కృష్ణాష్టకమ్ -01 ( 08 శ్లోకాలు)

 

శ్రీ శంకరాచార్య స్తోత్ర సర్వస్వమ్ –

                                                కృష్ణాష్టకం  - 01  ( శ్లోకాలు)

                                                                     శిఖరిణీ ఛందస్సు

                          ( పదవిభాగము, అన్వయము, ప్రతి పదార్థము, తాత్పర్యము,విశేషములతో)

                                                                                            -ఆచార్య తాడేపల్లి పతంజలి

---

కృష్ణాష్టకమ్ -01

ఈ స్తోత్రం జగత్కారణుడు, సర్వవ్యాపి, భక్త సులభుడు అయిన శ్రీకృష్ణుని స్తుతిస్తూ, ఆయన రూపం, గుణాలు, లీలలు, మరియు ఆయనను స్మరించడం వలన కలిగే ప్రయోజనాలను వివరిస్తుంది.

---

శ్లోకం 1

శ్రియాశ్లిష్టో విష్ణుః స్థిరచరగురుర్వేదవిషయో

ధియాం సాక్షీ శుద్ధో హరిరసురహంతాబ్జనయనః |

గదీ శంఖీ చక్రీ విమలవనమాలీ స్థిరరుచిః

శరణ్యో లోకేశో మమ భవతు కృష్ణోఽక్షివిషయః ||1||

పద విభాగము

శ్రియా+ఆశ్లిష్టః (శ్రియాశిష్టో), విష్ణుః,స్థిరచరగురుః, వేదవిషయః, ధియాం, సాక్షీ, శుద్ధః, హరిః+అసురహంతా+అబ్జనయనః (హరిరసురహంతాబ్జనయనః), గదీ, శంఖీ, చక్రీ, విమలవనమాలీ,స్థిరరుచిః, శరణ్యః, లోకేశః, మమ, భవతు, కృష్ణః, అక్షివిషయః.

అన్వయము

శ్రియా, ఆశ్లిష్టః, విష్ణుః, స్థిరచరగురుః, వేదవిషయః, ధియాం, సాక్షీ,శుద్ధః, అసురహంతా, అబ్జనయనః, గదీ, శంఖీ, చక్రీ, విమలవనమాలీ, స్థిరరుచిః, శరణ్యః, లోకేశః, సః, కృష్ణః, మమ, అక్షివిషయః, భవతు.

ప్రతి పదార్థము

శ్రియా = లక్ష్మీదేవితో, ఆశ్లిష్టః = ఆలింగనంచేయబడినవాడు (కూడుకున్నవాడు), విష్ణుః = అంతటా వ్యాపించినవాడు, స్థిరచరగురుః =కదులునట్టి, కదలనట్టి సమస్త జీవరాశికి గురువు (ఉపదేశకుడు), వేదవిషయః =వేదాలచే తెలియబడేవాడు, ధియాం = బుద్ధులకు, సాక్షీ = సాక్షిభూతుడు, శుద్ధః =పవిత్రుడు, హరిః = పాపాలను హరించేవాడు, అసురహంతా =రాక్షసులను సంహరించేవాడు, అబ్జనయనః = పద్మములవంటి కన్నులు కలవాడు, గదీ = గదను

ధరించినవాడు, శంఖీ = శంఖమును ధరించినవాడు, చక్రీ =చక్రమును ధరించినవాడు, విమలవనమాలీ = నిర్మలమైన వనమాలను ధరించినవాడు, స్థిరరుచిః =స్థిరమైన ప్రకాశం కలవాడు (ఎల్లప్పుడూ ఒకే విధమైన సౌందర్యంతో ప్రకాశించేవాడు),శరణ్యః = శరణు పొందుటకు తగినవాడు, లోకేశః = లోకాలకు ప్రభువు, సః కృష్ణః = ఆ

కృష్ణుడు, మమ = నాకు, అక్షివిషయః = కంటికి కనిపించేవాడు (ధ్యాన విషయం), భవతు = అగుగాక.

