ద్వాదశజ్యోతిర్లింగస్తోత్రం(13 శ్లోకాలు)

 ద్వాదశజ్యోతిర్లింగస్తోత్రం

 1. సౌరాష్ట్రదేశే విశదేఽతిరమ్యే జ్యోతిర్మయం చంద్రకలావతంసం . భక్తిప్రదానాయ కృపావతీర్ణం తం సోమనాథం శరణం ప్రపద్యే ..

పదవిభాగము

విశదేఽతిరమ్యే (విశదే + అతిరమ్యే), చంద్రకలావతంసం (చంద్రకల + అవతంసం), కృపావతీర్ణం (కృపా + అవతీర్ణం), తం, సోమనాథం, శరణం, ప్రపద్యే.

అన్వయము

అతిరమ్యే విశదే సౌరాష్ట్రదేశే, జ్యోతిర్మయం చంద్రకలావతంసం, భక్తిప్రదానాయ కృపావతీర్ణం తం సోమనాథం శరణం ప్రపద్యే.

ప్రతి పదార్థము

అతిరమ్యే = మిక్కిలి రమణీయమైన, విశదే = స్వచ్ఛమైన, సౌరాష్ట్రదేశే = సౌరాష్ట్ర దేశమునందు, జ్యోతిర్మయం = తేజోవంతమైన, చంద్రకలావతంసం = చంద్రకళను శిరస్సున ధరించినవాడు (శిరస్సున చంద్రకళను ఆభరణముగా కలవాడు), భక్తిప్రదానాయ = భక్తిని ప్రసాదించుట కొరకు, కృపావతీర్ణం = దయతో అవతరించిన, తం = ఆ, సోమనాథం = సోమనాథుని, శరణం = శరణును, ప్రపద్యే = పొందుచున్నాను (శరణు వేడుచున్నాను).

తాత్పర్యము

మిక్కిలి రమణీయమైన, స్వచ్ఛమైన సౌరాష్ట్ర దేశమునందు, తేజస్సుతో ప్రకాశిస్తూ, చంద్రకళను శిరస్సున ఆభరణముగా ధరించి, భక్తులకు భక్తిని ప్రసాదించుట కొరకు దయతో అవతరించిన ఆ సోమనాథుని శరణు వేడుచున్నాను.

విశేషములు

ఇది ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగములలో మొదటిది. గుజరాత్‌లోని ప్రభాస్ పటాన్ వద్ద ఉన్న సోమనాథ దేవాలయాన్ని సూచిస్తుంది. చంద్రునిచే పూజింపబడినందున 'సోమనాథుడు' అనే పేరు వచ్చింది.

 

 2. శ్రీశైలశృంగే విబుధాతిసంగే తులాద్రితుంగేఽపి ముదా వసంతం . తమర్జునం మల్లికపూర్వమేకం నమామి సంసారసముద్రసేతుం ..

 

పదవిభాగము

విబుధాతిసంగే (విబుధ + అతి + సంగే), తులాద్రితుంగేఽపి (తులాద్రితుంగే + అపి), తమర్జునం (తం + అర్జునం), మల్లికపూర్వమేకం (మల్లిక + పూర్వం + ఏకం), నమామి, సంసారసముద్రసేతుం.

అన్వయము

శ్రీశైలశృంగే విబుధాతిసంగే, తులాద్రితుంగేఽపి ముదా వసంతం, సంసారసముద్రసేతుం, మల్లికపూర్వమేకం అర్జునం తం నమామి.

ప్రతి పదార్థము

శ్రీశైలశృంగే = శ్రీశైల పర్వత శిఖరమునందు, విబుధాతిసంగే = దేవతలు అత్యంత ప్రీతితో కొలువబడిన (దేవతలచే మిక్కిలి సేవింపబడిన చోట), తులాద్రితుంగేఽపి = ఎత్తైన పర్వతాగ్రమునందు కూడ, ముదా = సంతోషముతో, వసంతం = నివసించుచున్న, సంసారసముద్రసేతుం = సంసారమనే సముద్రమును దాటుటకు వారధి వంటివాడైన, మల్లికపూర్వమేకం = మల్లికాదేవికి పూర్వమున్న ఒకే ఒక్క (మల్లికాదేవితో కలసి ఉన్న) అర్జునం = అర్జునుని (తెల్లని రంగును కలిగి ఉన్న), తం = ఆ స్వామిని, నమామి = నమస్కరించుచున్నాను.

