భవానీ భుజంగ ప్రయాత స్తోత్రం( 17 శ్లోకాలు)

 

శ్రీ శంకరాచార్య స్తోత్ర సర్వస్వమ్ –

భవానీ భుజంగ ప్రయాత స్తోత్రం( 17 శ్లోకాలు)

 (పదవిభాగము, అన్వయము, ప్రతి పదార్థము, తాత్పర్యము,విశేషములతో) 

    ఆచార్య తాడేపల్లి పతంజలి

భవానీ భుజంగ ప్రయాత స్తోత్రం

---

శ్లోకం 1

షడాధారపఙ్కేరుహాన్తర్విరాజత్ సుషుమ్నాన్తరాలేఽతితేజోల్లసన్తీమ్ ।

సుధామణ్డలం ద్రావయన్తీం పిబన్తీం సుధామూర్తిమీడేఽచిదానన్దరూపామ్ ॥ ౧॥

పదవిభాగము

షడాధారపఙ్కేరుహాన్తః (షట్ + ఆధార + పఙ్కేరుహ + అంతః) + విరాజత్, సుషుమ్నాన్తరాలే (సుషుమ్న + అంతరాలే) + అతితేజః + ఉల్లసంతీమ్, సుధామణ్డలం, ద్రావయన్తీమ్, పిబంతీమ్, సుధామూర్తిమ్ + ఈడే, అచిదానందరూపామ్.

అన్వయము

అచిదానందరూపామ్ సుధామూర్తిమ్, షడాధారపఙ్కేరుహాన్తః సుషుమ్నాన్తరాలే అతితేజః ఉల్లసంతీమ్, సుధామండలం ద్రావయన్తీమ్, పిబంతీమ్, ఈడే.

ప్రతి పదార్థము

అచిదానందరూపామ్ = జ్ఞానానంద స్వరూపమైన, సుధామూర్తిమ్ = అమృతమయమైన రూపాన్ని, షడాధారపఙ్కేరుహాన్తః = ఆరు ఆధార చక్రాల లోపల, సుషుమ్నాన్తరాలే = సుషుమ్న నాడి మధ్యలో, అతితేజః = గొప్ప కాంతితో, ఉల్లసంతీమ్ = ప్రకాశిస్తూ, సుధామండలం = చంద్రమండలాన్ని, ద్రావయన్తీమ్ = కరిగించేది, పిబంతీమ్ = త్రాగేది (అమృతాన్ని), ఈడే = స్తుతిస్తున్నాను.

తాత్పర్యము

జ్ఞానానంద స్వరూపంతో, అమృతమయమైన రూపాన్ని కలిగి, ఆరు ఆధార చక్రాల లోపల సుషుమ్న నాడి మధ్యలో గొప్ప కాంతితో ప్రకాశిస్తూ, చంద్రమండలాన్ని కరిగించి, ఆ అమృతాన్ని త్రాగే దేవిని నేను స్తుతిస్తున్నాను.

విశేషములు

ఈ శ్లోకంలో అమ్మవారి తేజస్సు, శక్తి గురించి వర్ణించారు. కుండలినీ శక్తి షట్ చక్రాలలో ప్రకాశిస్తూ, చంద్రుని నుండి స్రవించే అమృతాన్ని త్రాగుతుందని యోగశాస్త్రం చెబుతుంది

'చక్రం' అంటే సంస్కృతంలో 'చక్రం' లేదా 'గతి' అని అర్థం. ఇవి భౌతికంగా కనిపించవు, కానీ సూక్ష్మ శరీరంలో (శక్తి శరీరం) ఉన్న శక్తి కేంద్రాలుగా పరిగణించబడతాయి. వెన్నెముక వెంట, మూలాధారం నుండి తల పైభాగం వరకు ఈ ఆరు ప్రధాన చక్రాలు ఉంటాయి. ఇవి శరీరంలోని వివిధ విధులు, భావోద్వేగాలు మరియు ఆధ్యాత్మిక అనుభవాలతో అనుసంధానించబడి ఉంటాయి. ఈ చక్రాలు నాడీ వ్యవస్థ, గ్రంధులు మరియు అవయవాలపై ప్రభావం చూపుతాయి.

కుండలినీ శక్తి మరియు చక్రాలు:

కుండలినీ శక్తి అనేది ప్రతి మానవుని మూలాధార చక్రం వద్ద నిద్రాణంగా, చుట్టచుట్టుకుని ఉన్న ఒక శక్తి. ఇది ఒక పాములా చుట్టచుట్టుకుని ఉందని వర్ణించబడుతుంది. యోగ సాధన (ముఖ్యంగా ప్రాణాయామం, ధ్యానం, ఆసనాలు) ద్వారా ఈ కుండలినీ శక్తిని జాగృతం చేసి, సుషుమ్నా నాడి (వెన్నెముక మధ్యలో ఉండే ప్రధాన శక్తి మార్గం) ద్వారా పైకి లేపబడుతుంది. ఈ శక్తి ఒక్కో చక్రాన్ని ఛేదించుకుంటూ పైకి ప్రయాణించినప్పుడు, ఆయా చక్రాలు జాగృతమై, వాటికి సంబంధించిన శక్తులు మరియు లక్షణాలు ప్రకాశిస్తాయి.

ఆరు ప్రధాన చక్రాలు మరియు వాటి ప్రకాశం:

1. మూలాధార చక్రం
• స్థానం: వెన్నెముక చివరి భాగంలో (పునరుత్పత్తి అవయవాల కింది భాగం).
• లక్షణాలు: భౌతిక భద్రత, మనుగడ, స్థిరత్వం, ప్రాథమిక అవసరాలు, భూమి తత్వానికి సంబంధించింది.
• ప్రకాశం: కుండలిని ఇక్కడ జాగృతమైనప్పుడు, వ్యక్తి తన భౌతిక అస్తిత్వాన్ని, బలాన్ని, స్థిరత్వాన్ని అనుభవిస్తాడు. భయం, అభద్రతా భావాలు తొలగిపోతాయి.
2. స్వాధిష్ఠాన చక్రం
• స్థానం: పొత్తికడుపు క్రింద, జననేంద్రియాల వెనుక.
• లక్షణాలు: సృజనాత్మకత, లైంగికత, భావోద్వేగాలు, ఆనందం, నీరు తత్వానికి సంబంధించింది.
• ప్రకాశం: ఈ చక్రం మేల్కొన్నప్పుడు, వ్యక్తి సృజనాత్మకత, భావోద్వేగ స్థిరత్వం, ఆనందం, మరియు ఆరోగ్యకరమైన సంబంధాలను అనుభవిస్తాడు.
3. మణిపూరక చక్రం
• స్థానం: బొడ్డుకు పైన, ఉదరం మధ్యలో.
• లక్షణాలు: ఆత్మవిశ్వాసం, సంకల్ప శక్తి, వ్యక్తిగత శక్తి, జీర్ణశక్తి, అగ్ని తత్వానికి సంబంధించింది.
• ప్రకాశం: కుండలిని ఇక్కడ ప్రకాశించినప్పుడు, వ్యక్తి బలమైన సంకల్ప శక్తి, నాయకత్వ లక్షణాలు, ఆత్మవిశ్వాసం మరియు శక్తిని అనుభవిస్తాడు.
4. అనాహత చక్రం
• స్థానం: ఛాతీ మధ్యలో, గుండె ప్రాంతం.
• లక్షణాలు: ప్రేమ, కరుణ, దయ, క్షమ, సమత, గాలి తత్వానికి సంబంధించింది.
• ప్రకాశం: ఈ చక్రం మేల్కొన్నప్పుడు, నిస్వార్థ ప్రేమ, కరుణ, ఇతరులతో బలమైన అనుబంధం, మరియు ఆధ్యాత్మిక ఎదుగుదల అనుభవమవుతుంది. ఇది కర్మల బంధం నుండి స్వేచ్ఛను కూడా అందిస్తుంది.
5. విశుద్ధ చక్రం
• స్థానం: గొంతు వద్ద.
• లక్షణాలు: సంభాషణ, ఆత్మవ్యక్తీకరణ, సత్యం, వివేకం, ఆకాశ తత్వానికి సంబంధించింది.
• ప్రకాశం: ఈ చక్రం జాగృతమైనప్పుడు, వ్యక్తికి స్పష్టమైన, నిజాయితీతో కూడిన సంభాషణ సామర్థ్యం, సత్యాన్ని మాట్లాడే ధైర్యం మరియు అంతర్గత జ్ఞానం లభిస్తాయి.
6. ఆజ్ఞా చక్రం
• స్థానం: కనుబొమ్మల మధ్య, నుదుటి కేంద్రం.
• లక్షణాలు: అంతర్దృష్టి, జ్ఞానం, దూరదృష్టి, స్పష్టమైన ఆలోచన, ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానం.
• ప్రకాశం: ఈ చక్రం కుండలినీ శక్తితో ప్రకాశించినప్పుడు, వ్యక్తికి గొప్ప అంతర్దృష్టి, స్పష్టమైన ఆలోచనలు, భవిష్యత్తును దర్శించే సామర్థ్యం మరియు ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానం లభిస్తుంది. ఇది సహస్రారానికి వెళ్ళే ద్వారం లాంటిది.

శ్లోకంలో చెప్పినట్లుగా "షడాధారపఙ్కేరుహాన్తర్విరాజత్ సుషుమ్నాన్తరాలేఽతితేజోల్లసన్తీమ్" (షట్ ఆధార చక్రాల లోపల, సుషుమ్న నాడి మధ్యలో గొప్ప కాంతితో ప్రకాశిస్తూ) అంటే, కుండలినీ శక్తి ఈ ఆరు చక్రాల ద్వారా ప్రయాణించి, వాటిని జాగృతం చేస్తూ, అత్యంత దివ్యమైన కాంతితో ప్రకాశిస్తుంది అని అర్థం. ఈ ప్రకాశం కేవలం భౌతిక కాంతి కాదు, అది ఆధ్యాత్మిక చైతన్యం, జ్ఞానం మరియు ఆనందాన్ని సూచిస్తుంది. ఈ ప్రక్రియ యోగ సాధన యొక్క అంతిమ లక్ష్యాలలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది.

 

---

శ్లోకం 2

జ్వలత్కోటిబాలార్కభాసారుణాఙ్గీం

సులావణ్యశృఙ్గారశోభాభిరామామ్ ।

మహాపద్మకిఞ్జల్కమధ్యే విరాజత్

త్రికోణే నిషణ్ణాం  భజే శ్రీభవానీమ్ ॥౨॥

పదవిభాగము

జ్వలత్కోటిబాలార్కభాసారుణాఙ్గీమ్ (జ్వలత్ + కోటి + బాల + అర్క + భాస + అరుణ + అఙ్గీమ్), సులావణ్యశృఙ్గారశోభాభిరామామ్ (సు + లావణ్య + శృంగార + శోభా + అభిరామామ్), మహాపద్మకిఞ్జల్కమధ్యే (మహా + పద్మ + కింజల్క + మధ్యే), విరాజత్, త్రికోణే, నిషణ్ణాం, భజే, శ్రీభవానీమ్.

అన్వయము

జ్వలత్కోటిబాలార్కభాసారుణాఙ్గీమ్, సులావణ్యశృఙ్గారశోభాభిరామామ్, మహాపద్మకింజల్కమధ్యే విరాజత్ త్రికోణే నిషణ్ణాం శ్రీభవానీమ్ భజే.

ప్రతి పదార్థము

జ్వలత్కోటిబాలార్కభాసారుణాఙ్గీమ్ = కోటి సూర్యుల కాంతితో ఎర్రని శరీరం కలది, సులావణ్యశృంగారశోభాభిరామామ్ = అందమైన లావణ్యంతో, శృంగారంతో, శోభతో మనోహరంగా ఉండేది, మహాపద్మకింజల్కమధ్యే = గొప్ప పద్మం యొక్క కేసరాల మధ్య, విరాజత్ = ప్రకాశిస్తూన్న, త్రికోణే = త్రికోణాకారంలో, నిషణ్ణాం = కూర్చున్న, శ్రీభవానీమ్ = శ్రీ భవానీ దేవిని, భజే = కొలుస్తాను.

తాత్పర్యము

కోటి సూర్యుల కాంతితో ఎర్రని శరీరం కలది, అందమైన లావణ్యంతో, శృంగారంతో, శోభతో మనోహరంగా ఉండేది, గొప్ప పద్మం యొక్క కేసరాల మధ్య ప్రకాశిస్తూన్న త్రికోణాకారంలో కూర్చున్న శ్రీ భవానీ దేవిని నేను కొలుస్తాను.

విశేషములు

ఇక్కడ దేవి యొక్క సౌందర్యాన్ని, తేజస్సును వర్ణించారు. దేవి త్రికోణాకారంలో కూర్చుని ఉందని చెప్పడం అనేది శక్తి స్వరూపాన్ని సూచిస్తుంది.

త్రికోణం సృష్టికి ఆదిభూతమైన శక్తికి ప్రతీక. దేవి త్రికోణంలో కూర్చుని ఉండటం అంటే, ఆమె సృష్టి యొక్క మూలశక్తి అనీ, ఆమె నుండే సమస్త విశ్వం ఉద్భవించిందనీ అర్థం. త్రికోణం యొక్క మూడు శీర్షాలు సృష్టి, స్థితి, లయం (బ్రహ్మ, విష్ణు, మహేశ్వరులు) అనే త్రిమూర్తుల కార్యాలకు ప్రతీకలుగా కూడా భావించబడతాయి. దేవి ఈ మూడింటికి అతీతంగా మరియు అధిష్ఠాతగా ఉంటుంది.

