గౌరీదశకం -
శ్లోకం 1:
లీలాలబ్ధస్థాపితలుప్తాఖిలలోకాం లోకాతీతైర్యోగిభిరంతశ్చిరమృగ్యాం . బాలాదిత్యశ్రేణిసమానద్యుతిపుంజాం గౌరీమమంబామంబురుహాక్షీమహమీడే .. 1..
పదచ్ఛేదము:
లీలా-లబ్ధ-స్థాపిత-లుప్త-అఖిల-లోకామ్, లోక-అతీతైః-యోగిభిః-అంతః-చిర-మృగ్యామ్, బాల-ఆదిత్య-శ్రేణి-సమాన-ద్యుతి-పుంజామ్, గౌరీమ్, అంబామ్, అంబురుహ-అక్షీమ్, అహమ్, ఈడే.
అన్వయము:
అహమ్ లీలా-లబ్ధ-స్థాపిత-లుప్త-అఖిల-లోకాం, లోక-అతీతైః-యోగిభిః-అంతః-చిర-మృగ్యాం, బాల-ఆదిత్య-శ్రేణి-సమాన-ద్యుతి-పుంజామ్, అంబురుహ-అక్షీమ్ అంబాం గౌరీమ్ ఈడే.
ప్రతి పదార్థము:
అహమ్ = నేను, లీలా-లబ్ధ-స్థాపిత-లుప్త-అఖిల-లోకామ్ = తన లీలతో (లీలా) సమస్త (అఖిల) లోకాలను (లోకాన్) సృష్టించి (లబ్ధ), నిలిపి (స్థాపిత), లయం చేసే (లుప్త) తల్లిని, లోక-అతీతైః-యోగిభిః-అంతః-చిర-మృగ్యామ్ = లోకానికి అతీతమైన (లోకాతీతైః) యోగులచేత (యోగిభిః) తమ హృదయాలలో (అంతః) నిరంతరం (చిరం) వెతకబడే (మృగ్యాం) తల్లిని, బాల-ఆదిత్య-శ్రేణి-సమాన-ద్యుతి-పుంజామ్ = ఉదయించే (బాల) అనేక (శ్రేణి) సూర్యుల (ఆదిత్య) కాంతి పుంజల (ద్యుతి-పుంజామ్) వంటి (సమాన) తేజస్సు కల తల్లిని, అంబురుహ-అక్షీమ్ = తామరపూల (అంబురుహ) వంటి కన్నులు (అక్షీమ్) కల, అంబామ్ = నా తల్లి, గౌరీమ్ = గౌరీదేవిని, ఈడే = స్తుతిస్తున్నాను.
తాత్పర్యము:
తన లీలతో సమస్త లోకాలను సృష్టించి, నిలిపి, లయం చేసే తల్లి; లోకానికి అతీతమైన యోగులచేత తమ హృదయాలలో నిరంతరం వెతకబడే తల్లి; ఉదయించే అనేక సూర్యుల కాంతి పుంజల వంటి తేజస్సు కల తల్లి; తామరపూల వంటి కన్నులు కల నా తల్లి గౌరీదేవిని నేను స్తుతిస్తున్నాను.
విశేషములు:
- ఈ శ్లోకంలో గౌరీదేవి యొక్క సృష్టి, స్థితి, లయ కారకత్వం వర్ణించబడింది. ఆమె కేవలం ఒక దేవత కాదు, సమస్త విశ్వానికి ఆధారమైన పరాశక్తి.
- యోగగమ్యత్వం: "లోకాతీతైర్యోగిభిరంతశ్చిరమృగ్యాం" - గొప్ప యోగులు కూడా తమ అంతరంగంలో ఆమెను ధ్యానిస్తూ ఉంటారు. ఇది ఆమె యొక్క దివ్యత్వాన్ని, సామాన్యులకు అగోచరత్వాన్ని సూచిస్తుంది.
- దివ్యతేజస్సు: "బాలాదిత్యశ్రేణిసమానద్యుతిపుంజాం" - ఆమె తేజస్సు అనేక ఉదయించే సూర్యుల కాంతిని మించినది. ఇది ఆమె యొక్క అనంతమైన శక్తిని, ప్రకాశవంతమైన స్వభావాన్ని తెలియజేస్తుంది.
- సౌందర్య-కరుణ: "అంబురుహాక్షీం" - తామరపూల వంటి కన్నులు దయ, శాంతం మరియు సౌందర్యానికి చిహ్నం. ఇది ఆమె సౌమ్య రూపాన్ని, భక్తుల పట్ల కరుణను వ్యక్తం చేస్తుంది.
శ్లోకం 2:
ప్రత్యాహారధ్యానసమాధిస్థితిభాజాం నిత్యం చిత్తే నిర్వృతికాష్ఠాం కలయంతీం . సత్యజ్ఞానానందమయీం తాం తనురూపాం గౌరీమంబామంబురుహాక్షీమహమీడే .. 2..
పదచ్ఛేదము:
ప్రత్యాహార-ధ్యాన-సమాధి-స్థితి-భాజామ్, నిత్యమ్, చిత్తే, నిర్వృతి-కాష్ఠామ్, కలయంతీమ్, సత్య-జ్ఞాన-ఆనంద-మయీమ్, తామ్, తను-రూపామ్, గౌరీమ్, అంబామ్, అంబురుహ-అక్షీమ్, అహమ్, ఈడే.
అన్వయము:
అహమ్ ప్రత్యాహార-ధ్యాన-సమాధి-స్థితి-భాజాం నిత్యం చిత్తే నిర్వృతి-కాష్ఠాం కలయంతీం, సత్య-జ్ఞాన-ఆనంద-మయీం, తాం తను-రూపాం, అంబురుహ-అక్షీమ్ అంబాం గౌరీమ్ ఈడే.
