శ్లోకం 1:
శ్లో॥ వీతాఖిల విషయేచ్ఛం జాతానందా శ్రుపులక మత్యచ్ఛం| సీతాపతిదూతాద్యం వాతాత్మజ మద్య భావయేహృద్యం॥ ౧
పదచ్ఛేదము: వీత-అఖిల-విషయ-ఇచ్ఛం, జాత-ఆనంద-అశ్రు-పులకం, అతి-అచ్ఛం, సీతాపతి-దూత-ఆద్యం, వాత-ఆత్మజం, అద్య, భావయే, హృద్యం.
అన్వయము: అద్య హృద్యం వీతాఖిలవిషయేచ్ఛం, జాతానందాశ్రుపులకం, అత్యచ్ఛం, సీతాపతిదూతాద్యం వాతాత్మజం భావయే.
ప్రతి పదార్థము: అద్య = ఇప్పుడు, హృద్యం = మనోహరుడైన, వీత-అఖిల-విషయ-ఇచ్ఛం = సమస్త విషయ వాంఛలను విడిచిపెట్టినవాడు, జాత-ఆనంద-అశ్రు-పులకం = ఆనందం వల్ల కలిగిన కన్నీళ్లతో, రోమాంచముతో ప్రకాశించేవాడు, అతి-అచ్ఛం = అత్యంత నిర్మలుడు, సీతాపతి-దూత-ఆద్యం = శ్రీరామచంద్రుని దూతలలో అగ్రగణ్యుడు, వాత-ఆత్మజం = వాయుపుత్రుడైన ఆ హనుమంతుని, భావయే = ధ్యానిస్తున్నాను.
తాత్పర్యము: సమస్త విషయ వాంఛలను విడిచిపెట్టినవాడు, ఆనందం వల్ల కలిగిన కన్నీళ్లతో, రోమాంచముతో ప్రకాశించేవాడు, అత్యంత నిర్మలుడు, శ్రీరామచంద్రుని దూతలలో అగ్రగణ్యుడు, మనోహరుడైన ఆ వాయుపుత్రుడైన హనుమంతుని ఇప్పుడే నా హృదయంలో ధ్యానిస్తున్నాను.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకంలో హనుమంతుని నిర్మలత్వం, భక్తి పారవశ్యం ప్రధానంగా చెప్పబడింది. ఆయనకు విషయ వాంఛలు లేవని, కేవలం భక్తి పారవశ్యంతో పులకించి ఆనంద బాష్పాలు రాల్చేవాడని వర్ణించడం ద్వారా ఆయన యోగ లక్షణాలు, నిర్లిప్తతను తెలియజేస్తుంది. శ్రీరాముని దూతలలో మొదటివాడు అని చెప్పడం ఆయన ప్రాధాన్యతను సూచిస్తుంది.
శ్లోకం 2:
శ్లో॥ తరుణారుణముఖకమలం కరుణారసపూరపూరి తాపాంగం| సంజీవన మాశాసే మంజులమహిమాన మంజసూనుం॥ ౨
పదచ్ఛేదము: తరుణ-అరుణ-ముఖ-కమలం, కరుణా-రస-పూర-పూరిత-అపాంగం, సంజీవనం, ఆశాసే, మంజుల-మహిమానం, అంజనా-సూనుం.
అన్వయము: తరుణారుణముఖకమలం, కరుణారసపూరపూరితాపాంగం, మంజులమహిమాన మంజనాసూనుం సంజీవనం ఆశాసే.
ప్రతి పదార్థము: తరుణ-అరుణ-ముఖ-కమలం = లేత ఎర్రని సూర్యుని వంటి ముఖ పద్మం కలవాడు, కరుణా-రస-పూర-పూరిత-అపాంగం = కరుణ రసంతో నిండిన కడగంటి చూపులు కలవాడు, మంజుల-మహిమానం = మనోహరమైన మహిమ గలవాడు, అంజనా-సూనుం = అంజనాదేవి పుత్రుడైన ఆ హనుమంతుని, సంజీవనం = నాకు ఎల్లవేళలా జీవనాధారంగా, ఆశాసే = ఆశిస్తున్నాను.
