మీనాక్షీ పంచరత్నం(05 శ్లోకాలు)
మీనాక్షీ పంచరత్నం అనేది శ్రీ మీనాక్షి దేవిని స్తుతించే ఐదు శ్లోకాల సంకలనం. ఇది ఆదిశంకరాచార్యులచే రచించబడింది. ఈ పంచరత్నం అమ్మవారి దివ్య సౌందర్యాన్ని, కరుణను, ఐశ్వర్యాన్ని, ఆమె లీలా విశేషాలను వర్ణిస్తుంది.
శ్లోకం ౧
ఉద్యద్భానుసహస్రకోటిసదృశాం కేయూరహారోజ్జ్వలాం బిమ్బోష్ఠీం స్మితదన్తపఙ్క్తిరుచిరాం పీతామ్బరాలఙ్కృతామ్ ; విష్ణుబ్రహ్మసురేన్ద్రసేవితపదాం తత్త్వస్వరూపాం శివాం మీనాక్షీం ప్రణతో’స్మి సన్తతమహం కారుణ్యవారాన్నిధిమ్ . ౧ .
పదవిభాగము
ఉద్యద్భానుసహస్రకోటిసదృశాం, కేయూరహారోజ్జ్వలాం (కేయూరహార + ఉజ్జ్వలాం), బిమ్బోష్ఠీం, స్మితదన్తపఙ్క్తిరుచిరాం, పీతామ్బరాలఙ్కృతామ్ (పీతామ్బర + అలంకృతాం), విష్ణుబ్రహ్మసురేన్ద్రసేవితపదాం (విష్ణు + బ్రహ్మ + సురేంద్ర + సేవితపదాం), తత్త్వస్వరూపాం, శివాం, మీనాక్షీం, ప్రణతః అస్మి (ప్రణతః + అస్మి), సన్తతమ్, అహం, కారుణ్యవారాన్నిధిమ్ (కారుణ్య + వారాన్నిధిమ్).
అన్వయము
అహం, ఉద్యద్భానుసహస్రకోటిసదృశాం, కేయూరహారోజ్జ్వలాం, బిమ్బోష్ఠీం, స్మితదన్తపఙ్క్తిరుచిరాం, పీతామ్బరాలఙ్కృతాం, విష్ణుబ్రహ్మసురేన్ద్రసేవితపదాం, తత్త్వస్వరూపాం, శివాం, కారుణ్యవారాన్నిధిం మీనాక్షీం సన్తతం ప్రణతః అస్మి.
ప్రతి పదార్థము
అహం = నేను, ఉద్యద్భానుసహస్రకోటిసదృశాం = ఉదయించుచున్న వేల కోట్ల సూర్యులతో సమానమైన కాంతి గలది, కేయూరహారోజ్జ్వలాం = బాహుపురులు, హారములతో ప్రకాశించునది, బిమ్బోష్ఠీం = దొండపండు వంటి పెదవులు గలది, స్మితదన్తపఙ్క్తిరుచిరాం = చిరునవ్వుతో కూడిన దంత పంక్తులచే అందమైనది, పీతామ్బరాలఙ్కృతాం = పసుపు పచ్చని వస్త్రములతో అలంకరించబడినది, విష్ణుబ్రహ్మసురేన్ద్రసేవితపదాం = విష్ణువు, బ్రహ్మ, ఇంద్రుడు మొదలగు దేవతలచే సేవింపబడిన పాదములు గలది, తత్త్వస్వరూపాం = పరతత్వ స్వరూపిణి అయినది, శివాం = శుభమునిచ్చునది, కారుణ్యవారాన్నిధిం = కరుణకు సముద్రం వంటిది అయిన, మీనాక్షీం = మీనాక్షి దేవిని, సన్తతం = ఎల్లప్పుడు, ప్రణతః అస్మి = నమస్కరించుచున్నాను.
