరు ధూపాలతో, గర్భవర్తికలికా = దీపపు వత్తులతో, ప్రాప్త = పొందిన, ప్రదీపావలీం = దీపాలతో, శ్రీచక్రాకృతిం = శ్రీచక్ర ఆకృతిలో, ఉల్లసత్ = ప్రకాశించే, మణిగణాం = మణులతో కూడిన, వేదికాం = వేదికకు, వందామహే = నమస్కరిస్తున్నాము.
తాత్పర్యము: కల్పాంతంలో సరస్సులో ఒకేసారి ఉదయించిన అనేక సూర్యులతో సమానమైన కాంతితో, రత్నస్తంభాలతో కట్టబడిన, బంగారు దారాలతో ప్రకాశించే మేలైన వితానంతో (పైకప్పుతో), కర్పూరం, అగరు ధూపాలతో వెలుగుతున్న దీపాలతో, శ్రీచక్ర ఆకృతిలో ప్రకాశించే మణులతో కూడిన వేదికకు నమస్కరిస్తున్నాము.
విశేషాలు: దేవి కొలువుదీరిన వేదిక యొక్క దివ్యత్వాన్ని, అద్భుత సౌందర్యాన్ని ఈ శ్లోకం వివరిస్తుంది. శ్రీచక్రం యొక్క ప్రాముఖ్యత, దానిపై దేవి కొలువై ఉంటుందనే భావన ఇక్కడ వ్యక్తమవుతుంది. ఈ వేదిక కేవలం ఒక ఆసనం కాకుండా, దివ్యశక్తికి నిలయంగా వర్ణించబడింది.
74వ శ్లోకం
శ్లోకం: స్వస్థానస్థితదేవతాగణవృతే బిందౌ ముదా స్థాపితం నానారత్నవిరాజిహేమవిలసత్కాంతిచ్ఛటాదుర్దినం . చంచత్కౌసుమతూలికాసనయుతం కామేశ్వరాధిష్ఠితం నిత్యానందనిదానమంబ సతతం వందే చ సింహాసనం .. 74..
పదచ్ఛేదము: స్వస్థానస్థిత, దేవతా, గణ, వృతే, బిందౌ, ముదా, స్థాపితమ్, నానా, రత్న, విరాజి, హేమ, విలసత్, కాంతి, ఛటా, దుర్దినమ్, చంచత్, కౌసుమ, తూలికా, ఆసన, యుతమ్, కామేశ్వర, అధిష్ఠితమ్, నిత్య, ఆనంద, నిదానమ్, అంబ, సతతమ్, వందే, చ, సింహాసనమ్.
అన్వయము: అంబ, స్వస్థానస్థితదేవతాగణవృతే, బిందౌ ముదా స్థాపితం, నానారత్నవిరాజిహేమవిలసత్కాంతిచ్ఛటాదుర్దినం, చంచత్కౌసుమతూలికాసనయుతం, కామేశ్వరాధిష్ఠితం, నిత్యానందనిదానమంబ తవ సింహాసనం చ సతతం వందే.
ప్రతి పదార్థము: అంబ = ఓ అమ్మా, స్వస్థానస్థిత = తన స్థానాల్లో ఉన్న, దేవతాగణ = దేవతా సమూహాలతో, వృతే = చుట్టబడి, బిందౌ = బిందువులో, ముదా = ఆనందంగా, స్థాపితం = స్థాపించబడిన, నానారత్న = అనేక రత్నాలతో, విరాజి = ప్రకాశించే, హేమ = బంగారు, విలసత్ = ప్రకాశించే, కాంతిచ్ఛటా = కాంతులతో నిండిన, దుర్దినం = చీకటితో నిండిన దినం వంటి (అంటే కాంతితో నిండిన), చంచత్ = మెరిసే, కౌసుమ = పుష్పమయమైన, తూలికాసనయుతం = దిండులతో కూడిన ఆసనంతో, కామేశ్వరాధిష్ఠితం = కామేశ్వరుడు అధిష్ఠించి ఉన్న, నిత్యానందనిదానం = నిత్యానందానికి కారణమైన, సతతం = నిత్యం, వందే = నమస్కరిస్తున్నాను, చ = కూడా, సింహాసనం = నీ సింహాసనానికి.
తాత్పర్యము: తన స్థానాల్లో ఉన్న దేవతా సమూహాలతో చుట్టబడి, బిందువులో ఆనందంగా స్థాపించబడిన, అనేక రత్నాలతో ప్రకాశించే బంగారు కాంతులతో నిండిన, మెరిసే పుష్పమయమైన దిండులతో కూడిన ఆసనంతో, కామేశ్వరుడు అధిష్ఠించి ఉన్న, నిత్యానందానికి కారణమైన ఓ అమ్మా, నీ సింహాసనానికి నిత్యం నమస్కరిస్తున్నాను.
విశేషాలు: దేవి సింహాసనం యొక్క దివ్య రూపాన్ని, దానిపై కామేశ్వరుడితో కూర్చున్న దేవిని వర్ణిస్తుంది. సింహాసనం కేవలం ఒక పీఠం కాదు, అది నిత్యానందానికి మూలం అని చెప్పబడింది. ఇది దేవి యొక్క సర్వోన్నత స్థితిని, ఆమెను నిరంతరం ఆశ్రయించే దేవతలను కూడా వివరిస్తుంది.
75వ శ్లోకం
శ్లోకం: వదద్భిరభితో ముదా జయ జయేతి వృందారకైః కృతాంజలిపరంపరా విదధతి కృతార్థా దృశా . అమందమణిమండలీఖచితహేమసింహాసనం సఖీజనసమావృతం సమధితిష్ఠ దాక్షాయణి .. 75..
పదచ్ఛేదము: వదద్భిః, అభితః, ముదా, జయ, జయ, ఇతి, వృందారకైః, కృతాంజలి, పరంపరా, విదధతి, కృతార్థా, దృశా, అమంద, మణి, మండలీ, ఖచిత, హేమ, సింహాసనమ్, సఖీజన, సమావృతమ్, సమధితిష్ఠ, దాక్షాయణి.
అన్వయము: అభితో వృందారకైర్ముదా జయ జయేతి వదద్భిః, కృతాంజలిపరంపరా కృతార్థా దృశా విదధతి, అమందమణిమండలీఖచితహేమసింహాసనం, సఖీజనసమావృతం, దాక్షాయణి, సమధితిష్ఠ.
ప్రతి పదార్థము: అభితః = చుట్టూ ఉన్న, వదద్భిః = పలుకుతుండగా, ముదా = ఆనందంగా, జయ జయ = "జయ జయ" అని, వృందారకైః = దేవతలు, కృతాంజలిపరంపరా = చేతులు జోడించి నిలబడి, విదధతి = చేస్తూ, కృతార్థా = కృతార్థమైన, దృశా = చూపులతో, అమంద = ప్రకాశవంతమైన, మణిమండలీ = మణి సమూహాలతో, ఖచిత = పొదగబడిన, హేమ = బంగారు, సింహాసనం = సింహాసనాన్ని, సఖీజనసమావృతం = సఖీ జనంతో కూడి ఉన్న, దాక్షాయణి = ఓ దాక్షాయణి, సమధితిష్ఠ = నీవు అధిష్ఠించు.
తాత్పర్యము: చుట్టూ ఉన్న దేవతలు ఆనందంగా "జయ జయ" అని పలుకుతుండగా, చేతులు జోడించి నిలబడి, కృతార్థమైన చూపులతో, ప్రకాశవంతమైన మణి సమూహాలతో పొదగబడిన బంగారు సింహాసనాన్ని, సఖీ జనంతో కూడి ఉన్న ఓ దాక్షాయణి, నీవు అధిష్ఠించు.
విశేషాలు: దేవి సింహాసనాన్ని అధిష్ఠించే సన్నివేశాన్ని వర్ణిస్తుంది. దేవతలు, సఖీజనం ఆమెకు సేవలు చేస్తూ, ఆమె మహిమను కీర్తిస్తూ ఉంటారని తెలియజేస్తుంది. ఇది దేవి యొక్క రాజసింహాసనం, ఆమె దివ్య పరివారంతో కూడిన వైభవాన్ని చూపుతుంది.
76వ శ్లోకం
శ్లోకం: కర్పూరాదికవస్తుజాతమఖిలం సౌవర్ణభృంగారకం తాంబూలస్య కరండకం మణిమయం చైలాంచలం దర్పణం . విస్ఫూర్జన్మణిపాదుకే చ దధతీః సింహాసనస్యాభిత- స్తిష్ఠంతీః పరిచారికాస్తవ సదా వందామహే సుందరి .. 76..
పదచ్ఛేదము: కర్పూరాది, వస్తుజాతమ్, అఖిలమ్, సౌవర్ణ, భృంగారకమ్, తాంబూలస్య, కరండకమ్, మణిమయమ్, చైలాంచలమ్, దర్పణమ్, విస్ఫూర్జత్, మణి, పాదుకే, చ, దధతీః, సింహాసనస్య, అభితః, తిష్ఠంతీః, పరిచారికాః, తవ, సదా, వందామహే, సుందరి.
అన్వయము: సుందరి, కర్పూరాదికవస్తుజాతమఖిలం, సౌవర్ణభృంగారకం, తాంబూలస్య మణిమయం కరండకం, చైలాంచలం, దర్పణం, విస్ఫూర్జన్మణిపాదుకే చ దధతీః, సింహాసనస్యాభితస్తిష్ఠంతీః తవ పరిచారికాః సదా వందామహే.
ప్రతి పదార్థము: సుందరి = ఓ సుందరీ, కర్పూరాది = కర్పూరం మొదలైన, వస్తుజాతమ్ = వస్తువులను, అఖిలం = మొత్తం, సౌవర్ణభృంగారకం = బంగారు భృంగారకాన్ని (పాత్రను), తాంబూలస్య = తాంబూలపు, మణిమయం = రత్నమయమైన, కరండకం = గిన్నెను, చైలాంచలం = వస్త్రపు అంచును, దర్పణం = అద్దాన్ని, విస్ఫూర్జత్ = మెరిసే, మణిపాదుకే = మణిపాదుకలను, చ = కూడా, దధతీః = ధరించి, సింహాసనస్య = సింహాసనం, అభితః = పక్కన, తిష్ఠంతీః = నిలబడి ఉన్న, తవ = నీ, పరిచారికాః = పరిచారికలకు, సదా = నిత్యం, వందామహే = నమస్కరిస్తున్నాము.
తాత్పర్యము: కర్పూరం మొదలైన వస్తువులను, బంగారు భృంగారకాన్ని (పాత్రను), రత్నమయమైన తాంబూలపు గిన్నెను, వస్త్రపు అంచును, అద్దాన్ని, మెరిసే మణిపాదుకలను ధరించి సింహాసనం పక్కన నిలబడి ఉన్న నీ పరిచారికలకు, ఓ సుందరీ, నిత్యం నమస్కరిస్తున్నాము.
విశేషాలు: దేవికి సేవలు చేసే పరిచారికల గొప్పదనాన్ని, వారి వద్ద ఉండే దివ్య వస్తువులను వర్ణిస్తుంది. ఇది దేవి యొక్క ఐశ్వర్యాన్ని, ఆమె పరివారం యొక్క వైభవాన్ని తెలియజేస్తుంది. ఈ శ్లోకం దేవికి చేసే మానసపూజలో అత్యంత విలాసవంతమైన సేవలను సూచిస్తుంది.
77వ శ్లోకం
శ్లోకం: త్వదమలవపురుద్యత్కాంతికల్లోలజాలైః స్ఫుటమివ దధతీభిర్బాహువిక్షేపలీలాం . ముహురపి చ విధూతే చామరగ్రాహిణీభిః సితకరకరశుభ్రే చామరే చాలయామి .. 77..
పదచ్ఛేదము: త్వత్, అమల, వపుః, ఉద్యత్, కాంతి, కల్లోల, జాలైః, స్ఫుటమ్, ఇవ, దధతీభిః, బాహు, విక్షేప, లీలామ్, ముహుః, అపి, చ, విధూతే, చామరగ్రాహిణీభిః, సితకర, కర, శుభ్రే, చామరే, చాలయామి.
అన్వయము: త్వదమలవపురుద్యత్కాంతికల్లోలజాలైః స్ఫుటమివ బాహువిక్షేపలీలాం దధతీభిశ్చామరగ్రాహిణీభిర్ముహురపి విధూతే, సితకరకరశుభ్రే చామరే చాలయామి.
ప్రతి పదార్థము: త్వత్ = నీ, అమల = నిర్మలమైన, వపుః = శరీరం నుండి, ఉద్యత్ = వెలువడే, కాంతి = కాంతి, కల్లోల = తరంగాల, జాలైః = సమూహాలతో, స్ఫుటం = స్పష్టంగా, ఇవ = వలె, దధతీభిః = ప్రదర్శిస్తున్న, బాహువిక్షేపలీలాం = చేతులు విసిరే లీలను, ముహుః = పదేపదే, అపి చ = కూడా, విధూతే = వీచబడే, చామరగ్రాహిణీభిః = చామరగ్రాహిణులచే, సితకరకర = చంద్ర కిరణాల వలె, శుభ్రే = తెల్లని శుభ్రమైన, చామరే = చామరాలను, చాలయామి = నేను ఊపుతున్నాను.
తాత్పర్యము: నీ నిర్మలమైన శరీరం నుండి వెలువడే కాంతి తరంగాలతో, స్పష్టంగా చేతులు విసిరే లీలను ప్రదర్శిస్తున్న చామరగ్రాహిణులచే పదేపదే వీచబడే, చంద్ర కిరణాల వలె తెల్లని శుభ్రమైన చామరాలను నేను ఊపుతున్నాను.
విశేషాలు: దేవికి చేసే చామర సేవను వర్ణిస్తుంది. చామరగ్రాహిణులు ఆమె కాంతి తరంగాలలో లీనమై సేవ చేస్తున్నారని, అది ఆమె దివ్యత్వాన్ని పెంచుతుందని సూచిస్తుంది. ఈ వర్ణన దేవి యొక్క అలౌకిక సౌందర్యాన్ని, ఆమెకు అర్పించే సేవలోని సూక్ష్మతను తెలియజేస్తుంది.
78వ శ్లోకం
శ్లోకం: ప్రాంతస్ఫురద్విమలమౌక్తికగుచ్ఛజాలం చంచన్మహామణివిచిత్రితహేమదండం . ఉద్యత్సహస్రకరమండలచారు హేమ- చ్ఛత్రం మహేశమహిలే వినివేశయామి .. 78..
పదచ్ఛేదము: ప్రాంతస్ఫురత్, విమల, మౌక్తిక, గుచ్ఛ, జాలమ్, చంచత్, మహా, మణి, విచిత్రిత, హేమ, దండమ్, ఉద్యత్, సహస్ర, కర, మండల, చారు, హేమ, ఛత్రమ్, మహేశమహిలే, వినివేశయామి.
అన్వయము: మహేశమహిలే, ప్రాంతస్ఫురద్విమలమౌక్తికగుచ్ఛజాలం, చంచన్మహామణివిచిత్రితహేమదండం, ఉద్యత్సహస్రకరమండలచారు హేమచ్ఛత్రం వినివేశయామి.
ప్రతి పదార్థము: మహేశమహిలే = ఓ మహేశ్వరుని ప్రియురాలా, ప్రాంతస్ఫురత్ = అంచుల వెంబడి ప్రకాశించే, విమల = నిర్మలమైన, మౌక్తికగుచ్ఛజాలం = ముత్యాల గుత్తులతో, చంచత్ = మెరిసే, మహామణి = గొప్ప మణులతో, విచిత్రిత = చిత్రించబడిన, హేమదండం = బంగారు దండంతో, ఉద్యత్ = ఉదయించే, సహస్రకర = వేయి సూర్య, మండలం = మండలాల వలె, చారు = అందమైన, హేమచ్ఛత్రం = బంగారు ఛత్రాన్ని, వినివేశయామి = నీకు సమర్పిస్తున్నాను.
తాత్పర్యము: అంచుల వెంబడి ప్రకాశించే నిర్మలమైన ముత్యాల గుత్తులతో, మెరిసే గొప్ప మణులతో చిత్రించబడిన బంగారు దండంతో, ఉదయించే వేయి సూర్య మండలాల వలె అందమైన బంగారు ఛత్రాన్ని, ఓ మహేశ్వరుని ప్రియురాలా, నీకు సమర్పిస్తున్నాను.
విశేషాలు: దేవికి సమర్పించే దివ్య ఛత్రం యొక్క వర్ణన. ఇది ఆమె సార్వభౌమత్వాన్ని, మహోన్నత స్థానాన్ని తెలియజేస్తుంది. వేయి సూర్యుల తేజస్సు ఆమె దివ్యత్వాన్ని, ఆమెను ఆవరించిన వైభవాన్ని సూచిస్తుంది.
79వ శ్లోకం
శ్లోకం: ఉద్యత్తావకదేహకాంతిపటలీసిందూరపూరప్రభా- శోణీభూతముదగ్రలోహితమణిచ్ఛేదానుకారిచ్ఛవి . దూరాదాదరనిర్మితాంజలిపుటైరాలోకమానం సుర- వ్యూహైః కాంచనమాతపత్రమతులం వందామహే సుందరం .. 79..
పదచ్ఛేదము: ఉద్యత్, తావక, దేహ, కాంతి, పటలీ, సిందూర, పూర, ప్రభా, శోణీభూతమ్, ఉదగ్ర, లోహిత, మణి, ఛేద, అనుకారి, ఛవి, దూరాత్, ఆదర, నిర్మిత, అంజలి, పుటైః, ఆలోకమానమ్, సుర, వ్యూహైః, కాంచనమ్, ఆతపత్రమ్, అతులమ్, వందామహే, సుందరమ్.
అన్వయము: సుందరి, ఉద్యత్తావకదేహకాంతిపటలీసిందూరపూరప్రభాశోణీభూతముదగ్రలోహితమణిచ్ఛేదానుకారిచ్ఛవి, దూరాదాదరనిర్మితాంజలిపుటైః సురవ్యూహైరాలోకమానం, అతులం కాంచనమాతపత్రం వందామహే.
ప్రతి పదార్థము: సుందరి = ఓ సుందరీ, ఉద్యత్ = వెలువడే, తావకదేహ = నీ శరీరం నుండి, కాంతిపటలీ = కాంతి సమూహం, సిందూరపూరప్రభా = సింధూరపూర ప్రభావంతో, శోణీభూతం = ఎర్రగా మారిన, ఉదగ్ర = గొప్ప, లోహితమణిచ్ఛేదానుకారి = ఎర్రని మణి ముక్కలను పోలిన, ఛవి = కాంతి కలిగిన, దూరాత్ = దూరం నుండి, ఆదర = ఆదరంతో, నిర్మితాంజలిపుటైః = చేతులు జోడించిన, సురవ్యూహైః = దేవతల సమూహాలచే, ఆలోకమానం = చూడబడుతున్న, అతులం = సాటిలేని, కాంచనం = ఆ బంగారు, ఆతపత్రం = గొడుగుకు, వందామహే = నమస్కరిస్తున్నాము.
తాత్పర్యము: నీ శరీరం నుండి వెలువడే కాంతి సమూహం సింధూరపూర ప్రభావంతో ఎర్రగా మారిన, గొప్ప ఎర్రని మణి ముక్కలను పోలిన కాంతి కలిగిన, దూరం నుండి ఆదరంతో చేతులు జోడించిన దేవతల సమూహాలచే చూడబడుతున్న, సాటిలేని ఆ బంగారు గొడుగుకు, ఓ సుందరీ, నమస్కరిస్తున్నాము.
విశేషాలు: దేవి శరీర కాంతి యొక్క మహత్తును, అది గొడుగు రంగును ఎలా ప్రభావితం చేస్తుందో వివరిస్తుంది. దేవతలు సైతం ఆమె మహిమను చూసి ఆశ్చర్యపోయి నమస్కరిస్తారని తెలియజేస్తుంది. దేవి యొక్క విశ్వవ్యాప్తమైన తేజస్సును ఈ శ్లోకం నొక్కి చెబుతుంది.
80వ శ్లోకం
శ్లోకం: సంతుష్టాం పరమామృతేన విలసత్కామేశ్వరాంకస్థితాం పుష్పౌఘైరభిపూజితాం భగవతీం త్వాం వందమానా ముదా . స్ఫూర్జత్తావకదేహరశ్మికలనాప్రాప్తస్వరూపాభిదాః శ్రీచక్రావరణస్థితాః సవినయం వందామహే దేవతాః .. 80..