తాత్పర్యము

శ్రీశైల పర్వత శిఖరమునందు, దేవతలు అత్యంత ప్రీతితో కొలువబడిన చోట, ఎత్తైన పర్వతాగ్రమునందు కూడ సంతోషముతో నివసిస్తున్న, సంసారమనే సముద్రమును దాటుటకు వారధి వంటి, మల్లికాదేవితో కలసి ఉన్న ఆ మల్లికార్జునునికి నమస్కరించుచున్నాను.

విశేషములు

ఇది రెండవ జ్యోతిర్లింగం. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని శ్రీశైలంలో ఉన్న శ్రీ మల్లికార్జున స్వామిని సూచిస్తుంది. మల్లికాదేవి (పార్వతీదేవి) తో కలసి ఉన్నందున మల్లికార్జునుడు అని పిలువబడుతాడు.

 

 3. అవంతికాయాం విహితావతారం ముక్తిప్రదానాయ చ సజ్జనానాం . అకాలమృత్యోః పరిరక్షణార్థం వందే మహాకాలమహాసురేశం ..

పదవిభాగము

అవంతికాయాం , విహితావతారం (విహిత + అవతారం), ముక్తిప్రదానాయ (ముక్తి + ప్రదానాయ), సజ్జనానాం, అకాలమృత్యోః, పరిరక్షణార్థం (పరిరక్షణ + అర్థం), వందే, మహాకాలమహాసురేశం (మహాకాల + మహా + సుర + ఈశం).

అన్వయము

అవంతికాయాం విహితావతారం, సజ్జనానాం ముక్తిప్రదానాయ చ అకాలమృత్యోః పరిరక్షణార్థం, మహాకాలమహాసురేశం వందే.

 

ప్రతి పదార్థము

అవంతికాయాం = అవంతికాపురమునందు (ఉజ్జయినిలో), సజ్జనానాం = సజ్జనులకు, ముక్తిప్రదానాయ = మోక్షమును ప్రసాదించుట కొరకు, చ = మరియు, అకాలమృత్యోః = అకాల మరణము నుండి, పరిరక్షణార్థం = రక్షించుట కొరకు, విహితావతారం = అవతరించినవాడు (అవతరించిన),  మహాకాలమహాసురేశం = మహాదేవతలకు కూడా అధిపతియైన మహాకాళుని, వందే = నమస్కరించుచున్నాను.

తాత్పర్యము

అవంతికాపురమునందు అవతరించి, సజ్జనులకు మోక్షమును ప్రసాదించుట కొరకు మరియు అకాల మరణము నుండి రక్షించుట కొరకు, మహాదేవతలకు కూడా అధిపతియైన ఆ మహాకాళేశ్వరునికి నమస్కరించుచున్నాను.

విశేషములు

ఇది మూడవ జ్యోతిర్లింగం. మధ్యప్రదేశ్‌లోని ఉజ్జయినిలో ఉన్న మహాకాళేశ్వర దేవాలయాన్ని సూచిస్తుంది. ఇక్కడ శివుడు దక్షిణాభిముఖుడై ఉంటాడు.

 

 4. కావేరికానర్మదయోః పవిత్రే సమాగమే సజ్జనతారణాయ . సదైవ మాంధాతృపురే వసంతం ఓంకారమీశం శివమేకమీడే ..

పదవిభాగము

కావేరికానర్మదయోః (కావేరికా + నర్మదయోః), సమాగమే, సజ్జనతారణాయ (సజ్జన + తారణాయ), సదైవ (సదా + ఏవ), మాంధాతృపురే, వసంతం, ఓంకారమీశం (ఓంకారం + ఈశం), శివమేకమీడే (శివం + ఏకం + ఈడే).

అన్వయము

కావేరికానర్మదయోః పవిత్రే సమాగమే, సజ్జనతారణాయ, సదైవ మాంధాతృపురే వసంతం, ఓంకారం శివం ఏకం ఈశం ఈడే.

