కృష్ణాష్టకమ్ -02 ( 09 శ్లోకాలు)

 

కృష్ణాష్టకమ్ -02

శ్లోకం 1

వసుదేవసుతం దేవం కంసచాణూరమర్దనమ్ |

దేవకీపరమానందం కృష్ణం వందే జగద్గురుమ్ || 1 ||

పదవిభాగము

వసుదేవసుతం, దేవం, కంసచాణూరమర్దనమ్, దేవకీపరమానందం, కృష్ణం, వందే, జగద్గురుమ్.

అన్వయము

వసుదేవసుతం, కంసచాణూరమర్దనమ్, దేవకీపరమానందం, దేవం, జగద్గురుమ్, కృష్ణం వందే.

ప్రతి పదార్థము

వసుదేవసుతం = వసుదేవుని కుమారుడైన, కంసచాణూరమర్దనమ్ = కంసుడు, చాణూరుడు అనువారిని సంహరించినవాడు, దేవకీపరమానందం = దేవకికి పరమానందాన్ని కలిగించినవాడు, దేవం = దేవుడైన, జగద్గురుమ్ = జగత్తునకు గురువైన, కృష్ణం = శ్రీకృష్ణునికి, వందే = నమస్కరించుచున్నాను.

తాత్పర్యము

వసుదేవుని పుత్రుడు, కంస చాణూరులను సంహరించినవాడు, దేవకికి అత్యంత ఆనందాన్ని కలిగించినవాడు, దైవస్వరూపుడు, జగద్గురువైన శ్రీకృష్ణునికినేను నమస్కరిస్తున్నాను.

విశేషములు

ఈ శ్లోకం శ్రీకృష్ణుని జననం, బాల్యంలోని ముఖ్య ఘట్టాలైన కంసవధ, చాణూరవధలను ప్రస్తావిస్తుంది. శ్రీకృష్ణునికి జగద్గురువుగా సంబోధించడం ద్వారా ఆయన కేవలం ఒక వ్యక్తి మాత్రమే కాకుండా, లోకానికి మార్గదర్శకుడని సూచిస్తుంది.

---

శ్లోకం 2

అతసీపుష్పసంకాశం హారనూపురశోభితమ్ |

రత్నకంకణకేయూరం కృష్ణం వందే జగద్గురుమ్ || 2 ||

పదవిభాగము

అతసీపుష్పసంకాశం, హారనూపురశోభితమ్, రత్నకంకణకేయూరం, కృష్ణం, వందే, జగద్గురుమ్.

అన్వయము

అతసీపుష్పసంకాశం, హారనూపురశోభితమ్, రత్నకంకణకేయూరం, జగద్గురుమ్, కృష్ణం వందే.

ప్రతి పదార్థము

అతసీపుష్పసంకాశం = నల్లగోగుపూవు వలె (నల్లయగసిపూవు)(నీలమేఘశ్యాముడు), హారనూపురశోభితమ్ = హారాలతోను, నూపురాలతోను (కాలిగజ్జెలు) శోభిల్లువాడు, రత్నకంకణకేయూరం = రత్నాలతో పొదిగిన కంకణాలతోను (చేతిగాజులు), కేయూరాలతోను (భుజకీర్తులు) అలంకరించబడినవాడు, జగద్గురుమ్ = జగత్తునకు గురువైన, కృష్ణం = శ్రీకృష్ణునికి, వందే = నమస్కరించుచున్నాను.

తాత్పర్యము

నల్లగోగుపూవు వంటి దేహఛాయతో, హారాలు, నూపురాలతో శోభిల్లుతూ, రత్నఖచిత కంకణాలు, కేయూరాలతో అలంకరించబడినవాడు, జగద్గురువైన శ్రీకృష్ణునికినేను నమస్కరిస్తున్నాను.

విశేషములు

ఈ శ్లోకం శ్రీకృష్ణుడి శారీరక సౌందర్యాన్ని, ఆయన ధరించిన ఆభరణాలను వర్ణిస్తుంది. "అతసీపుష్పసంకాశం" అనేది ఆయన నీలమేఘశ్యామ వర్ణాన్ని సూచిస్తుంది. ఇది శ్రీకృష్ణుడి దివ్యత్వాన్ని, అందాన్ని తెలియజేస్తుంది.