పదచ్ఛేదము: సంతుష్టామ్, పరమ, అమృతేన, విలసత్, కామేశ్వర, అంకస్థితామ్, పుష్ప, ఓఘైః, అభిపూజితామ్, భగవతీమ్, త్వామ్, వందమానాః, ముదా, స్ఫూర్జత్, తావక, దేహ, రశ్మి, కలనా, ప్రాప్త, స్వరూప, అభిదాః, శ్రీచక్ర, ఆవరణ, స్థితాః, సవినయమ్, వందామహే, దేవతాః.
అన్వయము: పరమామృతేన సంతుష్టాం, విలసత్కామేశ్వరాంకస్థితాం, పుష్పౌఘైరభిపూజితాం భగవతీం త్వాం ముదా వందమానాః, స్ఫూర్జత్తావకదేహరశ్మికలనాప్రాప్తస్వరూపాభిదాః శ్రీచక్రావరణస్థితా దేవతాః సవినయం వందామహే.
ప్రతి పదార్థము: పరమామృతేన = పరమామృతంతో, సంతుష్టాం = సంతుష్టురాలై, విలసత్ = ప్రకాశించే, కామేశ్వరాంకస్థితాం = కామేశ్వరుడి ఒడిలో కూర్చున్న, పుష్పౌఘైః = పుష్ప సమూహాలతో, అభిపూజితాం = పూజించబడిన, భగవతీం = ఓ భగవతీ, త్వాం = నీకు, వందమానాః = నమస్కరిస్తున్నాము, ముదా = ఆనందంగా. స్ఫూర్జత్ = వెలువడే, తావకదేహ = నీ శరీరం నుండి, రశ్మి = కిరణాలతో, కలనా = కలయికతో, ప్రాప్త = పొందిన, స్వరూప = స్వరూపాన్ని, అభిదాః = కలిగిన, శ్రీచక్రావరణస్థితాః = శ్రీచక్ర ఆవరణలలో ఉన్న, దేవతాః = దేవతలకు, సవినయం = వినయంగా, వందామహే = నమస్కరిస్తున్నాము.
తాత్పర్యము: పరమామృతంతో సంతుష్టురాలై, ప్రకాశించే కామేశ్వరుడి ఒడిలో కూర్చున్న, పుష్ప సమూహాలతో పూజించబడిన ఓ భగవతీ, నీకు ఆనందంగా నమస్కరిస్తున్నాము. నీ శరీరం నుండి వెలువడే కిరణాలతో స్వరూపాన్ని పొందిన, శ్రీచక్ర ఆవరణలలో ఉన్న దేవతలకు వినయంగా నమస్కరిస్తున్నాము.
విశేషాలు: దేవి తన భక్తుల పూజలతో సంతుష్టురాలై, శ్రీచక్రంలోని ఇతర దేవతలకు సైతం ఆమె కిరణాల నుండి స్వరూపాలు లభించాయని ఈ శ్లోకం తెలియజేస్తుంది. ఇది దేవి యొక్క సృష్టికారక శక్తిని, ఆమె కేంద్ర స్థానాన్ని సూచిస్తుంది. శ్రీచక్రంలో నివసించే దేవతలందరికీ దేవియే మూలమని ఈ శ్లోకం స్పష్టం చేస్తుంది.
81వ శ్లోకం
శ్లోకం: ఆధారశక్త్యాదికమాకలయ్య మధ్యే సమస్తాధికయోగినీం చ . మిత్రేశనాథాదికమత్ర నాథ- చతుష్టయం శైలసుతే నతోఽస్మి .. 81..
పదచ్ఛేదము: ఆధారశక్తి, ఆదికమ్, ఆకలయ్య, మధ్యే, సమస్త, అధిక, యోగినీమ్, చ, మిత్రేశనాథ, ఆదికమ్, అత్ర, నాథ, చతుష్టయమ్, శైలసుతే, నతః, అస్మి.
అన్వయము: శైలసుతే, ఆధారశక్త్యాదికమాకలయ్య, మధ్యే సమస్తాధికయోగినీం చ, అత్ర మిత్రేశనాథాదికమపి నాథచతుష్టయం నతోఽస్మి.
ప్రతి పదార్థము: శైలసుతే = ఓ పర్వతరాజ పుత్రీ, ఆధారశక్తి = ఆధారశక్తి, ఆదికమ్ = మొదలైన వాటిని, ఆకలయ్య = భావిస్తూ, మధ్యే = మధ్యలో, సమస్త = సమస్త, అధిక = అధిపతియైన, యోగినీం = యోగినిని (దేవిని), చ = కూడా, అత్ర = ఇక్కడ, మిత్రేశనాథ = మిత్రేశనాథుడు, ఆదికమ్ = మొదలైన, నాథచతుష్టయం = నలుగురు నాథులను, నతః అస్మి = నేను నమస్కరిస్తున్నాను.
తాత్పర్యము: ఆధారశక్తి మొదలైన వాటిని భావిస్తూ, మధ్యలో సమస్త యోగినులకు అధిపతియైన దానిని (దేవిని), మిత్రేశనాథుడు మొదలైన నలుగురు నాథులను కూడా, ఓ పర్వతరాజ పుత్రీ, నేను నమస్కరిస్తున్నాను.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం శ్రీచక్రంలోని వివిధ శక్తులను, నాథులను స్మరిస్తూ దేవికి నమస్కరించడం జరుగుతుంది. ఇది శ్రీచక్ర ఉపాసనలో అంతర్గత భావనలను, అంటే చక్రంలోని మూలశక్తి అయిన ఆధారశక్తి నుండి ప్రారంభమై, మధ్యలో ఉండే దేవి (యోగిని), మరియు నాలుగు నాథులు (ఆదిగురువులు) లను మానసికంగా ఆరాధించడాన్ని సూచిస్తుంది.
82వ శ్లోకం
శ్లోకం: త్రిపురాసుధార్ణవాసన- మారభ్య త్రిపురమాలినీ యావత్ . ఆవరణాష్టకసంస్థిత- మాసనషట్కం నమామి పరమేశి .. 82..
పదచ్ఛేదము: త్రిపురాసుధార్ణవాసనమ్, ఆరభ్య, త్రిపురమాలినీ, యావత్, ఆవరణ, అష్టక, సంస్థితమ్, ఆసన, షట్కమ్, నమామి, పరమేశి.
అన్వయము: పరమేశి, త్రిపురాసుధార్ణవాసనమారభ్య త్రిపురమాలినీ యావత్, ఆవరణాష్టకసంస్థితమాసనషట్కం నమామి.
ప్రతి పదార్థము: పరమేశి = ఓ పరమేశ్వరీ, త్రిపురాసుధార్ణవాసనం = త్రిపురాసుధార్ణవాసనం, ఆరభ్య = మొదలుకొని, త్రిపురమాలినీ = త్రిపురమాలినీ, యావత్ = వరకు, ఆవరణాష్టక = అష్టావరణాలలో, సంస్థితం = ఉన్న, ఆసనషట్కం = ఆరు ఆసనాలకు, నమామి = నమస్కరిస్తున్నాను.
తాత్పర్యము: ఓ పరమేశ్వరీ, త్రిపురాసుధార్ణవాసనం మొదలుకొని త్రిపురమాలినీ ఆసనం వరకు, అష్టావరణాలలో ఉన్న ఆరు ఆసనాలకు నమస్కరిస్తున్నాను.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం శ్రీచక్రంలోని ఆవరణలను, వాటిలోని ఆసనాలను స్మరిస్తూ దేవికి నమస్కరించడం. ఇది శ్రీచక్రం యొక్క సంక్లిష్ట నిర్మాణాన్ని, దానిలోని వివిధ దేవతల స్థానాలను సూచిస్తుంది. శ్రీచక్రంలోని ప్రతి ఆవరణలో ఒక ప్రత్యేక దేవతా సమూహం, ఆసనం ఉంటాయి, వాటిని పూజించడం ద్వారా సాధకుడు దేవికి దగ్గరవుతాడు.
83వ శ్లోకం
శ్లోకం: ఈశానే గణపం స్మరామి విచరద్విఘ్నాంధకారచ్ఛిదం వాయవ్యే వటుకం చ కజ్జలరుచిం వ్యాలోపవీతాన్వితం . నైరృత్యే మహిషాసురప్రమథినీం దుర్గాం చ సంపూజయ- న్నాగ్నేయేఽఖిలభక్తరక్షణపరం క్షేత్రాధి నాథం భజే .. 83..
పదచ్ఛేదము: ఈశానే, గణపమ్, స్మరామి, విచరత్, విఘ్న, అంధకార, ఛిదమ్, వాయవ్యే, వటుకమ్, చ, కజ్జల, రుచిమ్, వ్యాల, ఉపవీత, అన్వితమ్, నైరృత్యే, మహిషాసుర, ప్రమథినీమ్, దుర్గామ్, చ, సంపూజయన్, ఆగ్నేయే, అఖిల, భక్త, రక్షణ, పరమ్, క్షేత్రాధి, నాథమ్, భజే.
అన్వయము: ఈశానే విచరద్విఘ్నాంధకారచ్ఛిదం గణపం స్మరామి. వాయవ్యే కజ్జలరుచిం వ్యాలోపవీతాన్వితం వటుకం చ (స్మరామి). నైరృత్యే మహిషాసురప్రమథినీం దుర్గాం చ సంపూజయన్, ఆగ్నేయేఽఖిలభక్తరక్షణపరం క్షేత్రాధినాథం భజే.
ప్రతి పదార్థము: ఈశానే = ఈశాన్యంలో, గణపం = గణపతిని, స్మరామి = స్మరిస్తున్నాను, విచరత్ = సంచరించే, విఘ్న = విఘ్నరూపమైన, అంధకార = అంధకారాన్ని, ఛిదం = ఛేదించేవాడు, వాయవ్యే = వాయువ్యంలో, వటుకం = వటుకుడిని (భైరవుడిని), చ = కూడా, కజ్జలరుచిం = కాటుక వర్ణంతో, వ్యాలోపవీతాన్వితం = పామును జంద్యంగా ధరించినవాడు, నైరృత్యే = నైరృతిలో, మహిషాసురప్రమథినీం = మహిషాసురుడిని సంహరించిన, దుర్గాం = దుర్గాదేవిని, చ = కూడా, సంపూజయన్ = పూజిస్తూ, ఆగ్నేయే = ఆగ్నేయంలో, అఖిల = సమస్త, భక్త = భక్తులను, రక్షణపరం = రక్షించే, క్షేత్రాధినాథం = క్షేత్రాధినాథుడిని, భజే = భజిస్తున్నాను.
తాత్పర్యము: ఈశాన్యంలో సంచరించే విఘ్నరూపమైన అంధకారాన్ని ఛేదించే గణపతిని స్మరిస్తున్నాను. వాయువ్యంలో కాటుక వర్ణంతో, పామును జంద్యంగా ధరించిన వటుకుడిని (భైరవుడిని) స్మరిస్తున్నాను. నైరృతిలో మహిషాసురుడిని సంహరించిన దుర్గాదేవిని పూజిస్తూ, ఆగ్నేయంలో సమస్త భక్తులను రక్షించే క్షేత్రాధినాథుడిని భజిస్తున్నాను.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం దిక్కుల అధిపతులను, వారి రూపాన్ని, వారి పనులను వర్ణిస్తూ దేవి పూజలో వారి ప్రాముఖ్యతను తెలియజేస్తుంది. ఇది దేవి యొక్క సర్వవ్యాపకత్వాన్ని, ఆమె రక్షణ శక్తులను సూచిస్తుంది, ఎందుకంటే దేవిని పూజించేటప్పుడు ఈ దిక్పాలకులు కూడా పూజింపబడతారు.
84వ శ్లోకం
శ్లోకం: ఉడ్యానజాలంధరకామరూప- పీఠానిమాన్పూర్ణగిరిప్రసక్తాన్ . త్రికోణదక్షాగ్రిమసవ్యభాగ- మధ్యస్థితాన్సిద్ధికరాన్నమామి .. 84..
పదచ్ఛేదము: ఉడ్యాన, జాలంధర, కామరూప, పీఠాని, ఇమాన్, పూర్ణగిరి, ప్రసక్తాన్, త్రికోణ, దక్ష, అగ్రిమ, సవ్య, భాగ, మధ్య, స్థితాన్, సిద్ధి, కరాన్, నమామి.
అన్వయము: ఉడ్యానజాలంధరకామరూపపూర్ణగిరిప్రసక్తాన్ ఇమాన్ పీఠాని, త్రికోణదక్షాగ్రిమసవ్యభాగమధ్యస్థితాన్ సిద్ధి కరాన్ నమామి.
ప్రతి పదార్థము: ఉడ్యాన = ఉడ్యాన, జాలంధర = జాలంధర, కామరూప = కామరూప, పూర్ణగిరి = పూర్ణగిరి, ప్రసక్తాన్ = సంబంధిత, ఇమాన్ = ఈ, పీఠాని = పీఠాలను, త్రికోణ = త్రికోణంలోని, దక్ష = కుడి, అగ్రిమ = ముందు, సవ్య = ఎడమ, భాగ = భాగాల, మధ్య = మధ్యలో, స్థితాన్ = ఉన్న, సిద్ధి కరాన్ = సిద్ధిని ప్రసాదించే వాటిని, నమామి = నమస్కరిస్తున్నాను.
తాత్పర్యము: ఉడ్యాన, జాలంధర, కామరూప, పూర్ణగిరి పీఠాలను, త్రికోణంలోని కుడి, ముందు, ఎడమ భాగాల మధ్యలో ఉన్న, సిద్ధిని ప్రసాదించే వాటిని నమస్కరిస్తున్నాను.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం శక్తి పీఠాల ప్రస్తావన. దేవిని ఈ పీఠాల రూపంలో కూడా పూజిస్తారని, అవి సిద్ధిని ప్రసాదిస్తాయని ఈ శ్లోకం తెలియజేస్తుంది. ఈ పీఠాలు దేవి యొక్క విశ్వవ్యాప్తమైన శక్తిని, ఆమె ఆవాస స్థానాలను సూచిస్తాయి.
85వ శ్లోకం
శ్లోకం: లోకేశః పృథివీపతిర్నిగదితో విష్ణుర్జలానాం ప్రభు- స్తేజోనాథ ఉమాపతిశ్చ మరుతామీశస్తథా చేశ్వరః . ఆకాశాధిపతిః సదాశివ ఇతి ప్రేతాభిధామాగతా- నేతాంశ్చక్రబహిఃస్థితాన్సురగణాన్వందామహే సాదరం .. 85..
పదచ్ఛేదము: లోకేశః, పృథివీపతిః, నిగదితః, విష్ణుః, జలానామ్, ప్రభుః, తేజోనాథః, ఉమాపతిః, చ, మరుతామ్, ఈశః, తథా, చ, ఈశ్వరః, ఆకాశాధిపతిః, సదాశివః, ఇతి, ప్రేత, అభిధామ్, ఆగతాన్, ఏతాన్, చక్రబహిఃస్థితాన్, సురగణాన్, వందామహే, సాదరమ్.
అన్వయము: పృథివీపతిర్నిగదితో లోకేశః, జలానాం ప్రభుర్విష్ణుః, తేజోనాథ ఉమాపతిశ్చ, మరుతామీశ ఈశ్వరశ్చ తథా, ఆకాశాధిపతిః సదాశివ ఇతి ప్రేతాభిధామాగతాన్ ఏతాన్ చక్రబహిఃస్థితాన్ సురగణాన్ సాదరం వందామహే.
ప్రతి పదార్థము: లోకేశః = లోకేశుడు (బ్రహ్మ), పృథివీపతిః = పృథ్వీపతిగా, నిగదితః = చెప్పబడిన, విష్ణుః = విష్ణువు, జలానామ్ = జలాలకు, ప్రభుః = అధిపతి, తేజోనాథః = తేజస్సు అధిపతి, ఉమాపతిః = ఉమాపతి (శివుడు), చ = మరియు, మరుతామ్ = వాయువుకు, ఈశః = అధిపతి, తథా = అలాగే, చ = మరియు, ఈశ్వరః = ఈశ్వరుడు, ఆకాశాధిపతిః = ఆకాశానికి అధిపతి, సదాశివః = సదాశివుడు - ఇతి = ఇలా, ప్రేత = ప్రేతల, అభిధామ్ = రూపంలో, ఆగతాన్ = ఉన్న, ఏతాన్ = ఈ, చక్రబహిఃస్థితాన్ = చక్రం వెలుపల ఉన్న, సురగణాన్ = దేవతా సమూహాలకు, సాదరమ్ = ఆదరంతో, వందామహే = నమస్కరిస్తున్నాము.
తాత్పర్యము: పృథ్వీపతిగా చెప్పబడిన లోకేశుడు (బ్రహ్మ), జలాలకు అధిపతి విష్ణువు, తేజస్సు అధిపతి ఉమాపతి (శివుడు), మరుత్తులకు (వాయువుకు) అధిపతి ఈశ్వరుడు, ఆకాశానికి అధిపతి సదాశివుడు - ఇలా ప్రేతల రూపంలో ఉన్న, చక్రం వెలుపల ఉన్న ఈ దేవతా సమూహాలకు ఆదరంతో నమస్కరిస్తున్నాము.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం పంచభూతాలకు అధిపతులైన దేవతలను, వారి స్థానాలను వర్ణిస్తుంది. వీరు చక్రం వెలుపల ఉండి దేవికి సేవ చేస్తారని, వారిని కూడా పూజించడం దేవి పూజలో అంతర్భాగమని సూచిస్తుంది. ఇది దేవి యొక్క సర్వశక్తిమత్తతను నొక్కి చెబుతుంది, ఎందుకంటే పంచభూతాధిపతులు కూడా ఆమె సేవకులే.
86వ శ్లోకం
శ్లోకం: తారానాథకలాప్రవేశనిగమవ్యాజాద్గతాసుప్రథం త్రైలోక్యే తిథిషు ప్రవర్తితకలాకాష్ఠాదికాలక్రమం . రత్నాలంకృతిచిత్రవస్త్రలలితం కామేశ్వరీపూర్వకం నిత్యాషోడశకం నమామి లసితం చక్రాత్మనోరంతరే .. 86..
పదచ్ఛేదము: తారానాథ, కలా, ప్రవేశ, నిగమ, వ్యాజాత్, గతా, సుప్రథమ్, త్రైలోక్యే, తిథిషు, ప్రవర్తిత, కలా, కాష్ఠ, ఆది, కాలక్రమమ్, రత్న, అలంకృతి, చిత్ర, వస్త్ర, లలితమ్, కామేశ్వరీ, పూర్వకమ్, నిత్యా, షోడశకమ్, నమామి, లసితమ్, చక్ర, ఆత్మనోః, అంతరే.
అన్వయము: తారానాథకలాప్రవేశనిగమవ్యాజాద్గతాసుప్రథం, త్రైలోక్యే తిథిషు ప్రవర్తితకలాకాష్ఠాదికాలక్రమం, రత్నాలంకృతిచిత్రవస్త్రలలితం, చక్రాతనోరంతరే లసితం కామేశ్వరీపూర్వకం నిత్యాషోడశకం నమామి.
ప్రతి పదార్థము: తారానాథ = చంద్రుని, కలాప్రవేశ = కళలు ప్రవేశించే, నిగమవ్యాజాత్ = వేద రహస్యం వలె, గతాసుప్రథం = ప్రసిద్ధి పొందిన, త్రైలోక్యే = మూడు లోకాలలో, తిథిషు = తిథులలో, ప్రవర్తిత = ప్రవర్తించే, కలాకాష్ఠాది = కళా, కాష్ఠాది, కాలక్రమం = కాలక్రమాన్ని (సమయాన్ని) సూచించే, రత్నాలంకృతి = రత్నాలంకరణలు, చిత్రవస్త్ర = చిత్రవస్త్రాలతో, లలితం = అందమైన, కామేశ్వరీపూర్వకం = కామేశ్వరీ మొదలైన, నిత్యాషోడశకం = నిత్యాషోడశ దేవతలకు, నమామి = నమస్కరిస్తున్నాను, లసితం = ప్రకాశించే, చక్రాతనోః = చక్రం మరియు ఆత్మ, అంతరే = మధ్యలో.
తాత్పర్యము: చంద్రుని కళలు ప్రవేశించే వేద రహస్యం వలె ప్రసిద్ధి పొందిన, మూడు లోకాలలో తిథులలో ప్రవర్తించే కళా, కాష్ఠాది కాలక్రమాన్ని (సమయాన్ని) సూచించే, రత్నాలంకరణలు, చిత్రవస్త్రాలతో అందమైన, కామేశ్వరీ మొదలైన నిత్యాషోడశ దేవతలకు, చక్రం మరియు ఆత్మ మధ్యలో ప్రకాశించే వారికి నమస్కరిస్తున్నాను.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం నిత్యాషోడశ దేవతలను, వారి సమయ సంబంధాన్ని, వారి సౌందర్యాన్ని వర్ణిస్తుంది. చక్రం మరియు ఆత్మ మధ్యలో వారి ఉనికి దేవి యొక్క కాలాతీతత్వాన్ని, ఆమె అన్నింటికీ ఆధారభూతమైన శక్తిని సూచిస్తుంది. ఈ నిత్యా దేవతలు దేవికి అభిన్నులు, ఆమె యొక్క విస్తరణ స్వరూపాలు.
