నర్మదాష్టకము ( 09 శ్లోకాలు)

 నర్మదాష్టకము

1. సబిందుసింధుసుస్ఖలత్తరంగభంగరంజితం ద్విషత్సు పాపజాతజాతకారివారిసంయుతం . కృతాంతదూతకాలభూతభీతిహారివర్మదే త్వదీయపాదపంకజం నమామి దేవి నర్మదే ..

పదవిభాగము: సబిందుసింధుసుస్ఖలత్తరంగభంగరంజితం (సబిందు + సింధు + సుస్ఖలత్ + తరంగ + భంగ + రంజితం), ద్విషత్సు, పాపజాతజాతకారివారిసంయుతం (పాప + జాత + జాత + కారి + వారి + సంయుతం), కృతాంతదూతకాలభూతభీతిహారివర్మదే (కృతాంత + దూత + కాలభూత + భీతి + హారి + వర్మదే), త్వదీయపాదపంకజం (త్వదీయ + పాద + పంకజం), నమామి, దేవి, నర్మదే.

అన్వయము: దేవి నర్మదే, సబిందుసింధుసుస్ఖలత్తరంగభంగరంజితం, ద్విషత్సు పాపజాతజాతకారివారిసంయుతం, కృతాంతదూతకాలభూతభీతిహారివర్మదే, త్వదీయపాదపంకజం నమామి.

ప్రతి పదార్థము: దేవి = ఓ దేవీ!, నర్మదే = నర్మదాదేవీ!, సబిందుసింధుసుస్ఖలత్తరంగభంగరంజితం = బిందువులతో కూడిన సముద్రము నుండి జాలువారుచున్న (నీరైన), అలలచే మరియు వాటి విరుపులచే శోభిల్లుచున్నదానా!, ద్విషత్సు = శత్రువుల యందు (లేదా పాపుల యందు), పాపజాతజాతకారివారిసంయుతం = పాప సమూహములను పుట్టించునట్టి జలముతో కూడినదానా (పాపములను నశింపజేయు జలము కలదానా - వ్యతిరేకార్థం), కృతాంతదూతకాలభూతభీతిహారివర్మదే = యమదూతలైన కాలభూతముల భయమును హరించు రక్షణనిచ్చుదానా!, త్వదీయపాదపంకజం = నీ పాదపద్మములకు, నమామి = నమస్కరించుచున్నాను.

తాత్పర్యము: బిందువులతో కూడిన సముద్రము నుండి ప్రవహించు అలలచే శోభిల్లుచున్నదానా, పాపసమూహములను నశింపజేయు జలము కలదానా, యమదూతలైన కాలభూతముల భయమును హరించి రక్షణనిచ్చుదానా ఓ దేవీ నర్మదే! నీ పాదపద్మములకు నమస్కరించుచున్నాను.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం నర్మదా నది యొక్క విస్తృతిని, దాని జలాల పవిత్రతను మరియు యమభయము నుండి రక్షించే శక్తిని వర్ణిస్తుంది. 'ద్విషత్సు పాపజాతజాతకారివారిసంయుతం' అనే పదబంధానికి, పాపులలో పాప సమూహమును పుట్టించునది అని ఒక అర్థం, లేదా పాప సమూహమును నశింపజేయునది అని ఇంకొక అర్థం ఉండవచ్చు. సందర్భానుసారం ఇక్కడ పాపములను నశింపజేయునది అనే అర్థం సముచితం.

---

2. త్వదంబులీనదీనమీనదివ్యసంప్రదాయకం కలౌ మలౌఘభారహారిసర్వతీర్థనాయకం . సుమచ్ఛకచ్ఛనక్రచక్రవాకచక్రశర్మదే త్వదీయపాదపంకజం నమామి దేవి నర్మదే ..

పదవిభాగము: త్వదంబులీనదీనమీనదివ్యసంప్రదాయకం (త్వత్ + అంబు + లీన + దీన + మీన + దివ్య + సంప్రదాయకం), కలౌ, మలౌఘభారహారిసర్వతీర్థనాయకం (మల + ఓఘ + భార + హారి + సర్వ + తీర్థ + నాయకం), సుమచ్ఛకచ్ఛనక్రచక్రవాకచక్రశర్మదే (సుమత్ + ఛకచ్ఛ + నక్ర + చక్రవాక + చక్ర + శర్మదే), త్వదీయపాదపంకజం (త్వదీయ + పాద + పంకజం), నమామి, దేవి, నర్మదే.