ప్రతి పదార్థము:
అహమ్ = నేను, ప్రత్యాహార-ధ్యాన-సమాధి-స్థితి-భాజామ్ = ప్రత్యాహార (ఇంద్రియ నిగ్రహం), ధ్యానం మరియు సమాధి స్థితిలో (స్థితి) ఉండే (భాజామ్) యోగుల, నిత్యమ్ = నిత్యం, చిత్తే = (వారి) చిత్తంలో, నిర్వృతి-కాష్ఠామ్ = అత్యున్నతమైన (కాష్ఠాం) ఆనందాన్ని (నిర్వృతి), కలయంతీమ్ = నింపే తల్లిని, సత్య-జ్ఞాన-ఆనంద-మయీమ్ = సత్యం, జ్ఞానం మరియు ఆనందం యొక్క స్వరూపమైన (మయీమ్) తల్లిని, తామ్ = అటువంటి, తను-రూపామ్ = దివ్యమైన రూపాన్ని ధరించిన, అంబురుహ-అక్షీమ్ = తామరపూల వంటి కన్నులు కల, అంబామ్ = నా తల్లి, గౌరీమ్ = గౌరీదేవిని, ఈడే = స్తుతిస్తున్నాను.
తాత్పర్యము:
ప్రత్యాహార (ఇంద్రియ నిగ్రహం), ధ్యానం మరియు సమాధి స్థితిలో ఉండే యోగుల చిత్తంలో నిత్యం అత్యున్నతమైన ఆనందాన్ని నింపే తల్లి; సత్యం, జ్ఞానం మరియు ఆనందం యొక్క స్వరూపమైన తల్లి; అటువంటి దివ్యమైన రూపాన్ని ధరించిన నా తల్లి గౌరీదేవిని నేను స్తుతిస్తున్నాను.
విశేషములు:
- ఈ శ్లోకం ఆధ్యాత్మిక సాధనలో గౌరీదేవి యొక్క ప్రాముఖ్యతను తెలియజేస్తుంది. ఆమె ధ్యానం మరియు సమాధి ద్వారా పొందే ఆనందానికి మూలం.
- ఆనంద ప్రదాయిని: "నిత్యం చిత్తే నిర్వృతికాష్ఠాం కలయంతీం" - ఆమె యోగుల అంతరాత్మలో అత్యున్నతమైన శాంతి మరియు ఆనందాన్ని ప్రసాదిస్తుంది. ఇది ఆమె మోక్ష ప్రదాతృత్వాన్ని సూచిస్తుంది.
- పరబ్రహ్మ స్వరూపం: "సత్యజ్ఞానానందమయీం" - ఆమె సత్యం, జ్ఞానం మరియు ఆనందం యొక్క సాక్షాత్కార స్వరూపం. ఈ మూడు గుణాలు పరబ్రహ్మ స్వరూపానికి చెందినవి, ఆమె బ్రహ్మస్వరూపిణి అని ఉద్ఘాటిస్తుంది.
- దివ్యరూపం: "తాం తనురూపాం" - ఆమె యొక్క దివ్యమైన రూపం (లౌకిక శరీరంతో కూడుకున్నది కానప్పటికీ) సాధకులకు దర్శనమిచ్చి, మనస్సును శాంతింపజేసి, ఆనందాన్ని కలిగిస్తుంది.
శ్లోకం 3:
చంద్రాపీడానందితమందస్మితవక్త్రాం చంద్రాపీడాలంకృతనీలాలకభారాం . ఇంద్రోపేంద్రాద్యర్చితపాదాంబుజయుగ్మాం గౌరీమంబామంబురుహాక్షీమహమీడే .. 3..
పదచ్ఛేదము:
చంద్ర-ఆపీడ-ఆనందిత-మంద-స్మిత-వక్త్రామ్, చంద్ర-ఆపీడ-అలంకృత-నీల-అలక-భారామ్, ఇంద్ర-ఉపేంద్ర-ఆది-అర్చిత-పాద-అంబుజ-యుగ్మామ్, గౌరీమ్, అంబామ్, అంబురుహ-అక్షీమ్, అహమ్, ఈడే.
అన్వయము:
అహమ్ చంద్ర-ఆపీడ-ఆనందిత-మంద-స్మిత-వక్త్రాం, చంద్ర-ఆపీడ-అలంకృత-నీల-అలక-భారాం, ఇంద్ర-ఉపేంద్ర-ఆది-అర్చిత-పాద-అంబుజ-యుగ్మాం, అంబురుహ-అక్షీమ్ అంబాం గౌరీమ్ ఈడే.
ప్రతి పదార్థము:
అహమ్ = నేను, చంద్ర-ఆపీడ-ఆనందిత-మంద-స్మిత-వక్త్రామ్ = శివుని యొక్క చంద్రునితో (చంద్రాపీడ) అలంకరించబడిన తల నుండి వెలువడే చిరునవ్వుతో (మంద-స్మిత) ఆనందించే (ఆనందిత) ముఖం (వక్త్రాం) కల తల్లిని, చంద్ర-ఆపీడ-అలంకృత-నీల-అలక-భారామ్ = శివునిచే (చంద్రాపీడ) అలంకరించబడిన (అలంకృత) నల్లని (నీల) కురుల (అలక) భారము (భారాం) కల తల్లిని, ఇంద్ర-ఉపేంద్ర-ఆది-అర్చిత-పాద-అంబుజ-యుగ్మామ్ = ఇంద్రుడు, ఉపేంద్రుడు (విష్ణువు) మొదలైన (ఆది) దేవతలచే (అర్చిత) పూజింపబడే పాదపద్మాలు (పాద-అంబుజ) రెండూ (యుగ్మామ్) కల తల్లిని, అంబురుహ-అక్షీమ్ = తామరపూల వంటి కన్నులు కల, అంబామ్ = నా తల్లి, గౌరీమ్ = గౌరీదేవిని, ఈడే = స్తుతిస్తున్నాను.