ప్రతి పదార్థము

కావేరికానర్మదయోః = కావేరి మరియు నర్మదా నదుల, పవిత్రే = పవిత్రమైన, సమాగమే = సంగమ స్థానమునందు, సజ్జనతారణాయ = సజ్జనులను తరింపజేయుట కొరకు, సదైవ = ఎల్లప్పుడూ, మాంధాతృపురే = మాంధాతపురమునందు, వసంతం = నివసించుచున్న, ఓంకారం = ఓంకార స్వరూపుడైన, శివం = మంగళప్రదమైన, ఏకం = అద్వితీయుడైన, ఈశం = ఈశ్వరుని, ఈడే = స్తుతించుచున్నాను.

తాత్పర్యము

కావేరి మరియు నర్మదా నదుల పవిత్ర సంగమ స్థానమునందు, సజ్జనులను తరింపజేయుట కొరకు ఎల్లప్పుడూ మాంధాతపురమునందు నివసిస్తున్న, ఓంకార స్వరూపుడైన, మంగళప్రదమైన, అద్వితీయుడైన ఆ ఓంకారేశ్వరుని స్తుతించుచున్నాను.

విశేషములు

ఇది నాల్గవ జ్యోతిర్లింగం. మధ్యప్రదేశ్‌లోని ఖాండ్వా జిల్లాలో ఉన్న ఓంకారేశ్వర దేవాలయాన్ని సూచిస్తుంది. ఇది ఓంకార రూపంలో ఉంటుంది.

 5. పూర్వోత్తరే ప్రజ్వలికానిధానే సదాశివం తం గిరిజాసమేతం . సురాసురారాధితపాదపద్మం శ్రీవైద్యనాథం తమహం నమామి ..

పదవిభాగము

పూర్వోత్తరే, ప్రజ్వలికానిధానే (ప్రజ్వలికా + నిధానే), సదాశివం, గిరిజాసమేతం (గిరిజా + సమేతం), సురాసురారాధితపాదపద్మం (సుర + అసుర + ఆరాధిత + పాద + పద్మం), శ్రీవైద్యనాథం, తమహం (తం + అహం), నమామి.

అన్వయము

పూర్వోత్తరే ప్రజ్వలికానిధానే, గిరిజాసమేతం సదాశివం, సురాసురారాధితపాదపద్మం తం శ్రీవైద్యనాథం అహం నమామి.

ప్రతి పదార్థము

పూర్వోత్తరే = ఈశాన్య దిక్కునందు, ప్రజ్వలికానిధానే = ప్రజ్వలిక అనే ప్రదేశమునందు (ప్రకాశవంతమైన ప్రదేశమునందు), సదాశివం = సదాశివుడైన, గిరిజాసమేతం = పార్వతీదేవితో కూడిన, సురాసురారాధితపాదపద్మం = దేవతలు మరియు రాక్షసులచే పూజింపబడిన పాదపద్మములు కల, శ్రీవైద్యనాథం = శ్రీవైద్యనాథుని, తం = ఆ, అహం = నేను, నమామి = నమస్కరించుచున్నాను.

తాత్పర్యము

ఈశాన్య దిక్కునందు ప్రజ్వలిక అనే ప్రదేశమునందు, పార్వతీదేవితో కూడి, దేవతలు మరియు రాక్షసులచే పాదపద్మములు పూజింపబడే సదాశివుడైన ఆ శ్రీవైద్యనాథునికి నేను నమస్కరించుచున్నాను.

విశేషములు

ఇది ఐదవ జ్యోతిర్లింగం. జార్ఖండ్‌లోని డియోఘర్‌లో ఉన్న వైద్యనాథ్ దేవాలయాన్ని సూచిస్తుంది. 'వైద్యనాథుడు' అంటే వైద్యుల అధిపతి.

 6. యామ్యే సదంగే నగరేఽతిరమ్యే విభూషితాంగం వివిధైశ్చ భోగైః . సద్భుక్తిముక్తిప్రదమీశమేకం శ్రీనాగనాథం శరణం ప్రపద్యే ..

పదవిభాగము

యామ్యే, సదంగే, నగరేఽతిరమ్యే (నగరే + అతిరమ్యే), విభూషితాంగం (విభూషిత + అంగం), వివిధైశ్చ (వివిధైః + చ), భోగైః, సద్భుక్తిముక్తిప్రదమీశమేకం (సత్ + భుక్తి + ముక్తి + ప్రదం + ఈశం + ఏకం), శ్రీనాగనాథం, శరణం, ప్రపద్యే.