87వ శ్లోకం
శ్లోకం: హృది భావితదైవతం ప్రయత్నా- భ్యుపదేశానుగృహీతభక్తసంఘం . స్వగురుక్రమసంజ్ఞచక్రరాజ- స్థితమోఘత్రయమానతోఽస్మి మూర్ధ్నా .. 87..
పదచ్ఛేదము: హృది, భావిత, దైవతమ్, ప్రయత్న, అభ్యుపదేశ, అనుగృహీత, భక్త, సంఘమ్, స్వగురుక్రమసంజ్ఞ, చక్రరాజ, స్థితమ్, ఓఘత్రయమ్, ఆనతః, అస్మి, మూర్ధ్నా.
అన్వయము: హృది భావితదైవతం, ప్రయత్నాభ్యుపదేశానుగృహీతభక్తసంఘం, స్వగురుక్రమసంజ్ఞచక్రరాజస్థితమోఘత్రయం మూర్ధ్నా ఆనతోఽస్మి.
ప్రతి పదార్థము: హృది = హృదయంలో, భావితదైవతం = భావించబడిన దైవత్వంతో, ప్రయత్నాభ్యుపదేశ = ప్రయత్నంతో కూడిన ఉపదేశాలతో, అనుగృహీత = అనుగ్రహించబడిన, భక్తసంఘం = భక్త సమూహంతో, స్వగురుక్రమసంజ్ఞ = స్వగురు పరంపరకు చెందిన, చక్రరాజ = చక్రరాజంలో, స్థితం = ఉన్న, ఓఘత్రయం = మోఘత్రయానికి (త్రిపుర దేవతలకు), మూర్ధ్నా = తలవంచి, ఆనతః అస్మి = నేను నమస్కరిస్తున్నాను.
తాత్పర్యము: హృదయంలో భావించబడిన దైవత్వంతో, ప్రయత్నంతో కూడిన ఉపదేశాలతో అనుగ్రహించబడిన భక్త సమూహంతో, స్వగురు పరంపరకు చెందిన చక్రరాజంలో ఉన్న మోఘత్రయానికి (త్రిపుర దేవతలకు) నేను తలవంచి నమస్కరిస్తున్నాను.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం గురు పరంపర ప్రాముఖ్యతను, గురువు ద్వారా పొందిన ఉపదేశాలతో దేవిని హృదయంలో ధ్యానించడం, శ్రీచక్ర రాజ్యంలో ఆమెను కొలువుదీరడాన్ని సూచిస్తుంది. ఇది తంత్ర మార్గంలో గురువు యొక్క ఆవశ్యకతను మరియు దేవిని అంతర్గతంగా ఆరాధించే పద్ధతిని వివరిస్తుంది.
88వ శ్లోకం
శ్లోకం: హృదయమథ శిరః శిఖాఖిలాద్యే కవచమథో నయనత్రయం చ దేవి . మునిజనపరిచింతిత తథాస్త్రం స్ఫురతు సదా హృదయే షడంగమేతత్ .. 88..
పదచ్ఛేదము: హృదయమ్, అథ, శిరః, శిఖా, అఖిల, ఆద్యే, కవచమ్, అథో, నయనత్రయమ్, చ, దేవి, మునిజన, పరిచింతిత, తథా, అస్త్రమ్, స్ఫురతు, సదా, హృదయే, షడంగమ్, ఏతత్.
అన్వయము: దేవి, హృదయమథ శిరః శిఖాఖిలాద్యే కవచమథో నయనత్రయం చ తథా మునిజనపరిచింతితమస్త్రం, ఏతత్ షడంగం సదా హృదయే స్ఫురతు.
ప్రతి పదార్థము: దేవి = ఓ దేవి, హృదయమ్ = హృదయం, అథ = తర్వాత, శిరః = శిరస్సు, శిఖా = శిఖ, అఖిల = మొత్తం, ఆద్యే = మొదట, కవచమ్ = కవచం, అథో = తర్వాత, నయనత్రయం = నేత్రత్రయం, చ = మరియు, మునిజన = మునిజనులు, పరిచింతిత = చింతించిన, తథా = అలాగే, అస్త్రం = అస్త్రం - ఏతత్ = ఈ, షడంగం = ఆరు అంగాలు (షడంగాలు), సదా = ఎల్లప్పుడూ, హృదయే = నా హృదయంలో, స్ఫురతు = స్ఫురించుగాక.
తాత్పర్యము: ఓ దేవి, హృదయం, శిరస్సు, శిఖ, కవచం, నేత్రత్రయం, అస్త్రం - మునిజనులు చింతించిన ఈ ఆరు అంగాలు (షడంగాలు) నా హృదయంలో ఎల్లప్పుడూ స్ఫురించుగాక.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం దేవి యొక్క షడంగాలను (హృదయ, శిరస్, శిఖా, కవచ, నేత్ర, అస్త్ర మంత్రాలను) స్మరిస్తుంది. ఇవి దేవిని ఆరాధించేటప్పుడు ఉపయోగించే మంత్ర విభాగాలు, ఇవి భక్తునికి రక్షణను, శక్తిని ప్రసాదిస్తాయి. ఈ షడంగాలు దేవి యొక్క సమగ్ర స్వరూపాన్ని, ఆమె శక్తిని సూచిస్తాయి.
89వ శ్లోకం
శ్లోకం: త్రైలోక్యమోహనమితి ప్రథితే తు చక్రే చంచద్విభూషణగణత్రిపురాధివాసే . రేఖాత్రయే స్థితవతీరణిమాదిసిద్ధీ- ర్ముద్రా నమామి సతతం ప్రకటాభిధాస్తాః .. 89..
పదచ్ఛేదము: త్రైలోక్యమోహనమ్, ఇతి, ప్రథితే, తు, చక్రే, చంచత్, విభూషణ, గణ, త్రిపురాధివాసే, రేఖాత్రయే, స్థితవతీః, అణిమాది, సిద్ధీః, ముద్రాః, నమామి, సతతమ్, ప్రకటా, అభిధాః, తాః.
అన్వయము: త్రైలోక్యమోహనమితి ప్రథితే, చంచద్విభూషణగణత్రిపురాధివాసే చక్రే, రేఖాత్రయే స్థితవతీః, ప్రకటాభిధాస్తా అణిమాదిసిద్ధీర్ముద్రాశ్చ సతతం నమామి.
ప్రతి పదార్థము: త్రైలోక్యమోహనం = త్రైలోక్యమోహనం, ఇతి = అని, ప్రథితే = ప్రసిద్ధి చెందిన, తు = అయితే, చక్రే = చక్రంలో (శ్రీచక్రంలో), చంచత్ = మెరిసే, విభూషణగణ = ఆభరణాలతో కూడిన, త్రిపురాధివాసే = త్రిపుర యొక్క నివాసమైన, రేఖాత్రయే = మూడు రేఖలలో, స్థితవతీః = నివసించే, అణిమాదిసిద్ధీః = అణిమాది సిద్ధులను, ముద్రాః = ముద్రలను, సతతం = నిత్యం, నమామి = నమస్కరిస్తున్నాను, ప్రకటాభిధాః = ప్రసిద్ధి చెందిన వాటికి, తాః = వాటికి.
తాత్పర్యము: త్రైలోక్యమోహనం అని ప్రసిద్ధి చెందిన, మెరిసే ఆభరణాలతో కూడిన త్రిపుర యొక్క నివాసమైన చక్రంలో, మూడు రేఖలలో నివసించే అణిమాది సిద్ధులను, ముద్రలను, ప్రసిద్ధి చెందిన వాటికి నేను నిత్యం నమస్కరిస్తున్నాను.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం శ్రీచక్రంలోని త్రైలోక్యమోహన చక్రం (మొదటి ఆవరణ) గురించి, దానిలోని అణిమాది సిద్ధుల గురించి, ముద్రల గురించి వివరిస్తుంది. ఇవి సాధకుడికి అణిమ, మహిమ వంటి అష్ట సిద్ధులను ప్రసాదిస్తాయని నమ్మకం. ఇది శ్రీచక్రంలోని అంతర్గత శక్తుల పూజా విధానాన్ని తెలియజేస్తుంది.
90వ శ్లోకం
శ్లోకం: సర్వాశాపరిపూరకే వసుదలద్వంద్వేన విభ్రాజితే విస్ఫూర్జంత్రిపురేశ్వరీనివసతౌ చక్రే స్థితా నిత్యశః . కామాకర్షణికాదయో మణిగణభ్రాజిష్ణుదివ్యాంబరా యోగిన్యః ప్రదిశంతు కాంక్షితఫలం విఖ్యాతగుప్తాభిధాః .. 90..
పదచ్ఛేదము: సర్వాశా, పరిపూరకే, వసుదల, ద్వంద్వేన, విభ్రాజితే, విస్ఫూర్జత్, త్రిపురేశ్వరీ, నివసతౌ, చక్రే, స్థితాః, నిత్యశః, కామ, ఆకర్షణికా, ఆదయః, మణిగణ, భ్రాజిష్ణు, దివ్య, అంబరాః, యోగిన్యః, ప్రదిశంతు, కాంక్షిత, ఫలమ్, విఖ్యాత, గుప్తా, అభిధాః.
అన్వయము: సర్వాశాపరిపూరకే, వసుదలద్వంద్వేన విభ్రాజితే, విస్ఫూర్జంత్రిపురేశ్వరీనివసతౌ చక్రే నిత్యశః స్థితాః, మణిగణభ్రాజిష్ణుదివ్యాంబరా, విఖ్యాతగుప్తాభిధాః కామాకర్షణికాదయో యోగిన్యః కాంక్షితఫలం ప్రదిశంతు.
ప్రతి పదార్థము: సర్వాశాపరిపూరకే = సర్వాశాపరిపూరకం అని పిలువబడే, వసుదలద్వంద్వేన = ఎనిమిది దళాల జంటతో (అంటే పద్నాలుగు దళాలతో), విభ్రాజితే = ప్రకాశించే, విస్ఫూర్జత్ = మెరిసే, త్రిపురేశ్వరీ = త్రిపురేశ్వరీ, నివసతౌ = నివాసమైన, చక్రే = చక్రంలో, స్థితాః = నిత్యం నివసించే, కామాకర్షణికాదయో = కామాకర్షణికాది దేవతలు, మణిగణభ్రాజిష్ణు = మణి సమూహాలతో ప్రకాశించే, దివ్యాంబరా = దివ్య వస్త్రాలు ధరించిన, యోగిన్యః = యోగినులు, ప్రదిశంతు = ప్రసాదించుగాక, కాంక్షితఫలం = కోరిన ఫలితాలను, విఖ్యాత = ప్రసిద్ధి చెందిన, గుప్తాభిధాః = గుప్త యోగినులు.
తాత్పర్యము: సర్వాశాపరిపూరకం అని పిలువబడే, ఎనిమిది దళాల జంటతో (అంటే పద్నాలుగు దళాలతో) ప్రకాశించే, మెరిసే త్రిపురేశ్వరీ నివాసమైన చక్రంలో నిత్యం నివసించే కామాకర్షణికాది దేవతలు, మణి సమూహాలతో ప్రకాశించే దివ్య వస్త్రాలు ధరించిన, ప్రసిద్ధి చెందిన గుప్త యోగినులు నాకు కోరిన ఫలితాలను ప్రసాదించుగాక.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం శ్రీచక్రంలోని సర్వాశాపరిపూరక చక్రం (రెండవ ఆవరణ) గురించి, దానిలోని కామాకర్షణికాది దేవతలు (యోగినులు) గురించి వివరిస్తుంది. ఈ దేవతలు భక్తుల కోరికలను తీరుస్తారని నమ్మకం. ఈ శ్లోకం శ్రీచక్రంలోని వివిధ ఆవరణల ప్రాముఖ్యతను, వాటిలోని దేవతల శక్తిని వివరిస్తుంది.
91వ శ్లోకం
శ్లోకం: మహేశి వసుభిర్దలైర్లసతి సర్వసంక్షోభణే విభూషణగణస్ఫురంత్రిపురసుందరీసద్మని . అనంగకుసుమాదయో వివిధభూషణోద్భాసితా దిశంతు మమ కాంక్షితం తనుతరాశ్చ గుప్తాభిధాః .. 91..
పదచ్ఛేదము: మహేశి, వసుభిః, దలైః, లసతి, సర్వసంక్షోభణే, విభూషణ, గణ, స్ఫురత్, త్రిపురసుందరీ, సద్మని, అనంగకుసుమ, ఆదయః, వివిధ, భూషణ, ఉద్భాసితాః, దిశంతు, మమ, కాంక్షితమ్, తనుతరాః, చ, గుప్తా, అభిధాః.
అన్వయము: మహేశి, వసుభిర్దలైర్లసతి సర్వసంక్షోభణే విభూషణగణస్ఫురంత్రిపురసుందరీసద్మని, వివిధభూషణోద్భాసితాః తనుతరాశ్చ గుప్తాభిధా అనంగకుసుమాదయో మమ కాంక్షితం దిశంతు.
ప్రతి పదార్థము: మహేశి = ఓ మహేశ్వరీ, వసుభిః = ఎనిమిది, దలైః = దళాలతో, లసతి = ప్రకాశించే, సర్వసంక్షోభణే = సర్వసంక్షోభణ చక్రంలో, విభూషణగణ = ఆభరణ సమూహాలతో, స్ఫురత్ = మెరిసే, త్రిపురసుందరీ = త్రిపురసుందరీ, సద్మని = నివాసంలో, అనంగకుసుమాదయః = అనంగకుసుమాది దేవతలు, వివిధభూషణ = రకరకాల ఆభరణాలతో, ఉద్భాసితాః = ప్రకాశించే, దిశంతు = ప్రసాదించుగాక, మమ = నాకు, కాంక్షితమ్ = కోరినవి, తనుతరాః = సూక్ష్మమైనవారు, చ = కూడా, గుప్తాభిధాః = గుప్త నామధేయులైనవారు.
తాత్పర్యము: ఓ మహేశ్వరీ, ఎనిమిది దళాలతో ప్రకాశించే సర్వసంక్షోభణ చక్రంలో, ఆభరణ సమూహాలతో మెరిసే త్రిపురసుందరీ నివాసంలో, అనంగకుసుమాది దేవతలు, రకరకాల ఆభరణాలతో ప్రకాశించే, గుప్త నామధేయులైన యోగినులు నాకు కోరినవి ప్రసాదించుగాక.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం శ్రీచక్రంలోని సర్వసంక్షోభణ చక్రం (మూడవ ఆవరణ) గురించి, దానిలోని అనంగకుసుమాది దేవతలు గురించి వివరిస్తుంది. ఈ యోగినులు భక్తులకు శుభాలను ప్రసాదిస్తారని నమ్మకం. ఈ చక్రం సకల ప్రాపంచిక ఆశలను ప్రేరేపించే శక్తిని కలిగి ఉంటుందని, ఇక్కడ దేవిని పూజించడం ద్వారా భక్తుల కోరికలు నెరవేరుతాయని భావం.
92వ శ్లోకం
శ్లోకం: లసద్యుగదృశారకే స్ఫురతి సర్వసౌభాగ్యదే శుభాభరణభూషితత్రిపురవాసినీమందిరే . స్థితా దధతు మంగలం సుభగసర్వసంక్షోభిణీ- ముఖాః సకలసిద్ధయో విదితసంప్రదాయాభిధాః .. 92..
పదచ్ఛేదము: లసత్, యుగ, దృశా, అరకే, స్ఫురతి, సర్వసౌభాగ్యదే, శుభ, ఆభరణ, భూషిత, త్రిపురవాసినీ, మందిరే, స్థితాః, దధతు, మంగలమ్, సుభగ, సర్వ, సంక్షోభిణీ, ముఖాః, సకల, సిద్ధయః, విదిత, సంప్రదాయ, అభిధాః.
అన్వయము: లసద్యుగదృశారకే స్ఫురతి సర్వసౌభాగ్యదే శుభాభరణభూషితత్రిపురవాసినీమందిరే స్థితాః విదితసంప్రదాయాభిధాః సుభగసర్వసంక్షోభిణీముఖాః సకలసిద్ధయః మంగలం దధతు.
ప్రతి పదార్థము: లసత్ = మెరిసే, యుగదృశారకే = పది దళాలతో (దశారం), స్ఫురతి = ప్రకాశించే, సర్వసౌభాగ్యదే = సర్వసౌభాగ్యద చక్రంలో, శుభాభరణ = శుభాభరణాలతో, భూషిత = అలంకరించబడిన, త్రిపురవాసినీ = త్రిపురవాసినీ, మందిరే = మందిరంలో, స్థితాః = స్థితమై ఉన్న, దధతు = కలుగజేయుగాక, మంగలం = మంగళం, సుభగసర్వసంక్షోభిణీముఖాః = సుభగసర్వసంక్షోభిణీ మొదలైన, సకలసిద్ధయః = సకల సిద్ధులు, విదితసంప్రదాయాభిధాః = సంప్రదాయసిద్ధమైన నామధేయులు.
తాత్పర్యము: మెరిసే పది దళాలతో ప్రకాశించే సర్వసౌభాగ్యద చక్రంలో, శుభాభరణాలతో అలంకరించబడిన త్రిపురవాసినీ మందిరంలో స్థితమై ఉన్న సుభగసర్వసంక్షోభిణీ మొదలైన సకల సిద్ధులు, సంప్రదాయసిద్ధమైన నామధేయులు నాకు మంగళం కలుగజేయుగాక.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం శ్రీచక్రంలోని సర్వసౌభాగ్యద చక్రం (నాల్గవ ఆవరణ) గురించి, దానిలోని దేవతలు గురించి వివరిస్తుంది. ఈ దేవతలు భక్తులకు సకల సిద్ధులను, మంగళాలను ప్రసాదిస్తారని నమ్మకం. ఈ చక్రం అన్ని శుభాలను ప్రసాదించేదని, భక్తుల అదృష్టాన్ని పెంచుతుందని భావం.
93వ శ్లోకం
శ్లోకం: బహిర్దశారే సర్వార్థసాధకే త్రిపురాశ్రయాః . కులకౌలాభిధాః పాంతు సర్వసిద్ధిప్రదాయికాః .. 93..
పదచ్ఛేదము: బహిః, దశారే, సర్వార్థసాధకే, త్రిపుర, ఆశ్రయాః, కులకౌల, అభిధాః, పాంతు, సర్వసిద్ధిప్రదాయికాః.
అన్వయము: బహిర్దశారే సర్వార్థసాధకే (చక్రే) త్రిపురాశ్రయాః సర్వసిద్ధిప్రదాయికాః కులకౌలాభిధాః పాంతు.
ప్రతి పదార్థము: బహిర్దశారే = బాహ్య దశారం (బయటి పది దళాలు) అనే, సర్వార్థసాధకే = సర్వార్థసాధక చక్రంలో, త్రిపురాశ్రయాః = త్రిపురాదేవిని ఆశ్రయించిన, కులకౌలాభిధాః = కులకౌల దేవతలు (సంప్రదాయసిద్ధమైన యోగినులు), పాంతు = రక్షించుగాక, సర్వసిద్ధిప్రదాయికాః = సర్వసిద్ధులను ప్రసాదించే వారు.
తాత్పర్యము: బాహ్య దశారం (బయటి పది దళాలు) అనే సర్వార్థసాధక చక్రంలో, త్రిపురాదేవిని ఆశ్రయించిన కులకౌల దేవతలు (సంప్రదాయసిద్ధమైన యోగినులు), సర్వసిద్ధులను ప్రసాదించే వారు నన్ను రక్షించుగాక.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం శ్రీచక్రంలోని సర్వార్థసాధక చక్రం (ఐదవ ఆవరణ) గురించి, దానిలోని కులకౌల దేవతల గురించి వివరిస్తుంది. ఈ దేవతలు భక్తులకు అన్ని రకాల సిద్ధులను ప్రసాదించి, రక్షిస్తారని నమ్మకం. ఈ చక్రం అన్ని కోరికలను తీర్చడానికి సహాయపడుతుందని, రక్షణాత్మక శక్తిని కలిగి ఉంటుందని భావం.