అన్వయము: దేవి నర్మదే, త్వదంబులీనదీనమీనదివ్యసంప్రదాయకం, కలౌ మలౌఘభారహారిసర్వతీర్థనాయకం, సుమచ్ఛకచ్ఛనక్రచక్రవాకచక్రశర్మదే, త్వదీయపాదపంకజం నమామి.

ప్రతి పదార్థము: దేవి = ఓ దేవీ!, నర్మదే = నర్మదాదేవీ!, త్వదంబులీనదీనమీనదివ్యసంప్రదాయకం = నీ జలములలో నివసించు దీనమైన చేపలకు కూడా దివ్యమైన సంప్రదాయమును (మోక్షమును) ప్రసాదించుదానా!, కలౌ = కలియుగమునందు, మలౌఘభారహారిసర్వతీర్థనాయకం = పాప సమూహముల భారమును హరించునట్టి అన్ని తీర్థములలో అధిపతియైనదానా!, సుమచ్ఛకచ్ఛనక్రచక్రవాకచక్రశర్మదే = అందమైన తాబేళ్ళు, మొసళ్ళు, చక్రవాక పక్షుల సమూహమునకు సుఖమును ప్రసాదించుదానా!, త్వదీయపాదపంకజం = నీ పాదపద్మములకు, నమామి = నమస్కరించుచున్నాను.

తాత్పర్యము: నీ జలములలో నివసించు దీనమైన చేపలకు కూడా దివ్యమైన మోక్షమును ప్రసాదించుదానా, కలియుగమునందు పాప సమూహముల భారమును హరించి, అన్ని తీర్థములలో అధిపతియైనదానా, అందమైన తాబేళ్ళు, మొసళ్ళు, చక్రవాక పక్షుల సమూహమునకు సుఖమును ప్రసాదించుదానా ఓ దేవీ నర్మదే! నీ పాదపద్మములకు నమస్కరించుచున్నాను.

విశేషములు: నర్మదా నదికి ఉన్న ఒక ప్రత్యేకత ఏమిటంటే, దానిలో నివసించే చేపలు మరణించిన తర్వాత కూడా మోక్షం పొందుతాయని నమ్ముతారు. ఈ శ్లోకం ఆ విషయాన్ని, కలియుగంలో పాపాలను నశింపజేసే నర్మద శక్తిని, మరియు నది జీవరాశికి ఇచ్చే ఆశ్రయాన్ని వివరిస్తుంది.

---

3. మహాగభీరనీరపూరపాపధూతభూతలం ధ్వనత్సమస్తపాతకారిదారితాపదాచలం . జగల్లయే మహాభయే మృకండుసూనుహర్మ్యదే త్వదీయపాదపంకజం నమామి దేవి నర్మదే ..

పదవిభాగము: మహాగభీరనీరపూరపాపధూతభూతలం (మహా + గభీర + నీర + పూర + పాప + ధూత + భూతలం), ధ్వనత్సమస్తపాతకారిదారితాపదాచలం (ధ్వనత్ + సమస్త + పాతక + అరి + దారిత + ఆపద + అచలం), జగల్లయే (జగత్ + లయే), మహాభయే, మృకండుసూనుహర్మ్యదే (మృకండు + సూను + హర్మ్యదే), త్వదీయపాదపంకజం (త్వదీయ + పాద + పంకజం), నమామి, దేవి, నర్మదే.

అన్వయము: దేవి నర్మదే, మహాగభీరనీరపూరపాపధూతభూతలం, ధ్వనత్సమస్తపాతకారిదారితాపదాచలం, జగల్లయే మహాభయే మృకండుసూనుహర్మ్యదే, త్వదీయపాదపంకజం నమామి.

ప్రతి పదార్థము: దేవి = ఓ దేవీ!, నర్మదే = నర్మదాదేవీ!, మహాగభీరనీరపూరపాపధూతభూతలం = మిక్కిలి లోతైన నీటి ప్రవాహముచే పాపములను భూమి నుండి కడిగివేయుదానా!, ధ్వనత్సమస్తపాతకారిదారితాపదాచలం = ధ్వనించుచున్న సమస్త పాపములు మరియు శత్రువులచే చీల్చబడిన ఆపదలనే పర్వతములను చీల్చుదానా!, జగల్లయే = జగత్తు లయమగునప్పుడు, మహాభయే = గొప్ప భయము కలిగినప్పుడు, మృకండుసూనుహర్మ్యదే = మృకండు మహర్షి కుమారుడైన మార్కండేయునికి (హర్మ్యమును) రక్షణనిచ్చినదానా!, త్వదీయపాదపంకజం = నీ పాదపద్మములకు, నమామి = నమస్కరించుచున్నాను.