తాత్పర్యము

లక్ష్మీదేవితో కూడినవాడు, అంతటావ్యాపించినవాడు, స్థావర జంగమాలకు గురువు, వేదాలచే

తెలియబడేవాడు, బుద్ధికి సాక్షి, శుద్ధుడు, పాపాలనుహరించేవాడు, రాక్షసులను సంహరించేవాడు, పద్మముల వంటి

కన్నులు కలవాడు, గద, శంఖము, చక్రములను ధరించినవాడు, నిర్మలమైనవనమాలను ధరించినవాడు, స్థిరమైన తేజస్సు కలవాడు, శరణమివ్వదగినవాడు, లోకాలకు ప్రభువు అయిన ఆ శ్రీకృష్ణుడు నాకు ఎల్లప్పుడూ ధ్యాన విషయం అగుగాక.

విశేషములు

ఈ శ్లోకం శ్రీకృష్ణుని యొక్క దివ్యలక్షణాలను మరియు రూప వర్ణనను చేస్తుంది. ఆయన సర్వవ్యాపిత్వం, గురుత్వం, వేదాలచే స్తుతించబడటం, శుద్ధత్వం, అసుర సంహారకత్వం, శరణ్యత్వం వంటి గుణాలను వివరిస్తూ, ఆయనను ధ్యానంలోదర్శించాలని కోరుకుంటున్నాడు.

---

శ్లోకం 2

యతః సర్వం జాతం వియదనిలముఖ్యం జగదిదం

స్థితౌ నిఃశేషం యోఽవతి నిజసుఖాంశేన మధుహా |

లయే సర్వం స్వస్మిన్హరతి కలయా యస్తు స విభుః

శరణ్యో లోకేశో మమ భవతు కృష్ణోఽక్షివిషయః ||2||

పద విభాగము

యతః, సర్వం, జాతం, వియత్+అనిలముఖ్యం (వియదనిలముఖ్యం), జగత్+ఇదం(జగదిదం), స్థితౌ, నిఃశేషం, యః+అవతి (యో౽వతి), నిజసుఖాంశేన, మధుహా, లయే, సర్వం, స్వస్మిన్, హరతి, కలయా, యస్తు, సః, విభుః, శరణ్యః, లోకేశః, మమ, భవతు, కృష్ణః+అక్షివిషయః (కృష్ణో౽క్షివిషయః).

అన్వయము

యతః, వియదనిలముఖ్యం, ఇదం, జగత్, సర్వం, జాతం, యః, స్థితౌ, నిజసుఖాంశేన, నిఃశేషం,అవతి, మధుహా, లయే, యః, కలయా, సర్వం, స్వస్మిన్, హరతి, సః, విభుః, శరణ్యః, లోకేశః, కృష్ణః, మమ, అక్షివిషయః, భవతు.

ప్రతి పదార్థము

యతః = దేనినుండి, వియదనిలముఖ్యం = ఆకాశము, వాయువుమొదలైనవి (పంచభూతాలు), ఇదం = ఈ, జగత్ = జగత్తు, సర్వం = అంతా, జాతం =పుట్టిందో, యః = ఏ శ్రీహరి, స్థితౌ = స్థితిలో (పాలనలో), నిజసుఖాంశేన =

తన సుఖభాగముతో (చిదానంద స్వరూపముతో), నిఃశేషం = సమస్తాన్ని, అవతి =రక్షిస్తాడో, మధుహా = మధువు అనే రాక్షసుడిని సంహరించినవాడు(శ్రీకృష్ణుడు), లయే = ప్రళయకాలంలో, యః = ఏ శ్రీహరి, కలయా = తన

శక్తితో (లేదా తన స్వల్ప అంశచేత), సర్వం = సమస్తాన్ని, స్వస్మిన్ =తనయందు, హరతి = సంహరిస్తాడో (లీనం చేసుకుంటాడో), సః = ఆ,విభుః = సర్వవ్యాపియైన, శరణ్యః = శరణు పొందుటకు తగినవాడు, లోకేశః =

లోకాలకు ప్రభువు, కృష్ణః = శ్రీకృష్ణుడు, మమ = నాకు,అక్షివిషయః = కంటికి కనిపించేవాడు (ధ్యాన విషయం), భవతు = అగుగాక.