94వ శ్లోకం
శ్లోకం: అంతఃశోభిదశారకేఽతిలలితే సర్వాదిరక్షాకరే మాలిన్యా త్రిపురాద్యయా విరచితావాసే స్థితం నిత్యశః . నానారత్నవిభూషణం మణిగణభ్రాజిష్ణు దివ్యాంబరం సర్వజ్ఞాదికశక్తివృందమనిశం వందే నిగర్భాభిధం .. 94..
పదచ్ఛేదము: అంతః, శోభి, దశారకే, అతిలలితే, సర్వాదిరక్షాకరే, మాలిన్యా, త్రిపురా, ఆద్యయా, విరచిత, ఆవాసే, స్థితమ్, నిత్యశః, నానా, రత్న, విభూషణమ్, మణి, గణ, భ్రాజిష్ణు, దివ్య, అంబరమ్, సర్వజ్ఞా, ఆదిక, శక్తి, వృందమ్, అనిశమ్, వందే, నిగర్భా, అభిధమ్.
అన్వయము: అంతఃశోభిదశారకేఽతిలలితే సర్వాదిరక్షాకరే, త్రిపురాద్యయా మాలిన్యా విరచితావాసే నిత్యశః స్థితం, నానారత్నవిభూషణం మణిగణభ్రాజిష్ణు దివ్యాంబరం, నిగర్భాభిధం సర్వజ్ఞాదికశక్తివృందమనిశం వందే.
ప్రతి పదార్థము: అంతఃశోభిదశారకే = అంతరంగంలో ప్రకాశించే దశారం (లోపలి పది దళాలు) అనే, అతిలలితే = అత్యంత సుందరమైన, సర్వాదిరక్షాకరే = సర్వాదిరక్షాకర చక్రంలో, మాలిన్యా = మాలిన్యాదేవిచే (త్రిపురాదేవిచే), త్రిపురాద్యయా = త్రిపురాది దేవతలచే, విరచిత = నిర్మించబడిన, ఆవాసే = నివాసంలో, స్థితం = నిత్యం నివసించే, నానారత్నవిభూషణం = అనేక రత్నాలతో అలంకరించబడిన, మణిగణభ్రాజిష్ణు = మణి సమూహాలతో మెరిసే, దివ్యాంబరం = దివ్య వస్త్రాలు ధరించిన, సర్వజ్ఞాదికశక్తివృందమ్ = సర్వజ్ఞాది శక్తుల సమూహాన్ని, అనిశం = నిత్యం, వందే = వందిస్తున్నాను, నిగర్భాభిధం = నిగర్భాభిధులుగా ప్రసిద్ధి చెందిన వారిని.
తాత్పర్యము: అంతరంగంలో ప్రకాశించే దశారం (లోపలి పది దళాలు) అనే అత్యంత సుందరమైన సర్వాదిరక్షాకర చక్రంలో, త్రిపురాదేవిచే నిర్మించబడిన నివాసంలో నిత్యం నివసించే, అనేక రత్నాలతో అలంకరించబడిన, మణి సమూహాలతో మెరిసే దివ్య వస్త్రాలు ధరించిన సర్వజ్ఞాది శక్తుల సమూహాన్ని, నిగర్భాభిధులుగా ప్రసిద్ధి చెందిన వారిని నేను నిత్యం వర్థిస్తున్నాను.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం శ్రీచక్రంలోని సర్వాదిరక్షాకర చక్రం (ఆరవ ఆవరణ) గురించి, దానిలోని సర్వజ్ఞాది శక్తుల గురించి వివరిస్తుంది. ఈ శక్తులు భక్తులకు జ్ఞానాన్ని, రక్షణను ప్రసాదిస్తాయని నమ్మకం. ఈ చక్రం అన్ని రకాల ప్రమాదాల నుండి రక్షిస్తుందని, సంపూర్ణ జ్ఞానాన్ని ప్రసాదిస్తుందని భావం.
95వ శ్లోకం
శ్లోకం: సర్వరోగహరేఽష్టారే త్రిపురాసిద్ధయాన్వితే . రహస్యయోగినీర్నిత్యం వశిన్యాద్యా నమామ్యహం .. 95..
పదచ్ఛేదము: సర్వ, రోగ, హరే, అష్టారే, త్రిపుర, సిద్ధయా, అన్వితే, రహస్య, యోగినీః, నిత్యమ్, వశిన్యాద్యాః, నమామి, అహమ్.
అన్వయము: అహమ్, సర్వరోగహరేఽష్టారే త్రిపురాసిద్ధయాన్వితే (చక్రే) రహస్యయోగినీర్నిత్యం వశిన్యాద్యా నమామి.
ప్రతి పదార్థము: అహమ్ = నేను, సర్వరోగహరే = సర్వరోగహరమైన, అష్టారే = అష్టార చక్రంలో, త్రిపురాసిద్ధయాన్వితే = త్రిపురాసిద్ధి దేవతలతో కూడిన, రహస్యయోగినీః = రహస్య యోగినులైన, నిత్యం = నిత్యం, వశిన్యాద్యాః = వశిన్యాది దేవతలకు, నమామి = నమస్కరిస్తున్నాను.
తాత్పర్యము: సర్వరోగహరమైన అష్టార చక్రంలో, త్రిపురాసిద్ధి దేవతలతో కూడిన, రహస్య యోగినులైన వశిన్యాది దేవతలకు నేను నిత్యం నమస్కరిస్తున్నాను.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం శ్రీచక్రంలోని సర్వరోగహర చక్రం (ఏడవ ఆవరణ) గురించి, దానిలోని వశిన్యాది దేవతల గురించి వివరిస్తుంది. ఈ దేవతలు రోగాలను నివారించి, రహస్య సిద్ధులను ప్రసాదిస్తారని నమ్మకం. ఈ చక్రం అన్ని రకాల వ్యాధుల నుండి విముక్తి ప్రసాదిస్తుందని, రహస్య జ్ఞానాన్ని అందిస్తుందని భావం.
96వ శ్లోకం
శ్లోకం: చూతాశోకవికాసికేతకరజఃప్రోద్భాసినీలాంబుజ- ప్రస్ఫూర్జన్నవమల్లికాసముదితైః పుష్పైః శరాన్నిర్మితాన్ . రమ్యం పుష్పశరాసనం సులలితం పాశం తథా చాంకుశం వందే తావకమాయుధం పరశివే చక్రాంతరాలేస్థితం .. 96..
పదచ్ఛేదము: చూత, అశోక, వికాసి, కేతక, రజః, ప్రోద్భాసి, నీలాంబుజ, ప్రస్ఫూర్జత్, నవ, మల్లికా, సముదితైః, పుష్పైః, శరాన్, నిర్మితాన్, రమ్యమ్, పుష్ప, శరాసనమ్, సులలితమ్, పాశమ్, తథా, చ, అంకుశమ్, వందే, తావకమ్, ఆయుధమ్, పరశివే, చక్ర, అంతరాలే, స్థితమ్.
అన్వయము: పరశివే, చూతాశోకవికాసికేతకరజఃప్రోద్భాసినీలాంబుజప్రస్ఫూర్జన్నవమల్లికాసముదితైః పుష్పైర్నిర్మితాన్ శరాన్, రమ్యం పుష్పశరాసనం, సులలితం పాశం, తథా చాంకుశం, చక్రాంతరాలేస్థితం తావకమాయుధం వందే.
ప్రతి పదార్థము: పరశివే = ఓ పరశివే, చూత = మామిడి, అశోక = అశోక, వికాసి = వికసించిన, కేతక = మొగలి, రజః = పుప్పొడితో, ప్రోద్భాసి = ప్రకాశించే, నీలాంబుజ = నల్లకలువ, ప్రస్ఫూర్జత్ = ప్రకాశించే, నవమల్లికా = కొత్త మల్లెలతో, సముదితైః = కూడిన, పుష్పైః = పుష్పాలతో, నిర్మితాన్ = నిర్మించిన, శరాన్ = బాణాలను, రమ్యం = అందమైన, పుష్పశరాసనం = పుష్ప ధనస్సును, సులలితం = సులలితమైన, పాశం = పాశాన్ని, తథా చ = అలాగే, అంకుశం = అంకుశాన్ని, వందే = నమస్కరిస్తున్నాను, తావకమ్ = నీ, ఆయుధం = ఆయుధాలకు, చక్ర = చక్రం, అంతరాలే = మధ్యలో, స్థితం = ఉన్న.
తాత్పర్యము: మామిడి, అశోక, వికసించిన మొగలి పుప్పొడితో ప్రకాశించే, నల్లకలువ, ప్రకాశించే కొత్త మల్లెలతో కూడిన పుష్పాలతో నిర్మించిన బాణాలను, అందమైన పుష్ప ధనస్సును, సులలితమైన పాశాన్ని, అంకుశాన్ని, ఓ పరశివే, చక్రం మధ్యలో ఉన్న నీ ఆయుధాలకు నమస్కరిస్తున్నాను.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం దేవి యొక్క పంచబాణాల (పుష్పబాణాలు), పాశం, అంకుశాల గురించి వివరిస్తుంది. ఇవి ఆమె శక్తికి ప్రతీకలు, ఆమె భక్తుల కోరికలను నెరవేరుస్తుంది. ఈ ఆయుధాలు కేవలం భౌతికంగా కాకుండా, సూక్ష్మ శక్తులను సూచిస్తాయి, అవి జ్ఞానం, ఆకర్షణ, వశీకరణం, సంకల్పం వంటివి.
97వ శ్లోకం
శ్లోకం: త్రికోణ ఉదితప్రభే జగతి సర్వసిద్ధిప్రదే యుతే త్రిపురయాంబయా స్థితవతీ చ కామేశ్వరీ . తనోతు మమ మంగలం సకలశర్మ వజ్రేశ్వరీ కరోతు భగమాలినీ స్ఫురతు మామకే చేతసి .. 97..
పదచ్ఛేదము: త్రికోణే, ఉదిత, ప్రభే, జగతి, సర్వసిద్ధిప్రదే, యుతే, త్రిపురయా, అంబయా, స్థితవతీ, చ, కామేశ్వరీ, తనోతు, మమ, మంగలమ్, సకల, శర్మ, వజ్రేశ్వరీ, కరోతు, భగమాలినీ, స్ఫురతు, మామకే, చేతసి.
అన్వయము: త్రికోణ ఉదితప్రభే జగతి సర్వసిద్ధిప్రదే, అంబయా త్రిపురయా యుతే చ స్థితవతీ కామేశ్వరీ మమ మంగలం తనోతు. వజ్రేశ్వరీ సకలశర్మ కరోతు. భగమాలినీ మామకే చేతసి స్ఫురతు.
ప్రతి పదార్థము: త్రికోణే = త్రికోణంలో (ఎనిమిదవ ఆవరణ), ఉదితప్రభే = ఉదయించిన కాంతితో, జగతి = ప్రపంచంలో, సర్వసిద్ధిప్రదే = సర్వసిద్ధులను ప్రసాదించే, యుతే = కూడి ఉన్న, త్రిపురయా = త్రిపురాదేవితో, అంబయా = అంబతో (తల్లితో), స్థితవతీ = కూర్చొని ఉన్న, చ = కూడా, కామేశ్వరీ = కామేశ్వరీదేవి, తనోతు = కలుగజేయుగాక, మమ = నాకు, మంగలం = మంగళాన్ని, సకలశర్మ = సకల శ్రేయస్సును, వజ్రేశ్వరీ = వజ్రేశ్వరీదేవి, కరోతు = కలుగజేయుగాక, భగమాలినీ = భగమాలినీదేవి, స్ఫురతు = స్ఫురించుగాక, మామకే = నా, చేతసి = మనస్సులో.
తాత్పర్యము: త్రికోణంలో (ఎనిమిదవ ఆవరణ) ఉదయించిన కాంతితో, ప్రపంచంలో సర్వసిద్ధులను ప్రసాదించే త్రిపురాదేవితో కూడి ఉన్న కామేశ్వరీదేవి నాకు మంగళాన్ని కలుగజేయుగాక. వజ్రేశ్వరీదేవి నాకు సకల శ్రేయస్సును కలుగజేయుగాక. భగమాలినీదేవి నా మనస్సులో స్ఫురించుగాక.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం శ్రీచక్రంలోని త్రికోణ చక్రం (ఎనిమిదవ ఆవరణ) గురించి, దానిలోని కామేశ్వరి, వజ్రేశ్వరి, భగమాలిని దేవతలు గురించి వివరిస్తుంది. ఈ దేవతలు భక్తులకు శుభాలను, శ్రేయస్సును, అంతర్గత జ్ఞానాన్ని ప్రసాదిస్తారని నమ్మకం. ఈ త్రిపుర దేవతలు దేవి యొక్క అత్యంత సన్నిహిత రూపాలు, వారు కోరికలను తీర్చడంలో శక్తివంతమైనవి.
98వ శ్లోకం
శ్లోకం: సర్వానందమయే సమస్తజగతామాకాంక్షితే బైందవే భైరవ్యా త్రిపురాద్యయా విరచితావాసే స్థితా సుందరీ . ఆనందోల్లసితేక్షణా మణిగణభ్రాజిష్ణుభూషాంబరా విస్ఫూర్జద్వదనా పరాపరరహః స మాం పాతు యోగినీ .. 98..
పదచ్ఛేదము: సర్వ, ఆనందమయే, సమస్త, జగతామ్, ఆకాంక్షితే, బైందవే, భైరవ్యా, త్రిపుర, ఆద్యయా, విరచిత, ఆవాసే, స్థితా, సుందరీ, ఆనంద, ఉల్లసిత, ఈక్షణా, మణిగణ, భ్రాజిష్ణు, భూష, అంబరా, విస్ఫూర్జత్, వదనా, పరాపర, రహః, స, మామ్, పాతు, యోగినీ.
అన్వయము: సర్వానందమయే సమస్తజగతామాకాంక్షితే బైందవే, భైరవ్యా త్రిపురాద్యయా విరచితావాసే స్థితా, ఆనందోల్లసితేక్షణా మణిగణభ్రాజిష్ణుభూషాంబరా విస్ఫూర్జద్వదనా స పరాపరరహో యోగినీ మాం పాతు.
ప్రతి పదార్థము: సర్వానందమయే = సర్వానందమయమైన, సమస్తజగతామ్ = సమస్త జగత్తులచే, ఆకాంక్షితే = కోరబడే, బైందవే = బిందుచక్రంలో (తొమ్మిదవ ఆవరణ), భైరవ్యా = భైరవి, త్రిపురాద్యయా = త్రిపురాది దేవతలచే, విరచిత = నిర్మించబడిన, ఆవాసే = నివాసంలో, స్థితా = స్థితమైన, సుందరీ = సుందరీదేవి, ఆనందోల్లసితేక్షణా = ఆనందంతో ప్రకాశించే కళ్ళతో, మణిగణభ్రాజిష్ణు = మణి సమూహాలతో మెరిసే, భూషాంబరా = ఆభరణాలు, వస్త్రాలు ధరించి, విస్ఫూర్జద్వదనా = ప్రకాశవంతమైన ముఖంతో ఉన్న, పరాపరరహః = పరాపరరహస్య (గొప్ప రహస్యాలను తెలిసిన), స = ఆ, మాం = నన్ను, పాతు = రక్షించుగాక, యోగినీ = యోగిని.
తాత్పర్యము: సర్వానందమయమైన, సమస్త జగత్తులచే కోరబడే బిందుచక్రంలో (తొమ్మిదవ ఆవరణ), భైరవి, త్రిపురాది దేవతలచే నిర్మించబడిన నివాసంలో స్థితమైన సుందరీదేవి, ఆనందంతో ప్రకాశించే కళ్ళతో, మణి సమూహాలతో మెరిసే ఆభరణాలు, వస్త్రాలు ధరించి, ప్రకాశవంతమైన ముఖంతో ఉన్న పరాపరరహస్య యోగిని నన్ను రక్షించుగాక.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం శ్రీచక్రంలోని బైందవ చక్రం (కేంద్ర బిందువు) గురించి, అది సర్వానందమయం అని, దానిలో సుందరీదేవి కొలువై ఉంటుందని వివరిస్తుంది. ఈ యోగిని భక్తులకు పరాపర రహస్యాలను బోధించి, వారిని రక్షిస్తుందని నమ్మకం. శ్రీచక్రం యొక్క సారాంశం బైందవం, ఇది దేవి యొక్క పరాశక్తి రూపాన్ని సూచిస్తుంది.
99వ శ్లోకం
శ్లోకం: ఉల్లసత్కనకకాంతిభాసురం సౌరభస్ఫురణవాసితాంబరం . దూరతః పరిహృతం మధువ్రతై- రర్పయామి తవ దేవి చంపకం .. 99..
పదచ్ఛేదము: ఉల్లసత్, కనక, కాంతి, భాసురమ్, సౌరభ, స్ఫురణ, వాసిత, అంబరమ్, దూరతః, పరిహృతమ్, మధువ్రతైః, అర్పయామి, తవ, దేవి, చంపకమ్.
అన్వయము: దేవి, ఉల్లసత్కనకకాంతిభాసురం, సౌరభస్ఫురణవాసితాంబరం, మధువ్రతైర్దూరతః పరిహృతం చంపకం తవ అర్పయామి.
ప్రతి పదార్థము: దేవి = ఓ దేవి, ఉల్లసత్ = ప్రకాశించే, కనక = బంగారు, కాంతి = కాంతితో, భాసురం = మెరిసే, సౌరభ = సుగంధంతో, స్ఫురణ = వాసన, వాసితాంబరం = వెదజల్లుతున్న (దిక్కులు), దూరతః = దూరం నుండే, పరిహృతం = త్యజించిన (దాని పుప్పొడిని సేకరించని), మధువ్రతైః = తేనెటీగలు, అర్పయామి = సమర్పిస్తున్నాను, తవ = నీకు, చంపకం = చంపక పుష్పాన్ని.
తాత్పర్యము: ప్రకాశించే బంగారు కాంతితో మెరిసే, సుగంధంతో వాసన వెదజల్లుతున్న, తేనెటీగలు దూరం నుండే త్యజించిన (దాని పుప్పొడిని సేకరించని), ఓ దేవి, నీకు చంపక పుష్పాన్ని సమర్పిస్తున్నాను.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం చంపక పుష్పం యొక్క ప్రత్యేకతను వివరిస్తుంది. ఇది తేనెటీగలకు కూడా ఇష్టమైనది కాదు, కానీ దేవికి సమర్పించడానికి యోగ్యమైనది అని సూచిస్తుంది. ఈ పుష్పానికి ఆధ్యాత్మిక ప్రాముఖ్యత ఉందని, ఇది దేవికి అత్యంత ప్రియమైనదని భావం.
100వ శ్లోకం
శ్లోకం: వైరముద్ధతమపాస్య శంభునా మస్తకే వినిహితం కలాచ్ఛలాత్ . గంధలుబ్ధమధుపాశ్రితం సదా కేతకీకుసుమమర్పయామి తే .. 100..
పదచ్ఛేదము: వైరమ్, ఉద్ధతమ్, అపాస్య, శంభునా, మస్తకే, వినిహితమ్, కలా, ఛలాత్, గంధ, లుబ్ధ, మధుప, ఆశ్రితమ్, సదా, కేతకీ, కుసుమమ్, అర్పయామి, తే.
అన్వయము: శంభునా ఉద్ధతం వైరమపాస్య, కలాచ్ఛలాన్మస్తకే వినిహితం, సదా గంధలుబ్ధమధుపాశ్రితం కేతకీకుసుమం తే అర్పయామి.
ప్రతి పదార్థము: వైరమ్ = వైరాన్ని, ఉద్ధతమ్ = ఉద్ధతమైన, అపాస్య = త్యజించి, శంభునా = శివుడు, మస్తకే = తన శిరస్సుపై, వినిహితం = ధరించిన, కలాచ్ఛలాత్ = కళ అనే మిషతో, గంధలుబ్ధ = సువాసనతో కూడిన, మధుప = తేనెటీగలతో, ఆశ్రితం = ఆశ్రయించబడిన, సదా = ఎల్లప్పుడూ, కేతకీకుసుమమ్ = కేతకీ పుష్పాన్ని, అర్పయామి = సమర్పిస్తున్నాను, తే = నీకు.