---

శ్లోకం 3

క్వణత్కిఙ్కిణీనూపురోద్భాసిరత్న

ప్రభాలీఢలాక్షార్ద్రపాదాబ్జయుగ్మమ్ ।

అజేశాచ్యుతాద్యైః సురైః సేవ్యమానం

మహాదేవి మన్మూర్ధ్ని తే భావయామి ॥ ౩॥

పదవిభాగము

క్వణత్కిఙ్కిణీనూపురోద్భాసిరత్న (క్వణత్ + కింకిణీ + నూపుర + ఉద్భాసి + రత్న), ప్రభాలీఢలాక్షార్ద్రపాదాబ్జయుగ్మమ్ (ప్రభా + అలీఢ + లాక్ష + ఆర్ద్ర + పాద + అబ్జ + యుగ్మమ్), అజేశాచ్యుతాద్యైః (అజ + ఈశ + అచ్యుత + ఆద్యైః), సురైః, సేవ్యమానం, మహాదేవి, మన్మూర్ధ్ని, తే, భావయామి.

అన్వయము

మహాదేవి, క్వణత్కింకిణీనూపురోద్భాసిరత్న ప్రభాలీఢలాక్షార్ద్రపాదాబ్జయుగ్మమ్, అజేశాచ్యుతాద్యైః సురైః సేవ్యమానం తే పాదాబ్జయుగ్మమ్ మన్మూర్ధ్ని భావయామి.

ప్రతి పదార్థము

మహాదేవి = ఓ మహాదేవి, క్వణత్కింకిణీనూపురోద్భాసిరత్న = గల్లుగల్లున మోగే మువ్వలు, కడియాలు, రత్నాల కాంతులతో ప్రకాశిస్తూ, ప్రభాలీఢలాక్షార్ద్రపాదాబ్జయుగ్మమ్ = కాంతివంతమైన లత్తుకతో తడిసిన పాదపద్మాల జంట, అజేశాచ్యుతాద్యైః = బ్రహ్మ, శివుడు, విష్ణువు మొదలైన, సురైః = దేవతలచే, సేవ్యమానం = సేవింపబడుతున్న, తే = నీ యొక్క, పాదాబ్జయుగ్మమ్ = పాదపద్మాల జంటను, మన్మూర్ధ్ని = నా తలపై, భావయామి = ధ్యానిస్తున్నాను.

తాత్పర్యము

ఓ మహాదేవి! గల్లుగల్లున మోగే మువ్వలు, కడియాలు, రత్నాల కాంతులతో ప్రకాశిస్తూ, కాంతివంతమైన లత్తుకతో తడిసిన నీ పాదపద్మాల జంటను బ్రహ్మ, శివుడు, విష్ణువు మొదలైన దేవతలు సేవిస్తుండగా, ఆ పాదాలను నేను నా తలపై ధ్యానిస్తున్నాను.

విశేషములు

ఈ శ్లోకంలో భక్తుడు అమ్మవారి పాదాలను తన తలపై ధ్యానిస్తూ, దేవతలు కూడా ఆ పాదాలను సేవిస్తారని చెబుతాడు. ఇది అమ్మవారి గొప్పతనాన్ని, భక్తుని వినయాన్ని తెలియజేస్తుంది.

---

శ్లోకం 4

సుషోణామ్బరాబద్ధనీవీవిరాజన్

మహారత్నకాఞ్చీకలాపం నితమ్బమ్ ।

స్ఫురద్దక్షిణావర్తనాభిం చ తిస్రో

వలీ రమ్యతే రోమరాజిం భజేఽహమ్ ॥ ౪॥

పదవిభాగము

సుషోణామ్బరాబద్ధనీవీవిరాజన్ (సుషోణ + అంబర + ఆబద్ధ + నీవీ + విరాజన్), మహారత్నకాఞ్చీకలాపం (మహా + రత్న + కాంచీ + కలాపం), నితమ్బమ్, స్ఫురత్ + దక్షిణావర్తనాభిం, చ, తిస్రః, వలీః, రమ్యతే, రోమరాజిం, భజే + అహమ్.

అన్వయము

అహమ్ సుషోణాంబరాబద్ధనీవీవిరాజన్ మహారత్నకాంచీకలాపం నితమ్బమ్, స్ఫురద్దక్షిణావర్తనాభిం చ, తిస్రః వలీః రోమరాజిం రమ్యతే భజే.

ప్రతి పదార్థము

అహమ్ = నేను, సుషోణాంబరాబద్ధనీవీవిరాజన్ = ఎర్రని వస్త్రంతో కట్టబడిన నడికట్టుతో ప్రకాశిస్తూ, మహారత్నకాంచీకలాపం = గొప్ప రత్నాలతో కూడిన మొలత్రాడుతో అలంకరించబడిన, నితమ్బమ్ = నడుమును, స్ఫురత్ + దక్షిణావర్తనాభిం = కుడివైపుకు తిరిగిన బొడ్డును, చ = మరియు, తిస్రః = మూడు, వలీః = కడుపుపై ముడతలు, రోమరాజిం = బొడ్డు నుండి పైకి వెంట్రుకల వరుసను, రమ్యతే = అందంగా, భజే = కొలుస్తాను.

తాత్పర్యము

నేను ఎర్రని వస్త్రంతో కట్టబడిన నడికట్టుతో ప్రకాశిస్తూ, గొప్ప రత్నాలతో కూడిన మొలత్రాడుతో అలంకరించబడిన నడుమును కొలుస్తాను. కుడివైపుకు తిరిగిన బొడ్డును, కడుపుపై ఉన్న మూడు ముడతలను, బొడ్డు నుండి పైకి ఉన్న వెంట్రుకల వరుసను కూడా కొలుస్తాను.

విశేషములు

ఈ శ్లోకంలో అమ్మవారి నడుము, బొడ్డు, కడుపుపై ఉన్న ముడతలు, వెంట్రుకల వరుస అందంగా ఉన్నాయని వర్ణించారు. స్త్రీ శరీరంలోని ఈ భాగాలు శక్తికి చిహ్నాలని చెబుతారు.

---

శ్లోకం 5

లసద్వృత్తముత్తుఙ్గమాణిక్యకుమ్భో- పమశ్రీస్తనద్వన్ద్వమమ్బాంబుజాక్షీమ్ । భజే దుగ్ధ పూర్ణాభిరామం తవేదం మహాహారదీప్తం సదా ప్రస్నుతాస్యమ్ ॥ ౫॥

పదవిభాగము

లసత్ + వృత్తమ్ + ఉత్తుంగ + మాణిక్య + కుంభ + ఉపమ + శ్రీ + స్తనద్వంద్వమ్, అంబా + అంబుజాక్షీమ్, భజే, దుగ్ధ + పూర్ణ + అభిరామం, తవ + ఇదం, మహా + హార + దీప్తం, సదా, ప్రస్నుత + ఆస్యమ్.

అన్వయము

అంబా, అంబుజాక్షీమ్, లసద్వృత్తముత్తుంగమాణిక్యకుంభోపమశ్రీస్తనద్వంద్వమ్, దుగ్ధపూర్ణాభిరామం, మహాహారదీప్తం, సదా ప్రస్నుతాస్యం తవ ఇదం భజే.