---

శ్లోకం 3

కుటిలాలకసంయుక్తం పూర్ణచంద్రనిభాననమ్ |

విలసత్కుండలధరం కృష్ణం వందే జగద్గురుమ్ || 3 ||

పదవిభాగము

కుటిల+అలకసంయుక్తం, పూర్ణచంద్రనిభాననమ్, విలసత్కుండలధరం, కృష్ణం, వందే, జగద్గురుమ్.

అన్వయము

కుటిలాలకసంయుక్తం, పూర్ణచంద్రనిభాననమ్, విలసత్కుండలధరం, జగద్గురుమ్, కృష్ణం వందే.

ప్రతి పదార్థము

కుటిలాలకసంయుక్తం = వంకరటింకర జుట్టుతో (ముంగురులతో) కూడినవాడు, పూర్ణచంద్రనిభాననమ్ = పూర్ణచంద్రునితో సమానమైన ముఖం కలవాడు, విలసత్కుండలధరం = ప్రకాశించే కుండలాలను (చెవిపోగులు) ధరించినవాడు, జగద్గురుమ్ = జగత్తునకు గురువైన, కృష్ణం = శ్రీకృష్ణునికి, వందే = నమస్కరించుచున్నాను.

తాత్పర్యము

వంకరటింకర ముంగురులతో, పూర్ణచంద్రుని వంటి ముఖంతో, ప్రకాశించే కుండలాలను ధరించినవాడు, జగద్గురువైన శ్రీకృష్ణునికినేను నమస్కరిస్తున్నాను.

విశేషములు

ఈ శ్లోకం శ్రీకృష్ణుడి ముఖ సౌందర్యాన్ని, ముఖ్యంగా ఆయన ముంగురులు, చంద్రుని వంటి ముఖం, ప్రకాశవంతమైన కుండలాలను వివరిస్తుంది. ఈ వర్ణన భక్తులకు ఆయన రూపంపై ధ్యానం చేయడానికి సహాయపడుతుంది.

---

శ్లోకం 4

మందారగంధసంయుక్తం చారుహాసం చతుర్భుజమ్ |

బర్హిపింఛావచూడాంగం కృష్ణం వందే జగద్గురుమ్ || 4 ||

పదవిభాగము

మందారగంధసంయుక్తం, చారుహాసం, చతుర్భుజమ్, బర్హిపింఛావచూడాంగం (బర్హిపింఛ + అవచూడాంగం), కృష్ణం, వందే, జగద్గురుమ్.

అన్వయము

మందారగంధసంయుక్తం, చారుహాసం, చతుర్భుజమ్, బర్హిపింఛావచూడాంగం, జగద్గురుమ్, కృష్ణం వందే.

ప్రతి పదార్థము

మందారగంధసంయుక్తం = మందారపువ్వుల సుగంధంతో కూడినవాడు, చారుహాసం = అందమైన చిరునవ్వు కలవాడు, చతుర్భుజమ్ = నాలుగు భుజాలు కలవాడు, బర్హిపింఛావచూడాంగం = నెమలి ఈకలను శిరస్సుపై ధరించినవాడు, జగద్గురుమ్ = జగత్తునకు గురువైన, కృష్ణం = శ్రీకృష్ణునికి, వందే = నమస్కరించుచున్నాను.

తాత్పర్యము

మందారపువ్వుల సుగంధంతో, అందమైన చిరునవ్వుతో, చతుర్భుజుడై, నెమలి ఈకను శిరస్సుపై ధరించినవాడు, జగద్గురువైన శ్రీకృష్ణునికినేను నమస్కరిస్తున్నాను.