తాత్పర్యము:
శివుని యొక్క చంద్రునితో అలంకరించబడిన తల నుండి వెలువడే చిరునవ్వుతో ప్రకాశించే ముఖం కల తల్లి; శివునిచే అలంకరించబడిన నల్లని కురుల భారము కల తల్లి; ఇంద్రుడు, ఉపేంద్రుడు (విష్ణువు) మొదలైన దేవతలచే పూజింపబడే పాదపద్మాలు కల నా తల్లి గౌరీదేవిని నేను స్తుతిస్తున్నాను.
విశేషములు:
- ఈ శ్లోకం గౌరీదేవి యొక్క సౌందర్యాన్ని మరియు ఆమె యొక్క ఉన్నతమైన స్థానాన్ని వర్ణిస్తుంది. ఆమె శివుని అర్ధాంగి మరియు దేవతలచే కూడా పూజింపబడుతుంది.
- పార్వతీ పరమేశ్వర ఏకత్వం: "చంద్రాపీడానందితమందస్మితవక్త్రాం" - శివుని (చంద్రుని ధరించినవాడు) సాన్నిధ్యం ఆమె ముఖంలో ఆనందాన్ని కలిగిస్తుంది, ఇది శివ-శక్తి ఐక్యాన్ని సూచిస్తుంది.
- సర్వదేవతార్చితత్వం: "ఇంద్రోపేంద్రాద్యర్చితపాదాంబుజయుగ్మాం" - ఆమె పాదాలు అత్యంత పవిత్రమైనవి మరియు దేవతలందరిచే పూజింపబడతాయి. ఇది ఆమె సర్వోన్నతత్వాన్ని చాటుతుంది.
శ్లోకం 4:
ఆదిక్షాంతామక్షరమూర్త్యా విలసంతీం భూతే భూతే భూతకదంబప్రసవిత్రీం . శబ్దబ్రహ్మానందమయీం తాం తటిదాభాం గౌరీమంబామంబురుహాక్షీమహమీడే .. 4..
పదచ్ఛేదము:
ఆది-క్షాంతామ్, అక్షర-మూర్త్యా, విలసంతీమ్, భూతే, భూతే, భూత-కదంబ-ప్రసవిత్రీమ్, శబ్ద-బ్రహ్మ-ఆనంద-మయీమ్, తామ్, తటిత్-ఆభమ్, గౌరీమ్, అంబామ్, అంబురుహ-అక్షీమ్, అహమ్, ఈడే.
అన్వయము:
అహమ్ ఆది-క్షాంతామ్, అక్షర-మూర్త్యా విలసంతీం, భూతే భూతే భూత-కదంబ-ప్రసవిత్రీం, శబ్ద-బ్రహ్మ-ఆనంద-మయీం, తాం తటిత్-ఆభాం, అంబురుహ-అక్షీమ్ అంబాం గౌరీమ్ ఈడే.
ప్రతి పదార్థము:
అహమ్ = నేను, ఆది-క్షాంతామ్ = "అ" నుండి "క్ష" వరకు గల అక్షరాల (ఆది-క్షాంత) రూపంలో, అక్షర-మూర్త్యా = అక్షర రూపంలో, విలసంతీమ్ = ప్రకాశించే తల్లిని, భూతే భూతే = ప్రతి జీవిలోనూ (భూతే భూతే) ఉంటూ, భూత-కదంబ-ప్రసవిత్రీమ్ = సమస్త జీవుల (భూత) సముదాయానికి (కదంబ) జన్మనిచ్చే (ప్రసవిత్రీం) తల్లిని, శబ్ద-బ్రహ్మ-ఆనంద-మయీమ్ = శబ్దబ్రహ్మ స్వరూపిణి, ఆనందమయి (ఆనంద-మయీమ్) అయిన, తామ్ = అటువంటి, తటిత్-ఆభమ్ = మెరుపు తీగ వలె (తటిత్) ప్రకాశించే (ఆభాం), అంబురుహ-అక్షీమ్ = తామరపూల వంటి కన్నులు కల, అంబామ్ = నా తల్లి, గౌరీమ్ = గౌరీదేవిని, ఈడే = స్తుతిస్తున్నాను.
తాత్పర్యము:
"అ" నుండి "క్ష" వరకు గల అక్షరాల రూపంలో ప్రకాశించే తల్లి; ప్రతి జీవిలోనూ ఉంటూ సమస్త జీవుల సముదాయానికి జన్మనిచ్చే తల్లి; శబ్దబ్రహ్మ స్వరూపిణి, ఆనందమయి, మెరుపు తీగ వలె ప్రకాశించే నా తల్లి గౌరీదేవిని నేను స్తుతిస్తున్నాను.
విశేషములు:
- ఈ శ్లోకం గౌరీదేవి యొక్క విశ్వరూపాన్ని మరియు శబ్ద శక్తిని తెలియజేస్తుంది. ఆమె అక్షరాల రూపంలో జ్ఞానానికి మూలం.
- జ్ఞాన స్వరూపం: "ఆదిక్షాంతామక్షరమూర్త్యా విలసంతీం" - అక్షరాలు జ్ఞానానికి ప్రాథమిక అంశాలు మరియు ఆమె వాటి స్వరూపం. ఇది ఆమె పరావాక్కు స్వరూపిణి అని సూచిస్తుంది.
- సర్వజీవజనని: "భూతే భూతే భూతకదంబప్రసవిత్రీం" - ఆమె ప్రతి జీవిలో అంతర్లీనంగా ఉంటూ, సమస్త జీవరాశికి కారణభూతురాలు అని తెలియజేస్తుంది, ఇది ఆమె విశ్వజనని అనే తత్వాన్ని చాటుతుంది.