తాత్పర్యము
వేల కోట్ల సూర్యుల తేజస్సుతో ప్రకాశిస్తూ, బాహుపురులు, హారాలతో మెరిసిపోతూ, దొండపండు వంటి ఎర్రని పెదవులతో, చిరునవ్వుతో కూడిన దంత పంక్తుల కాంతులతో శోభిల్లుతూ, పసుపు వస్త్రాలతో అలంకరించబడి, విష్ణువు, బ్రహ్మ, ఇంద్రుడు వంటి దేవతలచే పాదాలు సేవింపబడుతూ, పరతత్త్వ స్వరూపిణియై, శుభాలను ప్రసాదిస్తూ, కరుణకు సముద్రం వంటి మీనాక్షి దేవికి నేను నిరంతరం నమస్కరిస్తున్నాను.
విశేషములు
ఈ శ్లోకంలో అమ్మవారి రూప సౌందర్యం ప్రధానంగా వర్ణించబడింది. ఆమె తేజస్సు, ఆభరణాలు, వస్త్రాలు, పెదవులు, దంతాలు, చిరునవ్వు వంటివి కవిత్వమయంగా వర్ణించబడ్డాయి. దేవతలందరూ ఆమె పాదాలను సేవించడం ద్వారా ఆమె సర్వశ్రేష్ఠత్వము వ్యక్తమవుతుంది. 'తత్త్వస్వరూపాం' అనేది ఆమె పరమాత్మ స్వరూపిణి అని, 'కారుణ్యవారాన్నిధిమ్' అనేది ఆమె అపారమైన దయను సూచిస్తుంది.
శ్లోకం ౨
ముక్తాహారలసత్కిరీటరుచిరాం పూర్ణేన్దువక్త్రప్రభాం శిఞ్జన్నూపురకిఙ్కిణీమణిధరాం పద్మప్రభాభాసురామ్ ; సర్వాభీష్టఫలప్రదాం గిరిసుతాం వాణీరమాసేవితాం మీనాక్షీం ప్రణతో’స్మి సన్తతమహం కారుణ్యవారాన్నిధిమ్ . ౨ .
పదవిభాగము
ముక్తాహారలసత్కిరీటరుచిరాం (ముక్తాహార + లసత్ + కిరీట + రుచిరాం), పూర్ణేన్దువక్త్రప్రభాం (పూర్ణ + ఇందుకు + వక్త్ర + ప్రభాం), శిఞ్జన్నూపురకిఙ్కిణీమణిధరాం (శింజత్ + నూపుర + కింకిణీ + మణిధరాం), పద్మప్రభాభాసురామ్ (పద్మ + ప్రభా + భాసురాం), సర్వాభీష్టఫలప్రదాం, గిరిసుతాం, వాణీరమాసేవితాం (వాణీ + రమా + సేవితాం), మీనాక్షీం, ప్రణతః అస్మి (ప్రణతః + అస్మి), సన్తతమ్, అహం, కారుణ్యవారాన్నిధిమ్ (కారుణ్య + వారాన్నిధిమ్).
అన్వయము
అహం, ముక్తాహారలసత్కిరీటరుచిరాం, పూర్ణేన్దువక్త్రప్రభాం, శిఞ్జన్నూపురకిఙ్కిణీమణిధరాం, పద్మప్రభాభాసురాం, సర్వాభీష్టఫలప్రదాం, గిరిసుతాం, వాణీరమాసేవితాం, కారుణ్యవారాన్నిధిం మీనాక్షీం సన్తతం ప్రణతః అస్మి.
ప్రతి పదార్థము
అహం = నేను, ముక్తాహారలసత్కిరీటరుచిరాం = ముత్యాల హారములతో ప్రకాశించుచున్న కిరీటముచే మనోహరమైనది, పూర్ణేన్దువక్త్రప్రభాం = పూర్ణ చంద్రుని ముఖ కాంతి గలది, శిఞ్జన్నూపురకిఙ్కిణీమణిధరాం = మ్రోగుచున్న అందెలు, గజ్జలు, మణులు ధరించినది, పద్మప్రభాభాసురాం = పద్మము యొక్క కాంతితో ప్రకాశించునది, సర్వాభీష్టఫలప్రదాం = సమస్త కోరికలను తీర్చునది, గిరిసుతాం = పర్వతరాజు హిమవంతుని కుమార్తె అయినది (పార్వతి), వాణీరమాసేవితాం = సరస్వతి, లక్ష్మీదేవులచే సేవింపబడినది, కారుణ్యవారాన్నిధిం = కరుణకు సముద్రం వంటిది అయిన, మీనాక్షీం = మీనాక్షి దేవిని, సన్తతం = ఎల్లప్పుడు, ప్రణతః అస్మి = నమస్కరించుచున్నాను.