తాత్పర్యము: శివుడు తన వైరాన్ని త్యజించి, కళ అనే మిషతో తన శిరస్సుపై ధరించిన, ఎల్లప్పుడూ సువాసనతో కూడిన తేనెటీగలతో ఆశ్రయించబడిన కేతకీ పుష్పాన్ని నీకు సమర్పిస్తున్నాను.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం కేతకీ పుష్పానికి శివుడితో ఉన్న సంబంధాన్ని వివరిస్తుంది. ఇది శివుడికి ప్రియమైనదని, దానిని దేవికి సమర్పించడం ద్వారా ఆమె ఆనందిస్తుందని సూచిస్తుంది. కేతకీ పుష్పం సాధారణంగా శివపూజకు నిషిద్ధం, కానీ ఇక్కడ దేవికి సమర్పణను ప్రత్యేకంగా పేర్కొనడం ద్వారా, దేవి యొక్క సర్వోన్నత స్థానాన్ని, ఆమెకు అర్పించబడే ఏ వస్తువైనా పవిత్రమవుతుందని సూచిస్తుంది.
101వ శ్లోకం
శ్లోకం: చూర్ణీకృతం ద్రాగివ పద్మజేన త్వదాననస్పర్ధిసుధాంశుబింబం . సమర్పయామి స్ఫుటమంజలిస్థం వికాసిజాతీకుసుమోత్కరం తే .. 101..
పదచ్ఛేదము: చూర్ణీకృతమ్, ద్రాక్, ఇవ, పద్మజేన, త్వత్, ఆనన, స్పర్ధి, సుధాంశు, బింబమ్, సమర్పయామి, స్ఫుటమ్, అంజలిస్థమ్, వికాసి, జాతీ, కుసుమ, ఉత్కరమ్, తే.
అన్వయము: దేవి, పద్మజేన త్వదాననస్పర్ధి సుధాంశుబింబం ద్రాగివ చూర్ణీకృతం (యథా), తథా అంజలిస్థం వికాసిజాతీకుసుమోత్కరం తే స్ఫుటం సమర్పయామి.
ప్రతి పదార్థము: పద్మజేన = బ్రహ్మచేత, త్వదానన = నీ ముఖానికి, స్పర్ధి = పోటీపడిన, సుధాంశుబింబం = చంద్రబింబం, ద్రాక్ ఇవ = వెంటనే చూర్ణం చేయబడినట్లు, వికాసి = వికసించిన, జాతీ = జాజిపూల, కుసుమోత్కరం = సమూహాన్ని, స్ఫుటం = స్పష్టంగా, అంజలిస్థం = అంజలితో, తే = నీకు, సమర్పయామి = సమర్పిస్తున్నాను.
తాత్పర్యము: బ్రహ్మచేత నీ ముఖాన్ని పోటీపడిన చంద్రబింబం వలె వెంటనే చూర్ణం చేయబడిన, నీకు పోటీగా నిలిచిన చంద్రబింబం వంటి, వికసించిన జాజిపూల సమూహాన్ని, స్పష్టంగా అంజలితో నీకు సమర్పిస్తున్నాను.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం దేవి ముఖ సౌందర్యాన్ని చంద్రునితో పోలుస్తుంది. దేవి సౌందర్యం ఎంత గొప్పదంటే, చంద్రుడు సైతం ఆమెకు పోటీపడలేడని, బ్రహ్మచేత చూర్ణం చేయబడిన చంద్రునితో జాజిపూలను పోలుస్తుంది. ఇది దేవి యొక్క అద్భుతమైన, అసమానమైన సౌందర్యాన్ని అత్యంత కవితాత్మకంగా వర్ణిస్తుంది.
102వ శ్లోకం
శ్లోకం: అగరుబహలధూపాజస్రసౌరభ్యరమ్యాం మరకతమణిరాజీరాజిహారిస్రగాభాం . దిశి విదిశి విసరద్గంధలుబ్ధాలిమాలాం వకులకుసుమమాలాం కంఠపీఠేఽర్పయామి .. 102..
పదచ్ఛేదము: అగరు, బహల, ధూప, అజస్ర, సౌరభ్య, రమ్యామ్, మరకత, మణి, రాజీ, రాజి, హారి, స్రక్, ఆభామ్, దిశి, విదిశి, విసరత్, గంధ, లుబ్ధ, ఆలి, మాలామ్, వకుళ, కుసుమ, మాలామ్, కంఠ, పీఠే, అర్పయామి.
అన్వయము: అగరుబహలధూపాజస్రసౌరభ్యరమ్యాం, మరకతమణిరాజీరాజిహారిస్రగాభాం, దిశి విదిశి విసరద్గంధలుబ్ధాలిమాం వకులకుసుమమాలాం తే కంఠపీఠే అర్పయామి.
ప్రతి పదార్థము: అగరు = అగరు, బహల = అధికమైన, ధూప = ధూపం యొక్క, అజస్ర = నిరంతర, సౌరభ్య = సుగంధంతో, రమ్యాం = రమ్యమైన, మరకతమణి = మరకత మణుల, రాజీ = వరుసల, రాజి = సమూహం వలె, హారి = అందమైన, స్రక్ = దండ, ఆభాం = వలె ప్రకాశించే, దిశి విదిశి = దిక్కులన్నీ, విసరత్ = వ్యాపించి, గంధ = సుగంధంతో, లుబ్ధ = ఆకర్షింపబడిన, ఆలిమాలాం = తేనెటీగలను ఆకర్షించే, వకులకుసుమమాలాం = వకుళ పుష్పమాలను, కంఠపీఠే = నీ కంఠపీఠానికి, అర్పయామి = సమర్పిస్తున్నాను.
తాత్పర్యము: అగరు ధూపం యొక్క నిరంతర సుగంధంతో రమ్యమైన, మరకత మణుల వరుసల వలె అందమైన దండతో, దిక్కులన్నీ సుగంధంతో వ్యాపించి తేనెటీగలను ఆకర్షించే, వకుళ పుష్పమాలను నీ కంఠపీఠానికి సమర్పిస్తున్నాను.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం వకుళ పుష్పమాలను దేవికి సమర్పించడం గురించి వివరిస్తుంది. ఆ మాల ఎంత సుగంధవంతమైనదో, ఎంత అలంకార భూషణమో తెలియజేస్తుంది. వకుళ పుష్పాలు వాటి సువాసనతో ప్రసిద్ధి చెందాయి, ఇక్కడ మాలను దేవికి అర్పించడం ద్వారా భక్తుడు ఆమెకు సువాసనతో కూడిన అలంకారాన్ని అందిస్తున్నాడు.
103వ శ్లోకం
శ్లోకం: ఈంకారోర్ధ్వగబిందురాననమధోబిందుద్వయం చ స్తనౌ త్రైలోక్యే గురుగమ్యమేతదఖిలం హార్దం చ రేఖాత్మకం . ఇత్థం కామకలాత్మికాం భగవతీమంతః సమారాధయ- నానందాంబుధిమజ్జనే ప్రలభతామానందథుం సజ్జనః .. 103..
పదచ్ఛేదము: ఈంకార, ఊర్ధ్వగ, బిందుః, ఆననమ్, అధః, బిందు, ద్వయమ్, చ, స్తనౌ, త్రైలోక్యే, గురు, గమ్యమ్, ఏతత్, అఖిలమ్, హార్దమ్, చ, రేఖా, ఆత్మకమ్, ఇత్థమ్, కామకలాత్మికామ్, భగవతీమ్, అంతః, సమారాధయన్, ఆనంద, అంబుధి, మజ్జనే, ప్రలభతామ్, ఆనందథుమ్, సత్, జనః.
అన్వయము: ఈంకారోర్ధ్వగబిందురాననం, అధోబిందుద్వయం చ స్తనౌ (భవతః). త్రైలోక్యే గురుగమ్యమేతదఖిలం రేఖాత్మకం హార్దం చ (భవతి). ఇత్థం కామకలాత్మికాం భగవతీమంతః సమారాధయన్ సజ్జనః ఆనందాంబుధిమజ్జనే ఆనందథుం ప్రలభతామ్.
ప్రతి పదార్థము: ఈంకార = 'ఈం'కారంలో, ఊర్ధ్వగబిందుః = పైనున్న బిందువు, ఆననం = ముఖం, అధోబిందుద్వయం = క్రింద ఉన్న రెండు బిందువులు, చ = కూడా, స్తనౌ = స్తనాలు - త్రైలోక్యే = మూడు లోకాలలో, గురుగమ్యమ్ = గురువు ద్వారా తెలుసుకోదగిన, ఏతదఖిలం = ఈ మొత్తం, హార్దం = హార్దరూపమైన, చ = కూడా, రేఖాత్మకం = రేఖాత్మక రూపాన్ని, ఇత్థం = ఈ విధంగా, కామకలాత్మికాం = కామకలాత్మకమైన, భగవతీం = భగవతిని, అంతః = అంతరంగంలో, సమారాధయన్ = ఆరాధించే, సజ్జనః = సజ్జనులు, ఆనందాంబుధి = ఆనంద సముద్రంలో, మజ్జనే = మునిగి, ప్రలభతాం = పొందుదురు గాక, ఆనందథుం = ఆనందాన్ని.
తాత్పర్యము: 'ఈం'కారంలో పైనున్న బిందువు ముఖం, క్రింద ఉన్న రెండు బిందువులు స్తనాలు - ఇలా మూడు లోకాలలో గురువు ద్వారా తెలుసుకోదగిన ఈ హార్దరూపమైన రేఖాత్మక రూపాన్ని, ఈ విధంగా కామకలాత్మకమైన భగవతిని అంతరంగంలో ఆరాధించే సజ్జనులు ఆనంద సముద్రంలో మునిగి ఆనందాన్ని పొందుదురు గాక.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం దేవి యొక్క కామకలా రూపాన్ని, ఆమె బీజాక్షర రూపాన్ని ('ఈం'కారం) వివరిస్తుంది. గురువు ద్వారా ఉపదేశం పొంది ఆమెను ఆరాధించడం వల్ల పరమానందం లభిస్తుందని చెబుతుంది. ఇది తంత్రంలో బీజాక్షరాలకు, గురు సంప్రదాయానికి ఉన్న ప్రాముఖ్యతను నొక్కి చెబుతుంది.
104వ శ్లోకం
శ్లోకం: ధూపం తేఽగరుసంభవం భగవతి ప్రోల్లాసిగంధోద్ధురం దీపం చైవ నివేదయామి మహసా హార్దాంధకారచ్ఛిదం . రజస్వర్ణవినిర్మితేషు పరితః పాత్రేషు సంస్థాపితం నైవేద్యం వినివేదయామి పరమానందాత్మికే సుందరి .. 104..
పదచ్ఛేదము: ధూపమ్, తే, అగరుసంభవమ్, భగవతి, ప్రోల్లాసి, గంధ, ఉద్ధురమ్, దీపమ్, చ, ఏవ, నివేదయామి, మహసా, హార్ద, అంధకార, ఛిదమ్, రజస్, స్వర్ణ, వినిర్మితేషు, పరితః, పాత్రేషు, సంస్థాపితమ్, నైవేద్యమ్, వినివేదయామి, పరమానందాత్మికే, సుందరి.
అన్వయము: భగవతి, తే ప్రోల్లాసిగంధోద్ధురం అగరుసంభవం ధూపం, మహసా హార్దాంధకారచ్ఛిదం దీపం చైవ నివేదయామి. పరమానందాత్మికే సుందరి, రజస్వర్ణవినిర్మితేషు పరితః పాత్రేషు సంస్థాపితం నైవేద్యం వినివేదయామి.
ప్రతి పదార్థము: భగవతి = ఓ భగవతీ, తే = నీకు, అగరుసంభవం = అగరు ధూపాన్ని, ప్రోల్లాసిగంధోద్ధురం = ప్రకాశించే సుగంధంతో కూడిన దానిని, దీపం = దీపాన్ని, చైవ = కూడా, నివేదయామి = నివేదిస్తున్నాను, మహసా = కాంతితో, హార్దాంధకారచ్ఛిదం = హృదయపు అంధకారాన్ని తొలగించే దానిని, రజస్ = వెండి, స్వర్ణ = బంగారు, వినిర్మితేషు = తయారు చేయబడిన, పరితః = చుట్టూ, పాత్రేషు = పాత్రలలో, సంస్థాపితం = ఉంచబడిన, నైవేద్యం = నైవేద్యాన్ని, వినివేదయామి = నివేదిస్తున్నాను, పరమానందాత్మికే = ఓ పరమానంద స్వరూపిణి, సుందరి = సుందరీ.
తాత్పర్యము: ఓ భగవతీ, నీకు అగరు ధూపాన్ని, ప్రకాశించే సుగంధంతో కూడిన దానిని, దీపాన్ని, కాంతితో హృదయపు అంధకారాన్ని తొలగించే దానిని నివేదిస్తున్నాను. వెండి, బంగారు పాత్రలలో చుట్టూ ఉంచబడిన నైవేద్యాన్ని, ఓ పరమానంద స్వరూపిణి, సుందరీ, నీకు నివేదిస్తున్నాను.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం దేవికి సమర్పించే ధూపం, దీపం, నైవేద్యం గురించి వివరిస్తుంది. ధూపం సుగంధాన్ని, దీపం జ్ఞాన ప్రకాశాన్ని, నైవేద్యం పోషణను సూచిస్తాయి. ఇవి మానస పూజలో అంతర్భాగమైన ఉపచారాలు, ఇవి భక్తుని అంతరంగ శుద్ధిని, దేవి పట్ల అంకితభావాన్ని వ్యక్తపరుస్తాయి.
105వ శ్లోకం
శ్లోకం: జాతీకోరకతుల్యమోదనమిదం సౌవర్ణపాత్రే స్థితం శుద్ధాన్నం శుచి ముద్గమాషచణకోద్భూతాతథా సూపకాః . ప్రాజ్యం మాహిషమాజ్యముత్తమమిదం హైవంగవీనం పృథ- క్పాత్రేషు ప్రతిపాదితం పరశివే తత్సర్వమంగీకురు .. 105..
పదచ్ఛేదము: జాతీ, కోరక, తుల్యమ్, ఓదనమ్, ఇదమ్, సౌవర్ణ, పాత్రే, స్థితమ్, శుద్ధ, అన్నమ్, శుచి, ముద్గ, మాష, చణక, ఉద్భూతాః, తథా, సూపకాః, ప్రాజ్యమ్, మాహిషమ్, ఆజ్యమ్, ఉత్తమమ్, ఇదమ్, హైవంగవీనమ్, పృథక్, పాత్రేషు, ప్రతిపాదితమ్, పరశివే, తత్, సర్వమ్, అంగీకురు.
అన్వయము: పరశివే, జాతీకోరకతుల్యమిదం ఓదనం సౌవర్ణపాత్రే స్థితం శుద్ధాన్నం, శుచి ముద్గమాషచణకోద్భూతాస్తథా సూపకాః, ప్రాజ్యం మాహిషమాజ్యమిదం ఉత్తమం హైవంగవీనం చ పృథక్పాత్రేషు ప్రతిపాదితం, తత్సర్వమంగీకురు.
ప్రతి పదార్థము: పరశివే = ఓ పరశివే, జాతీకోరకతుల్యమ్ = జాజి మొగ్గలతో సమానమైన, ఓదనం = ఈ అన్నం, ఇదమ్ = ఇది, సౌవర్ణపాత్రే = బంగారు పాత్రలో, స్థితం = ఉంది, శుద్ధాన్నం = శుద్ధమైన అన్నం, శుచి = పవిత్రమైన, ముద్గ = పెసలు, మాష = మినుములు, చణక = శనగలతో, ఉద్భూతాః = చేసిన, తథా = అలాగే, సూపకాః = సూపకాలు (కూరలు), ప్రాజ్యం = అధికమైన, మాహిషం = గేదె, ఆజ్యం = నెయ్యి, ఉత్తమమ్ = ఉత్తమమైన, ఇదమ్ = ఈ, హైవంగవీనం = ఆవు నెయ్యి, పృథక్ = విడివిడి, పాత్రేషు = పాత్రలలో, ప్రతిపాదితం = సమర్పించబడ్డాయి, తత్ సర్వమ్ = అవన్నీ, అంగీకురు = స్వీకరించు.
తాత్పర్యము: జాజి మొగ్గలతో సమానమైన ఈ అన్నం బంగారు పాత్రలో ఉంది. శుద్ధమైన, పవిత్రమైన పెసలు, మినుములు, శనగలతో చేసిన సూపకాలు (కూరలు). అధికమైన గేదె నెయ్యి, ఉత్తమమైన ఆవు నెయ్యి విడివిడి పాత్రలలో సమర్పించబడ్డాయి. ఓ పరశివే, అవన్నీ స్వీకరించు.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం దేవికి సమర్పించే అన్నం, కూరలు, నెయ్యి మొదలైన నైవేద్య పదార్థాలను వివరిస్తుంది. ఇది భక్తుని శ్రద్ధను, సమర్పణా భావాన్ని, దేవికి ఉత్తమమైన ఆహారాన్ని అందించాలనే సంకల్పాన్ని తెలియజేస్తుంది. మానస పూజలో కూడా ఉత్తమమైన పదార్థాలను ఊహించడం ముఖ్యం.
106వ శ్లోకం
శ్లోకం: శింబీసూరణశాకబింబబృహతీకూశ్మాండకోశాతకీ- వృంతాకాని పటోలకాని మృదునా సంసాధితాన్యగ్నినా . సంపన్నాని చ వేసవారవిసరైర్దివ్యాని భక్త్యా కృతా- న్యగ్రే తే వినివేదయామి గిరిజే సౌవర్ణపాత్రవ్రజే .. 106..
పదచ్ఛేదము: శింబీ, సూరణ, శాక, బింబ, బృహతీ, కూశ్మాండ, కోశాతకీ, వృంతాకాని, పటోలకాని, మృదునా, సంసాధితాని, అగ్నినా, సంపన్నాని, చ, వేసవార, విసరైః, దివ్యాని, భక్త్యా, కృతాని, అగ్రే, తే, వినివేదయామి, గిరిజే, సౌవర్ణ, పాత్ర, వ్రజే.
అన్వయము: గిరిజే, మృదునాగ్నినా సంసాధితాని, సంపన్నాని చ వేసవారవిసరైర్దివ్యాని భక్త్యా కృతాని శింబీసూరణశాకబింబబృహతీకూశ్మాండకోశాతకీవృంతాకాని పటోలకాని చ, సౌవర్ణపాత్రవ్రజే అగ్రే తే వినివేదయామి.
ప్రతి పదార్థము: గిరిజే = ఓ గిరిజా, శింబీ = చిక్కుడుకాయలు, సూరణ = కంద, శాక = బచ్చలి, బింబ = దొండకాయ, బృహతీ = వంకాయ, కూశ్మాండ = గుమ్మడికాయ, కోశాతకీ = బీరకాయ, వృంతాకాని = వంకాయలు, పటోలకాని = పొట్లకాయలు - ఇవన్నీ, మృదునా = మృదువైన, అగ్నినా = అగ్నితో, సంసాధితాని = వండబడినవి, సంపన్నాని = సంపన్నమైనవి, చ = మరియు, వేసవారవిసరైః = వేసవారము (సుగంధ ద్రవ్యాలు) కలిపి, దివ్యాని = దివ్యంగా, భక్త్యా = భక్తితో, కృతాని = తయారు చేయబడిన వాటిని, అగ్రే = నీ ముందు, తే = నీకు, వినివేదయామి = సమర్పిస్తున్నాను, సౌవర్ణపాత్రవ్రజే = బంగారు పాత్రలలో.
తాత్పర్యము: చిక్కుడుకాయలు, కంద, బీర, వంకాయ, బచ్చలి, పొట్లకాయ, దోసకాయ, ఆ కాకరకాయ, దొండకాయ, పొట్లకాయలు అన్నీ మృదువైన అగ్నితో వండబడినవి. వేసవారము (సుగంధ ద్రవ్యాలు) కలిపి దివ్యంగా భక్తితో తయారు చేయబడిన వాటిని, ఓ గిరిజా, నీ ముందు బంగారు పాత్రలలో సమర్పిస్తున్నాను.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం దేవికి సమర్పించే వివిధ రకాల కూరగాయలతో చేసిన వంటకాలను వివరిస్తుంది. ఇది భక్తుని భక్తిని, ఆమెకు అందించే నైవేద్యాల వైవిధ్యాన్ని తెలియజేస్తుంది. ప్రతి పదార్థం కూడా శ్రద్ధతో, భక్తితో తయారు చేయబడిందని నొక్కి చెబుతుంది.
107వ శ్లోకం
శ్లోకం: నింబూకార్ద్రకచూతకందకదలీకౌశాతకీకర్కటీ- ధాత్రీబిల్వకరీరకైర్విరచితాన్యానందచిద్విగ్రహే . రాజీభిః కటుతైలసైంధవహరిద్రాభిః స్థితాన్పాతయే సంధానాని నివేదయామి గిరిజే భూరిప్రకారాణి తే .. 107..