- శబ్దబ్రహ్మ స్వరూపిణి: "శబ్దబ్రహ్మానందమయీం" - ఆమె శబ్దబ్రహ్మ స్వరూపిణి, అంటే వేదాలు మరియు మంత్రాల యొక్క శక్తి ఆమెలోనే ఉంది. "తటిదాభాం" - మెరుపు వలె ఆమె యొక్క ప్రకాశం క్షణాత్మకమైనది కాదని, అది నిరంతరాయమైన దివ్యతేజస్సు అని సూచిస్తుంది.
శ్లోకం 5:
మూలాధారాదుత్థితవీథ్యా విధిరంధ్రం సౌరం చాంద్రం వ్యాప్య విహారజ్వలితాంగీం . యేయం సూక్ష్మాత్సూక్ష్మతనుస్తాం సుఖరూపాం గౌరీమంబామంబురుహాక్షీమహమీడే .. 5..
పదచ్ఛేదము:
మూలాధారాత్-ఉత్థిత-వీథ్యా, విధి-రంధ్రమ్, సౌరమ్, చాంద్రమ్, వ్యాప్య, విహార-జ్వలిత-అంగీమ్, యా, ఇయమ్, సూక్ష్మాత్-సూక్ష్మ-తనుః, తామ్, సుఖ-రూపామ్, గౌరీమ్, అంబామ్, అంబురుహ-అక్షీమ్, అహమ్, ఈడే.
అన్వయము:
అహమ్ మూలాధారాత్-ఉత్థిత-వీథ్యా విధి-రంధ్రం, సౌరం, చాంద్రం వ్యాప్య, విహార-జ్వలిత-అంగీం, యా ఇయం సూక్ష్మాత్-సూక్ష్మ-తనుః, తాం సుఖ-రూపాం, అంబురుహ-అక్షీమ్ అంబాం గౌరీమ్ ఈడే.
ప్రతి పదార్థము:
అహమ్ = నేను, మూలాధారాత్-ఉత్థిత-వీథ్యా = మూలాధార చక్రం నుండి లేచి (ఉత్థిత), సుషుమ్నా నాడి ద్వారా (వీథ్యా), విధి-రంధ్రమ్ = బ్రహ్మరంధ్రం వరకు (విధి-రంధ్రం), సౌరమ్ = సూర్య మండలమును, చాంద్రమ్ = చంద్ర మండలమును, వ్యాప్య = వ్యాపించి, విహార-జ్వలిత-అంగీమ్ = (అక్కడ) ప్రకాశించే (జ్వలిత) శరీరము (అంగీమ్) కల తల్లిని, యా = ఎవరైతే, ఇయమ్ = ఈ తల్లి, సూక్ష్మాత్-సూక్ష్మ-తనుః = సూక్ష్మాతి సూక్ష్మమైన (సూక్ష్మాత్ సూక్ష్మ) రూపం (తనుః) కలదో, తామ్ = అటువంటి, సుఖ-రూపామ్ = ఆనంద స్వరూపిణి అయిన, అంబురుహ-అక్షీమ్ = తామరపూల వంటి కన్నులు కల, అంబామ్ = నా తల్లి, గౌరీమ్ = గౌరీదేవిని, ఈడే = స్తుతిస్తున్నాను.
తాత్పర్యము:
మూలాధార చక్రం నుండి లేచి, సుషుమ్నా నాడి ద్వారా బ్రహ్మరంధ్రం వరకు వ్యాపించి, సూర్య మరియు చంద్ర మండలాలను నింపి ప్రకాశించే శరీరము కల తల్లి; సూక్ష్మాతి సూక్ష్మమైన రూపం కల, ఆనంద స్వరూపిణి అయిన నా తల్లి గౌరీదేవిని నేను స్తుతిస్తున్నాను.
విశేషములు:
- ఈ శ్లోకం కుండలినీ శక్తి స్వరూపిణిగా గౌరీదేవిని వర్ణిస్తుంది. యోగ సాధనలో ఈ శక్తి మూలాధారం నుండి పైకి లేచి శరీరంలోని చక్రాలను ఉత్తేజపరుస్తుంది.
- యోగ సాధన ప్రాముఖ్యత: ఇది దేవి యోగమార్గం ద్వారానే చేరుకోదగినదని, ఆమె కుండలినీ శక్తిగా శరీరంలోనే ఉందని సూచిస్తుంది.
- విశ్వవ్యాపకత్వం: "సౌరం చాంద్రం వ్యాప్య" - ఆమె శక్తి సూర్యుడు మరియు చంద్రుని యొక్క ప్రకాశాన్ని కూడా నింపుతుంది, అంటే ఆమె విశ్వమంతటా వ్యాపించి ఉంది అని తెలుపుతుంది.
- సూక్ష్మత మరియు ఆనందం: "సూక్ష్మాత్సూక్ష్మతనుస్తాం సుఖరూపాం" - ఆమె అత్యంత సూక్ష్మమైనది, కానీ విశ్వమంతటా నిండి ఉంది మరియు అంతర్గత ఆనంద స్వరూపిణి.
శ్లోకం 6:
నిత్యః శుద్ధో నిష్కల ఏకో జగదీశః సాక్షీ యస్యాః సర్గవిధౌ సంహరణే చ . విశ్వత్రాణక్రీడనలోలాం శివపత్నీం గౌరీమంబామంబురుహాక్షీమహమీడే .. 6..
పదచ్ఛేదము:
నిత్యః, శుద్ధః, నిష్కలః, ఏకః, జగత్-ఈశః, సాక్షీ, యస్యాః, సర్గ-విధౌ, సంహరణే, చ, విశ్వ-త్రాణ-క్రీడన-లోలామ్, శివ-పత్నీమ్, గౌరీమ్, అంబామ్, అంబురుహ-అక్షీమ్, అహమ్, ఈడే.