అన్వయము

యామ్యే అతిరమ్యే సదంగే నగరే, వివిధైశ్చ భోగైః విభూషితాంగం, సద్భుక్తిముక్తిప్రదం ఏకం ఈశం శ్రీనాగనాథం శరణం ప్రపద్యే.

ప్రతి పదార్థము

యామ్యే = దక్షిణ దిక్కునందు, అతిరమ్యే = మిక్కిలి రమణీయమైన, సదంగే = సదంగ అనే, నగరే = నగరమునందు, వివిధైశ్చ = అనేకమైన, భోగైః = భోగ వస్తువులతో (సుఖములతో), విభూషితాంగం = అలంకరించబడిన శరీరము కలవాడు, సద్భుక్తిముక్తిప్రదం = మంచి భోగములను మరియు మోక్షమును ప్రసాదించునట్టి, ఏకం = అద్వితీయుడైన, ఈశం = ఈశ్వరుడైన, శ్రీనాగనాథం = శ్రీనాగనాథుని, శరణం = శరణును, ప్రపద్యే = పొందుచున్నాను (శరణు వేడుచున్నాను).

తాత్పర్యము

దక్షిణ దిక్కునందున్న మిక్కిలి రమణీయమైన సదంగ నగరమునందు, అనేక భోగ వస్తువులతో అలంకరించబడిన శరీరము కలవాడు, మంచి భోగములను మరియు మోక్షమును ప్రసాదించునట్టి, అద్వితీయుడైన ఆ శ్రీనాగనాథుని శరణు వేడుచున్నాను.

విశేషములు

ఇది ఆరవ జ్యోతిర్లింగం. మహారాష్ట్రలోని ఔంధ్ నాగనాథ్ లేదా దారుకావనంలోని నాగనాథ్ దేవాలయాలను సూచిస్తుంది.

 7. మహాద్రిపార్శ్వే చ తటే రమంతం సంపూజ్యమానం సతతం మునీంద్రైః . సురాసురైర్యక్ష మహోరగాఢ్యైః కేదారమీశం శివమేకమీడే ..

పదవిభాగము

మహాద్రిపార్శ్వే (మహా + అద్రి + పార్శ్వే), చ, తటే, రమంతం, సంపూజ్యమానం (సంపూజ్య + మానం), సతతం, మునీంద్రైః, సురాసురైర్యక్ష (సుర + అసురైః + యక్ష), మహోరగాఢ్యైః (మహా + ఉరగ + ఆఢ్యైః), కేదారమీశం (కేదారం + ఈశం), శివమేకమీడే (శివం + ఏకం + ఈడే).

అన్వయము

మహాద్రిపార్శ్వే చ తటే రమంతం, సతతం మునీంద్రైః, సురాసురైర్యక్ష మహోరగాఢ్యైః సంపూజ్యమానం, కేదారం శివం ఏకం ఈశం ఈడే.

ప్రతి పదార్థము

మహాద్రిపార్శ్వే = గొప్ప పర్వత పార్శ్వమునందు (హిమాలయాల చెంత), చ = మరియు, తటే = తీరమునందు, రమంతం = ఆనందించుచున్న (విహరించుచున్న), సంపూజ్యమానం = పూజింపబడుచున్న, సతతం = ఎల్లప్పుడూ, మునీంద్రైః = మునిశ్రేష్ఠులచే, సురాసురైర్యక్ష = దేవతలు, రాక్షసులు, యక్షులు, మహోరగాఢ్యైః = గొప్ప నాగులచే (మహోరగులచే) కూడా, కేదారం = కేదారనాథుని, శివం = మంగళప్రదమైన, ఏకం = అద్వితీయుడైన, ఈశం = ఈశ్వరుని, ఈడే = స్తుతించుచున్నాను.

తాత్పర్యము

గొప్ప పర్వత పార్శ్వమునందు మరియు తీరమునందు విహరిస్తూ, ఎల్లప్పుడూ మునిశ్రేష్ఠులచే, దేవతలు, రాక్షసులు, యక్షులు, గొప్ప నాగులచే పూజింపబడుచున్న మంగళప్రదమైన, అద్వితీయుడైన ఆ కేదారేశ్వరుని స్తుతించుచున్నాను.

విశేషములు

ఇది ఏడవ జ్యోతిర్లింగం. ఉత్తరాఖండ్‌లోని కేదార్‌నాథ్ దేవాలయాన్ని సూచిస్తుంది. హిమాలయాలలో ఉన్న ఈ క్షేత్రం అత్యంత పవిత్రమైనదిగా భావిస్తారు.