తాత్పర్యము

ఏ శ్రీహరి నుండి ఆకాశము, వాయువు మొదలైనఈ సమస్త జగత్తు పుట్టిందో, ఏ శ్రీహరి స్థితిలో (పాలనలో) తన సుఖభాగముతో సమస్తాన్నిరక్షిస్తాడో, ప్రళయకాలంలో ఏ శ్రీహరి తన శక్తితో సమస్తాన్ని తనయందు లీనం

చేసుకుంటాడో, ఆ సర్వవ్యాపియైన, శరణమివ్వదగిన, లోకాలకుప్రభువైన శ్రీకృష్ణుడు నాకు ఎల్లప్పుడూ ధ్యాన విషయం అగుగాక.

విశేషములు

ఈ శ్లోకం శ్రీకృష్ణుని యొక్క సృష్టి, స్థితి, లయ కారకత్వాన్ని వివరిస్తుంది.ఈ జగత్తుకు ఆయనయే మూలం, రక్షకుడు, మరియు సంహారకుడు అని చెబుతుంది. ఆయన సర్వశక్తిమంతుడు అని ఈశ్లోకం ద్వారా వ్యక్తమవుతుంది.

---

శ్లోకం 3

అసూనాయమ్యాదౌ యమనియమముఖ్యైః సుకరణై--

ర్నిరుద్ద్యేదం చిత్తం హృది విలయమానీయ సకలమ్ |

యమీడ్యం పశ్యంతి ప్రవరమతయో మాయినమసౌ

శరణ్యో లోకేశో మమ భవతు కృష్ణా౽క్షివిషయః || 3 ||

పద విభాగము

అసూన్+ఆయమ్య+ఆదౌ (అసూనాయమ్యాదౌ), యమనియమముఖ్యైః,సుకరణైః, నిరుద్ధ్య+ఇదం (నిరుద్ద్యేదం), చిత్తం,హృది, విలయం+ఆనీయ (విలయమానీయ), సకలమ్, యం+ఈడ్యం(యమీడ్యం), పశ్యంతి, ప్రవరమతయః, మాయినమ్+అసౌ (మాయినమసౌ), శరణ్యః,లోకేశః, మమ, భవతు, కృష్ణః+అక్షివిషయః (కృష్ణా౽క్షివిషయః).

అన్వయము

ఆదౌ, యమనియమముఖ్యైః, సుకరణైః, అసూన్, ఆయమ్య, ఇదం, చిత్తం,నిరుద్ధ్య, సకలం, హృది, విలయం, ఆనీయ, యం, ఈడ్యం, మాయినం, ప్రవరమతయః, పశ్యంతి, అసౌ, శరణ్యః, లోకేశః, కృష్ణః, మమ, అక్షివిషయః, భవతు.

ప్రతి పదార్థము

ఆదౌ = మొదట, యమనియమముఖ్యైః = యమము, నియమము మొదలైన, సుకరణైః = మంచి సాధనలచే, అసూన్ = ప్రాణాలను, ఆయమ్య = నిగ్రహించి, ఇదం = ఈ, చిత్తం = చిత్తాన్ని, నిరుద్ధ్య = నిరోధించి, సకలం =

సమస్తమైన (బాహ్య విషయాల నుండి), హృది = హృదయంలో, విలయం = లయం చేసి, ఆనీయ =

తీసుకువచ్చి, యం = ఏ పూజనీయుడైన, ఈడ్యం = స్తుతించదగిన, మాయినం = మాయను

కలిగిన (మాయాశక్తిచే జగత్తును సృష్టించిన), ప్రవరమతయః =శ్రేష్ఠమైన బుద్ధి కలవారు (యోగులు), పశ్యంతి = చూస్తారో, అసౌ = ఆ,శరణ్యః = శరణు పొందుటకు తగినవాడు, లోకేశః = లోకాలకు ప్రభువు, కృష్ణః =

శ్రీకృష్ణుడు, మమ = నాకు, అక్షివిషయః = కంటికి కనిపించేవాడు (ధ్యాన విషయం), భవతు = అగుగాక.

తాత్పర్యము

మొదట యమము, నియమము మొదలైన మంచి సాధనలచే ప్రాణాలను నిగ్రహించి, ఈ చిత్తాన్ని

నిరోధించి, సమస్త బాహ్య విషయాల నుండి హృదయంలోకి లయం చేసి, ఏ పూజనీయుడైన, మాయను కలిగిన (మాయాశక్తిచే జగత్తును సృష్టించిన) శ్రీకృష్ణుని శ్రేష్ఠమైనబుద్ధి కలవారు (యోగులు) చూస్తారో, ఆ శరణమివ్వదగిన, లోకాలకు ప్రభువైన శ్రీకృష్ణుడు నాకు ఎల్లప్పుడూ ధ్యాన విషయం అగుగాక.