ప్రతి పదార్థము

అంబా = ఓ తల్లి, అంబుజాక్షీమ్ = పద్మం వంటి కన్నులు కలది, లసద్వృత్తముత్తుంగమాణిక్యకుంభోపమశ్రీస్తనద్వంద్వమ్ = ప్రకాశించే, గుండ్రని, ఎత్తైన మాణిక్య కుంభాల వంటి అందమైన రెండు స్తనాలు, దుగ్ధపూర్ణాభిరామం = పాలతో నిండి, మహాహారదీప్తం = గొప్ప హారముతో ప్రకాశిస్తూ, సదా ప్రస్నుతాస్యం = ఎల్లప్పుడూ స్రవిస్తున్నట్లుగా ఉండే, తవ = నీ యొక్క, ఇదం = ఈ (స్తనాలను), భజే = కొలుస్తాను.

తాత్పర్యము

ఓ తల్లి! పద్మం వంటి కన్నులు కలది, ప్రకాశించే గుండ్రని, ఎత్తైన మాణిక్య కుంభాల వంటి అందమైన రెండు స్తనాలు పాలతో నిండి, గొప్ప హారముతో ప్రకాశిస్తూ, ఎల్లప్పుడూ స్రవిస్తున్నట్లుగా ఉండే నీ స్తనాలను నేను కొలుస్తాను.

విశేషములు

ఈ శ్లోకంలో అమ్మవారి స్తనాల గురించి వర్ణించారు. ఇవి పాలతో నిండి ఉండటం అనేది అమ్మవారు సృష్టికి మూలమని, పోషణకు ఆధారం అని సూచిస్తుంది.

 

శ్లోకం 6

శిరీషప్రసూనోల్లసద్బాహుదణ్డైర్-

జ్వలద్బాణకోదణ్డపాశాఙ్కుశైశ్చ ।

చలత్కఙ్కణోదారకేయూరభూషా

జ్వలద్భిః లసన్తీం భజే శ్రీభవానీమ్ ॥ ౬॥

పదవిభాగము

శిరీషప్రసూన + ఉల్లసత్ + బాహుదండైః, జ్వలత్ + బాణ + కోదండ + పాశ + అంకుశైః + చ, చలత్ + కంకణ + ఉదార + కేయూర + భూషా + ఉజ్జ్వలద్భిః, లసంతీమ్, భజే, శ్రీభవానీమ్.

అన్వయము

శిరీషప్రసూనోల్లసద్బాహుదండైః, జ్వలద్బాణకోదండపాశాంకుశైః చ, చలత్కంకణోదారకేయూరభూషోజ్జ్వలద్భిః లసంతీం శ్రీభవానీమ్ భజే.

ప్రతి పదార్థము

శిరీషప్రసూనోల్లసద్బాహుదండైః = శిరీష పువ్వుల వంటి మెత్తనైన చేతులతో, జ్వలద్బాణకోదండపాశాంకుశైః = ప్రకాశించే బాణాలు, విల్లు, పాశం, అంకుశం కలిగి, చ = మరియు, చలత్కంకణోదారకేయూరభూషోజ్జ్వలద్భిః = కదులుతున్న గాజులు, గొప్ప భుజకీర్తులు, ఆభరణాలు ప్రకాశిస్తూ, లసంతీమ్ = ప్రకాశించే, శ్రీభవానీమ్ = శ్రీ భవానీదేవిని, భజే = కొలుస్తాను.

తాత్పర్యము

శిరీష పువ్వుల వంటి మెత్తనైన చేతులతో, ప్రకాశించే బాణాలు, విల్లు, పాశం, అంకుశం కలిగి, కదులుతున్న గాజులు, గొప్ప భుజకీర్తులు, ఆభరణాలు ప్రకాశిస్తూ ఉండే శ్రీ భవానీదేవిని నేను కొలుస్తాను.

విశేషములు

ఈ శ్లోకంలో అమ్మవారి చేతులు, ఆయుధాలు, ఆభరణాల గురించి వర్ణించారు. అమ్మవారు శాంత స్వరూపిణి మరియు శక్తి స్వరూపిణి అని ఈ వర్ణన సూచిస్తుంది.

---

శ్లోకం 7

శరత్పూర్ణచన్ద్రప్రభాపూర్ణబిమ్బా

ధరస్మేరవక్త్రారవిన్దం సుశంతామ్।

సురత్నావలీహారతాటఙ్కశోభా

మహా సుప్రసన్నాం భజే శ్రీభవానీమ్ ॥ ౭॥

పదవిభాగము

శరత్ + పూర్ణ + చంద్ర + ప్రభా + పూర్ణ + బింబ + అధర + స్మేర + వక్త్ర + అరవిందం, సుశాంతామ్, సురత్న + ఆవలీ + హార + తాటంక + శోభాం, మహా + సుప్రసన్నాం, భజే, శ్రీభవానీమ్.

అన్వయము

శరత్పూర్ణచంద్రప్రభాపూర్ణబింబాధరస్మేరవక్త్రారవిందం, సుశాంతామ్, సురత్నావలీహారతాటంకశోభాం, మహాసుప్రసన్నాం శ్రీభవానీమ్ భజే.

ప్రతి పదార్థము

శరత్పూర్ణచంద్రప్రభాపూర్ణబింబాధరస్మేరవక్త్రారవిందం = శరత్కాల పూర్ణచంద్రుని కాంతితో నిండిన ఎర్రని పెదవులతో కూడిన చిరునవ్వుతో అందమైన ముఖం కలది, సుశాంతామ్ = శాంత స్వరూపిణి, సురత్నావలీహారతాటంకశోభాం = మంచి రత్నాలు, హారాలు, చెవి దుద్దులతో ప్రకాశిస్తూ, మహాసుప్రసన్నాం = చాలా సంతోషంగా ఉండే, శ్రీభవానీమ్ = శ్రీ భవానీదేవిని, భజే = కొలుస్తాను.

తాత్పర్యము

శరత్కాల పూర్ణచంద్రుని కాంతితో నిండిన ఎర్రని పెదవులతో కూడిన చిరునవ్వుతో అందమైన ముఖం కలది, శాంత స్వరూపిణి, మంచి రత్నాలు, హారాలు, చెవి దుద్దులతో ప్రకాశిస్తూ, చాలా సంతోషంగా ఉండే శ్రీ భవానీదేవిని నేను కొలుస్తాను.

విశేషములు

ఈ శ్లోకంలో అమ్మవారి ముఖం, చిరునవ్వు, శాంత స్వభావం, ఆభరణాల గురించి వర్ణించారు. అమ్మవారు శాంతంగా, సంతోషంగా ఉంటూ భక్తులకు కరుణను ప్రసాదిస్తుందని చెబుతారు.

---

శ్లోకం 8

సునాసాపుటం పద్మపత్రాయతాక్షం

యజన్తః శ్రియం దానదక్షం కటాక్షమ్ ।

లలాటోల్లసద్గన్ధకస్తూరిభూషో- జ్జ్వలద్భిః

స్ఫురన్తీం భజే శ్రీభవానీమ్ ॥ ౮॥

పదవిభాగము

సునాసాపుటం, పద్మపత్ర + ఆయత + అక్షం, యజన్తః, శ్రియం, దాన + దక్షం, కటాక్షమ్, లలాట + ఉల్లసత్ + గంధ + కస్తూరి + భూషః + ఉజ్జ్వలద్భిః, స్ఫురంతీమ్, భజే, శ్రీభవానీమ్.