తాత్పర్యము
ముత్యాల హారాలతో ప్రకాశించే కిరీటంతో మనోహరంగా, పూర్ణ చంద్రుని వలె ప్రకాశించే ముఖంతో, గలగల మ్రోగుతున్న అందెలు, గజ్జెలు, మణులతో కూడి, పద్మ కాంతితో భాసిస్తూ, సమస్త కోరికలను తీర్చే తల్లిగా, పర్వతరాజపుత్రియై, సరస్వతి, లక్ష్మీదేవులచే సేవింపబడుతూ, కరుణకు సముద్రం వంటి మీనాక్షి దేవికి నేను నిరంతరం నమస్కరిస్తున్నాను.
విశేషములు
ఈ శ్లోకంలో అమ్మవారి అందమైన ఆభరణాలు (కిరీటం, అందెలు), ముఖ కాంతి (పూర్ణ చంద్రునితో పోలిక) మరియు శరీర వర్ణం (పద్మ కాంతితో పోలిక) వర్ణించబడ్డాయి. ఆమె సర్వాభీష్టఫలప్రదా అని చెప్పడం ద్వారా ఆమె భక్తుల కోరికలను తీర్చే శక్తిని సూచిస్తుంది. వాణీ (సరస్వతి), రమా (లక్ష్మి) దేవతలు ఆమెను సేవించడం ద్వారా ఆమె ఉన్నత స్థానం మరియు సర్వశక్తిమత్వం ఉద్ఘాటించబడతాయి.
శ్లోకం ౩
శ్రీవిద్యాం శివవామభాగనిలయాం హ్రీంకారమన్త్రోజ్జ్వలాం శ్రీచక్రాఙ్కితబిన్దుమధ్యవసతిం శ్రీమత్సభానాయికామ్ ; శ్రీమత్షణ్ముఖవిఘ్నరాజజననీం శ్రీమజ్జగన్మోహినీం మీనాక్షీం ప్రణతో’స్మి సన్తతమహం కారుణ్యవారాన్నిధిమ్ . ౩ .
పదవిభాగము
శ్రీవిద్యాం, శివవామభాగనిలయాం, హ్రీంకారమన్త్రోజ్జ్వలాం (హ్రీంకార + మంత్ర + ఉజ్జ్వలాం), శ్రీచక్రాఙ్కితబిన్దుమధ్యవసతిం (శ్రీచక్ర + అంకిత + బిందు + మధ్య + వసతిం), శ్రీమత్సభానాయికామ్ (శ్రీమత్ + సభా + నాయికాం), శ్రీమత్షణ్ముఖవిఘ్నరాజజననీం (శ్రీమత్ + షణ్ముఖ + విఘ్నరాజ + జననీం), శ్రీమజ్జగన్మోహినీం (శ్రీమత్ + జగత్ + మోహినీం), మీనాక్షీం, ప్రణతః అస్మి (ప్రణతః + అస్మి), సన్తతమ్, అహం, కారుణ్యవారాన్నిధిమ్ (కారుణ్య + వారాన్నిధిమ్).
అన్వయము
అహం, శ్రీవిద్యాం, శివవామభాగనిలయాం, హ్రీంకారమన్త్రోజ్జ్వలాం, శ్రీచక్రాఙ్కితబిన్దుమధ్యవసతిం, శ్రీమత్సభానాయికాం, శ్రీమత్షణ్ముఖవిఘ్నరాజజననీం, శ్రీమజ్జగన్మోహినీం, కారుణ్యవారాన్నిధిం మీనాక్షీం సన్తతం ప్రణతః అస్మి.