 8. సహ్యాద్రిశీర్షే విమలే వసంతం గోదావరితీరపవిత్రదేశే . యద్ధర్శనాత్పాతకమాశు నాశం ప్రయాతి తం త్ర్యంబకమీశమీడే ..

పదవిభాగము

సహ్యాద్రిశీర్షే (సహ్య + అద్రి + శీర్షే), విమలే, వసంతం, గోదావరితీరపవిత్రదేశే (గోదావరి + తీర + పవిత్ర + దేశే), యద్ధర్శనాత్పాతకమాశు (యత్ + దర్శనాత్ + పాతకం + ఆశు), నాశం, ప్రయాతి, తం, త్ర్యంబకమీశమీడే (త్ర్యంబకం + ఈశం + ఈడే).

అన్వయము

సహ్యాద్రిశీర్షే విమలే గోదావరితీరపవిత్రదేశే వసంతం, యద్ధర్శనాత్ పాతకం ఆశు నాశం ప్రయాతి, తం త్ర్యంబకం ఈశం ఈడే.

ప్రతి పదార్థము

సహ్యాద్రిశీర్షే = సహ్యాద్రి పర్వత శిఖరమునందు, విమలే = స్వచ్ఛమైన, గోదావరితీరపవిత్రదేశే = గోదావరి నది తీరమునందున్న పవిత్ర దేశమునందు, వసంతం = నివసించుచున్న, యద్ధర్శనాత్ = ఏ స్వామి దర్శనము వలన, పాతకం = పాపము, ఆశు = వెంటనే, నాశం = నాశనమును, ప్రయాతి = పొందుతుందో, తం = ఆ, త్ర్యంబకం = త్ర్యంబకేశ్వరుని (మూడు కన్నులు కలవాడు), ఈశం = ఈశ్వరుని, ఈడే = స్తుతించుచున్నాను.

తాత్పర్యము

సహ్యాద్రి పర్వత శిఖరమునందున్న స్వచ్ఛమైన గోదావరి నది తీరమునందున్న పవిత్ర దేశమునందు నివసిస్తున్న, ఏ స్వామి దర్శనము వలన పాపము వెంటనే నాశనమును పొందుతుందో, ఆ త్ర్యంబకేశ్వరుని స్తుతించుచున్నాను.

విశేషములు

ఇది ఎనిమిదవ జ్యోతిర్లింగం. మహారాష్ట్రలోని నాసిక్‌కు సమీపంలో ఉన్న త్ర్యంబకేశ్వర దేవాలయాన్ని సూచిస్తుంది. ఇక్కడ గోదావరి నది ఉద్భవిస్తుంది.

 9. సుతామ్రపర్ణీజలరాశియోగే నిబధ్య సేతుం విశిఖైరసంఖ్యైః . శ్రీరామచంద్రేణ సమర్పితం తం రామేశ్వరాఖ్యం నియతం నమామి ..

పదవిభాగము

సుతామ్రపర్ణీజలరాశియోగే (సుతామ్రపర్ణీ + జలరాశి + యోగే), నిబధ్య, సేతుం, విశిఖైరసంఖ్యైః (విశిఖైః + అసంఖ్యైః), శ్రీరామచంద్రేణ, సమర్పితం, తం, రామేశ్వరాఖ్యం (రామేశ్వర + ఆఖ్యం), నియతం, నమామి.

అన్వయము

సుతామ్రపర్ణీజలరాశియోగే, అసంఖ్యైః విశిఖైః సేతుం నిబధ్య, శ్రీరామచంద్రేణ సమర్పితం, తం రామేశ్వరాఖ్యం నియతం నమామి.

 

ప్రతి పదార్థము

సుతామ్రపర్ణీజలరాశియోగే = తామ్రపర్ణి నది సముద్రముతో కలిసే చోట (తామ్రపర్ణి నది మరియు సముద్రము కలిసిన చోట), నిబధ్య = కట్టి (నిర్మించి), సేతుం = వారధిని, విశిఖైరసంఖ్యైః = లెక్కలేనన్ని బాణములతో (ఇటుకలతో/రాళ్ళతో), శ్రీరామచంద్రేణ = శ్రీరామచంద్రునిచే, సమర్పితం = సమర్పింపబడిన, తం = ఆ, రామేశ్వరాఖ్యం = రామేశ్వరుడు అను పేరు గలవానిని, నియతం = నిత్యము, నమామి = నమస్కరించుచున్నాను.