పదచ్ఛేదము: నింబూక, ఆర్ద్రక, చూత, కంద, కదలీ, కౌశాతకీ, కర్కటీ, ధాత్రీ, బిల్వ, కరీరకైః, విరచితాని, ఆనంద, చిత్, విగ్రహే, రాజీభిః, కటు, తైల, సైంధవ, హరిద్రాభిః, స్థితాన్, పాతయే, సంధానాని, నివేదయామి, గిరిజే, భూరి, ప్రకారాణి, తే.
అన్వయము: ఆనందచిద్విగ్రహే గిరిజే, నింబూకార్ద్రకచూతకందకదలీకౌశాతకీకర్కటీధాత్రీబిల్వకరీరకైర్విరచితాని, కటుతైలసైంధవహరిద్రాభిః రాజీభిః పాతయే స్థితాన్ భూరిప్రకారాణి సంధానాని తే నివేదయామి.
ప్రతి పదార్థము: ఆనందచిద్విగ్రహే = ఆనంద చిద్విగ్రహ స్వరూపిణి, గిరిజే = ఓ గిరిజా, నింబూక = నిమ్మకాయ, ఆర్ద్రక = అల్లం, చూత = మామిడి, కంద = కంద, కదలీ = అరటికాయ, కౌశాతకీ = దోసకాయ, కర్కటీ = కీర దోస, ధాత్రీ = ఉసిరికాయ, బిల్వ = బిల్వం, కరీరకైః = కరీరములతో, విరచితాని = తయారు చేయబడిన, రాజీభిః = వరుసలతో, కటుతైల = కారపు నూనె, సైంధవ = సైంధవ లవణం, హరిద్రాభిః = పసుపులతో, స్థితాన్ = కూడిన, పాతయే = పాత్రలలో, సంధానాని = ఊరగాయలను, నివేదయామి = నివేదిస్తున్నాను, భూరిప్రకారాణి = రకరకాల, తే = నీకు.
తాత్పర్యము: నిమ్మకాయ, అల్లం, మామిడి, కంద, అరటికాయ, దోసకాయ, కర్కటి (కీర దోస), ఉసిరికాయ, బిల్వం, కరీరములతో తయారు చేయబడిన, ఆనంద చిద్విగ్రహ స్వరూపిణి, ఓ గిరిజా, కారపు నూనె, సైంధవ లవణం, పసుపులతో కూడిన రకరకాల ఊరగాయలను నీకు నివేదిస్తున్నాను.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం దేవికి సమర్పించే వివిధ రకాల ఊరగాయలను వివరిస్తుంది. ఇది కూడా నైవేద్య వైవిధ్యాన్ని, భక్తుని భక్తిని తెలియజేస్తుంది. ఈ పదార్థాలన్నీ దేవికి ప్రీతికరమైనవిగా భావిస్తారు, మరియు ఆమె ఆనంద స్వరూపిణి కాబట్టి ఆమెకు అన్ని రకాల రుచులు సమర్పించబడతాయి.
108వ శ్లోకం
శ్లోకం: సితయాంచితలడ్డుకవ్రజా- న్మృదుపూపాన్మృదులాశ్చ పూరికాః . పరమాన్నమిదం చ పార్వతి ప్రణయేన ప్రతిపాదయామి తే .. 108..
పదచ్ఛేదము: సితయా, అంచిత, లడ్డుక, వ్రజాన్, మృదు, పూపాన్, మృదులాః, చ, పూరికాః, పరమాన్నమ్, ఇదమ్, చ, పార్వతి, ప్రణయేన, ప్రతిపాదయామి, తే.
అన్వయము: పార్వతి, సితయాంచితలడ్డుకవ్రజాన్, మృదుపూపాన్, మృదులాశ్చ పూరికాః, ఇదం పరమాన్నం చ తే ప్రణయేన ప్రతిపాదయామి.
ప్రతి పదార్థము: పార్వతి = ఓ పార్వతీ, సితయా = బెల్లంతో, అంచిత = చేసిన, లడ్డుకవ్రజాన్ = లడ్డూల సమూహాన్ని, మృదుపూపాన్ = మెత్తని అప్పాలను, మృదులాః = మెత్తని, చ = మరియు, పూరికాః = పూరీలను, పరమాన్నమ్ = పరమాన్నాన్ని, ఇదమ్ = దీనిని, చ = కూడా, ప్రణయేన = ప్రేమతో, ప్రతిపాదయామి = సమర్పిస్తున్నాను, తే = నీకు.
తాత్పర్యము: బెల్లంతో చేసిన లడ్డూల సమూహాన్ని, మెత్తని అప్పాలను, మెత్తని పూరీలను, ఈ పరమాన్నాన్ని కూడా, ఓ పార్వతీ, ప్రేమతో నీకు సమర్పిస్తున్నాను.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం దేవికి సమర్పించే వివిధ రకాల తీపి వంటకాలు, పిండివంటల గురించి వివరిస్తుంది. ఇవన్నీ భక్తితో సమర్పించబడినవని సూచిస్తుంది. భక్తుడు తన ప్రియమైన వంటకాలను దేవికి ప్రేమతో సమర్పించడం ద్వారా ఆమె అనుగ్రహాన్ని పొందగలడని భావం.
109వ శ్లోకం
శ్లోకం: దిగ్ధమేతదనలే సుసాధితం చంద్రమండలనిభం తథా దధి . ఫాణితం శిఖరిణీం సితాసితాం సర్వమంబ వినివేదయామి తే .. 109..
పదచ్ఛేదము: దిగ్ధమ్, ఏతత్, అనలే, సుసాధితమ్, చంద్ర, మండల, నిభమ్, తథా, దధి, ఫాణితమ్, శిఖరిణీమ్, సిత, అసితామ్, సర్వమ్, అంబ, వినివేదయామి, తే.
అన్వయము: అంబ, అనలే సుసాధితం దిగ్ధమేతత్, చంద్రమండలనిభం తథా దధి, ఫాణితం, సితాసితాం శిఖరిణీం చ సర్వం తే వినివేదయామి.
ప్రతి పదార్థము: అంబ = ఓ అమ్మా, దిగ్ధమ్ = ఇది (బొట్టు పెట్టిన), ఏతత్ = ఈ, అనలే = అగ్నితో, సుసాధితం = బాగా వండబడిన, చంద్రమండలనిభం = చంద్రమండలం వలె తెల్లని, తథా = అలాగే, దధి = పెరుగును, ఫాణితం = ఫాణితం (బెల్లంతో చేసిన ద్రవ పదార్థం), శిఖరిణీం = శిఖరిణి (చెరకు రసం, పంచదార కలిపినది), సితాసితాం = తెల్లని, నల్లని - సర్వమ్ = ఇవన్నీ, వినివేదయామి = నీకు నివేదిస్తున్నాను, తే = నీకు.
తాత్పర్యము: అగ్నితో బాగా వండబడిన, చంద్రమండలం వలె తెల్లని ఈ పెరుగును, ఫాణితం (బెల్లంతో చేసిన ద్రవ పదార్థం), తెల్లని, నల్లని శిఖరిణి (చెరకు రసం, పంచదార కలిపినది) - ఓ అమ్మా, ఇవన్నీ నీకు నివేదిస్తున్నాను.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం దేవికి సమర్పించే పెరుగు, తీపి పదార్థాల గురించి వివరిస్తుంది. ఇవన్నీ ఆమెకు ప్రీతికరమైనవిగా భావించబడతాయి. పాల ఉత్పత్తులు, తీపి పదార్థాలు దైవిక ఆనందాన్ని, సంతృప్తిని సూచిస్తాయి.
110వ శ్లోకం
శ్లోకం: అగ్రే తే వినివేద్య సర్వమమితం నైవేద్యమంగీకృతం జ్ఞాత్వా తత్త్వచతుష్టయం ప్రథమతో మన్యే సుతృప్తాం తతః . దేవీం త్వాం పరిశిష్టమంబ కనకామత్రేషు సంస్థాపితం శక్తిభ్యః సముపాహారామి సకలం దేవేశి శంభుప్రియే .. 110..
పదచ్ఛేదము: అగ్రే, తే, వినివేద్య, సర్వమ్, అమితమ్, నైవేద్యమ్, అంగీకృతమ్, జ్ఞాత్వా, తత్త్వ, చతుష్టయమ్, ప్రథమతః, మన్యే, సుతృప్తామ్, తతః, దేవీమ్, త్వామ్, పరిశిష్టమ్, అంబ, కనక, ఆమత్రేషు, సంస్థాపితమ్, శక్తిభ్యః, సముపాహారామి, సకలమ్, దేవేశి, శంభుప్రియే.
అన్వయము: దేవేశి శంభుప్రియే అంబ, అగ్రే తే సర్వమమితం నైవేద్యం వినివేద్య, అంగీకృతం (తత్) జ్ఞాత్వా, ప్రథమతః తత్త్వచతుష్టయం మన్యే సుతృప్తాం త్వాం (మన్యే). తతః పరిశిష్టమపి కనకామత్రేషు సంస్థాపితం సకలం శక్తిభ్యః సముపాహారామి.
ప్రతి పదార్థము: దేవేశి = ఓ దేవీ, శంభుప్రియే = శంభుప్రియే, అంబ = ఓ అమ్మా, అగ్రే = నీ ముందు, తే = నీకు, వినివేద్య = సమర్పించి, సర్వమ్ = సమస్తమైన, అమితం = అపరిమితమైన, నైవేద్యం = నైవేద్యాన్ని, అంగీకృతం = స్వీకరించిన, జ్ఞాత్వా = తెలుసుకొని, ప్రథమతః = మొదట, తత్త్వచతుష్టయం = తత్త్వ చతుష్టయాన్ని (సృష్టి, స్థితి, లయ, తిరోధానం), మన్యే = నేను భావిస్తున్నాను, సుతృప్తాం = సంతుష్టురాలవయ్యావని, తతః = తరువాత, త్వాం = నిన్ను, పరిశిష్టమ్ = మిగిలిన దానిని, కనకామత్రేషు = బంగారు పాత్రలలో, సంస్థాపితం = ఉంచి, శక్తిభ్యః = శక్తులకు, సముపాహారామి = సమర్పిస్తున్నాను, సకలం = మొత్తం.
తాత్పర్యము: నీ ముందు సమస్తమైన, అపరిమితమైన నైవేద్యాన్ని సమర్పించి, దానిని స్వీకరించిన తరువాత, మొదట తత్త్వ చతుష్టయాన్ని (సృష్టి, స్థితి, లయ, తిరోధానం) తెలుసుకొని నీవు సంతుష్టురాలవయ్యావని నేను భావిస్తున్నాను. ఓ దేవీ, శంభుప్రియే, మిగిలిన నైవేద్యాన్ని బంగారు పాత్రలలో ఉంచి, శక్తులకు సమర్పిస్తున్నాను.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం దేవి నైవేద్యాన్ని స్వీకరించిన తరువాత, ఆమె తత్త్వాలను తెలుసుకొని సంతృప్తి చెందిందని, తరువాత ప్రసాదాన్ని ఇతర శక్తులకు పంచుతున్నారని వివరిస్తుంది. ఇది దేవి యొక్క ఉదారతను, ఆమె పూజలో ప్రసాద ప్రాముఖ్యతను సూచిస్తుంది. ప్రసాదం పంపిణీ దైవిక కృప యొక్క వ్యాప్తిని సూచిస్తుంది.
111వ శ్లోకం
శ్లోకం: వామేన స్వర్ణపాత్రీమనుపమపరమాన్నేన పూర్ణాం దధానా- మన్యేన స్వర్ణదర్వీం నిజజనహృదయాభీష్టదాం ధారయంతీం . సిందూరారక్తవస్త్రాం వివిధమణిలసద్భూషణాం మేచకాంగీం తిష్ఠంతీమగ్రతస్తే మధుమదముదితామన్నపూర్ణాం నమామి .. 111..
పదచ్ఛేదము: వామేన, స్వర్ణపాత్రీమ్, అనుపమ, పరమాన్నేన, పూర్ణామ్, దధానామ్, అన్యేన, స్వర్ణ, దర్వీమ్, నిజజన, హృదయ, అభీష్టదామ్, ధారయంతీమ్, సిందూర, అరక్త, వస్త్రామ్, వివిధ, మణి, లసత్, భూషణమ్, మేచక, అంగీమ్, తిష్ఠంతీమ్, అగ్రతః, తే, మధు, మద, ముదితామ్, అన్నపూర్ణామ్, నమామి.
అన్వయము: తే అగ్రతః తిష్ఠంతీం, వామేన అనుపమపరమాన్నేన పూర్ణాం స్వర్ణపాత్రీం దధానాం, అన్యేన నిజజనహృదయాభీష్టదాం స్వర్ణదర్వీం ధారయంతీం, సిందూరారక్తవస్త్రాం, వివిధమణిలసద్భూషణాం, మేచకాంగీం, మధుమదముదితామన్నపూర్ణాం నమామి.
ప్రతి పదార్థము: తే = నీ ముందు, అగ్రతః = నిలబడి ఉన్న, వామేన = ఎడమ చేతిలో, స్వర్ణపాత్రీమ్ = బంగారు పాత్రను, అనుపమ = సాటిలేని, పరమాన్నేన = పరమాన్నంతో, పూర్ణాం = నిండిన దానిని, దధానాం = ధరించి, అన్యేన = మరో చేతిలో, స్వర్ణదర్వీం = బంగారు గరిటెను, నిజజన = తన భక్తుల, హృదయాభీష్టదాం = హృదయాభీష్టాలను ఇచ్చే దానిని, ధారయంతీం = ధరించి, సిందూరారక్తవస్త్రాం = సింధూరం వలె ఎర్రని వస్త్రాలు ధరించి, వివిధమణిలసద్భూషణం = వివిధ మణులతో ప్రకాశించే ఆభరణాలతో, మేచకాంగీం = నల్లని శరీరంతో, మధుమదముదితాం = మధువుతో మదించిన, అన్నపూర్ణాం = అన్నపూర్ణాదేవికి, నమామి = నమస్కరిస్తున్నాను.
తాత్పర్యము: ఎడమ చేతిలో సాటిలేని పరమాన్నంతో నిండిన బంగారు పాత్రను ధరించి, మరో చేతిలో తన భక్తుల హృదయాభీష్టాలను ఇచ్చే బంగారు గరిటెను ధరించి, సింధూరం వలె ఎర్రని వస్త్రాలు ధరించి, వివిధ మణులతో ప్రకాశించే ఆభరణాలతో, నల్లని శరీరంతో, నీ ముందు నిలబడి ఉన్న, మధువుతో మదించిన అన్నపూర్ణాదేవికి నమస్కరిస్తున్నాను.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం అన్నపూర్ణాదేవి యొక్క రూపాన్ని, ఆమె భక్తులకు ఆహారాన్ని, కోరికలను ప్రసాదించే శక్తిని వివరిస్తుంది. ఈ శ్లోకం దేవికి అన్నపూర్ణా రూపంలో చేసే ఆరాధనను సూచిస్తుంది. అన్నపూర్ణ దేవి సాక్షాత్ శ్రీ త్రిపురసుందరి యొక్క రూపమే, ఆమె భక్తులకు భౌతిక సంపదతో పాటు ఆధ్యాత్మిక సంతుష్టిని కూడా ప్రసాదిస్తుంది.
112వ శ్లోకం
శ్లోకం: పంక్త్యోపవిష్టాన్పరితస్తు చక్రం శక్త్యా స్వయాలింగితవామభాగాన్ . సర్వోపచారైః పరిపూజ్య భక్త్యా తవాంబికే పారిషదాన్నమామి .. 112..
పదచ్ఛేదము: పంక్త్యా, ఉపవిష్టాన్, పరితః, తు, చక్రమ్, శక్త్యా, స్వయా, ఆలింగిత, వామ, భాగాన్, సర్వ, ఉపచారైః, పరిపూజ్య, భక్త్యా, తవ, అంబికే, పారిషదాన్, నమామి.
అన్వయము: అంబికే, చక్రం పరితః పంక్త్యోపవిష్టాన్, స్వయా శక్త్యా ఆలింగితవామభాగాన్, సర్వోపచారైర్భక్త్యా పరిపూజ్య, తవ పారిషదాన్ నమామి.
ప్రతి పదార్థము: అంబికే = ఓ అంబికే, చక్రం = చక్రం చుట్టూ, పరితః = వరుసలుగా, ఉపవిష్టాన్ = కూర్చున్న, శక్త్యా = శక్తిచేత, స్వయా = స్వయంగా, ఆలింగిత = ఆలింగనం చేసుకోబడిన, వామభాగాన్ = వారి ఎడమ భాగాలను, సర్వోపచారైః = సమస్త ఉపచారాలతో, పరిపూజ్య = భక్తితో పూజించి, తవ = నీ, పారిషదాన్ = పారిషదులకు (పరిచారకులకు), నమామి = నమస్కరిస్తున్నాను.
తాత్పర్యము: చక్రం చుట్టూ వరుసలుగా కూర్చున్న, శక్తిచేత స్వయంగా ఆలింగనం చేసుకోబడిన వారి ఎడమ భాగాలను, ఓ అంబికే, సమస్త ఉపచారాలతో భక్తితో పూజించి, నీ పారిషదులకు (పరిచారకులకు) నమస్కరిస్తున్నాను.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం దేవి పరివారం యొక్క ప్రాముఖ్యతను, వారిని కూడా దేవి పూజలో భాగంగా పూజించడాన్ని వివరిస్తుంది. ఇది దేవి యొక్క సమగ్ర స్వరూపాన్ని తెలియజేస్తుంది. శ్రీచక్ర పూజలో ప్రధాన దేవతతో పాటు పరివార దేవతలను పూజించడం సర్వసాధారణం, ఇది ఆ పూజ యొక్క సంపూర్ణత్వాన్ని సూచిస్తుంది.
113వ శ్లోకం
శ్లోకం: పరమామృతమత్తసుందరీ- గణమధ్యస్థితమర్కభాసురం . పరమామృతఘూర్ణితేక్షణం కిమపి జ్యోతిరుపాస్మహే పరం .. 113..
పదచ్ఛేదము: పరమ, అమృత, మత్త, సుందరీ, గణ, మధ్య, స్థితమ్, అర్క, భాసురమ్, పరమ, అమృత, ఘూర్ణిత, ఈక్షణమ్, కిమ్, అపి, జ్యోతిః, ఉపాస్మహే, పరమ్.
అన్వయము: పరమామృతమత్తసుందరీగణమధ్యస్థితం, అర్కభాసురం, పరమామృతఘూర్ణితేక్షణం కిమపి పరం జ్యోతిరుపాస్మహే.
ప్రతి పదార్థము: పరమామృత = పరమామృతంతో, మత్త = మత్తెక్కిన, సుందరీ = సుందరీ, గణ = గణాల, మధ్యస్థితం = మధ్యలో ఉన్న, అర్కభాసురం = సూర్యుని వలె ప్రకాశించే, పరమామృతఘూర్ణితేక్షణం = పరమామృతంతో ఘూర్ణిల్లుతున్న కళ్ళతో కూడిన, కిమపి = ఏదో ఒక, పరం = పరంజ్యోతిని, ఉపాస్మహే = మేము ఉపాసిస్తున్నాము.
తాత్పర్యము: పరమామృతంతో మత్తెక్కిన సుందరీ గణాల మధ్యలో ఉన్న, సూర్యుని వలె ప్రకాశించే, పరమామృతంతో ఘూర్ణిల్లుతున్న కళ్ళతో కూడిన ఏదో ఒక పరంజ్యోతిని మేము ఉపాసిస్తున్నాము.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం దేవి యొక్క పరంజ్యోతి రూపాన్ని, ఆమె దివ్య స్వరూపాన్ని వర్ణిస్తుంది. ఆమె చుట్టూ ఉన్న సుందరీ గణాలు కూడా దివ్యత్వాన్ని పొందాయని సూచిస్తుంది. దేవి పరాశక్తిగా, నిరాకార జ్యోతిగా అనుభవించబడుతుంది, ఇది అత్యున్నత ధ్యాన స్థితికి సంబంధించిన వర్ణన.
114వ శ్లోకం
శ్లోకం: దృశ్యతే తవ ముఖాంబుజం శివే శ్రూయతే స్ఫుటమనాహతధ్వనిః . అర్చనే తవ గిరామగోచరే న ప్రయాతి విషయాంతరం మనః .. 114..
పదచ్ఛేదము: దృశ్యతే, తవ, ముఖ, అంబుజమ్, శివే, శ్రూయతే, స్ఫుటమ్, అనాహత, ధ్వనిః, అర్చనే, తవ, గిరామ్, అగోచరే, న, ప్రయాతి, విషయ, అంతరమ్, మనః.