ప్రతి పదార్థము
అహం = నేను, శ్రీవిద్యాం = శ్రీవిద్య స్వరూపిణి అయినది, శివవామభాగనిలయాం = శివుని ఎడమ భాగంలో నివసించేది, హ్రీంకారమన్త్రోజ్జ్వలాం = హ్రీంకార మంత్రంచే ప్రకాశించునది, శ్రీచక్రాఙ్కితబిన్దుమధ్యవసతిం = శ్రీచక్రంలో మధ్య బిందువులో నివసించేది, శ్రీమత్సభానాయికాం = మధుర మీనాక్షి ఆలయంలో ప్రధాన దేవత అయినది (శ్రీమత్ సభకు నాయకురాలు), శ్రీమత్షణ్ముఖవిఘ్నరాజజననీం = సుందరమైన షణ్ముఖుడు (కుమారస్వామి), విఘ్నరాజు (వినాయకుడు) లకు తల్లి అయినది, శ్రీమజ్జగన్మోహినీం = సమస్త జగత్తును మోహింపచేయునది, కారుణ్యవారాన్నిధిం = కరుణకు సముద్రం వంటిది అయిన, మీనాక్షీం = మీనాక్షి దేవిని, సన్తతం = ఎల్లప్పుడు, ప్రణతః అస్మి = నమస్కరించుచున్నాను.
తాత్పర్యము
శ్రీవిద్య స్వరూపిణియై, శివుని ఎడమ భాగంలో కొలువై, హ్రీంకార మంత్రంతో ప్రకాశిస్తూ, శ్రీచక్రంలోని బిందు మధ్యలో వెలుగొందుతూ, శ్రీమత్ సభకు నాయకురాలై, సుందరమైన షణ్ముఖుడు, విఘ్నరాజులకు తల్లియై, సమస్త జగత్తును మోహింపచేసే, కరుణకు సముద్రం వంటి మీనాక్షి దేవికి నేను నిరంతరం నమస్కరిస్తున్నాను.
విశేషములు
ఈ శ్లోకం అమ్మవారి తాంత్రిక, యోగ సంబంధమైన అంశాలను ప్రధానంగా వివరిస్తుంది. 'శ్రీవిద్యాం' ఆమె జ్ఞాన స్వరూపిణి అని, 'హ్రీంకారమంత్రోజ్జ్వలాం' ఆమె బీజాక్షర మంత్ర శక్తిని, 'శ్రీచక్రాంకితబిందుమధ్యవసతిం' ఆమె శ్రీచక్రంలో కేంద్రబిందువైన స్థానాన్ని సూచిస్తాయి. 'శివవామభాగనిలయాం' అనేది ఆమె శివశక్తి ఐక్యతకు ప్రతీక. షణ్ముఖ, విఘ్నరాజులకు తల్లిగా ఆమె మాతృత్వము మరియు సర్వలోక జనని స్థానం ఉద్ఘాటించబడింది.
శ్లోకం ౪
శ్రీమత్సున్దరనాయికాం భయహరాం జ్ఞానప్రదాం నిర్మలాం శ్యామాభాం కమలాసనార్చితపదాం నారాయణస్యానుజామ్ ; వీణావేణుమృదఙ్గవాద్యరసికాం నానావిధాడమ్బికాం మీనాక్షీం ప్రణతో’స్మి సన్తతమహం కారుణ్యవారాన్నిధిమ్ . ౪ .
పదవిభాగము
శ్రీమత్సున్దరనాయికాం, భయహరాం, జ్ఞానప్రదాం, నిర్మలాం, శ్యామాభాం, కమలాసనార్చితపదాం (కమలాసన + అర్చిత + పదాం), నారాయణస్యానుజామ్ (నారాయణస్య + అనుజాం), వీణావేణుమృదఙ్గవాద్యరసికాం (వీణా + వేణు + మృదంగ + వాద్య + రసికాం), నానావిధాడమ్బికాం (నానావిధ + ఆడమ్బికాం), మీనాక్షీం, ప్రణతః అస్మి (ప్రణతః + అస్మి), సన్తతమ్, అహం, కారుణ్యవారాన్నిధిమ్ (కారుణ్య + వారాన్నిధిమ్).
అన్వయము
అహం, శ్రీమత్సున్దరనాయికాం, భయహరాం, జ్ఞానప్రదాం, నిర్మలాం, శ్యామాభాం, కమలాసనార్చితపదాం, నారాయణస్యానుజాం, వీణావేణుమృదఙ్గవాద్యరసికాం, నానావిధాడమ్బికాం, కారుణ్యవారాన్నిధిం మీనాక్షీం సన్తతం ప్రణతః అస్మి.