తాత్పర్యము

తామ్రపర్ణి నది సముద్రముతో కలిసే చోట, లెక్కలేనన్ని బాణములతో (లేదా రాళ్లతో) వారధిని నిర్మించి, శ్రీరామచంద్రునిచే సమర్పింపబడిన ఆ రామేశ్వరునికి నిత్యము నమస్కరించుచున్నాను.

విశేషములు

ఇది తొమ్మిదవ జ్యోతిర్లింగం. తమిళనాడులోని రామేశ్వరంలో ఉన్న రామేశ్వర దేవాలయాన్ని సూచిస్తుంది. శ్రీరాముడు రావణుని సంహరించిన పాపమును పోగొట్టుకొనుటకు ఈ లింగాన్ని ప్రతిష్ఠించాడని ప్రతీతి.

10. యం డాకినిశాకినికాసమాజే నిషేవ్యమాణం పిశితాశనైశ్చ యో సదైవ భీమాదిపదప్రసిద్ధం తం శంకరం భక్తహితం నమామి ..

పదవిభాగము

యం, డాకినిశాకినికాసమాజే (డాకిని + శాకినికా + సమాజే), నిషేవ్యమాణం, పిశితాశనైశ్చ (పిశిత + అశనైః + చ), యో, సదైవ (సదా + ఏవ), భీమాదిపదప్రసిద్ధం (భీమ + ఆది + పద + ప్రసిద్ధం), తం, శంకరం, భక్తహితం, నమామి.

అన్వయము

యం డాకినిశాకినికాసమాజే, పిశితాశనైశ్చ నిషేవ్యమాణం, యో సదైవ భీమాదిపదప్రసిద్ధం, తం భక్తహితం శంకరం నమామి.

ప్రతి పదార్థము

యం = ఏ స్వామి, డాకినిశాకినికాసమాజే = డాకిని, శాకిని వంటి గణముల సమూహముచే, నిషేవ్యమాణం = సేవింపబడుచున్నాడో, పిశితాశనైశ్చ = మరియు మాంసమును భక్షించు రాక్షసులచే కూడా, యో = ఏ స్వామి, సదైవ = ఎల్లప్పుడూ, భీమాదిపదప్రసిద్ధం = భీమ (భయంకరమైన) మొదలైన పదములతో ప్రసిద్ధుడో, తం = ఆ, భక్తహితం = భక్తులకు హితము చేయునట్టి, శంకరం = శంకరుని, నమామి = నమస్కరించుచున్నాను.

తాత్పర్యము

ఏ స్వామి డాకిని, శాకిని వంటి గణముల సమూహముచే మరియు మాంసమును భక్షించు రాక్షసులచే కూడా సేవింపబడుచున్నాడో, ఏ స్వామి ఎల్లప్పుడూ భీమ మొదలైన పదములతో ప్రసిద్ధుడో, అట్టి భక్తులకు హితము చేయునట్టి ఆ శంకరునికి నమస్కరించుచున్నాను.

విశేషములు

ఇది పదవ జ్యోతిర్లింగం. దీని స్థానం గురించి వివిధ అభిప్రాయాలున్నాయి. కొందరు మహారాష్ట్రలోని భీమశంకరాన్ని, కొందరు ఒడిశాలోని భీమేశ్వరాన్ని పేర్కొంటారు. ఇక్కడ శివుడు భీకర రూపంలో ఉంటాడు.

 11. సానందమానందవనే వసంతమానందకందం హతపాపవృందం . వారాణసీనాథమనాథనాథం శ్రీవిశ్వనాథం శరణం ప్రపద్యే ..

పదవిభాగము

సానందమానందవనే (సానందం + ఆనందవనే), వసంతం, ఆనందకందం (ఆనంద + కందం), హతపాపవృందం (హత + పాప + వృందం), వారాణసీనాథమనాథనాథం (వారాణసీ + నాథం + అనాథ + నాథం), శ్రీవిశ్వనాథం, శరణం, ప్రపద్యే.