తాత్పర్యము: మిక్కిలి లోతైన నీటి ప్రవాహముచే పాపములను భూమి నుండి కడిగివేయుదానా, ధ్వనించుచున్న సమస్త పాపములు మరియు శత్రువులచే చీల్చబడిన ఆపదలనే పర్వతములను చీల్చుదానా, జగత్తు లయమగునప్పుడు గొప్ప భయము కలిగినప్పుడు మృకండు మహర్షి కుమారుడైన మార్కండేయునికి రక్షణనిచ్చినదానా ఓ దేవీ నర్మదే! నీ పాదపద్మములకు నమస్కరించుచున్నాను.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం నర్మద నది యొక్క లోతు, పాపప్రక్షాళన శక్తి, కష్టాలను తొలగించే సామర్థ్యాన్ని వివరిస్తుంది. మార్కండేయుడు మహాప్రళయం సమయంలో నర్మదా తీరంలోనే శివుని ధ్యానించి రక్షింపబడ్డాడని ప్రతీతి.

---

4. గతం తదైవ మే భయం త్వదంబు వీక్షితం యదా మృకండుసూనుశౌనకాసురారిసేవితం సదా . పునర్భవాబ్ధిజన్మజం భవాబ్ధిదుఃఖవర్మదే త్వదీయపాదపంకజం నమామి దేవి నర్మదే ..

పదవిభాగము: గతం, తదైవ (తదా + ఏవ), మే, భయం, త్వదంబు (త్వత్ + అంబు), వీక్షితం, యదా, మృకండుసూనుశౌనకాసురారిసేవితం (మృకండు + సూను + శౌనక + అసుర + అరి + సేవితం), సదా, పునర్భవాబ్ధిజన్మజం (పునర్భవ + అబ్ధి + జన్మ + జం), భవాబ్ధిదుఃఖవర్మదే (భవ + అబ్ధి + దుఃఖ + వర్మదే), త్వదీయపాదపంకజం (త్వదీయ + పాద + పంకజం), నమామి, దేవి, నర్మదే.

అన్వయము: దేవి నర్మదే, యదా త్వదంబు వీక్షితం, తదా ఏవ మే భయం గతం. సదా మృకండుసూనుశౌనకాసురారిసేవితం, పునర్భవాబ్ధిజన్మజం భవాబ్ధిదుఃఖవర్మదే, త్వదీయపాదపంకజం నమామి.

ప్రతి పదార్థము: దేవి = ఓ దేవీ!, నర్మదే = నర్మదాదేవీ!, యదా = ఎప్పుడు, త్వదంబు = నీ జలము, వీక్షితం = చూడబడినదో, తదా ఏవ = అప్పుడే, మే = నా, భయం = భయము, గతం = తొలగిపోయెను. సదా = ఎల్లప్పుడూ, మృకండుసూనుశౌనకాసురారిసేవితం = మృకండు మహర్షి పుత్రుడైన మార్కండేయునిచే, శౌనకాది మహర్షులచే, దేవతలచే (అసురారి = దేవత), సేవింపబడినదానా!, పునర్భవాబ్ధిజన్మజం = పునర్జన్మ అనే సముద్రం నుండి పుట్టిన, భవాబ్ధిదుఃఖవర్మదే = సంసార సముద్రపు దుఃఖములను నివారించునదానా!, త్వదీయపాదపంకజం = నీ పాదపద్మములకు, నమామి = నమస్కరించుచున్నాను.

తాత్పర్యము: ఓ దేవీ నర్మదే! ఎప్పుడు నీ జలమును చూసానో, అప్పుడే నా భయము తొలగిపోయింది. ఎల్లప్పుడూ మార్కండేయునిచే, శౌనకాది మహర్షులచే, దేవతలచే సేవింపబడినదానా, పునర్జన్మ అనే సంసార సముద్రం నుండి పుట్టిన దుఃఖములను నివారించుదానా!, నీ పాదపద్మములకు నమస్కరించుచున్నాను.