విశేషములు

ఈ శ్లోకం శ్రీకృష్ణుని యొక్క యౌగిక దర్శనాన్ని వివరిస్తుంది. యోగులు యమ, నియమ, ప్రాణాయామ

సాధనల ద్వారా చిత్తాన్ని ఏకాగ్రం చేసి, హృదయంలో భగవంతుడిని ఎలా దర్శిస్తారో

వివరిస్తుంది. ఆయన మాయాశక్తితో జగత్తును సృష్టించినవాడని కూడా తెలియజేస్తుంది.

---

శ్లోకం 4

పృథివ్యాం తిష్ఠన్యో యమయతి మహీం వేద న ధరా

యమిత్యాదౌ వేదో వదతి జగతామీశమమలమ్ |

నియంతారం ధ్యేయం మునిసురనృణాం మోక్షదమసౌ

శరణ్యో లోకేశో మమ భవతు కృష్ణా౽క్షివిషయః || 4 ||

పద విభాగము

పృథివ్యాం, తిష్ఠన్, యః, యమయతి, మహీం, వేద, న, ధరా, యమ్+ఇతి+ఆదౌ (యమిత్యాదౌ), వేదః, వదతి, జగతాం+ఈశం+అమలమ్ (జగతామీశమమలమ్), నియంతారం,ధ్యేయం, మునిసురనృణాం, మోక్షదం+అసౌ (మోక్షదమసౌ), శరణ్యః,లోకేశః, మమ, భవతు, కృష్ణః+అక్షివిషయః (కృష్ణా౽క్షివిషయః).

అన్వయము

యః, పృథివ్యాం, తిష్ఠన్, మహీం, యమయతి, ధరా, న, వేద, ఇతి, ఆదౌ, యం, వేదః, జగతాం, అమలం, ఈశం, నియంతారం, మునిసురనృణాం, ధ్యేయం, మోక్షదం, వదతి, అసౌ, శరణ్యః, లోకేశః, కృష్ణః, మమ, అక్షివిషయః, భవతు.

ప్రతి పదార్థము

యః = ఏ శ్రీహరి, పృథివ్యాం = భూమియందు, తిష్ఠన్ = ఉంటూ,మహీం = భూమిని, యమయతి = నియంత్రిస్తాడో, ధరా = భూమి,న = కాదు, వేద = తెలుసుకోదు, ఇతి = అని, ఆదౌ =వేదారంభంలో, యం = ఏ శ్రీహరిని, వేదః = వేదం, జగతాం =లోకాలకు, అమలం = నిర్మలుడైన, ఈశం = ప్రభువును, నియంతారం =నియంత్రించేవాడిని, మునిసురనృణాం = మునులు, దేవతలు,మనుష్యులచే, ధ్యేయం = ధ్యానింపదగినవాడిని, మోక్షదం =మోక్షాన్ని ప్రసాదించేవాడిని, వదతి = చెబుతుందో, అసౌ = ఆ, శరణ్యః = శరణుపొందుటకు తగినవాడు, లోకేశః = లోకాలకు ప్రభువు, కృష్ణః =శ్రీకృష్ణుడు, మమ = నాకు, అక్షివిషయః = కంటికి కనిపించేవాడు (ధ్యాన విషయం), భవతు = అగుగాక.

తాత్పర్యము

ఏ శ్రీహరి భూమియందు ఉంటూ భూమిని నియంత్రిస్తాడో, అయితే భూమి ఆవిషయాన్ని తెలుసుకోదో, వేదారంభంలో ఏ శ్రీహరిని లోకాలకు నిర్మలుడైన ప్రభువుగా, నియంత్రించేవాడిగా, మునులు, దేవతలు, మనుష్యులచే ధ్యానింపదగినవాడిగా, మోక్షాన్నిప్రసాదించేవాడిగా వేదం చెబుతుందో, ఆ భక్తులకు శరణమివ్వదగిన, లోకాలకు ప్రభువైన శ్రీకృష్ణుడు నాకు ఎల్లప్పుడూ ధ్యాన విషయం అగుగాక.