అన్వయము: శివే, తవ ముఖాంబుజం దృశ్యతే. స్ఫుటమనాహతధ్వనిః శ్రూయతే. గిరామగోచరే తవ అర్చనే మనో విషయాంతరం న ప్రయాతి.
ప్రతి పదార్థము: శివే = ఓ శివే, తవ = నీ, ముఖాంబుజం = ముఖపద్మం, దృశ్యతే = కనిపిస్తుంది, శ్రూయతే = వినబడుతుంది, స్ఫుటం = స్పష్టంగా, అనాహతధ్వనిః = అనాహత ధ్వని (ప్రణవం), అర్చనే = పూజలో, తవ = నీ, గిరామగోచరే = మాటలకు అందని (స్వరూపంలో), న ప్రయాతి = వెళ్ళదు, విషయాంతరం = మరే ఇతర విషయాలలోకి, మనః = నా మనస్సు.
తాత్పర్యము: ఓ శివే, నీ ముఖపద్మం కనిపిస్తుంది. అనాహత ధ్వని స్పష్టంగా వినబడుతుంది. నీ పూజలో, మాటలకు అందని నీ స్వరూపంలో, నా మనస్సు మరే ఇతర విషయాలలోకి వెళ్ళదు.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం దేవి పూజలో మనస్సు లీనమవడాన్ని, ఆమె దివ్య రూపాన్ని, అనాహత ధ్వనిని అనుభవించడాన్ని వివరిస్తుంది. ఇది మానసిక పూజ యొక్క ఉన్నత స్థితిని తెలియజేస్తుంది, ఇంద్రియాలు నిగ్రహించబడి, మనస్సు పూర్తిగా దైవంపై కేంద్రీకరించబడుతుంది.
115వ శ్లోకం
శ్లోకం: త్వన్ముఖాంబుజవిలోకనోల్లస- త్ప్రేమనిశ్చలవిలోచనద్వయీం . ఉన్మనీముపగతాం సభామిమాం భావయామి పరమేశి తావకీం .. 115..
పదచ్ఛేదము: త్వత్, ముఖ, అంబుజ, విలోకన, ఉల్లసత్, ప్రేమ, నిశ్చల, విలోచన, ద్వయీమ్, ఉన్మనీమ్, ఉపగతామ్, సభామ్, ఇమామ్, భావయామి, పరమేశి, తావకీమ్.
అన్వయము: పరమేశి, త్వన్ముఖాంబుజవిలోకనోల్లసత్ప్రేమనిశ్చలవిలోచనద్వయీం, ఉన్మనీముపగతామిమాం సభాం తావకీం భావయామి.
ప్రతి పదార్థము: పరమేశి = ఓ పరమేశ్వరీ, త్వన్ముఖాంబుజవిలోకన = నీ ముఖపద్మాన్ని చూసి, ఉల్లసత్ = ఉల్లాసంతో, ప్రేమ = ప్రేమతో, నిశ్చలవిలోచనద్వయీం = నిశ్చలమైన కళ్ళతో, ఉన్మనీం = ఉన్మనీ స్థితిని (మానసిక ప్రశాంతతను), ఉపగతాం = పొందిన, సభాం = ఈ సభను, ఇమాం = ఈ, తావకీం = నీదిగా, భావయామి = నేను భావిస్తున్నాను.
తాత్పర్యము: నీ ముఖపద్మాన్ని చూసి ఉల్లాసంతో, ప్రేమతో నిశ్చలమైన కళ్ళతో, ఉన్మనీ స్థితిని పొందిన ఈ సభను, ఓ పరమేశ్వరీ, నీదిగా నేను భావిస్తున్నాను.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం దేవిని చూసిన భక్తుల స్థితిని, వారి కళ్ళలో ప్రేమ, వారి మనస్సులో కలిగే ఉన్మనీ స్థితిని వివరిస్తుంది. భక్తులందరూ దేవిలోనే లీనమయ్యారని సూచిస్తుంది. ఉన్మనీ స్థితి అంటే మనస్సు అన్ని సంకల్ప వికల్పాలను విడిచిపెట్టి పరమాత్మతో ఏకం కావడం.
116వ శ్లోకం
శ్లోకం: చక్షుః పశ్యతు నేహ కించన పరం ఘ్రాణం న వా జిఘ్రతు శ్రోత్రం హంత శ్రుణోతు న త్వగపి న స్పర్శం సమాలంబతాం . జిహ్వా వేత్తు న వా రసం మమ పరం యుష్మత్స్వరూపామృతే నిత్యానందవిఘూర్ణమాననయనే నిత్యం మనో మజ్జతు .. 116..
పదచ్ఛేదము: చక్షుః, పశ్యతు, న, ఇహ, కించన, పరమ్, ఘ్రాణమ్, న, వా, జిఘ్రతు, శ్రోత్రమ్, హంత, శ్రుణోతు, న, త్వక్, అపి, న, స్పర్శమ్, సమాలంబతామ్, జిహ్వా, వేత్తు, న, వా, రసమ్, మమ, పరమ్, యుష్మత్, స్వరూప, అమృతే, నిత్య, ఆనంద, విఘూర్ణమాన, నయనే, నిత్యమ్, మనః, మజ్జతు.
అన్వయము: ఇహ మమ చక్షుః పరం కించన న పశ్యతు, ఘ్రాణం వా న జిఘ్రతు, హంత శ్రోత్రం న శ్రుణోతు, త్వగపి న స్పర్శం సమాలంబతాం, జిహ్వా వా రసం న వేత్తు. పరం నిత్యానందవిఘూర్ణమాననయనే యుష్మత్స్వరూపామృతే నిత్యం మనో మజ్జతు.
ప్రతి పదార్థము: చక్షుః = నా కళ్ళు, పశ్యతు = చూడకుండుగాక, న ఇహ కించన పరం = మరేమీ చూడకుండుగాక, ఘ్రాణం = నా ముక్కు, న వా జిఘ్రతు = వాసన పీల్చకుండుగాక, శ్రోత్రం = నా చెవులు, హంత = అయ్యో, శ్రుణోతు న = వినకుండుగాక, త్వక్ అపి = నా చర్మం కూడా, న స్పర్శం సమాలంబతాం = స్పర్శను గ్రహించకుండుగాక, జిహ్వా = నా నాలుక, వేత్తు న వా రసం = రుచిని తెలుసుకోకుండుగాక. పరం = కానీ, యుష్మత్స్వరూపామృతే = నీ స్వరూపమనే అమృతంలో, నిత్యానందవిఘూర్ణమాననయనే = నిత్యానందంతో నిండిన కళ్ళతో కూడిన దానిలో, నిత్యం = నిత్యం, మనః = నా మనస్సు, మజ్జతు = మునిగిపోవుగాక.
తాత్పర్యము: నా కళ్ళు మరేమీ చూడకుండుగాక, నా ముక్కు వాసన పీల్చకుండుగాక, నా చెవులు మరేమీ వినకుండుగాక, నా చర్మం స్పర్శను గ్రహించకుండుగాక. నా నాలుక రుచిని తెలుసుకోకుండుగాక. కానీ, నీ స్వరూపమనే అమృతంలో, నిత్యానందంతో నిండిన కళ్ళతో కూడిన దానిలో, నా మనస్సు నిత్యం మునిగిపోవుగాక.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం ఇంద్రియాలను నియంత్రించి, మనస్సును పూర్తిగా దేవిపై కేంద్రీకరించే స్థితిని వివరిస్తుంది. దేవి స్వరూపం అమృతం వంటిదని, అందులో మునిగితే నిత్యానందం లభిస్తుందని తెలియజేస్తుంది. ఇది యోగ సాధనలో ఇంద్రియ నిగ్రహం, మనస్సును దైవంలో లీనం చేయడం యొక్క ప్రాముఖ్యతను స్పష్టం చేస్తుంది.
117వ శ్లోకం
శ్లోకం: యస్త్వాం పశ్యతి పార్వతి ప్రతిదినం ధ్యానేన తేజోమయీం మన్యే సుందరి తత్త్వమేతదఖిలం వేదేషు నిష్ఠాం గతం . యస్తస్మిన్సమయే తవార్చనవిధావానందసాంద్రాశయో యాతోఽహం తదభిన్నతాం పరశివే సోఽయం ప్రసాదస్తవ .. 117..
పదచ్ఛేదము: యః, త్వామ్, పశ్యతి, పార్వతి, ప్రతిదినమ్, ధ్యానేన, తేజోమయీమ్, మన్యే, సుందరి, తత్త్వమ్, ఏతత్, అఖిలమ్, వేదేషు, నిష్ఠామ్, గతమ్, యః, తస్మిన్, సమయే, తవ, అర్చన, విధౌ, ఆనంద, సాంద్ర, ఆశయః, యాతః, అహమ్, తత్, అభిన్నతామ్, పరశివే, సః, అయమ్, ప్రసాదః, తవ.
అన్వయము: పార్వతి సుందరి, యస్త్వాం ప్రతిదినం ధ్యానేన తేజోమయీం పశ్యతి, ఏతదఖిలం తత్త్వం వేదేషు నిష్ఠాం గతం మన్యే. పరశివే, యస్తస్మిన్ సమయే తవార్చనవిధావానందసాంద్రాశయోఽహం తదభిన్నతాం యాతః, సోఽయం తవ ప్రసాదః.
ప్రతి పదార్థము: పార్వతి = ఓ పార్వతీ, సుందరి = సుందరీ, యః = ఎవడైతే, త్వాం = నిన్ను, పశ్యతి = చూస్తాడో, ప్రతిదినం = ప్రతిరోజు, ధ్యానేన = ధ్యానంతో, తేజోమయీం = తేజోమయినిగా, మన్యే = నేను భావిస్తున్నాను, తత్త్వం = తత్త్వం, ఏతదఖిలం = ఈ మొత్తం, వేదేషు = వేదాలలో, నిష్ఠాం గతం = నిష్ఠ పొందిన వాడని, యః = ఎవరైతే, తస్మిన్ సమయే = ఆ సమయంలో, తవ = నీ, అర్చనవిధౌ = పూజా విధానంలో, ఆనందసాంద్రాశయః = ఆనందంతో నిండిన మనస్సుతో, యాతః = పొందాను, అహమ్ = నేను, తదభిన్నతాం = నీతో అభేదాన్ని, పరశివే = ఓ పరశివే, సః = అది, అయం ప్రసాదః = ఈ ప్రసాదం, తవ = నీ.
తాత్పర్యము: ఓ పార్వతీ, సుందరీ, నిన్ను ప్రతిరోజు ధ్యానంతో తేజోమయినిగా చూసేవాడు, వేదాలలో నిష్ఠ పొందిన వాడని నేను భావిస్తున్నాను. ఓ పరశివే, ఆ సమయంలో నీ పూజా విధానంలో ఆనందంతో నిండిన మనస్సుతో నేను నీతో అభేదాన్ని పొందాను. ఇది నీ ప్రసాదం.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం దేవిని నిత్యం ధ్యానించడం వల్ల కలిగే ప్రయోజనాన్ని, ఆమె అనుగ్రహంతో భక్తుడు ఆమెతో అభేదాన్ని పొందగలడని వివరిస్తుంది. ఇది దేవి యొక్క కృపను, సాధకుడికి కలిగే ఆత్మానుభూతిని తెలియజేస్తుంది. దేవిని తేజోమయినిగా ధ్యానించడం అంటే ఆమెను పరాశక్తిగా, దివ్య ప్రకాశంగా చూడటం.
118వ శ్లోకం
శ్లోకం: గణాధినాథం వటుకం చ యోగినీః క్షేత్రాధినాథం చ విదిక్చతుష్టయే . సర్వోపచారైః పరిపూజ్య భక్తితో నివేదయామో బలిముక్తయుక్తిభిః .. 118..
పదచ్ఛేదము: గణ, అధినాథమ్, వటుకమ్, చ, యోగినీః, క్షేత్ర, అధినాథమ్, చ, విదిక్, చతుష్టయే, సర్వ, ఉపచారైః, పరిపూజ్య, భక్తితః, నివేదయామః, బలిమ్, ఉక్త, యుక్తిభిః.
అన్వయము: విదిక్చతుష్టయే గణాధినాథం, వటుకం, యోగినీః, క్షేత్రాధినాథం చ సర్వోపచారైర్భక్తితః పరిపూజ్య, ఉక్తయుక్తిభిర్బలిం నివేదయామః.
ప్రతి పదార్థము: గణాధినాథం = గణాధినాథుడిని (గణపతిని), వటుకం = వటుకుడిని, చ = మరియు, యోగినీః = యోగినులను, క్షేత్రాధినాథం = క్షేత్రాధినాథుడిని, చ = కూడా, విదిక్చతుష్టయే = నాలుగు దిక్కులలో (ఉపదిక్కులలో), సర్వోపచారైః = సమస్త ఉపచారాలతో, పరిపూజ్య = భక్తితో పూజించి, నివేదయామః = నివేదిస్తున్నాము, బలిమ్ = బలిని (నైవేద్యం), ఉక్తయుక్తిభిః = తగిన విధంగా.
తాత్పర్యము: గణాధినాథుడిని, వటుకుడిని, యోగినులను, క్షేత్రాధినాథుడిని నాలుగు దిక్కులలో, సమస్త ఉపచారాలతో భక్తితో పూజించి, తగిన విధంగా బలిని (నైవేద్యం) నివేదిస్తున్నాము.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం గణపతి, వటుక, యోగినులు, క్షేత్రపాలకులు వంటి పరివార దేవతలకు బలి సమర్పణ గురించి వివరిస్తుంది. ఇది పూజా విధానంలో పరివార దేవతలకు ఇచ్చే ప్రాముఖ్యతను సూచిస్తుంది. ఈ దేవతలు దేవి యజ్ఞానికి రక్షణగా, పూజకు సహాయకులుగా భావించబడతారు.
119వ శ్లోకం
శ్లోకం: వీణాముపాంతే ఖలు వాదయంత్యై నివేద్య శేషం ఖలు శేషికాయై . సౌవర్ణభృంగారవినిర్గతేన జలేన శుద్ధాచమనం విధేహి .. 119..
పదచ్ఛేదము: వీణామ్, ఉపాంతే, ఖలు, వాదయంత్యై, నివేద్య, శేషమ్, ఖలు, శేషికాయై, సౌవర్ణ, భృంగార, వినిర్గతేన, జలేన, శుద్ధ, ఆచమనమ్, విధేహి.
అన్వయము: ఉపాంతే వీణాం వాదయంత్యై శేషికాయై ఖలు శేషం నివేద్య, సౌవర్ణభృంగారవినిర్గతేన జలేన శుద్ధాచమనం విధేహి ఖలు.
ప్రతి పదార్థము: వీణామ్ = వీణను, ఉపాంతే = పక్కన, ఖలు = నిజంగా, వాదయంత్యై = వాయిస్తున్న, నివేద్య = సమర్పించి, శేషం = మిగిలిన దానిని, ఖలు = నిజంగా, శేషికాయై = శేషిక (దేవత)కు, సౌవర్ణభృంగారవినిర్గతేన = బంగారు భృంగారం నుండి వెలువడే, జలేన = నీటితో, శుద్ధాచమనం = శుద్ధమైన ఆచమనం, విధేహి = చేయించు.
తాత్పర్యము: పక్కన వీణ వాయిస్తున్న శేషిక (దేవత)కు మిగిలిన నైవేద్యాన్ని సమర్పించి, బంగారు భృంగారం నుండి వెలువడే నీటితో శుద్ధమైన ఆచమనం చేయించు.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం పూజా ముగింపులో చేసే కర్మలను వివరిస్తుంది. వీణ వాయిస్తున్న దేవతకు నైవేద్యం సమర్పించి, ఆచమనం చేయించడం పూజా పూర్తికి చిహ్నం. ఇది దేవతలకు గౌరవాన్ని, కృతజ్ఞతను తెలియజేస్తుంది.
120వ శ్లోకం
శ్లోకం: తాంబూలం వినివేదయామి విలసత్కర్పూరకస్తూరికా- జాతీపూగలవంగచూర్ణఖదిరైర్భక్త్యా సముల్లాసితం . స్ఫూర్జద్రత్నసముద్గకప్రణిహితం సౌవర్ణపాత్రే స్థితై- ర్దీపైరుజ్జ్వలమాన్నచూర్ణరచితైరారార్తికం గృహ్యతాం .. 120..
పదచ్ఛేదము: తాంబూలమ్, వినివేదయామి, విలసత్, కర్పూర, కస్తూరికా, జాతీ, పూగ, లవంగ, చూర్ణ, ఖదిరైః, భక్త్యా, సముల్లాసితమ్, స్ఫూర్జత్, రత్న, సముద్గక, ప్రణిహితమ్, సౌవర్ణ, పాత్రే, స్థితైః, దీపైః, ఉజ్జ్వలమ్, అన్న, చూర్ణ, రచితైః, ఆరార్తికమ్, గృహ్యతామ్.
అన్వయము: భక్త్యా సముల్లాసితం, విలసత్కర్పూరకస్తూరికాజాతీపూగలవంగచూర్ణఖదిరైర్యుతం, స్ఫూర్జద్రత్నసముద్గకప్రణిహితం తాంబూలం వినివేదయామి. సౌవర్ణపాత్రే స్థితైరన్నచూర్ణరచితైరుజ్జ్వలైర్దీపైరారార్తికం గృహ్యతాం.
ప్రతి పదార్థము: వినివేదయామి = నివేదిస్తున్నాను, తాంబూలం = తాంబూలాన్ని, విలసత్ = ప్రకాశించే, కర్పూర = కర్పూరం, కస్తూరికా = కస్తూరి, జాతీ = జాజి, పూగ = పోక, లవంగ = లవంగ చూర్ణం, ఖదిరైః = ఖదిరములతో, భక్త్యా = భక్తితో, సముల్లాసితం = తయారు చేయబడిన, స్ఫూర్జద్రత్నసముద్గకప్రణిహితం = మెరిసే రత్నాలతో పొదగబడిన పేటికలో ఉంచి, సౌవర్ణపాత్రే = బంగారు పాత్రలో, స్థితైః = ఉన్న, దీపైః = దీపాలతో, అన్నచూర్ణరచితైః = అన్నపు పిండితో తయారు చేసిన దీపాలతో, ఉజ్జ్వలమ్ = ఉజ్జ్వలంగా వెలుగుతున్న, ఆరార్తికం = ఆరతిని, గృహ్యతాం = స్వీకరించు.
తాత్పర్యము: ప్రకాశించే కర్పూరం, కస్తూరి, జాజి, పోక, లవంగ చూర్ణం, ఖదిరములతో భక్తితో తయారు చేయబడిన తాంబూలాన్ని, మెరిసే రత్నాలతో పొదగబడిన పేటికలో ఉంచి, బంగారు పాత్రలో ఉన్న దీపాలతో, అన్నపు పిండితో తయారు చేసిన దీపాలతో ఉజ్జ్వలంగా వెలుగుతున్న ఆరతిని స్వీకరించు.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం పూజా ముగింపులో తాంబూలం, ఆరతి సమర్పణ గురించి వివరిస్తుంది. ఇవి దేవికి ప్రీతికరమైనవిగా, పూజ యొక్క సంపూర్ణత్వాన్ని సూచిస్తాయి. తాంబూలం శుద్ధిని, ఆరతి జ్ఞాన ప్రకాశాన్ని సూచిస్తాయి.
121వ శ్లోకం
శ్లోకం: కాచిద్గాయతి కింనరీ కలపదం వాద్యం దధానోర్వశీ రంభా నృత్యతి కేలిమంజులపదం మాతః పురస్తాత్తవ . కృత్యం ప్రోజ్ఝ్య సురస్త్రియో మధుమదవ్యాఘూర్ణమానేక్షణం నిత్యానందసుధాంబుధిం తవ ముఖం పశ్యంతి దృశ్యంతి చ .. 121..
పదచ్ఛేదము: కాచిత్, గాయతి, కింనరీ, కలపదమ్, వాద్యమ్, దధానా, ఊర్వశీ, రంభా, నృత్యతి, కేలి, మంజుల, పదమ్, మాతః, పురస్తాత్, తవ, కృత్యమ్, ప్రోజ్ఝ్య, సురస్త్రియః, మధు, మద, వ్యాఘూర్ణమాన, ఈక్షణమ్, నిత్య, ఆనంద, సుధా, అంబుధిమ్, తవ, ముఖమ్, పశ్యంతి, దృశ్యంతి, చ.
అన్వయము: మాతః, తవ పురస్తాత్ కాచిత్ కింనరీ కలపదం గాయతి. ఊర్వశీ వాద్యం దధానా (అస్తి). రంభా కేలిమంజులపదం నృత్యతి. సురస్త్రియః కృత్యం ప్రోజ్ఝ్య, మధుమదవ్యాఘూర్ణమానేక్షణం తవ నిత్యానందసుధాంబుధిం ముఖం పశ్యంతి దృశ్యంతి చ.