విశేషములు: నర్మదా నది దర్శనం ద్వారా భయాలు తొలగిపోతాయని, ఇది సంసార దుఃఖాల నుండి విముక్తి ప్రసాదిస్తుందని ఈ శ్లోకం నొక్కి చెబుతుంది. అనేక మంది ఋషులు, దేవతలు దీనిని సేవించారని ప్రస్తావన ఉంది.

---

5. అలక్ష్యలక్షకిన్నరామరాసురాదిపూజితం సులక్షనీరతీరధీరపక్షిలక్షకూజితం . వసిష్ఠశిష్టపిప్పలాదికర్దమాదిశర్మదే త్వదీయపాదపంకజం నమామి దేవి నర్మదే ..

పదవిభాగము: అలక్ష్యలక్షకిన్నరామరాసురాదిపూజితం (అలక్ష్య + లక్ష + కిన్నర + అమర + అసుర + ఆది + పూజితం), సులక్షనీరతీరధీరపక్షిలక్షకూజితం (సులక్ష + నీర + తీర + ధీర + పక్షి + లక్ష + కూజితం), వసిష్ఠశిష్టపిప్పలాదికర్దమాదిశర్మదే (వసిష్ఠ + శిష్ట + పిప్పలాది + కర్దమ + ఆది + శర్మదే), త్వదీయపాదపంకజం (త్వదీయ + పాద + పంకజం), నమామి, దేవి, నర్మదే.

అన్వయము: దేవి నర్మదే, అలక్ష్యలక్షకిన్నరామరాసురాదిపూజితం, సులక్షనీరతీరధీరపక్షిలక్షకూజితం, వసిష్ఠశిష్టపిప్పలాదికర్దమాదిశర్మదే, త్వదీయపాదపంకజం నమామి.

ప్రతి పదార్థము: దేవి = ఓ దేవీ!, నర్మదే = నర్మదాదేవీ!, అలక్ష్యలక్షకిన్నరామరాసురాదిపూజితం = లెక్కలేనన్ని లక్షల కిన్నరులు, దేవతలు, రాక్షసులు మొదలైన వారిచే పూజింపబడినదానా!, సులక్షనీరతీరధీరపక్షిలక్షకూజితం = స్పష్టమైన నీటి తీరమునందు ధీరమైన లక్షలాది పక్షుల కూజితములతో నిండినదానా!, వసిష్ఠశిష్టపిప్పలాదికర్దమాదిశర్మదే = వసిష్ఠుడు, శిష్టుడు, పిప్పలుడు, కర్దముడు మొదలైన ఋషులకు సుఖమును (శ్రేయస్సును) ప్రసాదించుదానా!, త్వదీయపాదపంకజం = నీ పాదపద్మములకు, నమామి = నమస్కరించుచున్నాను.

తాత్పర్యము: లెక్కలేనన్ని లక్షల కిన్నరులు, దేవతలు, రాక్షసులు మొదలైన వారిచే పూజింపబడినదానా, స్వచ్ఛమైన నీటి తీరమునందు ధీరమైన లక్షలాది పక్షుల కూజితములతో నిండినదానా, వసిష్ఠుడు, శిష్టుడు, పిప్పలుడు, కర్దముడు మొదలైన ఋషులకు సుఖమును ప్రసాదించుదానా ఓ దేవీ నర్మదే! నీ పాదపద్మములకు నమస్కరించుచున్నాను.

విశేషములు: నర్మద నది కేవలం మానవులకే కాకుండా దేవతలు, కిన్నరులు, రాక్షసులు వంటి అభౌతిక జీవులకు కూడా పూజ్యమైనదని, దాని తీరాలు పక్షుల కిలకిలరావాలతో నిండి రమ్యంగా ఉంటాయని ఈ శ్లోకం వివరిస్తుంది. అనేక మంది మహర్షులు ఇక్కడ తపస్సు చేసి మోక్షం పొందారని సూచిస్తుంది.

---

6. సనత్కుమారనాచికేతకశ్యపాత్రిషట్పదైః ధృతం స్వకీయమానసేషు నారదాదిషట్పదైః . రవీందురంతిదేవదేవరాజకర్మశర్మదే త్వదీయపాదపంకజం నమామి దేవి నర్మదే ..