అన్వయము:
యస్యాః సర్గ-విధౌ చ సంహరణే నిత్యః శుద్ధః నిష్కలః ఏకః జగత్-ఈశః సాక్షీ (భవతి), తాం విశ్వ-త్రాణ-క్రీడన-లోలాం, శివ-పత్నీం, అంబురుహ-అక్షీమ్ అంబాం గౌరీమ్ అహమ్ ఈడే.
ప్రతి పదార్థము:
యస్యాః = ఎవరి యొక్క, సర్గ-విధౌ = సృష్టి (కార్యాలలో), చ = మరియు, సంహరణే = లయ (కార్యాలలో), నిత్యః = నిత్యుడు, శుద్ధః = పరిశుద్ధుడు, నిష్కలః = కళంకము లేనివాడు, ఏకః = ఏకైక, జగత్-ఈశః = జగదీశ్వరుడు అయిన శివుడు, సాక్షీ = సాక్షిగా (భవతి) = ఉంటాడో; తామ్ = అటువంటి, విశ్వ-త్రాణ-క్రీడన-లోలామ్ = విశ్వాన్ని (విశ్వ) రక్షించే (త్రాణ) లీలలో (క్రీడన) ఆసక్తి (లోలాం) కల, శివ-పత్నీమ్ = శివుని భార్య అయిన, అంబురుహ-అక్షీమ్ = తామరపూల వంటి కన్నులు కల, అంబామ్ = నా తల్లి, గౌరీమ్ = గౌరీదేవిని, అహమ్ = నేను, ఈడే = స్తుతిస్తున్నాను.
తాత్పర్యము:
నిత్యుడు, పరిశుద్ధుడు, కళంకము లేనివాడు, ఏకైక జగదీశ్వరుడు అయిన శివుడు, ఎవరి యొక్క సృష్టి మరియు లయ కార్యాలలో సాక్షిగా ఉంటాడో; విశ్వాన్ని రక్షించే లీలలో ఆసక్తి కల శివుని భార్య అయిన నా తల్లి గౌరీదేవిని నేను స్తుతిస్తున్నాను.
విశేషములు:
- ఈ శ్లోకం శివుడు మరియు శక్తి యొక్క అభేదాన్ని తెలియజేస్తుంది. శివుడు సాక్షిగా ఉంటే, శక్తి కార్యరూపం దాలుస్తుంది.
- శివ-శక్తి తత్త్వం: శివుడు కేవలం సాక్షిగా (నిష్క్రియుడు) ఉంటే, గౌరీదేవి శక్తి స్వరూపిణిగా (క్రియాశీలి) సృష్టి, స్థితి, లయ కార్యాలను నిర్వహిస్తుందని ఇది వివరిస్తుంది. ఇది శివ-శక్తి సమైక్యతను, వారి పరస్పర ఆధారితత్వాన్ని చాటుతుంది.
- విశ్వ సంరక్షకురాలు: "విశ్వత్రాణక్రీడనలోలాం" - ఆమె విశ్వాన్ని రక్షించడం కోసం అనేక లీలలు చేస్తుంది. ఆమె కేవలం సృష్టికర్తియే కాదు, పరిరక్షకురాలు కూడా.
- శివపత్నిత్వం: "శివపత్నీం" - ఆమె శివుని యొక్క శక్తి మరియు అతని అర్ధాంగి. ఇది ఆమెకు శివునితో ఉన్న శాశ్వత సంబంధాన్ని, ఆయన శక్తిగా ఆమె ప్రాముఖ్యతను తెలియజేస్తుంది.
శ్లోకం 7:
యస్యాః కుక్షౌ లీనమఖండం జగదండం భూయో భూయః ప్రాదురభూదుత్థితమేవ . పత్యా సార్ధం తాం రజతాద్రౌ విహరంతీం గౌరీమంబామంబురుహాక్షీమహమీడే .. 7..
పదచ్ఛేదము:
యస్యాః, కుక్షౌ, లీనమ్, అఖండమ్, జగత్-అండమ్, భూయః, భూయః, ప్రాదురభూత్, ఉత్థితమ్, ఏవ, పత్యా, సార్ధమ్, తామ్, రజత-అద్రౌ, విహరంతీమ్, గౌరీమ్, అంబామ్, అంబురుహ-అక్షీమ్, అహమ్, ఈడే.
అన్వయము:
అహమ్ యస్యాః కుక్షౌ అఖండం జగత్-అండం లీనం (భవతి), భూయః భూయః ఉత్థితం ఏవ ప్రాదురభూత్, తాం పత్యా సార్ధం రజత-అద్రౌ విహరంతీం, అంబురుహ-అక్షీమ్ అంబాం గౌరీమ్ ఈడే.
ప్రతి పదార్థము:
అహమ్ = నేను, యస్యాః = ఎవరి యొక్క, కుక్షౌ = గర్భంలో, లీనమ్ = లీనమై ఉంటుందో, అఖండమ్ = అనంతమైన, జగత్-అండమ్ = ఈ విశ్వం, భూయః భూయః = మళ్లీ మళ్లీ, ఉత్థితమ్ ఏవ = ఉద్భవిస్తూనే, ప్రాదురభూత్ = బయటపడుతుందో; తామ్ = అటువంటి, పత్యా = తన భర్తతో (శివునితో), సార్ధమ్ = కలిసి, రజత-అద్రౌ = వెండి కొండ (కైలాసం) పై, విహరంతీమ్ = విహరించే, అంబురుహ-అక్షీమ్ = తామరపూల వంటి కన్నులు కల, అంబామ్ = నా తల్లి, గౌరీమ్ = గౌరీదేవిని, ఈడే = స్తుతిస్తున్నాను.
తాత్పర్యము:
ఎవరి గర్భంలో అనంతమైన ఈ విశ్వం లీనమై ఉంటుందో, మరియు మళ్లీ మళ్లీ ఉద్భవిస్తూ ఉంటుందో; తన భర్తతో కలిసి వెండి కొండ (కైలాసం) పై విహరించే నా తల్లి గౌరీదేవిని నేను స్తుతిస్తున్నాను.