అన్వయము

ఆనందవనే సానందం వసంతం, ఆనందకందం, హతపాపవృందం, వారాణసీనాథం, అనాథనాథం, శ్రీవిశ్వనాథం శరణం ప్రపద్యే.

ప్రతి పదార్థము

ఆనందవనే = ఆనందవనమునందు (కాశీలో), సానందం = సంతోషముతో, వసంతం = నివసించుచున్న, ఆనందకందం = ఆనందమునకు మూలమైనవాడు, హతపాపవృందం = పాపముల సమూహమును నశింపజేయువాడు, వారాణసీనాథం = వారాణసికి అధిపతియైన, అనాథనాథం = అనాథులకు ప్రభువైన, శ్రీవిశ్వనాథం = శ్రీవిశ్వనాథుని, శరణం = శరణును, ప్రపద్యే = పొందుచున్నాను (శరణు వేడుచున్నాను).

తాత్పర్యము

ఆనందవనమునందు సంతోషముతో నివసిస్తూ, ఆనందమునకు మూలమై, పాపముల సమూహమును నశింపజేయువాడు, వారాణసికి అధిపతియైన, అనాథులకు ప్రభువైన ఆ శ్రీవిశ్వనాథుని శరణు వేడుచున్నాను.

విశేషములు

ఇది పదకొండవ జ్యోతిర్లింగం. ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని వారణాసిలో ఉన్న కాశీ విశ్వనాథ్ దేవాలయాన్ని సూచిస్తుంది. ఇది మోక్షదాయినిగా ప్రసిద్ధి చెందింది.

 12. ఇలాపురే రమ్యవిశాలకేఽస్మిన్ సముల్లసంతం చ జగద్వరేణ్యం . వందే మహోదారతరస్వభావం ఘృష్ణేశ్వరాఖ్యం శరణం ప్రపద్యే ..

పదవిభాగము

ఇలాపురే, రమ్యవిశాలకేఽస్మిన్ (రమ్యవిశాలకే + అస్మిన్), సముల్లసంతం (సముల్లసంతం + చ), జగద్వరేణ్యం (జగత్ + వరేణ్యం), వందే, మహోదారతరస్వభావం (మహా + ఉదారతర + స్వభావం), ఘృష్ణేశ్వరాఖ్యం (ఘృష్ణేశ్వర + ఆఖ్యం), శరణం, ప్రపద్యే.

అన్వయము

అస్మిన్ రమ్యవిశాలకే ఇలాపురే సముల్లసంతం చ, జగద్వరేణ్యం, మహోదారతరస్వభావం, ఘృష్ణేశ్వరాఖ్యం వందే, శరణం ప్రపద్యే.

 

ప్రతి పదార్థము

అస్మిన్ = ఈ, రమ్యవిశాలకే = రమణీయమైన మరియు విశాలమైన, ఇలాపురే = ఇలాపురమునందు, సముల్లసంతం = ప్రకాశించుచున్న, చ = మరియు, జగద్వరేణ్యం = లోకమునందెల్ల పూజింపదగినవాడు, మహోదారతరస్వభావం = మిక్కిలి ఉదారమైన స్వభావము కలవాడు, ఘృష్ణేశ్వరాఖ్యం = ఘృష్ణేశ్వరుడు అను పేరు గలవానిని, వందే = నమస్కరించుచున్నాను, శరణం = శరణును, ప్రపద్యే = పొందుచున్నాను (శరణు వేడుచున్నాను).

తాత్పర్యము

ఈ రమణీయమైన మరియు విశాలమైన ఇలాపురమునందు ప్రకాశించుచున్న, లోకమునందెల్ల పూజింపదగినవాడు, మిక్కిలి ఉదారమైన స్వభావము కలవాడైన ఆ ఘృష్ణేశ్వరునికి నమస్కరించుచున్నాను, ఆయనను శరణు వేడుచున్నాను.

విశేషములు

ఇది పన్నెండవ జ్యోతిర్లింగం. మహారాష్ట్రలోని ఎల్లోరా గుహలకు సమీపంలో ఉన్న ఘృష్ణేశ్వర దేవాలయాన్ని సూచిస్తుంది.

 13. జ్యోతిర్మయద్వాదశలింగకానాం శివాత్మనాం ప్రోక్తమిదం క్రమేణ . స్తోత్రం పఠిత్వా మనుజోఽతిభక్త్యా ఫలం తదాలోక్య నిజం భజేచ్చ ..