పదవిభాగము: సనత్కుమారనాచికేతకశ్యపాత్రిషట్పదైః (సనత్కుమార + నాచికేత + కశ్యప + అత్రి + షట్పదైః), ధృతం, స్వకీయమానసేషు (స్వకీయ + మానసేషు), నారదాదిషట్పదైః (నారద + ఆది + షట్పదైః), రవీందురంతిదేవదేవరాజకర్మశర్మదే (రవి + ఇందు + రంతిదేవ + దేవరాజ + కర్మ + శర్మదే), త్వదీయపాదపంకజం (త్వదీయ + పాద + పంకజం), నమామి, దేవి, నర్మదే.

అన్వయము: దేవి నర్మదే, సనత్కుమారనాచికేతకశ్యపాత్రిషట్పదైః, నారదాదిషట్పదైః స్వకీయమానసేషు ధృతం, రవీందురంతిదేవదేవరాజకర్మశర్మదే, త్వదీయపాదపంకజం నమామి.

ప్రతి పదార్థము: దేవి = ఓ దేవీ!, నర్మదే = నర్మదాదేవీ!, సనత్కుమారనాచికేతకశ్యపాత్రిషట్పదైః = సనత్కుమారుడు, నాచికేతుడు, కశ్యపుడు, అత్రి మొదలైన (ఆరు పాదములు అనగా ఆరుగురు ఋషులు) ఋషులచే, ధృతం = ధరింపబడినది (స్మరింపబడినది), స్వకీయమానసేషు = తమ హృదయములలో, నారదాదిషట్పదైః = నారదుడు మొదలైన (ఆరు పాదములు అనగా ఆరుగురు) మునులచే, రవీందురంతిదేవదేవరాజకర్మశర్మదే = సూర్యుడు, చంద్రుడు, రంతిదేవుడు, దేవేంద్రుడు (దేవరాజ) ల కర్మలకు సుఖమును (శ్రేయస్సును) ప్రసాదించుదానా!, త్వదీయపాదపంకజం = నీ పాదపద్మములకు, నమామి = నమస్కరించుచున్నాను.

తాత్పర్యము: సనత్కుమారుడు, నాచికేతుడు, కశ్యపుడు, అత్రి మొదలైన ఋషులచే, నారదుడు మొదలైన మునులచే తమ హృదయములలో నిరంతరం స్మరింపబడినదానా, సూర్యుడు, చంద్రుడు, రంతిదేవుడు, దేవేంద్రుల కర్మలకు శ్రేయస్సును ప్రసాదించుదానా ఓ దేవీ నర్మదే! నీ పాదపద్మములకు నమస్కరించుచున్నాను.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం నర్మద నది యొక్క మాహాత్మ్యాన్ని, అనేక మంది దేవతలు, ఋషులు నిరంతరం స్మరించదగినదానిగా, వారి కర్మలకు శుభాన్ని చేకూర్చేదానిగా వర్ణిస్తుంది. 'షట్పదైః' అనేది ఇక్కడ ఆరు అనే సంఖ్యకు బదులుగా ఋషుల సమూహానికి లేదా విశేషమైన ఋషులకు ఉపయోగింపబడింది.

---

7. అలక్షలక్షలక్షపాపలక్షసారసాయుధం తతస్తు జీవజంతుతంతుభుక్తిముక్తిదాయకం . విరించివిష్ణుశంకరస్వకీయధామవర్మదే త్వదీయపాదపంకజం నమామి దేవి నర్మదే ..

పదవిభాగము: అలక్షలక్షలక్షపాపలక్షసారసాయుధం (అలక్ష + లక్ష + లక్ష + పాప + లక్ష + సారస + ఆయుధం), తతస్తు (తతః + తు), జీవజంతుతంతుభుక్తిముక్తిదాయకం (జీవ + జంతు + తంతు + భుక్తి + ముక్తి + దాయకం), విరించివిష్ణుశంకరస్వకీయధామవర్మదే (విరించి + విష్ణు + శంకర + స్వకీయ + ధామ + వర్మదే), త్వదీయపాదపంకజం (త్వదీయ + పాద + పంకజం), నమామి, దేవి, నర్మదే.

అన్వయము: దేవి నర్మదే, అలక్షలక్షలక్షపాపలక్షసారసాయుధం, తతస్తు జీవజంతుతంతుభుక్తిముక్తిదాయకం, విరించివిష్ణుశంకరస్వకీయధామవర్మదే, త్వదీయపాదపంకజం నమామి.