విశేషములు

ఈ శ్లోకం శ్రీకృష్ణుని యొక్క అంతర్యామిత్వాన్ని వివరిస్తుంది. ఆయన సమస్త సృష్టిలో అంతర్గతంగా ఉండి, దానిని

నియంత్రిస్తున్నప్పటికీ, ఎవరికీ తెలియకుండా ఉంటాడని తెలియజేస్తుంది. వేదాలు ఆయనను

లోకేశ్వరునిగా, మోక్ష ప్రదాతగా స్తుతిస్తాయని చెబుతుంది.

---

శ్లోకం 5

మహేంద్రాదిర్దేవో జయతి దితిజాన్యస్య బలతో

న కస్య స్వాతంత్ర్యం క్వచిదపి కృతౌ యత్కృతిమృతే |

బలారాతేర్గర్వం పరిహరతి యో౽సౌ విజయినః

శరణ్యో లోకేశో మమ భవతు కృష్ణో౽క్షివిషయః || 5 ||

పద విభాగము

మహేంద్ర+ఆదిః+దేవః (మహేంద్రాదిర్దేవో), జయతి, దితిజాన్+యస్య(దిటిజాన్యస్య), బలతః, న, కస్య, స్వాతంత్ర్యం, క్వచిత్+అపి (క్వచిదపి), కృతౌ, యత్+కృతిం+ఋతే(యత్కృతిమృతే), బలారాతేః+గర్వం (బలారాతేర్గర్వం), పరిహరతి, యః+అసౌ (యో౬సౌ), విజయినః, శరణ్యః, లోకేశః, మమ, భవతు, కృష్ణః+అక్షివిషయః (కృష్ణో౽క్షివిషయః).

అన్వయము

మహేంద్రాదిః, దేవః, యస్య, బలతః, దితిజాన్, జయతి, యత్, కృతిం, ఋతే, కస్య, క్వచిత్,అపి, కృతౌ, స్వాతంత్ర్యం, న, యః, విజయినః, బలారాతేః,గర్వం, పరిహరతి, అసౌ, శరణ్యః, లోకేశః, కృష్ణః, మమ, అక్షివిషయః, భవతు.

ప్రతి పదార్థము

మహేంద్రాదిః = మహేంద్రుడు మొదలైన, దేవః = దేవతలు,యస్య = ఏ శ్రీహరియొక్క, బలతః = బలముచే, దితిజాన్ = రాక్షసులను, జయతి =జయిస్తారో, యత్ = ఏ శ్రీహరియొక్క, కృతిం = కృతి(కార్యం), ఋతే = లేకుండా, కస్య = ఎవరికీ, క్వచిత్ =ఎక్కడైనా, అపి = కూడా, కృతౌ = పనిలో, స్వాతంత్ర్యం = స్వాతంత్ర్యం, న = లేదు,యః = ఏ శ్రీహరి, విజయినః = విజేతయైన, బలారాతేః =బలాసుర శత్రువు (ఇంద్రుడు) యొక్క, గర్వం = అహంకారాన్ని, పరిహరతి =

పోగొట్టాడో (గోవర్ధనోద్ధరణ ద్వారా), అసౌ = ఆ, శరణ్యః = శరణుపొందుటకు తగినవాడు, లోకేశః = లోకాలకు ప్రభువు, కృష్ణః =శ్రీకృష్ణుడు, మమ = నాకు, అక్షివిషయః = కంటికి కనిపించేవాడు (ధ్యాన విషయం), భవతు = అగుగాక.

తాత్పర్యము

మహేంద్రుడు మొదలైన దేవతలు ఏ శ్రీహరి బలముచే రాక్షసులనుజయిస్తారో, ఏ శ్రీహరి కార్యం లేకుండా ఎవరికీ ఎక్కడైనా ఏ పనిలోనైనాస్వాతంత్ర్యం లేదో, ఏ శ్రీహరి విజేతయైన ఇంద్రుని అహంకారాన్ని (గోవర్ధనోద్ధరణ

ద్వారా) పోగొట్టాడో, ఆ శరణమివ్వదగిన, లోకాలకు ప్రభువైన శ్రీకృష్ణుడు నాకు ఎల్లప్పుడూ

ధ్యాన విషయం అగుగాక.