విశేషములు

ఈ శ్లోకం శ్రీకృష్ణుని దివ్యరూపాన్ని, ముఖ్యంగా ఆయన చతుర్భుజ రూపాన్ని (ఇది ఆయన విష్ణువు యొక్క అవతారమని సూచిస్తుంది), మందార సుగంధాన్ని, నెమలి ఈక కిరీటాన్ని ప్రస్తావిస్తుంది. ఆయన చిరునవ్వు ఆయన ఆనందమయ స్వభావాన్ని సూచిస్తుంది.

---

శ్లోకం 5

ఉత్ఫుల్లపద్మపత్రాక్షం నీలజీమూతసన్నిభమ్ |

యాదవానాం శిరోరత్నం కృష్ణం వందే జగద్గురుమ్ || 5 ||

పదవిభాగము

ఉత్ఫుల్లపద్మపత్రాక్షం (ఉత్ఫుల్ల + పద్మపత్ర + అక్షం), నీలజీమూతసన్నిభమ్, యాదవానాం, శిరోరత్నం, కృష్ణం, వందే, జగద్గురుమ్.

అన్వయము

ఉత్ఫుల్లపద్మపత్రాక్షం, నీలజీమూతసన్నిభమ్, యాదవానాం శిరోరత్నం, జగద్గురుమ్, కృష్ణం వందే.

ప్రతి పదార్థము

ఉత్ఫుల్లపద్మపత్రాక్షం = వికసించిన తామరరేకుల వంటి కళ్ళు కలవాడు, నీలజీమూతసన్నిభమ్ = నల్లని మేఘం వలె కాంతివంతమైనవాడు, యాదవానాం = యాదవులకు, శిరోరత్నం = శిరోరత్నం వంటివాడు (అత్యంత శ్రేష్ఠుడు), జగద్గురుమ్ = జగత్తునకు గురువైన, కృష్ణం = శ్రీకృష్ణునికి, వందే = నమస్కరించుచున్నాను.

తాత్పర్యము

వికసించిన తామరరేకుల వంటి కన్నులు కలవాడు, నల్లని మేఘం వలె శోభిల్లువాడు, యాదవులలో శ్రేష్ఠుడు, జగద్గురువైన శ్రీకృష్ణునికినేను నమస్కరిస్తున్నాను.

విశేషములు

ఈ శ్లోకం శ్రీకృష్ణుడి కళ్ళను, వర్ణాన్ని మరోసారి వివరిస్తుంది. "తామరరేకుల వంటి కళ్ళు" అనేది ఆయన విశాలమైన, అందమైన కళ్ళను సూచిస్తుంది. "నీలజీమూతసన్నిభమ్" అనేది ఆయన మేఘశ్యామ వర్ణాన్ని దృఢపరుస్తుంది. "యాదవానాం శిరోరత్నం" అనేది యాదవ వంశంలో ఆయనకున్న ప్రాముఖ్యతను తెలియజేస్తుంది.

---

శ్లోకం 6

రుక్మిణీకేళిసంయుక్తం పీతాంబరసుశోభితమ్ |

అవాప్తతులసీగంధం కృష్ణం వందే జగద్గురుమ్ || 6 ||

పదవిభాగము

రుక్మిణీకేళిసంయుక్తం, పీతాంబరసుశోభితమ్, అవాప్తతులసీగంధం, కృష్ణం, వందే, జగద్గురుమ్.

అన్వయము

రుక్మిణీకేళిసంయుక్తం, పీతాంబరసుశోభితమ్, అవాప్తతులసీగంధం, జగద్గురుమ్, కృష్ణం వందే.

ప్రతి పదార్థము

రుక్మిణీకేళిసంయుక్తం = రుక్మిణీదేవితో కూడిన లీలలు కలవాడు, పీతాంబరసుశోభితమ్ = పీతాంబరముతో (పసుపు రంగు వస్త్రము) చక్కగా శోభిల్లువాడు, అవాప్తతులసీగంధం = తులసి పరిమళం వ్యాపించినవాడు, జగద్గురుమ్ = జగత్తునకు గురువైన, కృష్ణం = శ్రీకృష్ణునికి, వందే = నమస్కరించుచున్నాను.