అన్వయము

సునాసాపుటం, పద్మపత్రాయతాక్షం, శ్రియం యజన్తః, దానదక్షం కటాక్షమ్, లలాటోల్లసద్గంధకస్తూరిభూషోజ్జ్వలద్భిః స్ఫురంతీం శ్రీభవానీమ్ భజే.

ప్రతి పదార్థము

సునాసాపుటం = అందమైన ముక్కు, పద్మపత్రాయతాక్షం = పద్మం రేకుల వంటి కన్నులు, శ్రియం = సంపదను, యజన్తః = ఇస్తూ, దానదక్షం = దానం చేయడంలో సమర్థత కలిగిన, కటాక్షమ్ = కంటి చూపు, లలాటోల్లసద్గంధకస్తూరిభూషః = నుదుటిపై ప్రకాశించే గంధం, కస్తూరి అలంకరణలతో, ఉజ్జ్వలద్భిః = ప్రకాశిస్తూ, స్ఫురంతీమ్ = ప్రకాశించే, శ్రీభవానీమ్ = శ్రీ భవానీదేవిని, భజే = కొలుస్తాను.

తాత్పర్యము

అందమైన ముక్కు, పద్మం రేకుల వంటి కన్నులు, సంపదను ఇస్తూ, దానం చేయడంలో సమర్థత కలిగిన కంటి చూపు కలిగినది. నుదుటిపై ప్రకాశించే గంధం, కస్తూరి అలంకరణలతో ప్రకాశించే శ్రీ భవానీదేవిని నేను కొలుస్తాను.

విశేషములు

ఈ శ్లోకంలో అమ్మవారి ముఖం, కన్నులు, కంటి చూపు, నుదుటి అలంకరణ గురించి వర్ణించారు. అమ్మవారి కరుణ, దాన గుణం గురించి కూడా చెబుతారు.

---

శ్లోకం 9

చలత్కుణ్డలాం తే భ్రమద్భృఙ్గవృన్దాం

ఘనస్నిగ్ధధమ్మిల్లభూషోజ్జ్వలన్తీమ్ ।

స్ఫురన్మౌలిమాణిక్యమధ్యేన్దురేఖా

విలాసోల్లసద్దివ్యమూర్ధానమీడే ॥ ౯॥

పదవిభాగము

చలత్ + కుండలాం, తే, భ్రమత్ + భృంగ + వృందాం, ఘన + స్నిగ్ధ + ధమ్మిల్ల + భూషః + ఉజ్జ్వలంతీమ్, స్ఫురత్ + మౌలి + మాణిక్య + మధ్య + ఇందురేఖా, విలాస + ఉల్లసత్ + దివ్య + మూర్ధానమ్, ఈడే.

అన్వయము

చలత్కుండలాం, భ్రమద్భృంగవృందాం, ఘనస్నిగ్ధధమ్మిల్లభూషోజ్జ్వలంతీం తే, స్ఫురన్మౌలిమాణిక్యమధ్యేందురేఖా విలాసోల్లసద్దివ్యమూర్ధానమ్ ఈడే.

ప్రతి పదార్థము

చలత్కుండలాం = కదులుతున్న చెవి దుద్దులు, భ్రమద్భృంగవృందాం = తిరుగుతున్న తుమ్మెదల గుంపులు, ఘనస్నిగ్ధధమ్మిల్లభూషః = దట్టమైన, నునుపైన జడ అలంకరణలతో, ఉజ్జ్వలంతీమ్ = ప్రకాశిస్తూ, తే = నీ యొక్క, స్ఫురన్మౌలిమాణిక్యమధ్యేందురేఖా = ప్రకాశించే కిరీటం, మాణిక్యాల మధ్య చంద్రరేఖతో, విలాసోల్లసత్ = అందంగా ప్రకాశించే, దివ్యమూర్ధానమ్ = దివ్యమైన తలను, ఈడే = స్తుతిస్తున్నాను.

తాత్పర్యము

కదులుతున్న చెవి దుద్దులు, తిరుగుతున్న తుమ్మెదల గుంపులు, దట్టమైన, నునుపైన జడ అలంకరణలతో ప్రకాశిస్తూ, ప్రకాశించే కిరీటం, మాణిక్యాల మధ్య చంద్రరేఖతో అందంగా ప్రకాశించే నీ దివ్యమైన తలను నేను స్తుతిస్తున్నాను.

విశేషములు

ఈ శ్లోకంలో అమ్మవారి తల, జడ, కిరీటం, చెవి దుద్దుల గురించి వర్ణించారు. అమ్మవారి తలపై చంద్రుడు ఉండటం అనేది శాంతి, జ్ఞానానికి చిహ్నం.

---

శ్లోకం 10

ఇతి శ్రీభవానీ! స్వరూపం తవేదం

ప్రపంచాత్ పరం చాతిసూక్ష్మం ప్రసన్నమ్ ।

స్ఫురత్వంబా దిమ్భస్య మే హృత్సరోజే

సదా వాఙ్మయం సర్వతేజోమయం చ ॥ ౧౦॥

పదవిభాగము

ఇతి, శ్రీభవానీ, స్వరూపం, తవ + ఇదం, ప్రపంచాత్, పరం, చ + అతిసూక్ష్మం, ప్రసన్నమ్, స్ఫురతు, అంబా, దిమ్భస్య, మే, హృత్ + సరోజే, సదా, వాఙ్మయం, సర్వతేజోమయం, చ.

అన్వయము

శ్రీభవానీ, ఇతి తవ ఇదం స్వరూపం ప్రపంచాత్ పరం, అతిసూక్ష్మం చ ప్రసన్నమ్. అంబా, దింభస్య మే హృత్సరోజే సదా వాఙ్మయం సర్వతేజోమయం చ స్ఫురతు.

ప్రతి పదార్థము

శ్రీభవానీ = ఓ శ్రీ భవానీ, ఇతి = ఈ విధంగా, తవ = నీ యొక్క, ఇదం = ఈ, స్వరూపం = రూపం, ప్రపంచాత్ = ప్రపంచం కంటే, పరం = గొప్పది, అతిసూక్ష్మం = చాలా సూక్ష్మమైనది, చ = మరియు, ప్రసన్నమ్ = సంతోషకరమైనది. అంబా = ఓ తల్లి, దింభస్య = బిడ్డ అయిన, మే = నా యొక్క, హృత్సరోజే = హృదయం అనే పద్మంలో, సదా = ఎల్లప్పుడూ, వాఙ్మయం = మాటలు, సర్వతేజోమయం = అన్ని తేజస్సులతో, చ = మరియు, స్ఫురతు = ప్రకాశించుగాక.

తాత్పర్యము

ఓ శ్రీ భవానీ! ఈ విధంగా నీ రూపం ప్రపంచం కంటే గొప్పది, చాలా సూక్ష్మమైనది మరియు సంతోషకరమైనది. ఓ తల్లి! బిడ్డ అయిన నా హృదయం అనే పద్మంలో నీ మాటలు మరియు అన్ని తేజస్సులు ఎల్లప్పుడూ ప్రకాశించుగాక.