విశేషములు

ఈ శ్లోకం శ్రీకృష్ణుని యొక్క సర్వశక్తిమత్తతను మరియు దేవతలకు కూడా ఆయనే ఆధారమని వివరిస్తుంది. ఇంద్రుని గర్వభంగం (గోవర్ధనోద్ధరణ) ప్రస్తావన ద్వారా ఆయన లీలలనూ, ఆయన శక్తి అమోఘమని తెలియజేస్తుంది.

---

శ్లోకం 6

వినా యస్య ధ్యానం వ్రజతి పశుతాం సూకరముఖాం

వినా యస్య జ్ఞానం జనిమృతిభయం యాతి జనతా |

వినా యస్య స్మృత్యా కృమిశతజనిం యాతి స విభుః

శరణ్యో లోకేశో మమ భవతు కృష్ణో౽క్షివిషయః || 6 ||

పద విభాగము

వినా, యస్య, ధ్యానం, వ్రజతి, పశుతాం, సూకరముఖాం, వినా, యస్య, జ్ఞానం, జనిమృతిభయం, యాతి, జనతా, వినా, యస్య, స్మృత్యా, కృమిశతజనిం, యాతి, సః, విభుః, శరణ్యః, లోకేశః, మమ, భవతు, కృష్ణః+అక్షివిషయః (కృష్ణో౽క్షివిషయః).

అన్వయము

యస్య, ధ్యానం, వినా, సూకరముఖాం, పశుతాం, వ్రజతి, యస్య, జ్ఞానం, వినా, జనతా, జనిమృతిభయం, యాతి, యస్య, స్మృత్యా, వినా, కృమిశతజనిం, యాతి, సః, విభుః, శరణ్యః, లోకేశః, కృష్ణః, మమ, అక్షివిషయః, భవతు.

ప్రతి పదార్థము

యస్య = ఏ శ్రీహరియొక్క, ధ్యానం వినా = ధ్యానం లేకుండా, (జనతా) సూకరముఖాం పశుతాం = పంది మొదలైన ముఖాలు కల పశుత్వాన్ని, వ్రజతి = పొందుతుందో,యస్య = ఏ శ్రీహరియొక్క, జ్ఞానం వినా = జ్ఞానం లేకుండా, (జనతా) జనిమృతిభయం = పుట్టుక, మరణ భయం, యాతి = పొందుతుందో,యస్య = ఏ శ్రీహరియొక్క, స్మృత్యా వినా = స్మరణ లేకుండా, (జనతా) కృమిశతజనిం = వందల కొలది పురుగులుగా జన్మించడం, యాతి = పొందుతుందో,

సః = ఆ, విభుః = సర్వవ్యాపియైన, శరణ్యః = శరణు పొందుటకుతగినవాడు, లోకేశః = లోకాలకు ప్రభువు, కృష్ణః = శ్రీకృష్ణుడు, మమ = నాకు, అక్షివిషయః= కంటికి కనిపించేవాడు (ధ్యాన విషయం), భవతు = అగుగాక.

తాత్పర్యము

ఏ శ్రీహరి ధ్యానం లేకుండా ప్రజలు పంది మొదలైన పశుత్వాన్ని పొందుతారో, ఏ శ్రీహరిజ్ఞానం లేకుండా ప్రజలు పుట్టుక, మరణ భయాన్ని పొందుతారో, ఏ శ్రీహరిస్మరణ లేకుండా ప్రజలు వందల కొలదిపురుగులుగా జన్మించడం పొందుతారో, ఆ సర్వవ్యాపియైన, శరణమివ్వదగిన, లోకాలకుప్రభువైన శ్రీకృష్ణుడు నాకు ఎల్లప్పుడూ ధ్యాన విషయం అగుగాక.

విశేషములు

ఈ శ్లోకం భగవద్ధ్యానం,జ్ఞానం, స్మరణల ఆవశ్యకతను తెలియజేస్తుంది.వాటి ప్రాముఖ్యత లేని జీవితాలు దుర్గతి పాలవుతాయని హెచ్చరిస్తూ, శ్రీకృష్ణునిశరణు పొందితేనే మోక్షం లభిస్తుందని నొక్కి చెబుతుంది.