విశేషములు:
- ఈ శ్లోకం గౌరీదేవి యొక్క విశ్వజనని స్వరూపాన్ని తెలియజేస్తుంది. సమస్త విశ్వం ఆమె నుండే పుడుతుంది మరియు ఆమెలోనే లయమవుతుంది.
- ప్రళయ కారణం: "యస్యాః కుక్షౌ లీనమఖండం జగదండం భూయో భూయః ప్రాదురభూదుత్థితమేవ" - ఆమె సృష్టి, స్థితి, లయాలకు నిరంతర కారణం అని, విశ్వం ఆమెలోనే ఉద్భవించి, ఆమెలోనే లయమై, తిరిగి ఆమె నుండే ఉద్భవిస్తుందని తెలియజేస్తుంది.
- నివాస స్థానం: "పత్యా సార్ధం తాం రజతాద్రౌ విహరంతీం" - ఆమె కైలాస పర్వతంపై శివునితో కలిసి నివసిస్తుంది. కైలాసం శాంతి, జ్ఞానం మరియు పారమార్థిక స్థితికి ప్రతీక.
శ్లోకం 8:
యస్యామోతం ప్రోతమశేషం మణిమాలా- సూత్రే యద్వత్క్కాపి చరం చాప్యచరం చ . తామధ్యాత్మజ్ఞానపదవ్యా గమనీయాం గౌరీమంబామంబురుహాక్షీమహమీడే .. 8..
పదచ్ఛేదము:
యస్యామ్, ఓతమ్, ప్రోతమ్, అశేషమ్, మణి-మాలా-సూత్రే, యద్వత్, క్వాపి, చరమ్, చ, అపి, అచరమ్, చ, తామ్, అధ్యాత్మ-జ్ఞాన-పదవ్యా, గమనీయామ్, గౌరీమ్, అంబామ్, అంబురుహ-అక్షీమ్, అహమ్, ఈడే.
అన్వయము:
యస్యామ్, ఓతమ్, ప్రోతమ్, అశేషమ్, మణి-మాలా-సూత్రే, యద్వత్, క్వాపి, చరమ్, చ, అపి, అచరమ్, చ, తామ్, అధ్యాత్మ-జ్ఞాన-పదవ్యా, గమనీయామ్, గౌరీమ్, అంబామ్, అంబురుహ-అక్షీమ్, అహమ్, ఈడే.
ప్రతి పదార్థము:
యస్యామ్ = ఎవరిలో, ఓతమ్ = నిలువుగా (కుట్టినట్లు), ప్రోతమ్ = అడ్డంగా (అల్లినట్లు), అశేషమ్ = సమస్త, (జగత్) = విశ్వం, మణి-మాలా-సూత్రే = మణుల దండలో (మణి-మాలా) దారం (సూత్రే) వలె, యద్వత్ = ఏ విధంగా అయితే,యద్వత్ క్వాపి చరం చ అచరం చ , క్వాపి = ఎక్కడైనా, చరమ్ = చరాచరమైన (కదిలే), చ అపి = మరియు, అచరమ్ = స్థిరమైన (కదలని) (సమస్తం), చ = కూడా (అల్లుకొని ఉందో); తామ్ = అటువంటి, అధ్యాత్మ-జ్ఞాన-పదవ్యా = ఆత్మజ్ఞాన మార్గం (పదవ్యా) ద్వారా, గమనీయామ్ = చేరుకోదగిన (గమనీయాం), అంబురుహ-అక్షీమ్ = తామరపూల వంటి కన్నులు కల, అంబామ్ = నా తల్లి, గౌరీమ్ = గౌరీదేవిని, అహమ్ = నేను, ఈడే = స్తుతిస్తున్నాను.
తాత్పర్యము:
మణుల దండలో దారం వలె, చరాచరమైన సమస్త విశ్వం ఎవరిలో అల్లుకొని ఉందో; ఆత్మజ్ఞాన మార్గం ద్వారా చేరుకోదగిన నా తల్లి గౌరీదేవిని నేను స్తుతిస్తున్నాను.
విశేషములు:
- ఈ శ్లోకం గౌరీదేవి యొక్క అంతర్యామిత్వాన్ని తెలియజేస్తుంది. ఆమె సమస్త విశ్వంలోనూ వ్యాపించి ఉంది, ఒక దారంలో పూసల వలె.
- విశ్వాంతర్యామి: "యస్యామోతం ప్రోతమశేషం మణిమాలా-సూత్రే యద్వత్క్కాపి చరం చాప్యచరం చ" - ఆమె విశ్వంలో సూత్రరూపంలో, అంతర్యామిగా వ్యాపించి ఉందని, చరాచర జగత్తుకు ఆధారం అని ఉపమానం ద్వారా స్పష్టం చేస్తుంది.
- జ్ఞాన గమ్య: "తామధ్యాత్మజ్ఞానపదవ్యా గమనీయాం" - ఆమెను చేరుకోవడానికి ఆత్మజ్ఞానం ఒక ముఖ్యమైన మార్గం అని, ఆమెను కేవలం భౌతికమైన దృష్టితో కాకుండా ఆధ్యాత్మిక దృష్టితో మాత్రమే దర్శించగలమని సూచిస్తుంది.
శ్లోకం 9:
నానాకారైః శక్తికదంబైర్భువనాని వ్యాప్య స్వైరం క్రీడతి యేయం స్వయమేకా . కల్యాణీం తాం కల్పలతామానతిభాజాం గౌరీమంబామంబురుహాక్షీమహమీడే .. 9..