ప్రతి పదార్థము: దేవి = ఓ దేవీ!, నర్మదే = నర్మదాదేవీ!, అలక్షలక్షలక్షపాపలక్షసారసాయుధం = లెక్కలేనన్ని లక్షల లక్షల పాపములను (లక్షల పద్మముల) బాణములతో (సారస + ఆయుధం = బాణము) నశింపజేయుదానా!, తతస్తు = ఆ తర్వాత, జీవజంతుతంతుభుక్తిముక్తిదాయకం = జీవరాశికి, ప్రాణులకు ఆహారమును (భుక్తిని) మరియు మోక్షమును ప్రసాదించుదానా!, విరించివిష్ణుశంకరస్వకీయధామవర్మదే = బ్రహ్మ, విష్ణువు, శివుడు తమ నివాసములను (ధామములను) పొందుటకు రక్షణనిచ్చుదానా!, త్వదీయపాదపంకజం = నీ పాదపద్మములకు, నమామి = నమస్కరించుచున్నాను.

తాత్పర్యము: లెక్కలేనన్ని లక్షల లక్షల పాపములను బాణములతో నశింపజేయుదానా, సమస్త జీవరాశికి భుక్తిని (ఆహారమును) మరియు ముక్తిని ప్రసాదించుదానా, బ్రహ్మ, విష్ణువు, శివుడు తమ నివాసములను పొందుటకు రక్షణనిచ్చుదానా ఓ దేవీ నర్మదే! నీ పాదపద్మములకు నమస్కరించుచున్నాను.

విశేషములు: నర్మదా నది పాపాలను సంపూర్ణంగా నశింపజేసే శక్తిని కలిగి ఉందని, కేవలం మోక్షమే కాకుండా ప్రాణుల జీవనోపాధికి కూడా ఆధారమని ఈ శ్లోకం తెలుపుతుంది. త్రిమూర్తులు కూడా దీని ఆశీర్వాదం పొందుతారని సూచిస్తుంది.

---

8. అహో ధృతం స్వనం శ్రుతం మహేశకేశజాతటే కిరాతసూతబాడబేషు పండితే శఠే నటే . దురంతపాపతాపహారి సర్వజంతుశర్మదే త్వదీయపాదపంకజం నమామి దేవి నర్మదే ..

పదవిభాగము: అహో, ధృతం, స్వనం, శ్రుతం, మహేశకేశజాతటే (మహేశ + కేశ + జాత + తటే), కిరాతసూతబాడబేషు (కిరాత + సూత + బాడబేషు), పండితే, శఠే, నటే, దురంతపాపతాపహారి (దురంత + పాప + తాప + హారి), సర్వజంతుశర్మదే (సర్వ + జంతు + శర్మదే), త్వదీయపాదపంకజం (త్వదీయ + పాద + పంకజం), నమామి, దేవి, నర్మదే.

అన్వయము: దేవి నర్మదే, అహో మహేశకేశజాతటే ధృతం స్వనం శ్రుతం. కిరాతసూతబాడబేషు, పండితే, శఠే, నటే (ఇవన్నీ నీ తటే కనపడతాయి). దురంతపాపతాపహారి, సర్వజంతుశర్మదే, త్వదీయపాదపంకజం నమామి.

ప్రతి పదార్థము: దేవి = ఓ దేవీ!, నర్మదే = నర్మదాదేవీ!, అహో = ఆశ్చర్యం!, ధృతం = ధరింపబడిన, స్వనం = ధ్వని (నది ప్రవాహం యొక్క), శ్రుతం = వినబడినది, మహేశకేశజాతటే = మహేశ్వరుని జటల నుండి (కేశములలో) ఉద్భవించిన తీరమునందు, కిరాతసూతబాడబేషు = కిరాతులు, సూతులు (రథసారథులు), బాడబులు (బ్రాహ్మణులు), పండితే = పండితులు, శఠే = దుష్టులు, నటే = నటులు, (వీరందరూ నీ తీరమునందు కలసి ఉంటారు), దురంతపాపతాపహారి = అంతములేని పాపములను మరియు తాపములను హరించుదానా!, సర్వజంతుశర్మదే = సమస్త ప్రాణులకు సుఖమును ప్రసాదించుదానా!, త్వదీయపాదపంకజం = నీ పాదపద్మములకు, నమామి = నమస్కరించుచున్నాను.