ప్రతి పదార్థము
అహం = నేను, శ్రీమత్సున్దరనాయికాం = సుందరేశ్వరుని (శివుని) ప్రియమైన భార్య, భయహరాం = భయములను పోగొట్టునది, జ్ఞానప్రదాం = జ్ఞానమును ప్రసాదించునది, నిర్మలాం = నిర్మలమైనది, శ్యామాభాం = నల్లని వర్ణము గలది (శ్యామల వర్ణం), కమలాసనార్చితపదాం = బ్రహ్మచే పూజింపబడిన పాదములు గలది, నారాయణస్యానుజాం = నారాయణుని (విష్ణువును) సోదరి అయినది, వీణావేణుమృదఙ్గవాద్యరసికాం = వీణ, వేణువు, మృదంగం వంటి వాయిద్యాలపై ప్రీతి గలది, నానావిధాడమ్బికాం = అనేక విధములైన వైభవములు గలది (ఆడంబరాలు గలది), కారుణ్యవారాన్నిధిం = కరుణకు సముద్రం వంటిది అయిన, మీనాక్షీం = మీనాక్షి దేవిని, సన్తతం = ఎల్లప్పుడు, ప్రణతః అస్మి = నమస్కరించుచున్నాను.
తాత్పర్యము
సుందరేశ్వరుని ప్రియసతియై, భయాలను దూరం చేస్తూ, జ్ఞానాన్ని ప్రసాదిస్తూ, నిర్మలంగా ప్రకాశిస్తూ, శ్యామల వర్ణంతో అలరారుతూ, బ్రహ్మదేవునిచే పాదాలు పూజింపబడుతూ, నారాయణునికి సోదరియై, వీణ, వేణువు, మృదంగం వంటి వాద్యాలపై ప్రీతి గలదియై, అనేక విధములైన వైభవాలతో విరాజిల్లుతూ, కరుణకు సముద్రం వంటి మీనాక్షి దేవికి నేను నిరంతరం నమస్కరిస్తున్నాను.
విశేషములు
ఈ శ్లోకంలో అమ్మవారి శక్తి స్వరూపం మరియు సంబంధాలు ప్రధానంగా ప్రస్తావించబడ్డాయి. ఆమె సుందరేశ్వరుని నాయిక కావడం, భయహరిణి కావడం, జ్ఞానప్రదాయిని కావడం ఆమె శక్తిని, కరుణను సూచిస్తుంది. 'శ్యామాభాం' అనేది ఆమె శ్యామల వర్ణాన్ని (నీలవర్ణం) సూచిస్తుంది, ఇది శక్తి స్వరూపానికి ప్రతీక. బ్రహ్మచే పూజింపబడటం, నారాయణునికి సోదరి కావడం ఆమె దేవతలందరికీ పూజ్యురాలు అని తెలియజేస్తుంది. సంగీతానికి ఆమెకు గల ప్రీతి ఆమె కళాభిమానాన్ని సూచిస్తుంది.
శ్లోకం ౫
నానాయోగిమునీన్ద్రహృన్నివసతిం నానార్థసిద్ధిప్రదాం నానాపుష్పవిరాజితాఙ్ఘ్రియుగలాం నారాయణేనార్చితామ్ ; నాదబ్రహ్మమయీం పరాత్పరతరాం నానార్థతత్త్వాత్మికాం మీనాక్షీం ప్రణతో’స్మి సన్తతమహం కారుణ్యవారాన్నిధిమ్ . ౫ .
పదవిభాగము
నానాయోగిమునీన్ద్రహృన్నివసతిం (నానా + యోగి + మునీంద్ర + హృత్ + నివసతిం), నానార్థసిద్ధిప్రదాం (నానా + అర్థ + సిద్ధి + ప్రదాం), నానాపుష్పవిరాజితాఙ్ఘ్రియుగలాం (నానా + పుష్ప + విరాజిత + అంఘ్రియుగలాం), నారాయణేనార్చితామ్ (నారాయణేన + అర్చితాం), నాదబ్రహ్మమయీం, పరాత్పరతరాం (పరాత్ + పరతరాం), నానార్థతత్త్వాత్మికాం (నానా + అర్థ + తత్త్వ + ఆత్మికాం), మీనాక్షీం, ప్రణతః అస్మి (ప్రణతః + అస్మి), సన్తతమ్, అహం, కారుణ్యవారాన్నిధిమ్ (కారుణ్య + వారాన్నిధిమ్).