---

శ్లోకం 7

నరాతంకోట్టంకః శరణశరణో భ్రాంతిహరణో

ఘనశ్యామో వామో ప్రజశిశువయస్యో౽ర్జునసఖః |

స్వయంభూర్భూతానాం జనక ఉచితాచారసుఖదః

శరణ్యో లోకేశో మమ భవతు కృష్ణాక్షివిషయః || 7 ||

పద విభాగము

నర+అతంక+ఉట్టంకః (నరాతంకోట్టంకః), శరణశరణః,భ్రాంతిహరణః, ఘనశ్యామః, వామః, ప్రజశిశువయస్యః+అర్జునసఖః (ప్రజశిశువయస్యో౽ర్జునసఖః),స్వయంభూః, భూతానాం, జనకః, ఉచితాచారసుఖదః, శరణ్యః, లోకేశః, మమ, భవతు, కృష్ణః+అక్షివిషయః (కృష్ణాక్షివిషయః).

అన్వయము

నరాతంకోట్టంకః, శరణశరణః, భ్రాంతిహరణః,ఘనశ్యామః, వామః, ప్రజశిశువయస్యః, అర్జునసఖః, స్వయంభూః,భూతానాం, జనకః, ఉచితాచారసుఖదః, శరణ్యః, లోకేశః, కృష్ణః, మమ, అక్షివిషయః, భవతు.

ప్రతి పదార్థము

నరాతంకోట్టంకః = మనుష్యుల భయాన్ని పూర్తిగా తొలగించేవాడు,శరణశరణః = శరణు కోరిన వారికి శరణునిచ్చేవాడు (శరణ్యులకు కూడా శరణ్యుడు),భ్రాంతిహరణః = భ్రాంతిని తొలగించేవాడు, ఘనశ్యామః =నల్లని మేఘం వంటి శరీరఛాయ కలవాడు, వామః = అందమైనవాడు, ప్రజశిశువయస్యః = గోకులంలోని పిల్లలకుస్నేహితుడు, అర్జునసఖః = అర్జునుడికి స్నేహితుడు, స్వయంభూః =స్వయంగా పుట్టినవాడు (ఎవరిచేత సృష్టించబడనివాడు), భూతానాం =

ప్రాణులకు, జనకః = తండ్రి (సృష్టికర్త), ఉచితాచారసుఖదః= సరైన ఆచారాలచే సుఖాన్ని ప్రసాదించేవాడు, శరణ్యః = శరణు పొందుటకు తగినవాడు, లోకేశః =లోకాలకు ప్రభువు, కృష్ణః = శ్రీకృష్ణుడు, మమ = నాకు,అక్షివిషయః = కంటికి కనిపించేవాడు (ధ్యాన విషయం), భవతు = అగుగాక.

తాత్పర్యము

మనుష్యుల భయాన్ని పూర్తిగా తొలగించేవాడు, శరణు కోరిన వారికి శరణునిచ్చేవాడు, భ్రాంతిని తొలగించేవాడు, నల్లని మేఘం వంటి శరీరఛాయ కలవాడు, అందమైనవాడు, గోకులంలోని పిల్లలకు స్నేహితుడు, అర్జునుడికి

సఖుడు, స్వయంగా పుట్టినవాడు, ప్రాణులకు తండ్రి, సరైన ఆచారాలచే సుఖాన్ని ప్రసాదించేవాడు, శరణమివ్వదగినవాడు, లోకాలకు ప్రభువైన శ్రీకృష్ణుడు నాకు ఎల్లప్పుడూ ధ్యాన విషయం అగుగాక.

విశేషములు

ఈ శ్లోకం శ్రీకృష్ణుని యొక్క స్వభావం, రూపం, లీలలు, మరియు సృష్టికర్తృత్వాన్ని వివరిస్తుంది. ఆయన భయాన్ని పోగొట్టి, భ్రాంతినితొలగించి, భక్తులను రక్షించేవాడని, బాల్యం నుండిఅర్జునుడితో స్నేహం వరకు వివిధ లీలలను

ప్రదర్శించాడని తెలియజేస్తుంది.