తాత్పర్యము: లేత ఎర్రని సూర్యుని వంటి ముఖ పద్మం కలవాడు, కరుణ రసంతో నిండిన కడగంటి చూపులు కలవాడు, మనోహరమైన మహిమ గలవాడైన అంజనాదేవి పుత్రుడైన హనుమంతుని నాకు ఎల్లవేళలా సంజీవనముగా (జీవనాధారంగా) ఆశిస్తున్నాను.
విశేషాలు: ఇక్కడ హనుమంతుని రూప సౌందర్యం (లేత సూర్యుని వంటి ముఖం) మరియు కరుణామయ స్వభావం (కరుణతో నిండిన చూపులు) వర్ణించబడింది. ఆయనను 'సంజీవనం' అని అభివర్ణించడం ద్వారా భక్తులకు ఆయన ఎటువంటి ప్రాణాధారం, ఆశ్రయం అనే భావం వ్యక్తమవుతుంది. మంజులమైన మహిమ అంటే ఆకర్షణీయమైన, అద్భుతమైన పరాక్రమము అని అర్థం.
శ్లోకం 3:
శ్లో॥ శంబరవైరి శరాతిగ మంబుజదళ విపుల లోచనోదారం| కంబుగళ మనిలదిష్టం బింబజ్వలితోష్ఠ మేక మవలంబే!॥ ౩
పదచ్ఛేదము: శంబర-వైరి-శర-అతిగం, అంబుజ-దళ-విపుల-లోచన-ఉదారం, కంబు-గళం, అనిల-దిష్టం, బింబ-జ్వలిత-ఓష్ఠం, ఏకం, అవలంబే.
అన్వయము: శంబరవైరిశరాతిగం, అంబుజదళవిపులలోచనోదారం, కంబుగళం, బింబజ్వలితోష్ఠం, అనిలదిష్టం, ఏకం (తం ఆంజనేయం) అవలంబే.
ప్రతి పదార్థము: శంబర-వైరి-శర-అతిగం = మన్మథుని బాణాలను (శంబరవైరి శరములు) అధిగమించినవాడు (అంటే మన్మథుని ప్రభావం లేనివాడు), అంబుజ-దళ-విపుల-లోచన-ఉదారం = తామర రేకుల వలె విశాలమైన నేత్రాలతో ఉదారంగా కనిపించేవాడు, కంబు-గళం = శంఖం వంటి కంఠం కలవాడు, బింబ-జ్వలిత-ఓష్ఠం = దొండ పండు వలె ఎర్రనై ప్రకాశించే అధరోష్ఠం కలవాడు, అనిల-దిష్టం = వాయుదేవునికి ఇష్టుడైన (లేదా వాయుదేవుని తపస్సు ఫలితంగా పుట్టిన) ఆ, ఏకం = అద్వితీయుడైన ఆంజనేయుని, అవలంబే = ఆశ్రయిస్తున్నాను.
తాత్పర్యము: మన్మథుని బాణాలను అధిగమించినవాడు, తామర రేకుల వలె విశాలమైన నేత్రాలతో ఉదారంగా కనిపించేవాడు, శంఖం వంటి కంఠం కలవాడు, దొండ పండు వలె ఎర్రనై ప్రకాశించే అధరోష్ఠం కలవాడు, వాయుదేవునికి ఇష్టుడైన ఆ అద్వితీయుడైన ఆంజనేయుని ఆశ్రయిస్తున్నాను.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం హనుమంతుని శరీర వర్ణనతో పాటు ఆయన నిర్వికారతను కూడా తెలియజేస్తుంది. 'శంబరవైరి శరాతిగమ్' అంటే మన్మథుని బాణాల ప్రభావం లేనివాడు అని, అంటే కామరహితుడు అని అర్థం. విశాల నేత్రాలు ఆయన దూరదృష్టిని, ఉదార స్వభావాన్ని సూచిస్తాయి. 'అనిలదిష్టం' అనేది వాయుపుత్రునిగా ఆయన పుట్టుకను, పవిత్రతను సూచిస్తుంది.
శ్లోకం 4:
శ్లో॥ దూరీకృతసీతా ర్తిః ప్రకటీకృతరామవైభవస్పూర్తిః| దారితదశముఖకీర్తిః పురతో మనుభాతు హనుమతో మూర్తిః॥ ౪
పదచ్ఛేదము: దూరీకృత-సీతా-ఆర్తిః, ప్రకటీకృత-రామ-వైభవ-స్ఫూర్తిః, దారిత-దశముఖ-కీర్తిః, పురతః, మను, భాతు, హనుమతః, మూర్తిః.