పదవిభాగము

జ్యోతిర్మయద్వాదశలింగకానాం (జ్యోతిర్మయ + ద్వాదశ + లింగకానాం), శివాత్మనాం (శివ + ఆత్మనాం), ప్రోక్తమిదం (ప్రోక్తం + ఇదం), క్రమేణ, స్తోత్రం, పఠిత్వా, మనుజోఽతిభక్త్యా (మనుజః + అతిభక్త్యా), ఫలం, తదాలోక్య (తత్ + ఆలోక్య), నిజం, భజేచ్చ (భజేత్ + చ).

అన్వయము

ఇదం  జ్యోతిర్మయద్వాదశలింగకానాం శివాత్మనాం ప్రోక్తం. క్రమేణ అతిభక్త్యా  స్తోత్రం పఠిత్వా  మనుజః    తత్ ఫలం ఆలోక్య నిజం భజేచ్చ.

ప్రతి పదార్థము

ఇదం= ఈ స్తోత్రము  జ్యోతిర్మయద్వాదశలింగకానాం = జ్యోతిర్మయమైన పన్నెండు లింగముల యొక్క, శివాత్మనాం = శివ స్వరూపములను గూర్చి, ప్రోక్తమ్ = చెప్పబడినది , క్రమేణ = వరుసగా, అతిభక్త్యా= మిక్కిలి భక్తితో  స్తోత్రం = స్తోత్రమును, పఠిత్వా = పఠించిన, మనుజః  = మానవుడు,తత్  ఫలం =  ఆ పఠన  ఫలమును, ఆ లోక్య = చూచి (పొంది), నిజం = తన నిజమైన స్వరూపమును, భజేచ్చ = పొందగలడు (పొందుతాడు).

తాత్పర్యము

జ్యోతిర్మయమైన పన్నెండు జ్యోతిర్లింగముల శివ స్వరూపములను గూర్చి ఈ స్తోత్రము వరుసగా చెప్పబడినది. మానవుడు మిక్కిలి భక్తితో దీనిని పఠించినచో, ఆ ఫలమును పొంది, తన నిజమైన స్వరూపమును లేదా కోరికను పొందగలడు.

విశేషములు

ఈ శ్లోకం ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగ స్తోత్ర పారాయణ ఫలితాన్ని తెలియజేస్తుంది. దీనిని భక్తితో పఠించిన వారికి శివకృప లభిస్తుంది మరియు వారి కోరికలు నెరవేరతాయని సూచిస్తుంది.

.. ఇతి శ్రీమద్శంకరాచార్యవిరచితం ద్వాదశజ్యోతిర్లింగస్తోత్రం సంపూర్ణం ..

 

సాధారణంగా, జ్యోతిర్లింగాలు అని పిలిచినప్పుడు, ఆ పన్నెండు ప్రదేశాలలో నిజంగా ఒక జ్యోతి వెలుగుతూ ఉండాలి అని అనుకుంటాం. కానీ, ఆ ఆలయాల్లో కేవలం శివలింగం మాత్రమే కనిపిస్తుంది, జ్యోతి కనిపించదు. మరి వాటిని అలా ఎందుకు పిలుస్తారు?

దీని రహస్యం రుద్రంలోని ప్రార్థనా గద్యంలో ఉంది. ఆ శ్లోకం ఇలా చెబుతుంది:

"ఆపాతాళనభఃస్థలాన్తభువన బ్రహ్మాండ మావిస్ఫురత్‌ జ్యోతిస్ఫాటికలింగ మౌళివిలసత్పూర్ణేందు వాన్తామృతై అస్తోకాప్లుతమేకమీశ మనిశం రుద్రానువాకాన్‌ జపన్‌ ధ్యాయేదీప్సితసిద్ధయే ధ్రువపదం విప్రోభిషించే చ్ఛివమ్‌"

దీని అర్థం ఏమిటంటే, ఈ జ్యోతిర్లింగాలు అనేవి కేవలం జ్యోతి రూపంలో కనిపించేవి కావు. అవి పరమాత్మ స్వరూపాలు. మనం అడిగినప్పుడు, ఈ లోకంలో కావాల్సిన సకల సుఖాల నుండి మోక్షం వరకు ఏదైనా ఇవ్వగల శక్తి వాటికి ఉంది.