ప్రతి పదార్థము: మాతః = ఓ అమ్మా, కాచిత్ కింనరీ = ఒక కిన్నెర, గాయతి = గానం చేస్తోంది, కలపదం = మధురంగా, వాద్యం = వాద్యం, దధానా = వాయిస్తోంది, ఊర్వశీ = ఊర్వశి, రంభా = రంభ, నృత్యతి = నాట్యం చేస్తోంది, కేలిమంజులపదం = ఆటపాటలతో కూడిన నాట్యం, పురస్తాత్ = నీ ముందు, తవ = నీ, కృత్యం = పనులను, ప్రోజ్ఝ్య = విడిచిపెట్టి, సురస్త్రియః = దేవతా స్త్రీలు, మధుమదవ్యాఘూర్ణమానేక్షణం = మధువుతో మదించిన కళ్ళతో, నిత్యానందసుధాంబుధిం = నిత్యానందామృత సముద్రమైన, తవ = నీ, ముఖం = ముఖాన్ని, పశ్యంతి = చూస్తున్నారు, దృశ్యంతి చ = మరియు చూస్తున్నారు.
తాత్పర్యము: ఒక కిన్నెర గానం చేస్తోంది, ఊర్వశి మధురమైన వాద్యం వాయిస్తోంది. రంభ నీ ముందు ఆటపాటలతో కూడిన నాట్యం చేస్తోంది. దేవతా స్త్రీలు తమ పనులను విడిచిపెట్టి, మధువుతో మదించిన కళ్ళతో, నిత్యానందామృత సముద్రమైన నీ ముఖాన్ని చూస్తున్నారు.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం దేవి దివ్యసభను, అక్కడ జరిగే సంగీత నృత్యాలను, దేవతా స్త్రీల భక్తిని వర్ణిస్తుంది. దేవి ముఖం నిత్యానంద సముద్రంతో సమానమని, దానిని చూసి దేవతలు కూడా మంత్రముగ్ధులవుతారని తెలియజేస్తుంది. ఇది దేవి యొక్క సార్వభౌమత్వాన్ని, ఆమె దివ్య సౌందర్యాన్ని ప్రదర్శిస్తుంది.
122వ శ్లోకం
శ్లోకం: తాంబూలోద్భాసివక్త్రైస్త్వదమలవదనాలోకనోల్లాసినేత్రై- శ్చక్రస్థైః శక్తిసంఘైః పరిహృతవిషయాసంగమాకర్ణ్యమానం .. 122..
పదచ్ఛేదము: తాంబూల, ఉద్భాసి, వక్త్రైః, త్వత్, అమల, వదన, ఆలోకన, ఉల్లాసి, నేత్రైః, చక్ర, స్థైః, శక్తి, సంఘైః, పరిహృత, విషయ, ఆసంగమ్, ఆకర్ణ్యమానమ్.
అన్వయము: తాంబూలోద్భాసివక్త్రైః, త్వదమలవదనాలోకనోల్లాసినేత్రైః, చక్రస్థైః, పరిహృతవిషయాసంగైః శక్తిసంఘైరాకర్ణ్యమానం (ఇదం).
ప్రతి పదార్థము: తాంబూలోద్భాసివక్త్రైః = తాంబూలంతో ప్రకాశించే ముఖాలతో, త్వదమలవదనాలోకన = నీ నిర్మలమైన ముఖాన్ని చూసి, ఉల్లాసినేత్రైః = ఉల్లాసంతో నిండిన కళ్ళతో, చక్రస్థైః = చక్రంలో ఉన్న, శక్తిసంఘైః = శక్తి సమూహాలతో, పరిహృతవిషయాసంగం = విషయ ఆసక్తులను విడిచిపెట్టి, ఆకర్ణ్యమానం = వినబడుతోంది.
తాత్పర్యము: తాంబూలంతో ప్రకాశించే ముఖాలతో, నీ నిర్మలమైన ముఖాన్ని చూసి ఉల్లాసంతో నిండిన కళ్ళతో, చక్రంలో ఉన్న శక్తి సమూహాలతో, విషయ ఆసక్తులను విడిచిపెట్టి (దేవి యొక్క లీలలు/మహిమలు) వినబడుతోంది.
విశేషాలు: ఇది ఒక అసంపూర్ణ శ్లోకంలా ఉంది, బహుశా ఇది మునుపటి శ్లోకానికి కొనసాగింపు కావచ్చు లేదా తప్పుగా ముద్రించబడి ఉండవచ్చు. అయినా, ఇక్కడ శక్తి సమూహాలు దేవిని ఆరాధిస్తూ, విషయ ఆసక్తులను విడిచిపెట్టి ఆమె దివ్య లీలలను వింటున్నారని భావం. ఇది దేవి యొక్క శక్తి స్వరూపాలను, వారి భక్తిని వర్ణిస్తుంది.
123వ శ్లోకం
శ్లోకం: అర్చావిధౌ జ్ఞానలవోఽపి దూరే దూరే తదాపాదకవస్తుజాతం . ప్రదక్షిణీకృత్య తతోఽర్చనం తే పంచోపచారాత్మకమర్పయామి .. 123..
పదచ్ఛేదము: అర్చా, విధౌ, జ్ఞాన, లవః, అపి, దూరే, దూరే, తత్, ఆపాదక, వస్తు, జాతమ్, ప్రదక్షిణీకృత్య, తతః, అర్చనమ్, తే, పంచ, ఉపచార, ఆత్మకమ్, అర్పయామి.
అన్వయము: అర్చావిధౌ జ్ఞానలవోఽపి దూరే, తదాపాదకవస్తుజాతం దూరే (అస్తి). తతః ప్రదక్షిణీకృత్య, తే పంచోపచారాత్మకమర్చనం అర్పయామి.
ప్రతి పదార్థము: అర్చావిధౌ = పూజా విధానంలో, జ్ఞానలవః అపి = జ్ఞానం కొద్దిగా కూడా, దూరే = లేదు, దూరే = చాలా దూరం, తదాపాదకవస్తుజాతం = దానికి కారణమైన వస్తువులు కూడా, ప్రదక్షిణీకృత్య = ప్రదక్షిణం చేసి, తతః = తరువాత, అర్చనం = పూజను, తే = నీకు, పంచోపచారాత్మకం = పంచోపచార పూజను, అర్పయామి = సమర్పిస్తున్నాను.
తాత్పర్యము: పూజా విధానంలో జ్ఞానం కొద్దిగా కూడా లేదు, దానికి కారణమైన వస్తువులు కూడా చాలా దూరం. ప్రదక్షిణం చేసి, ఓ దేవి, నీకు పంచోపచార పూజను సమర్పిస్తున్నాను.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం భక్తుని వినయాన్ని, జ్ఞానం లేకపోయినా, సరైన వస్తువులు లేకపోయినా దేవిని భక్తితో పూజించడం వల్ల కలిగే ఆనందాన్ని తెలియజేస్తుంది. పంచోపచార పూజ అనేది ఐదు ఉపచారాలతో (గంధం, పుష్పం, ధూపం, దీపం, నైవేద్యం) చేసే సరళమైన పూజ. ఇది భక్తుడికి నిరాడంబరమైన భక్తి యొక్క ప్రాముఖ్యతను బోధిస్తుంది.
124వ శ్లోకం
శ్లోకం: యథేప్సితమనోగతప్రకటితోపచారార్చితం నిజావరణదేవతాగణవృతాం సురేశస్థితాం . కృతాంజలిపుటో ముహుః కలితభూమిరష్టాంగకై- ర్నమామి భగవత్యహం త్రిపురసుందరి త్రాహి మాం .. 124..
పదచ్ఛేదము: యథా, ఈప్సిత, మనోగత, ప్రకటిత, ఉపచార, అర్చితమ్, నిజ, ఆవరణ, దేవతా, గణ, వృతామ్, సుర, ఈశ, స్థితామ్, కృత, అంజలి, పుటః, ముహుః, కలిత, భూమిః, అష్ట, అంగకైః, నమామి, భగవతి, అహమ్, త్రిపురసుందరి, త్రాహి, మామ్.
అన్వయము: భగవతి త్రిపురసుందరి, యథేప్సితమనోగతప్రకటితోపచారార్చితం, నిజావరణదేవతాగణవృతాం, సురేశస్థితాం (త్వాం) అహమష్టాంగకైర్ముహుః కలితభూమిః కృతాంజలిపుటో నమామి. మాం త్రాహి.
ప్రతి పదార్థము: భగవతి = ఓ భగవతి, త్రిపురసుందరి = త్రిపురసుందరీ, యథేప్సితమనోగత = కోరిన మనోగతమైన, ప్రకటిత = ప్రసిద్ధమైన, ఉపచార = ఉపచారాలతో, అర్చితం = పూజించబడిన, నిజావరణదేవతాగణవృతాం = తన ఆవరణ దేవతా సమూహాలతో చుట్టబడి, సురేశస్థితాం = దేవతల అధిపతి అయిన దానిని, అహమ్ = నేను, కృతాంజలిపుటః = చేతులు జోడించి, ముహుః = పదేపదే, కలితభూమిః = అష్టాంగ నమస్కారాలు చేస్తూ, అష్టాంగకైః = అష్టాంగాలతో, నమామి = నమస్కరిస్తున్నాను, త్రాహి = నన్ను రక్షించు, మాం = నన్ను.
తాత్పర్యము: కోరిన మనోగతమైన, ప్రసిద్ధమైన ఉపచారాలతో పూజించబడిన, తన ఆవరణ దేవతా సమూహాలతో చుట్టబడి, దేవతల అధిపతి అయిన దానిని, చేతులు జోడించి, పదేపదే అష్టాంగ నమస్కారాలు చేస్తూ, ఓ భగవతి త్రిపురసుందరీ, నన్ను రక్షించు.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం అష్టాంగ నమస్కారం చేస్తూ దేవిని రక్షించమని కోరడం గురించి వివరిస్తుంది. దేవి తన పరివారంతో, దేవతలతో కొలువై ఉంటుందని, ఆమె సర్వశక్తిమంతురాలని తెలియజేస్తుంది. అష్టాంగ నమస్కారం దేవి పట్ల సంపూర్ణ శరణాగతిని సూచిస్తుంది.
125వ శ్లోకం
శ్లోకం: విజ్ఞప్తీరవధేహి మే సుమహతా యత్నేన తే సంనిధిం ప్రాప్తం మామిహ కాందిశీకమధునా మాతర్న దూరీకురు . చిత్తం త్వత్పదభావనే వ్యభిచరేద్దృగ్వాక్చ మే జాతు చే- తత్సౌమ్యే స్వగుణైర్బధాన న యథా భూయో వినిర్గచ్ఛతి .. 125..
పదచ్ఛేదము: విజ్ఞప్తీః, అవధేహి, మే, సుమహతా, యత్నేన, తే, సంనిధిమ్, ప్రాప్తమ్, మామ్, ఇహ, కాందిశీకమ్, అధునా, మాతః, న, దూరీకురు, చిత్తమ్, త్వత్, పద, భావనే, వ్యభిచరేత్, దృక్, వాక్, చ, మే, జాతు, చేత్, తత్, సౌమ్యే, స్వ, గుణైః, బధాన, న, యథా, భూయః, వినిర్గచ్ఛతి.
అన్వయము: మాతః, సుమహతా యత్నేనేహ తే సంనిధిం ప్రాప్తం కాందిశీకం మామధునా న దూరీకురు. మే చిత్తం త్వత్పదభావనే వ్యభిచరేత్, జాతు దృగ్వాక్చ చేత్, సౌమ్యే, తత్ స్వగుణైర్బధాన యథా భూయో న వినిర్గచ్ఛతి.
ప్రతి పదార్థము: మాతః = ఓ అమ్మా, విజ్ఞప్తీః = నా విన్నపాలను, అవధేహి = ఆలకించు, మే = నా, సుమహతా = గొప్ప, యత్నేన = ప్రయత్నంతో, తే = నీ, సంనిధిం = సన్నిధిని, ప్రాప్తం = పొందిన, మాం = నన్ను, ఇహ = ఇప్పుడు, కాందిశీకం = నిస్సహాయంగా, అధునా = ప్రస్తుతం, న దూరీకురు = దూరం చేయకు, చిత్తం = నా మనస్సు, త్వత్పదభావనే = నీ పాద ధ్యానం నుండి, వ్యభిచరేత్ = పక్కకు మళ్ళినా, దృక్ = నా కళ్ళు, వాక్ = మాటలు, చ = కూడా, మే = నా, జాతు చేత్ = ఎప్పుడైనా అయితే, సౌమ్యే = ఓ సౌమ్య స్వరూపిణి, తత్ = వాటిని, స్వగుణైః = నీ గుణాలతో, బధాన = బంధించు, న యథా భూయో వినిర్గచ్ఛతి = అవి మళ్ళీ పక్కకు పోకుండా చూడు.
తాత్పర్యము: నా విన్నపాలను ఆలకించు. ఓ అమ్మా, గొప్ప ప్రయత్నంతో నీ సన్నిధిని పొందిన నన్ను ఇప్పుడు దూరం చేయకు. ఒకవేళ నా మనస్సు నీ పాద ధ్యానం నుండి పక్కకు మళ్ళినా, నా కళ్ళు, మాటలు ఎప్పుడైనా పక్కకు వెళ్ళినా, ఓ సౌమ్య స్వరూపిణి, నీ గుణాలతో వాటిని బంధించు, అవి మళ్ళీ పక్కకు పోకుండా చూడు.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం భక్తుని దీనత్వాన్ని, దేవిని తనను వదిలివేయవద్దని ప్రార్థించడం. మనస్సును, ఇంద్రియాలను నియంత్రించి దేవిపై కేంద్రీకరించేలా ఆమె అనుగ్రహాన్ని కోరడం. ఇది భక్తుడికి సంభవించే మానసిక చంచలత్వం నుండి దేవి అనుగ్రహం ద్వారా రక్షణను కోరడం.
126వ శ్లోకం
శ్లోకం: క్వాహం మందమతిః క్వ చేదమఖిలైరేకాంతభక్తైః స్తుతం ధ్యాతం దేవి తథాపి తే స్వమనసా శ్రీపాదుకాపూజనం . కాదాచిత్కమదీయచింతనవిధౌ సంతుష్టయా శర్మదం స్తోత్రం దేవతయా తయా ప్రకటితం మన్యే మదీయాననే .. 126..
పదచ్ఛేదము: క్వ, అహమ్, మందమతిః, క్వ, చ, ఇదమ్, అఖిలైః, ఏకాంత, భక్తైః, స్తుతమ్, ధ్యాతమ్, దేవి, తథాపి, తే, స్వమనసా, శ్రీపాదుకా, పూజనమ్, కాదాచిత్కమ్, మదీయ, చింతన, విధౌ, సంతుష్టయా, శర్మదమ్, స్తోత్రమ్, దేవతయా, తయా, ప్రకటితమ్, మన్యే, మదీయ, ఆననే.
అన్వయము: దేవి, అహమందమతిః క్వ, అఖిలైరేకాంతభక్తైః స్తుతం ధ్యాతమిదం క్వ చ (అంతరమ్). తథాపి తే స్వమనసా శ్రీపాదుకాపూజనం (కృతమ్). మదీయచింతనవిధౌ కాదాచిత్కం సంతుష్టయా తయా దేవతయా మదీయాననే శర్మదం స్తోత్రం ప్రకటితం మన్యే.
ప్రతి పదార్థము: క్వ అహం మందమతిః = నేను మందమతిని ఎక్కడ, క్వ చ ఇదమ్ = ఇది ఎక్కడ, అఖిలైః = సమస్త, ఏకాంతభక్తైః = ఏకాంత భక్తులచే, స్తుతం = స్తుతించబడిన, ధ్యాతం = ధ్యానించబడిన, దేవి = ఓ దేవి, తథాపి = అయినా, తే = నీ, స్వమనసా = స్వమనస్సుతో, శ్రీపాదుకాపూజనం = శ్రీపాదుకా పూజను, కాదాచిత్కమ్ = ఎప్పుడో ఒకసారి, మదీయచింతనవిధౌ = నా ఆలోచనలో, సంతుష్టయా = సంతృప్తి చెందిన, శర్మదం = శ్రేయస్సును ప్రసాదించే, స్తోత్రం = స్తోత్రం, దేవతయా తయా = ఆ దేవతచేతనే, ప్రకటితం = వెలువడింది, మన్యే = నేను భావిస్తున్నాను, మదీయాననే = నా నోటి నుండి.
తాత్పర్యము: నేను మందమతిని, ఎక్కడ సమస్త ఏకాంత భక్తులచే స్తుతించబడి, ధ్యానించబడిన ఈ శ్రీపాదుకా పూజ ఎక్కడ? ఓ దేవి, అయినా నా మనస్సుతో నీ శ్రీపాదుకా పూజను చేసినందుకు, నా ఆలోచనలో ఎప్పుడో ఒకసారి సంతృప్తి చెందిన దేవతచేతనే నా నోటి నుండి ఈ శ్రేయస్సును ప్రసాదించే స్తోత్రం వెలువడిందని నేను భావిస్తున్నాను.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం స్తోత్రకర్త తన వినయాన్ని, దేవి పట్ల తన భక్తిని తెలియజేస్తాడు. తాను మందమతినైనప్పటికీ, దేవి అనుగ్రహంతోనే ఈ స్తోత్రం వెలువడిందని, ఇది ఆమె ప్రసాదమే అని వివరిస్తాడు. ఇది భగవత్కృప వల్లనే మహత్తర కార్యాలు సాధ్యమవుతాయని నమ్మకాన్ని బలపరుస్తుంది.
127వ శ్లోకం
శ్లోకం: నిత్యార్చమిదం చిత్తే భావ్యమానం సదా మయా . నిబద్ధం వివిధైః పద్యైరనుగృహ్ణాతు సుందరీ .. 127..
పదచ్ఛేదము: నిత్య, అర్చమ్, ఇదమ్, చిత్తే, భావ్యమానమ్, సదా, మయా, నిబద్ధమ్, వివిధైః, పద్యైః, అనుగృహ్ణాతు, సుందరీ.
అన్వయము: సుందరీ, మయా సదా చిత్తే భావ్యమానం ఇదం నిత్యార్చం వివిధైః పద్యైర్నిబద్ధం (స్తోత్రం) అనుగృహ్ణాతు.
ప్రతి పదార్థము: సుందరీ = ఓ సుందరీదేవి, నిత్యార్చం = నిత్య పూజను, ఇదం = ఈ, చిత్తే = నా చిత్తంలో, భావ్యమానం = భావించబడే, సదా = నిత్యం, మయా = నాచే, నిబద్ధం = కూర్చబడిన, వివిధైః = వివిధ, పద్యైః = పద్యాలతో, అనుగృహ్ణాతు = అనుగ్రహించుగాక.
తాత్పర్యము: నా చిత్తంలో నిత్యం భావించబడే ఈ నిత్య పూజను, వివిధ పద్యాలతో కూడిన ఈ స్తోత్రాన్ని ఓ సుందరీదేవి అనుగ్రహించుగాక.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం స్తోత్రకర్త తన హృదయంలో నిత్యం చేసే పూజను, ఈ స్తోత్రాన్ని దేవి అనుగ్రహించమని కోరుతూ ముగిస్తాడు. ఇది స్తోత్రం యొక్క ఉద్దేశ్యాన్ని, దాని ఫలాన్ని తెలియజేస్తుంది. ఈ స్తోత్రం ద్వారా దేవిని నిరంతరం స్మరించడం, ఆమె అనుగ్రహాన్ని కోరడం యొక్క ప్రాముఖ్యతను నొక్కి చెబుతుంది.
ఈ స్తోత్రం శ్రీ శంకర భగవత్పాదులు రచించిన మానసపూజా స్తోత్రాలలో ఒకటి. ఇది త్రిపురసుందరీదేవిని మానసికంగా పూజించే విధానాన్ని, ఆమె రూపాన్ని, ఆమె పరివారాన్ని, ఆమె యొక్క మహిమలను అత్యంత భక్తి శ్రద్ధలతో వివరిస్తుంది. ప్రతి శ్లోకం దేవి యొక్క ఒక కోణాన్ని ఆవిష్కరించి, సాధకుడికి ఆమెను హృదయంలో ధ్యానించడానికి మార్గదర్శనం చేస్తుంది. ఈ స్తోత్రాన్ని పఠించడం వల్ల భౌతిక, ఆధ్యాత్మిక ప్రయోజనాలు లభిస్తాయని నమ్మకం.
No comments:
Post a Comment