అన్వయము: దూరీకృతసీతార్తిః, ప్రకటీకృతరామవైభవస్ఫూర్తిః, దారితదశముఖకీర్తిః హనుమతో మూర్తిః పురతో మను భాతు.
ప్రతి పదార్థము: దూరీకృత-సీతా-ఆర్తిః = సీతాదేవి దుఃఖాన్ని దూరం చేసినవాడు, ప్రకటీకృత-రామ-వైభవ-స్ఫూర్తిః = శ్రీరాముని వైభవాన్ని, పరాక్రమాన్ని ప్రకాశింపజేసినవాడు, దారిత-దశముఖ-కీర్తిః = రావణుని కీర్తిని (అంటే అహంకారాన్ని) ఛేదించి నాశనం చేసినవాడైన, హనుమతః = ఆ హనుమంతుని యొక్క, మూర్తిః = దివ్యరూపం, పురతః = నా ఎదుట, మను భాతు = ప్రకాశించుగాక!
తాత్పర్యము: సీతాదేవి దుఃఖాన్ని దూరం చేసినవాడు, శ్రీరాముని వైభవాన్ని, పరాక్రమాన్ని ప్రకాశింపజేసినవాడు, రావణుని కీర్తిని (అంటే అహంకారాన్ని) ఛేదించి నాశనం చేసినవాడైన ఆ హనుమంతుని దివ్యరూపం నా ఎదుట ప్రకాశించుగాక!
విశేషాలు: ఈ శ్లోకం హనుమంతుని కార్యసిద్ధిని, పరాక్రమాన్ని వివరిస్తుంది. సీతాదేవి దుఃఖాన్ని తొలగించడం, రాముని వైభవాన్ని చాటి చెప్పడం, రావణుని గర్వాన్ని అణచివేయడం వంటివి ఆయన రామకార్య నిర్వహణలో పోషించిన కీలక పాత్రను తెలియజేస్తాయి. 'పురతో మనుభాతు' అంటే నా ఎదుట ప్రకాశించుగాక అనే ప్రార్థన ఆయన సాక్షాత్కారం కోసం భక్తుని ఆకాంక్షను వ్యక్తం చేస్తుంది.
శ్లోకం 5:
శ్లో॥ వానర నికరాధ్యక్షం దానవకుల నికరకుముద రవి కర సదృక్షం | దీనజనావనదీక్షం పవనతపః పాకపుంజమద్రాక్షం॥ ౫
పదచ్ఛేదము: వానర-నికరాధ్యక్షం, దానవ-కుల-నికర-కుముద-రవి-కర-సదృక్షం, దీన-జన-అవన-దీక్షం, పవన-తపః-పాక-పుంజం, అద్రాక్షం.
అన్వయము: వానరనికరాధ్యక్షం, దానవకులనికరకుముదరవికరసదృక్షం, దీనజనావనదీక్షం, పవనతపఃపాకపుంజం (తం) అద్రాక్షం.
ప్రతి పదార్థము: వానర-నికరాధ్యక్షం = వానర సమూహాలకు అధిపతి, దానవ-కుల-నికర-కుముద-రవి-కర-సదృక్షం = రాక్షస సమూహాలనే కలువలకు సూర్యకిరణం వంటివాడు (కలువలు సూర్యకిరణాలకు వాడిపోతాయి కాబట్టి రాక్షసులకు హనుమంతుడు సంహారకుడు), దీన-జన-అవన-దీక్షం = దీనజనులను రక్షించే దీక్ష కలవాడు, పవన-తపః-పాక-పుంజం = వాయుదేవుని తపస్సు యొక్క ఫలరాశి (పుణ్యాల పంట) అయిన ఆ ఆంజనేయుడిని, అద్రాక్షం = నేను దర్శించాను.
తాత్పర్యము: వానర సమూహాలకు అధిపతి, రాక్షస సమూహాలనే కలువలకు సూర్యకిరణం వంటివాడు (కలువలు సూర్యకిరణాలకు వాడిపోతాయి కాబట్టి రాక్షసులకు హనుమంతుడు సంహారకుడు), దీనజనులను రక్షించే దీక్ష కలవాడు, వాయుదేవుని తపస్సు యొక్క ఫలరాశి (పుణ్యాల పంట) అయిన ఆ ఆంజనేయుడిని నేను దర్శించాను.