విశేషములు

ఈ శ్లోకంలో భక్తుడు అమ్మవారి రూపాన్ని వర్ణిస్తూ, ఆ రూపం ప్రపంచానికి అతీతమైనదని, సూక్ష్మమైనదని, సంతోషకరమైనదని చెబుతాడు. అమ్మవారి మాటలు, తేజస్సు తన హృదయంలో ఎల్లప్పుడూ నిలవాలని కోరుకుంటాడు.

---

శ్లోకం 11

గణేశాణిమాద్యాఖిలైః శక్తివృన్దైః

 స్ఫురచ్ఛ్రీమహాచక్రరాజోల్లసన్తీమ్ ।

పరాం రాజరాజేశ్వరీం త్వాం భవానీం 

శివాఙ్కోపరిస్థాం శివాం భావయేఽహమ్ ॥ ౧౧॥

పదవిభాగము

గణేశాణిమాద్యాఖిలైః (గణేశ + అణిమ + ఆది + అఖిలైః) శక్తివృన్దైః, స్ఫురచ్ఛ్రీమహాచక్రరాజోల్లసన్తీమ్ (స్ఫురత్ + శ్రీ + మహా + చక్ర + రాజ + ఉల్లసంతీమ్), పరాం, రాజరాజేశ్వరీం, త్వా, భవానీం, శివాఙ్కోపరిస్థామ్ (శివ + అంక + ఉపరి + స్థాం), శివాం, భావయే + అహమ్.

అన్వయము

అహమ్ గణేశాణిమాద్యాఖిలైః శక్తివృందైః స్ఫురచ్ఛ్రీమహాచక్రరాజోల్లసంతీం పరాం రాజరాజేశ్వరీం భవానీం శివాంకః ఉపరిస్థాం శివాం త్వా భావయే.

ప్రతి పదార్థము

అహమ్ = నేను, గణేశాణిమాద్యాఖిలైః = గణేశుడు, అణిమాది సిద్ధులు మొదలైన, అఖిలైః = అన్ని, శక్తివృందైః = శక్తి సమూహాలతో, స్ఫురచ్ఛ్రీమహాచక్రరాజోల్లసంతీమ్ = ప్రకాశించే శ్రీ మహా చక్రరాజంలో వెలుగుతున్న, పరాం = అత్యున్నతమైన, రాజరాజేశ్వరీం = రాజరాజేశ్వరిని, భవానీం = భవానీ దేవిని, శివాంకః = శివుని ఒడిలో, ఉపరిస్థాం = పైన కూర్చున్న, శివాం = శుభకరిని, త్వాం = నిన్ను, భావయే = ధ్యానిస్తున్నాను.

తాత్పర్యము

నేను గణేశుడు, అణిమాది సిద్ధులు మొదలైన అన్ని శక్తి సమూహాలతో ప్రకాశించే శ్రీ మహా చక్రరాజంలో వెలుగుతున్న, అత్యున్నతమైన రాజరాజేశ్వరి అయిన భవానీ దేవిని, శివుని ఒడిలో పైన కూర్చున్న శుభకరి అయిన నిన్ను ధ్యానిస్తున్నాను.

విశేషములు

ఈ శ్లోకంలో దేవి పరమేశ్వరుని ఒడిలో కొలువై ఉన్నట్లు, అణిమాది సిద్ధులు, ఇతర శక్తులు ఆమె చుట్టూ కొలువై ఉన్నట్లు వర్ణించారు. ఇది దేవి యొక్క సార్వభౌమత్వాన్ని, ఆమె శక్తి సామర్థ్యాలను సూచిస్తుంది. 'మహాచక్రరాజ' అనేది శ్రీచక్రాన్ని సూచిస్తుంది.

---

శ్లోకం 12

త్వమర్కస్త్వమగ్నిస్త్వమిన్దుస్త్వమాప- స్త్వమాకాశభూర్వాయవస్త్వం చిదాత్మా ।

 త్వదన్యో న కశ్చిత్ప్రకాశోఽస్తి సర్వం సదానన్దసంవిత్స్వరూపం తవేదమ్ ॥ ౧౨॥

పదవిభాగము

త్వమ్ + అర్కః, త్వమ్ + అగ్నిః, త్వమ్ + ఇన్దుః, త్వమ్ + ఆపః, త్వమ్ + ఆకాశ + భూః + వాయవః, త్వమ్ + చిదాత్మా, త్వత్ + అన్యః, న, కశ్చిత్ + ప్రకాశః + అస్తి, సర్వం, సదానందసంవిత్స్వరూపం, తవ + ఇదమ్.

అన్వయము

త్వమ్ అర్కః త్వమ్ అగ్నిః త్వమ్ ఇన్దుః త్వమ్ ఆపః త్వమ్ ఆకాశభూర్వాయవః త్వమ్ చిదాత్మా. త్వదన్యః కశ్చిత్ ప్రకాశః న అస్తి. ఇదమ్ సర్వం తవ సదానందసంవిత్స్వరూపం.

ప్రతి పదార్థము

త్వమ్ = నీవు, అర్కః = సూర్యుడవు, త్వమ్ = నీవు, అగ్నిః = అగ్నివి, త్వమ్ = నీవు, ఇన్దుః = చంద్రుడవు, త్వమ్ = నీవు, ఆపః = జలము, త్వమ్ = నీవు, ఆకాశభూర్వాయవః = ఆకాశం, భూమి, వాయువు, త్వమ్ = నీవు, చిదాత్మా = చైతన్య ఆత్మ. త్వదన్యః = నీ కన్నా అన్యమైనది, కశ్చిత్ = ఏదీ, ప్రకాశః = ప్రకాశించేది, న అస్తి = లేదు. ఇదమ్ = ఈ, సర్వం = అంతా, తవ = నీ యొక్క, సదానందసంవిత్స్వరూపం = సత్-చిత్-ఆనంద స్వరూపం.

తాత్పర్యము

నీవే సూర్యుడవు, అగ్నివి, చంద్రుడవు, జలము, ఆకాశం, భూమి, వాయువు, మరియు చైతన్య ఆత్మ. నీ కన్నా అన్యమైన ప్రకాశించేది ఏదీ లేదు. ఇదంతా నీ యొక్క సత్-చిత్-ఆనంద స్వరూపమే.

విశేషములు

ఈ శ్లోకంలో దేవి విశ్వానికి మూలం అని, పంచభూతాలకు, సూర్యచంద్రులకు, అగ్నికి ఆమెయే అధిష్టాన దేవత అని చెప్పబడింది. ఆమె సత్-చిత్-ఆనంద స్వరూపిణి అని, ఆమె తప్ప వేరే ప్రకాశించేది ఏదీ లేదని స్పష్టం చేయబడింది.

---

శ్లోకం 13

గురుస్త్వం శివస్త్వం చ శక్తిస్త్వమేవ త్వమేవాసి మాతా పితాఽసి త్వమేవ ।

త్వమేవాసి విద్యా త్వమేవాసి బుద్ధిర్- గతిర్మే మతిర్దేవి సర్వం త్వమేవ ॥ ౧౩॥

పదవిభాగము

గురుః + త్వమ్, శివః + త్వమ్, చ, శక్తిః + త్వమ్ + ఏవ, త్వమ్ + ఏవ + అసి, మాతా, పితా + అసి, త్వమ్ + ఏవ, త్వమ్ + ఏవ + అసి, విద్యా, త్వమ్ + ఏవ + అసి, బుద్ధిః, గతిః + మే, మతిః + దేవి, సర్వం, త్వమ్ + ఏవ.