---

శ్లోకం 8

యథా ధర్మగ్లానిర్భవతి జగతాం క్షోభకరణీ

తదా లోకస్వామీ ప్రకటితవపుః సేతుధృదజః |

సతాం ధాతా స్వచ్ఛో నిగమగణగీతో ప్రజాపతిః

శరణ్యో లోకేశో మమ భవతు కృష్ణో౽క్షివిషయః || 8 ||

పద విభాగము

యథా, ధర్మగ్లానిః+భవతి (ధర్మగ్లానిర్భవతి), జగతాం, క్షోభకరణీ,తదా, లోకస్వామీ, ప్రకటితవపుః, సేతుధృత్+అజః (సేతుధృదజః), సతాం, ధాతా, స్వచ్ఛః,నిగమగణగీతః, ప్రజాపతిః, శరణ్యః, లోకేశః, మమ, భవతు, కృష్ణః+అక్షివిషయః (కృష్ణో౽క్షివిషయః).

అన్వయము

యథా, జగతాం, క్షోభకరణీ, ధర్మగ్లానిః, భవతి, తదా, లోకస్వామీ, ప్రకటితవపుః,సేతుధృత్, అజః, సతాం, ధాతా, స్వచ్ఛః, నిగమగణగీతః, ప్రజాపతిః, శరణ్యః, లోకేశః, కృష్ణః, మమ, అక్షివిషయః, భవతు.

ప్రతి పదార్థము

యథా = ఎప్పుడైతే, జగతాం = లోకాలకు, క్షోభకరణీ =కలత కలిగించే, ధర్మగ్లానిః = ధర్మ క్షీణత, భవతి =

కలుగుతుందో, తదా = అప్పుడు, లోకస్వామీ = లోకాలకు ప్రభువు, ప్రకటితవపుః =(తాను) శరీరాన్ని ప్రకటించుకొని (అవతరించి), సేతుధృత్ =ధర్మానికి సేతువును ధరించినవాడు (ధర్మాన్ని నిలబెట్టేవాడు), అజః = జన్మము

లేనివాడు, సతాం = సత్పురుషులకు, ధాతా =ధరించేవాడు (పోషించేవాడు), స్వచ్ఛః = స్వచ్ఛమైనవాడు (నిర్మలుడు), నిగమగణగీతః =వేద సమూహాలచే స్తుతించబడినవాడు, ప్రజాపతిః = ప్రజలకు అధిపతి, శరణ్యః = శరణు

పొందుటకు తగినవాడు, లోకేశః = లోకాలకు ప్రభువు, కృష్ణః =శ్రీకృష్ణుడు, మమ = నాకు, అక్షివిషయః = కంటికి కనిపించేవాడు (ధ్యాన విషయం), భవతు = అగుగాక.

తాత్పర్యము

ఎప్పుడైతే లోకాలకు కలత కలిగించే ధర్మ క్షీణత కలుగుతుందో, అప్పుడు లోకాలకు ప్రభువైన శ్రీకృష్ణుడు శరీరాన్ని ప్రకటించుకొని (అవతరించి), ధర్మాన్ని నిలబెట్టేవాడై, జన్మము లేనివాడై, సత్పురుషులకు పోషకుడై, స్వచ్ఛమైనవాడై, వేద సమూహాలచే స్తుతించబడినవాడై, ప్రజలకు అధిపతియై ఉంటాడు. ఆ శరణమివ్వదగిన, లోకాలకు ప్రభువైన శ్రీకృష్ణుడు నాకు ఎల్లప్పుడూ ధ్యాన విషయం అగుగాక.

విశేషములు

ఈ శ్లోకం భగవద్గీతలోని అవతార సిద్ధాంతాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. ధర్మగ్లాని సంభవించినప్పుడు భగవంతుడు అవతరించి ధర్మాన్ని రక్షించడం, సత్పురుషులను పోషించడం ఆయన లీలలలో ఒక భాగం అని తెలియజేస్తుంది.

---

ముగింపు

ఇతి శ్రీమత్పరమహంసపరివ్రాజకాచార్యస్య శ్రీగోవిందభగవత్పూజ్యపాదశిష్యస్య శ్రీమచ్ఛంకరభగవతః కృతౌ శ్రీ కృష్ణాష్టకమ్ |

ఇది శ్రీమత్పరమహంస పరివ్రాజకాచార్యులు, శ్రీగోవిందభగవత్పూజ్యపాదుల శిష్యులు అయిన శ్రీమచ్ఛంకరభగవత్పాదులచే రచింపబడిన శ్రీ కృష్ణాష్టకం-01  సంపూర్ణము.

 

 .