విశేషాలు: ఈ శ్లోకంలో హనుమంతుని నాయకత్వ లక్షణాలు, శత్రుసంహారకత్వం, దయాగుణం వివరింపబడ్డాయి. 'దానవకుల నికరకుముద రవి కర సదృక్షం' అనే పోలిక ఆయన రాక్షస సంహార శక్తిని స్పష్టంగా తెలియజేస్తుంది. 'దీనజనావనదీక్షం' అనేది ఆయన శరణాగత వత్సలత్వాన్ని, దీనులను రక్షించే సంకల్పాన్ని సూచిస్తుంది. 'పవనతపః పాకపుంజం' అంటే వాయుదేవుని తపస్సు యొక్క సంపూర్ణ ఫలితం అని, ఆయన జన్మ విశిష్టతను సూచిస్తుంది.
ఫలశ్రుతి:
శ్లో॥ ఏతత్పవనసుతస్య స్తోత్రం యః పఠతి పంచరత్నాఖ్యం!. చిరమిహ నిఖిలాన్ భోగాన్ భుక్త్వాశ్రీ రామభక్తి మాన్ భవతి | ౬.
పదచ్ఛేదము: ఏతత్, పవన-సుతస్య, స్తోత్రం, యః, పఠతి, పంచరత్న-ఆఖ్యం, చిరం, ఇహ, నిఖిలాన్, భోగాన్, భుక్త్వా, శ్రీరామ-భక్తిమాన్, భవతి.
అన్వయము: యః పంచరత్నాఖ్యం పవనసుతస్య ఏతత్ స్తోత్రం పఠతి, ఇహ చిరం నిఖిలాన్ భోగాన్ భుక్త్వా శ్రీరామభక్తిమాన్ భవతి.
ప్రతి పదార్థము: యః = ఎవడు, పంచరత్న-ఆఖ్యం = పంచరత్నం అనే పేరు గల, పవన-సుతస్య = హనుమంతుని యొక్క, ఏతత్ స్తోత్రం = ఈ స్తోత్రాన్ని, పఠతి = పఠిస్తాడో, ఇహ = ఈ లోకంలో, చిరం = దీర్ఘకాలం పాటు, నిఖిలాన్ భోగాన్ = సమస్త భోగాలను, భుక్త్వా = అనుభవించి, శ్రీరామ-భక్తిమాన్ = శ్రీరామచంద్రుని పట్ల అచంచలమైన భక్తిని కలవాడై, భవతి = అవుతాడు.
తాత్పర్యము: పంచరత్నం అనే పేరు గల ఈ హనుమంతుని స్తోత్రాన్ని ఎవరు పఠిస్తారో, వారు ఈ లోకంలో దీర్ఘకాలం పాటు సమస్త భోగాలను అనుభవించి, చివరకు ఆంజనేయుని వలె శ్రీరామచంద్రుని పట్ల అచంచలమైన భక్తిని పొందుతారు.
విశేషాలు: ఈ ఫలశ్రుతి స్తోత్ర పారాయణం వల్ల కలిగే ద్వివిధ ప్రయోజనాలను వివరిస్తుంది. ఐహికంగా సర్వ సుఖాలను, భోగాలను పొందడంతో పాటు, అంతిమంగా ఆధ్యాత్మికంగా శ్రీరామ భక్తిని పొంది మోక్ష మార్గాన్ని సుగమం చేసుకోవచ్చని ఈ శ్లోకం తెలియజేస్తుంది. ఇది కేవలం భౌతికమైన లాభాలు మాత్రమే కాకుండా, అంతర్గతమైన భక్తి వికాసాన్ని కూడా అందిస్తుందని శంకరాచార్యుల వారు ఉద్ఘాటించారు.
ముగింపు: ఈ స్తోత్రం ద్వారా శ్రీ శంకరాచార్యుల వారు హనుమంతుని బలం, బుద్ధి, భక్తి, వివేకం, కరుణ, కార్యదక్షత వంటి అనేక గుణాలను అత్యద్భుతంగా వర్ణించారు. దీనిని పఠించడం వల్ల భౌతిక, ఆధ్యాత్మిక ప్రయోజనాలు కలుగుతాయని ఆయన తెలియజేశారు.
No comments:
Post a Comment