అన్వయము

దేవి, త్వమ్ గురుః, త్వమ్ శివః చ, త్వమ్ శక్తిః ఏవ, త్వమ్ ఏవ మాతా అసి, త్వమ్ ఏవ పితా అసి. త్వమ్ ఏవ విద్యా అసి, త్వమ్ ఏవ బుద్ధిః అసి. మే గతిః మతిః సర్వం త్వమ్ ఏవ.

ప్రతి పదార్థము

దేవి = ఓ దేవి, త్వమ్ = నీవు, గురుః = గురువు, త్వమ్ = నీవు, శివః = శివుడవు, చ = మరియు, శక్తిః = శక్తివి, త్వమ్ ఏవ = నీవే, మాతా = తల్లివి, అసి = అయి ఉన్నావు, పితా = తండ్రివి, త్వమ్ ఏవ = నీవే. త్వమ్ ఏవ = నీవే, విద్యా = విద్య, అసి = అయి ఉన్నావు, త్వమ్ ఏవ = నీవే, బుద్ధిః = బుద్ధివి, అసి = అయి ఉన్నావు. మే = నాకు, గతిః = ఆశ్రయం, మతిః = ఆలోచన, సర్వం = అంతా, త్వమ్ ఏవ = నీవే.

తాత్పర్యము

ఓ దేవి! నీవే గురువు, శివుడవు, శక్తివి. నీవే తల్లివి, తండ్రివి. నీవే విద్య, నీవే బుద్ధి. నా ఆశ్రయం, నా ఆలోచన, నా సర్వస్వం నీవే.

విశేషములు

ఈ శ్లోకంలో భక్తుడు దేవిని సర్వస్వంగా భావిస్తున్నాడు. గురువు, తల్లిదండ్రులు, జ్ఞానం, బుద్ధి, గతి, మతి అన్నీ దేవియే అని ప్రకటించడం ద్వారా పూర్తి శరణాగతిని వ్యక్తపరుస్తున్నాడు.

---

శ్లోకం 14

శ్రుతీనామగమ్యం సువేదాగమాద్యైర్- మహిమ్నో న జానాతి పారం తవేదమ్ ।

 స్తుతిం కర్తుమిచ్ఛామి తే త్వం భవాని క్షమస్వేదమమ్బ ప్రముగ్ధః కిలాహమ్ ॥ ౧౪॥

పదవిభాగము

శ్రుతీనామ్ + అగమ్యం, సువేదాగమాద్యైః (సు + వేద + ఆగమ + ఆద్యైః), మహిమ్నః, న, జానాతి, పారం, తవ + ఇదమ్, స్తుతిం, కర్తుమ్ + ఇచ్చామి, తే, త్వమ్, భవాని, క్షమస్వ + ఇదం + అంబ, ప్రముగ్ధః, కిల + అహమ్.

అన్వయము

అంబ భవాని, శ్రుతీనామ్ అగమ్యం, సువేదాగమాద్యైః ఇదమ్ తవ మహిమ్నః పారం న జానాతి. తే స్తుతిం కర్తుమ్ ఇచ్చామి. త్వం ఇదం క్షమస్వ, అహమ్ కిల ప్రముగ్ధః.

ప్రతి పదార్థము

అంబ = ఓ తల్లి, భవాని = భవానీ, శ్రుతీనామ్ = వేదాలకు, అగమ్యం = అందనిది, సువేదాగమాద్యైః = మంచి వేదాలు, ఆగమాలు మొదలైన వాటికి, ఇదమ్ = ఈ, తవ = నీ యొక్క, మహిమ్నః = మహిమ యొక్క, పారం = అంతం, న జానాతి = తెలియదు. తే = నీ యొక్క, స్తుతిం = స్తోత్రాన్ని, కర్తుమ్ = చేయడానికి, ఇచ్చామి = కోరుతున్నాను. త్వం = నీవు, ఇదం = దీనిని, క్షమస్వ = క్షమించుము, అహమ్ = నేను, కిల = నిజంగా, ప్రముగ్ధః = అవివేకుడిని.

తాత్పర్యము

ఓ తల్లి భవానీ! వేదాలకు అందనిది, వేదాలు, ఆగమాలు మొదలైన వాటికి కూడా నీ మహిమ యొక్క అంతం తెలియదు. అలాంటి నీ స్తోత్రాన్ని చేయాలని నేను కోరుకుంటున్నాను. ఓ తల్లి, దయచేసి దీనిని క్షమించుము, నేను నిజంగా అవివేకుడిని.

విశేషములు

ఈ శ్లోకంలో భక్తుడు తన వినయాన్ని, దేవి మహిమ యొక్క అనంతత్వాన్ని తెలియజేస్తాడు. తన అజ్ఞానాన్ని ఒప్పుకుంటూ, స్తోత్రం చేయడానికి చేసిన ప్రయత్నానికి దేవి క్షమాపణ కోరుతాడు.

---

శ్లోకం 15

శరణ్యే వరేణ్యే సుకారుణ్యపూర్ణే హిరణ్యోదరాద్యైరగమ్యేఽతిపుణ్యే ।

భవారణ్యభీతం చ మాం పాహి భద్రే నమస్తే నమస్తే నమస్తే భవాని ॥ ౧౫॥

పదవిభాగము

శరణ్యే, వరేణ్యే, సుకారుణ్యపూర్ణే (సు + కారుణ్య + పూర్ణే), హిరణ్యోదరాద్యైః (హిరణ్య + ఉదర + ఆద్యైః) + అగమ్యే + అతిపుణ్యే, భవారణ్యభీతం (భవ + అరణ్య + భీతం), చ, మాం, పాహి, భద్రే, నమః + తే, నమః + తే, నమః + తే, భవాని.

అన్వయము

భవాని, భద్రే, శరణ్యే, వరేణ్యే, సుకారుణ్యపూర్ణే, హిరణ్యోదరాద్యైః అగమ్యే, అతిపుణ్యే, భవారణ్యభీతం మాం చ పాహి. తే నమస్తే నమస్తే నమస్తే.

ప్రతి పదార్థము

భవాని = ఓ భవానీ, భద్రే = శుభకరి, శరణ్యే = శరణు ఇవ్వదగినది, వరేణ్యే = పూజింపదగినది, సుకారుణ్యపూర్ణే = గొప్ప కరుణతో నిండినది, హిరణ్యోదరాద్యైః = బ్రహ్మ మొదలైన వారికి, అగమ్యే = అందనిది, అతిపుణ్యే = అత్యంత పవిత్రమైనది, భవారణ్యభీతం = సంసారం అనే అడవిలో భయపడిన, మాం = నన్ను, చ = మరియు, పాహి = రక్షించుము. తే = నీకు, నమస్తే = నమస్కారం, నమస్తే = నమస్కారం, నమస్తే = నమస్కారం.