తాత్పర్యము

రుక్మిణీదేవితో లీలలు చేసేవాడు, పీతాంబరంతో శోభిల్లువాడు, తులసి సుగంధంతో కూడినవాడు, జగద్గురువైన శ్రీకృష్ణునికినేను నమస్కరిస్తున్నాను.

విశేషములు

ఈ శ్లోకం శ్రీకృష్ణుడి వైవాహిక జీవితాన్ని, ముఖ్యంగా రుక్మిణీదేవితో ఆయన సంబంధాన్ని సూచిస్తుంది. "పీతాంబరసుశోభితమ్" అనేది విష్ణువు యొక్క సాధారణ వర్ణన. "అవాప్తతులసీగంధం" అనేది తులసి శ్రీకృష్ణునికిప్రీతిపాత్రమైనదని, ఆయనను ఆరాధించడంలో తులసి ప్రాముఖ్యతను తెలియజేస్తుంది.

---

శ్లోకం 7

గోపికానాం కుచద్వంద్వకుంకుమాంకితవక్షసమ్ |

శ్రీనికేతం మహేష్వాసం కృష్ణం వందే జగద్గురుమ్ || 7 ||

పదవిభాగము

గోపికానాం, కుచద్వంద్వకుంకుమ+అంకితవక్షసమ్, శ్రీనికేతం, మహేష్వాసం, కృష్ణం, వందే, జగద్గురుమ్.

అన్వయము

గోపికానాం కుచద్వంద్వకుంకుమాంకితవక్షసమ్, శ్రీనికేతం, మహేష్వాసం, జగద్గురుమ్, కృష్ణం వందే.

ప్రతి పదార్థము

గోపికానాం = గోపికల యొక్క, కుచద్వంద్వకుంకుమాంకితవక్షసమ్ = వక్షోజాల మీది కుంకుమతో అలంకరించబడిన వక్షస్థలం కలవాడు, శ్రీనికేతం = లక్ష్మీదేవికి నిలయమైనవాడు, మహేష్వాసం = గొప్ప ధనస్సు కలవాడు (గొప్ప వీరుడు), జగద్గురుమ్ = జగత్తునకు గురువైన, కృష్ణం = శ్రీకృష్ణునికి, వందే = నమస్కరించుచున్నాను.

తాత్పర్యము

గోపికల వక్షోజాల మీది కుంకుమతో అలంకరించబడిన వక్షస్థలం కలవాడు, లక్ష్మీదేవికి నిలయం, గొప్ప వీరుడు, జగద్గురువైన శ్రీకృష్ణునికినేను నమస్కరిస్తున్నాను.

విశేషములు

ఈ శ్లోకం శ్రీకృష్ణుడి లీలామానుష విగ్రహాన్ని, ముఖ్యంగా గోపికలతో ఆయనకున్న అనుబంధాన్ని వివరిస్తుంది. "శ్రీనికేతం" అనేది ఆయన ఐశ్వర్యానికి, శ్రేయస్సులకు అధిపతి అని సూచిస్తుంది. "మహేష్వాసం" అనేది ఆయన శక్తిని, వీరత్వాన్ని తెలియజేస్తుంది.

---

శ్లోకం 8

శ్రీవత్సాంకం మహోరస్కం వనమాలావిరాజితమ్ |

శంఖచక్రధరం దేవం కృష్ణం వందే జగద్గురుమ్ || 8 ||

పదవిభాగము

శ్రీవత్సాంకం, మహా+ఉరస్కం, వనమాలావిరాజితమ్, శంఖచక్రధరం, దేవం, కృష్ణం, వందే, జగద్గురుమ్.

అన్వయము

శ్రీవత్సాంకం, మహోరస్కం, వనమాలావిరాజితమ్, శంఖచక్రధరం, దేవం, జగద్గురుమ్, కృష్ణం వందే.