తాత్పర్యము: ఆశ్చర్యం! మహేశ్వరుని జటల నుండి ఉద్భవించిన నీ తీరమునందు ధ్వని వినబడుచున్నది. కిరాతులు, సూతులు, బ్రాహ్మణులు, పండితులు, దుష్టులు, నటులు వంటి భిన్న రకాల వారు నీ తీరమునందు కలసి ఉంటారు. అంతములేని పాపములను మరియు తాపములను హరించుదానా, సమస్త ప్రాణులకు సుఖమును ప్రసాదించుదానా ఓ దేవీ నర్మదే! నీ పాదపద్మములకు నమస్కరించుచున్నాను.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం నర్మదా నది యొక్క విస్తృతమైన ప్రాముఖ్యతను, భిన్న రకాల ప్రజలు దానిని దర్శిస్తారని, మరియు దాని ప్రవాహం శివుని జటల నుండి వచ్చిందని నమ్మకాన్ని తెలుపుతుంది. నది అందరికీ ముక్తి ప్రసాదిస్తుందని సూచిస్తుంది.

---

9. ఇదం తు నర్మదాష్టకం త్రికాలమేవ యే సదా పఠంతి తే నిరంతరం న యాంతి దుర్గతిం కదా . సులభ్యదేహదుర్లభం మహేశధామగౌరవం పునర్భవా నరా న వై విలోకయంతి రౌరవం ..

పదవిభాగము: ఇదం, తు, నర్మదాష్టకం, త్రికాలమేవ (త్రికాలం + ఏవ), యే, సదా, పఠంతి, తే, నిరంతరం, న, యాంతి, దుర్గతిం, కదా, సులభ్యదేహదుర్లభం (సులభ్య + దేహ + దుర్లభం), మహేశధామగౌరవం (మహేశ + ధామ + గౌరవం), పునర్భవా (పునర్భవాః), నరాః, న, వై, విలోకయంతి, రౌరవం.

అన్వయము: యే నర్మదాష్టకం త్రికాలమేవ సదా పఠంతి, తే కదా దుర్గతిం న యాంతి, నిరంతరం సులభ్యదేహదుర్లభం మహేశధామగౌరవం (ప్రాప్నువంతి). పునర్భవాః నరాః రౌరవం న వై విలోకయంతి.

ప్రతి పదార్థము: ఇదం = ఈ, తు = అయితే, నర్మదాష్టకం = నర్మదాష్టకమును, త్రికాలమేవ = మూడు కాలములలో (ఉదయం, మధ్యాహ్నం, సాయంత్రం) ఎప్పుడూ, యే = ఎవరా, సదా = ఎల్లప్పుడూ, పఠంతి = పఠింతురో, తే = వారు, నిరంతరం = నిరంతరముగా, న యాంతి = పొందరు, దుర్గతిం = దుర్గతిని, కదా = ఎన్నడూ. సులభ్యదేహదుర్లభం = సులభముగా లభించని (మానవ) దేహముతో దుర్లభమైన, మహేశధామగౌరవం = మహేశ్వరుని నివాసము యొక్క గౌరవమును (మోక్షమును), పునర్భవాః = పునర్జన్మ పొందిన, నరాః = మానవులు, రౌరవం = రౌరవ నరకమును,  న వై = నిశ్చయముగా చూడరు, విలోకయంతి = చూచుట,

తాత్పర్యము: ఈ నర్మదాష్టకమును ఏ మానవులు మూడు కాలములలోనూ ఎల్లప్పుడూ పఠింతురో, వారు ఎన్నడూ దుర్గతిని పొందరు. మానవ దేహముతో దుర్లభమైన మహేశ్వరుని నివాసము యొక్క గౌరవమును (మోక్షమును) పొందుతారు. పునర్జన్మ ఎత్తిన మానవులు నిశ్చయముగా రౌరవ నరకమును చూడరు.

విశేషములు: ఈ చివరి శ్లోకం నర్మదాష్టక పారాయణ ఫలితాన్ని తెలియజేస్తుంది. దీనిని క్రమం తప్పకుండా పఠించిన వారికి దుర్గతి ఉండదని, వారికి శివలోక ప్రాప్తి కలుగుతుందని, మరియు వారు నరక బాధలను అనుభవించరని స్పష్టం చేస్తుంది.