అన్వయము
అహం, నానాయోగిమునీన్ద్రహృన్నివసతిం, నానార్థసిద్ధిప్రదాం, నానాపుష్పవిరాజితాఙ్ఘ్రియుగలాం, నారాయణేనార్చితాం, నాదబ్రహ్మమయీం, పరాత్పరతరాం, నానార్థతత్త్వాత్మికాం, కారుణ్యవారాన్నిధిం మీనాక్షీం సన్తతం ప్రణతః అస్మి.
ప్రతి పదార్థము
అహం = నేను, నానాయోగిమునీన్ద్రహృన్నివసతిం = అనేకమంది యోగులు, మునీంద్రుల హృదయాలలో నివసించేది, నానార్థసిద్ధిప్రదాం = అనేక రకాలైన అర్థసిద్ధులను (కోరికల నెరవేర్పు) ప్రసాదించునది, నానాపుష్పవిరాజితాఙ్ఘ్రియుగలాం = అనేక రకాలైన పుష్పములతో ప్రకాశించుచున్న పాదయుగళం గలది, నారాయణేనార్చితాం = నారాయణునిచే పూజింపబడినది, నాదబ్రహ్మమయీం = నాదబ్రహ్మ స్వరూపిణి అయినది, పరాత్పరతరాం = పరమాత్మ కన్నా కూడా ఉన్నతమైనది, నానార్థతత్త్వాత్మికాం = అనేక అర్థాలను, తత్త్వాలను ఆత్మగా కలిగినది, కారుణ్యవారాన్నిధిం = కరుణకు సముద్రం వంటిది అయిన, మీనాక్షీం = మీనాక్షి దేవిని, సన్తతం = ఎల్లప్పుడు, ప్రణతః అస్మి = నమస్కరించుచున్నాను.
తాత్పర్యము
అనేకమంది యోగులు, మునీంద్రుల హృదయాలలో నివసిస్తూ, అనేక రకాలైన సిద్ధులను ప్రసాదిస్తూ, రకరకాల పుష్పాలతో ప్రకాశిస్తున్న పాదయుగళం గలదియై, నారాయణునిచే పూజింపబడుతూ, నాదబ్రహ్మ స్వరూపిణియై, పరమాత్మ కన్నా ఉన్నతమైనదియై, అనేక అర్థాలను, తత్త్వాలను తన ఆత్మగా కలిగినదియై, కరుణకు సముద్రం వంటి మీనాక్షి దేవికి నేను నిరంతరం నమస్కరిస్తున్నాను.
విశేషములు
ఈ శ్లోకం అమ్మవారి సర్వవ్యాపకత్వం మరియు జ్ఞాన స్వరూపాన్ని వివరిస్తుంది. 'నానాయోగిమునీన్ద్రహృన్నివసతిం' అనేది ఆమె అంతర్యామి స్వరూపాన్ని సూచిస్తుంది. 'నానార్థసిద్ధిప్రదాం' ఆమె భక్తుల కోరికలను నెరవేర్చే శక్తిని తెలియజేస్తుంది. నారాయణునిచే పూజింపబడటం, 'నాదబ్రహ్మమయీం' (శబ్ద రూపంలో ఉన్న బ్రహ్మ స్వరూపం) మరియు 'పరాత్పరతరాం' (పరమాత్మ కన్నా ఉన్నతమైనది) అనేవి ఆమె అనంత శక్తిని, సమస్త జగత్తుకు ఆధారభూతం అని తెలుపుతాయి. 'నానార్థతత్త్వాత్మికాం' అనేది ఆమె సకల తత్త్వాల సార స్వరూపిణి అని స్పష్టం చేస్తుంది.
మీనాక్షీ పంచరత్న స్తోత్రం సంపూర్ణమయినది.
No comments:
Post a Comment