ప్రతి పదార్థము

శ్రీవత్సాంకం = శ్రీవత్సమనే చిహ్నం కలవాడు, మహోరస్కం = విశాలమైన వక్షస్థలం కలవాడు, వనమాలావిరాజితమ్ = వనమాలతో (అడవిపూల దండ) శోభిల్లువాడు, శంఖచక్రధరం = శంఖమును, చక్రమును ధరించినవాడు, దేవం = దేవుడైన, జగద్గురుమ్ = జగత్తునకు గురువైన, కృష్ణం = శ్రీకృష్ణునికి, వందే = నమస్కరించుచున్నాను.

తాత్పర్యము

శ్రీవత్సాన్ని కలిగిన వక్షస్థలం కలవాడు, విశాలమైన వక్షస్థలంతో, వనమాలతో శోభిల్లుతూ, శంఖచక్రాలను ధరించినవాడు, దేవుడైన, జగద్గురువైన శ్రీకృష్ణునికినేను నమస్కరిస్తున్నాను.

విశేషములు

ఈ శ్లోకం శ్రీకృష్ణునికి విష్ణువుతో సమానంగా వర్ణిస్తుంది. "శ్రీవత్సాంకం", "శంఖచక్రధరం" అనేవి విష్ణువు యొక్క ప్రత్యేక చిహ్నాలు. "వనమాలావిరాజితమ్" అనేది ఆయనకు ప్రీతికరమైన వనమాల ధారణను తెలియజేస్తుంది.

వనమాల విశేషాలు

• 1. మోకాళ్లవరకు వ్రేళ్లాడుతూ, అన్ని ఋతువులలోనూ పూచే పూలతో, మధ్యన పెద్ద గుచ్ఛంతో విష్ణు మూర్తి మెడలో ఉండే దండ.
• 2. పంచతన్మాత్రలకు రూపమైన దండ.
• 3. చివురుటాకులు, పూలు కూర్చిన దండ.
• 4. శివ కేశవ భేదం లేని దండ.

 

---

శ్లోకం 9

కృష్ణాష్టకమిదం పుణ్యం ప్రాతరుత్థాయ యః పఠేత్ |

కోటిజన్మకృతం పాపం స్మరణేన వినశ్యతి || 9 ||

పదవిభాగము

కృష్ణాష్టకమిదం (కృష్ణాష్టకమ్ + ఇదం), పుణ్యం, ప్రాతరుత్థాయ (ప్రాతః + ఉత్థాయ), యః, పఠేత్, కోటిజన్మకృతం, పాపం, స్మరణేన, వినశ్యతి.

అన్వయము

ఇదం కృష్ణాష్టకం పుణ్యం, యః ప్రాతరుత్థాయ పఠేత్, (తస్య) కోటిజన్మకృతం పాపం స్మరణేన వినశ్యతి.

ప్రతి పదార్థము

ఇదం = ఈ, కృష్ణాష్టకం = కృష్ణాష్టకాన్ని, పుణ్యం = పుణ్యకరమైనది, యః = ఎవరైతే, ప్రాతరుత్థాయ = ఉదయాన్నే లేచి, పఠేత్ = పఠిస్తారో, (తస్య) = అతని యొక్క, కోటిజన్మకృతం = కోటి జన్మలలో చేసిన, పాపం = పాపం, స్మరణేన = స్మరించడం ద్వారా, వినశ్యతి = నశిస్తుంది.

తాత్పర్యము

పుణ్యకరమైన ఈ కృష్ణాష్టకాన్ని ఎవరైతే ప్రతిరోజూ ఉదయాన్నే లేచి పఠిస్తారో, వారికి కోటి జన్మలలో చేసిన పాపాలు కేవలం శ్రీకృష్ణుని స్మరించడం ద్వారా నశిస్తాయి.

విశేషములు

ఈ చివరి శ్లోకం కృష్ణాష్టకం పఠించడం వల్ల కలిగే ఫలాన్ని వివరిస్తుంది. ఇది శ్లోకం యొక్క మహిమను, భక్తులకు కలిగే ప్రయోజనాలను తెలియజేస్తుంది. ఉదయాన్నే పఠించడం వల్ల కలిగే విశేష ఫలితాన్ని ఇది స్పష్టం చేస్తుంది.

---