పదచ్ఛేదము:
నానా-ఆకారైః, శక్తి-కదంబైః, భువనాని, వ్యాప్య, స్వైరమ్, క్రీడతి, యా, ఇయమ్, స్వయమ్, ఏకా, కల్యాణీమ్, తామ్, కల్ప-లతామ్, ఆనతి-భాజామ్, గౌరీమ్, అంబామ్, అంబురుహ-అక్షీమ్, అహమ్, ఈడే.
అన్వయము:
యా ఇయం ఏకా స్వయమ్ నానా-ఆకారైః శక్తి-కదంబైః భువనాని వ్యాప్య స్వైరం క్రీడతి, తాం కల్యాణీం, ఆనతి-భాజాం కల్ప-లతామ్, అంబురుహ-అక్షీమ్ అంబాం గౌరీమ్ అహమ్ ఈడే.
ప్రతి పదార్థము:
యా ఇయమ్ = ఏ ఈ తల్లి అయితే, ఏకా = ఏకైక శక్తి స్వరూపిణి, స్వయమ్ = స్వతంత్రంగా, నానా-ఆకారైః = అనేక రూపాలలోని, శక్తి-కదంబైః = శక్తుల సమూహాలతో, భువనాని = లోకాలను, వ్యాప్య = నింపి, స్వైరమ్ = స్వేచ్ఛగా, క్రీడతి = లీలలు చేస్తుందో; తామ్ = అటువంటి, కల్యాణీమ్ = శుభాలను కలిగించే తల్లిని, ఆనతి-భాజామ్ = నమస్కరించే వారికి, కల్ప-లతామ్ = కల్పవృక్షం వంటిది అయిన (కల్పలత వంటిది), అంబురుహ-అక్షీమ్ = తామరపూల వంటి కన్నులు కల, అంబామ్ = నా తల్లి, గౌరీమ్ = గౌరీదేవిని, అహమ్ = నేను, ఈడే = స్తుతిస్తున్నాను.
తాత్పర్యము:
అనేక రూపాలలోని శక్తుల సమూహాలతో లోకాలను నింపి, స్వతంత్రంగా లీలలు చేసే ఏకైక శక్తి స్వరూపిణి; శుభాలను కలిగించే తల్లి, నమస్కరించే వారికి కల్పవృక్షం వంటిది అయిన నా తల్లి గౌరీదేవిని నేను స్తుతిస్తున్నాను.
విశేషములు:
- ఈ శ్లోకం గౌరీదేవి యొక్క సర్వశక్తిమత్వాన్ని మరియు కరుణను తెలియజేస్తుంది. ఆమె అనేక రూపాలలో విశ్వమంతటా వ్యాపించి ఉంది మరియు భక్తుల కోరికలు తీరుస్తుంది.
- ఏకైక శక్తి: "యేయం స్వయమేకా" - ఆమె అనేక రూపాలలో ఉన్నప్పటికీ, ఏకైక పరాశక్తి అని స్పష్టం చేస్తుంది.
- లీలా వినోదిని: "నానాకారైః శక్తికదంబైర్భువనాని వ్యాప్య స్వైరం క్రీడతి" - ఆమె తన వివిధ శక్తులతో (అవతారాలతో) విశ్వంలో స్వేచ్ఛగా లీలా వినోదాలు చేస్తుందని తెలియజేస్తుంది.
- వర ప్రదాయిని: "కల్యాణీం తాం కల్పలతామానతిభాజాం" - ఆమె శుభాలను కలిగించేదని, నమస్కరించే భక్తులకు కోరిన వరాలను ఇచ్చే కల్పవృక్షం వంటిదని ఇది తెలియజేస్తుంది.
శ్లోకం 10:
ఆశాపాశక్లేశవినాశం విదధానాం పాదాంభోజధ్యానపరాణాం పురుషాణాం . ఈశామీశార్ధాంగహరాం తామభిరామాం గౌరీమంబామంబురుహాక్షీమహమీడే .. 10..
పదచ్ఛేదము:
ఆశా-పాశ-క్లేశ-వినాశమ్, విదధానామ్, పాద-అంభోజ-ధ్యాన-పరాణామ్, పురుషాణామ్, ఈశామ్, ఈశ-అర్ధ-అంగ-హరామ్, తామ్, అభిరామామ్, గౌరీమ్, అంబామ్, అంబురుహ-అక్షీమ్, అహమ్, ఈడే.
అన్వయము:
అహమ్ ఆశా-పాశ-క్లేశ-వినాశం విదధానాం, పాద-అంభోజ-ధ్యాన-పరాణాం పురుషాణాం, ఈశాం, ఈశ-అర్ధ-అంగ-హరాం, తాం అభిరామాం, అంబురుహ-అక్షీమ్ అంబాం గౌరీమ్ ఈడే.
ప్రతి పదార్థము:
అహమ్ = నేను, ఆశా-పాశ-క్లేశ-వినాశమ్ = కోరికలనే (ఆశా) బంధాల (పాశ) యొక్క బాధలను (క్లేశ) నశింపజేసే (వినాశం) తల్లిని, విదధానామ్ = ప్రసాదించే తల్లిని, పాద-అంభోజ-ధ్యాన-పరాణామ్ = తన పాదపద్మాలను (పాద-అంభోజ) ధ్యానించడంలో (ధ్యాన) నిమగ్నమైన (పరాణామ్) పురుషాణామ్ = వారికి (భక్తులకు), ఈశామ్ = ఈశ్వరిని (ప్రభువును), ఈశ-అర్ధ-అంగ-హరామ్ = శివుని (ఈశ) యొక్క అర్ధ (అర్ధ) భాగాన్ని (అంగ) ఆక్రమించిన (హరాం) తల్లిని, తామ్ = అటువంటి, అభిరామామ్ = అందమైన తల్లిని, అంబురుహ-అక్షీమ్ = తామరపూల వంటి కన్నులు కల, అంబామ్ = నా తల్లి, గౌరీమ్ = గౌరీదేవిని, ఈడే = స్తుతిస్తున్నాను.
తాత్పర్యము:
కోరికలనే బంధాల యొక్క బాధలను నశింపజేసే తల్లి; తన పాదపద్మాలను ధ్యానించే వారికి; శివుని యొక్క అర్ధ భాగాన్ని ఆక్రమించిన అందమైన తల్లి అయిన నా తల్లి గౌరీదేవిని నేను స్తుతిస్తున్నాను.
విశేషములు:
- ఈ శ్లోకం గౌరీదేవి యొక్క భక్తుల పట్ల ప్రేమను మరియు వారి కష్టాలను తొలగించే శక్తిని తెలియజేస్తుంది.
- మోక్ష ప్రదాయిని: "ఆశాపాశక్లేశవినాశం విదధానాం" - ఆమె కోరికల బంధాల నుండి కలిగే బాధలను నశింపజేస్తుంది, తద్వారా భక్తులకు మోక్షాన్ని ప్రసాదిస్తుంది.
- శివ-శక్తి ఐక్యం: "ఈశామీశార్ధాంగహరాం" - ఆమె శివునిలో సగం భాగం, అంటే శివుడు మరియు శక్తి ఒకే శక్తి యొక్క రెండు రూపాలు అని ఇది స్పష్టం చేస్తుంది. వారి ఐక్యం సృష్టికి మూలం.
- అభయ ప్రదాయిని: "పాదాంభోజధ్యానపరాణాం పురుషాణాం" - తన పాదాలను ధ్యానించే వారికి ఆమె అభయం ప్రసాదించి, వారి కష్టాలను దూరం చేస్తుందని తెలుపుతుంది.
ఫలశ్రుతి:
ప్రాతఃకాలే భావవిశుద్ధః ప్రణిధానా-ద్భక్త్యా నిత్యం జల్పతి గౌరిదశకం యః . వాచాం సిద్ధిం సంపదమగ్ర్యాం శివభక్తిం (సంపదం ఉచ్చైః) తస్యావశ్యం పర్వతపుత్రీ విదధాతి .. 11..
పదచ్ఛేదము:
ప్రాతః-కాలే, భావ-విశుద్ధః, ప్రణిధానాత్, భక్త్యా, నిత్యమ్, జల్పతి, గౌరి-దశకమ్, యః, వాచామ్, సిద్ధిమ్, సంపదమ్, అగ్రామ్, శివ-భక్తిమ్, తస్య, అవశ్యమ్, పర్వత-పుత్రీ, విదధాతి.
అన్వయము:
యః ప్రాతః-కాలే భావ-విశుద్ధః ప్రణిధానాత్ భక్త్యా నిత్యం గౌరి-దశకమ్ జల్పతి, తస్య పర్వత-పుత్రీ అవశ్యం వాచాం సిద్ధిం, అగ్రాం సంపదమ్, శివ-భక్తిం చ విదధాతి.
ప్రతి పదార్థము:
యః = ఎవరైతే, ప్రాతః-కాలే = ప్రతిరోజూ ఉదయం, భావ-విశుద్ధః = స్వచ్ఛమైన మనస్సుతో (భావంలో విశుద్ధి కలవాడై), ప్రణిధానాత్ = ఏకాగ్రతతో (ప్రణిధానం వలన), భక్త్యా = భక్తితో, నిత్యమ్ = నిత్యం, గౌరి-దశకమ్ = ఈ గౌరీదశకాన్ని, జల్పతి = పఠిస్తారో, తస్య = వారికి, పర్వత-పుత్రీ = పర్వతపుత్రి అయిన గౌరీదేవి, అవశ్యమ్ = తప్పకుండా, వాచామ్ = వాక్కు యొక్క, సిద్ధిమ్ = సిద్ధిని, అగ్రామ్ = గొప్ప, సంపదమ్ = సంపదను, శివ-భక్తిమ్ = శివుని పట్ల భక్తిని, చ = మరియు, విదధాతి = ప్రసాదిస్తుంది.
తాత్పర్యము:
ఎవరైతే ప్రతిరోజూ ఉదయం స్వచ్ఛమైన మనస్సుతో, ఏకాగ్రతతో మరియు భక్తితో ఈ గౌరీదశకాన్ని పఠిస్తారో, వారికి పర్వతపుత్రి అయిన గౌరీదేవి తప్పకుండా వాక్ సిద్ధిని, గొప్ప సంపదను మరియు శివుని పట్ల భక్తిని ప్రసాదిస్తుంది.
విశేషములు:
- ఈ శ్లోకం గౌరీదశకం పఠించడం వల్ల కలిగే ఫలితాలను తెలియజేస్తుంది.
- త్రివిధ ఫలితాలు: భక్తితో ఈ స్తోత్రాన్ని పఠించడం ద్వారా వాక్కు శక్తివంతమవుతుంది (వాక్ సిద్ధి), గొప్ప సంపద లభిస్తుంది (అగ్రాం సంపదం) మరియు శివుని పట్ల దృఢమైన భక్తి కలుగుతుంది (శివభక్తిం).
- నియమబద్ధమైన పఠనం: "ప్రాతఃకాలే భావవిశుద్ధః ప్రణిధానాద్భక్త్యా నిత్యం జల్పతి" - ఉదయం పూట, స్వచ్ఛమైన మనస్సుతో, ఏకాగ్రతతో, భక్తితో నిత్యం పఠించాలనే నియమాన్ని ఇది సూచిస్తుంది.
- ఈ అష్టకం భక్తులకు గౌరీదేవి అనుగ్రహాన్ని పొందేందుకు ఒక శక్తివంతమైన సాధనం అని తెలియజేస్తుంది, తద్వారా భౌతిక మరియు ఆధ్యాత్మిక లాభాలు పొందవచ్చని సూచిస్తుంది.
No comments:
Post a Comment