తాత్పర్యము

ఓ భవానీ, శుభకరి! శరణు ఇవ్వదగినది, పూజింపదగినది, గొప్ప కరుణతో నిండినది, బ్రహ్మ మొదలైన వారికి కూడా అందనిది, అత్యంత పవిత్రమైనది. సంసారం అనే అడవిలో భయపడిన నన్ను రక్షించుము. నీకు నమస్కారం, నమస్కారం, నమస్కారం.

విశేషములు

ఈ శ్లోకం దేవిని శరణ్యంగా, కరుణామయిగా, అత్యంత పవిత్రంగా కీర్తిస్తుంది. సంసార సాగరంలోని భయాల నుండి రక్షించమని భక్తుడు దేవిని వేడుకుంటున్నాడు. మూడుసార్లు నమస్కారం చేయడం భక్తి పారవశ్యాన్ని తెలియజేస్తుంది.

---

శ్లోకం 16

ఇమామన్వహం శ్రీభవానీభుజఙ్గ- స్తుతిర్యః పఠేచ్ఛ్రోతుమిచ్ఛేత తస్మై ।

స్వకీయం పదం శాశ్వతం చైవ సారంశ్రియం చాష్టసిద్ధిం భవానీ దదాతి ॥ ౧౬॥

పదవిభాగము

ఇమామ్ + అన్వహమ్, శ్రీభవానీభుజఙ్గ + స్తుతిః + యః, పఠేత్ + శ్రోతుమ్ + ఇచ్చేత, తస్మై, స్వకీయం, పదం, శాశ్వతం, చ + ఏవ, సారం, శ్రియం, చ + అష్టసిద్ధిం, భవానీ, దదాతి.

అన్వయము

యః ఇమామ్ అన్వహం శ్రీభవానీభుజంగస్తుతిః పఠేత్ శ్రోతుమ్ ఇచ్చేత, తస్మై భవానీ స్వకీయం శాశ్వతం పదం చ ఏవ సారం, శ్రియం చ అష్టసిద్ధిం దదాతి.

ప్రతి పదార్థము

యః = ఎవరైతే, ఇమామ్ = ఈ, అన్వహమ్ = ప్రతిరోజూ, శ్రీభవానీభుజంగస్తుతిః = శ్రీ భవానీ భుజంగ స్తోత్రాన్ని, పఠేత్ = చదువుతారో, శ్రోతుమ్ = వినాలని, ఇచ్చేత = కోరుకుంటారో, తస్మై = వారికి, భవానీ = భవానీదేవి, స్వకీయం = తనదైన, శాశ్వతం = శాశ్వతమైన, పదం = స్థానాన్ని (మోక్షాన్ని), చ = మరియు, ఏవ = కూడా, సారం = సారాన్ని (వేదాల సారాన్ని), శ్రియం = సంపదను, చ = మరియు, అష్టసిద్ధిం = అష్టసిద్ధులను, దదాతి = ప్రసాదిస్తుంది.

తాత్పర్యము

ఎవరైతే ఈ శ్రీ భవానీ భుజంగ స్తోత్రాన్ని ప్రతిరోజూ చదువుతారో లేదా వినాలని కోరుకుంటారో, వారికి భవానీదేవి తన శాశ్వతమైన మోక్షపదాన్ని, వేదాల సారాన్ని, సంపదను, మరియు అష్టసిద్ధులను ప్రసాదిస్తుంది.

విశేషములు

ఈ శ్లోకం ఈ స్తోత్రాన్ని పఠించడం లేదా వినడం వల్ల కలిగే ఫలాలను వివరిస్తుంది. మోక్షం, జ్ఞానం, సంపద, అష్టసిద్ధులు వంటివి అమ్మవారి అనుగ్రహంతో లభిస్తాయని చెబుతుంది.

అష్టసిద్ధులు ఇవి

1. అణిమ : ఇది శరీరాన్ని అణువు అంత సూక్ష్మంగా మార్చుకునే శక్తి. దీని ద్వారా యోగి ఎంత చిన్నగానైనా మారగలడు.
2. మహిమ : ఇది శరీరాన్ని ఎంత పెద్దగానైనా విస్తరించే శక్తి. దీని ద్వారా యోగి అపారమైన పరిమాణాన్ని పొందగలడు.
3. లఘిమ : ఇది శరీరాన్ని బరువు లేకుండా, చాలా తేలికగా మార్చుకునే శక్తి. దీని ద్వారా యోగి గాలిలో తేలియడం లేదా నీటిపై నడవడం వంటివి చేయగలడు.
4. గరిమ : ఇది శరీరాన్ని ఎంత బరువుగానైనా మార్చుకునే శక్తి. దీని ద్వారా యోగిని కదపడం లేదా ఎత్తడం ఎవరికీ సాధ్యం కాదు.
5. ప్రాప్తి : ఇది కోరుకున్నది ఏదైనా, ఎక్కడైనా పొందగల శక్తి. దీని ద్వారా యోగి ఏ ప్రాంతంలోనైనా, ఏ ప్రదేశంలోనైనా (భౌతికంగా చేరుకోలేని చోట్ల కూడా) తనను తాను ప్రత్యక్షం చేసుకోగలడు లేదా తనకు కావలసిన వస్తువులను పొందగలడు.
6. ప్రాకామ్యము : ఇది కోరుకున్న అన్ని కోరికలను తీర్చుకునే లేదా సంకల్పాన్ని వాస్తవం చేసే శక్తి. దీని ద్వారా యోగి తన ఇష్టానుసారం దేనినైనా సాధించగలడు.
7. ఈశత్వము : ఇది ప్రకృతి, ప్రాణులు, లేదా ఏదైనా వస్తువులపై సంపూర్ణ నియంత్రణ సాధించే శక్తి. దీని ద్వారా యోగి సృష్టి, స్థితి, లయ కార్యాలను కూడా చేయగలడు.
8. వశిత్వము : ఇది ఇతరులను లేదా ఏదైనా ప్రాణిని వశం చేసుకొని నియంత్రించగల శక్తి. దీని ద్వారా యోగి తన ఇష్టానికి అనుగుణంగా ఇతరులను ప్రభావితం చేయగలడు.

ఈ అష్టసిద్ధులు యోగా మార్గంలో ఉన్నత స్థాయిలకు చేరుకున్న వారికి లభిస్తాయని నమ్ముతారు. అయితే, వీటిని ఆధ్యాత్మిక ఎదుగుదలకు కాకుండా కేవలం భౌతిక ప్రయోజనాల కోసం ఉపయోగించడం యోగశాస్త్రంలో నిషిద్ధం. భవానీ భుజంగ ప్రయాత స్తోత్రంలో అమ్మవారి అనుగ్రహంతో ఈ సిద్ధులు లభిస్తాయని చెప్పడం, దేవి యొక్క సర్వశక్తిమత్తతను, మరియు ఆమె భక్తులకు ఆధ్యాత్మికంగా, భౌతికంగా అందించగల అపారమైన సామర్థ్యాన్ని తెలియజేస్తుంది.

 

---

శ్లోకం 17

భవానీ భవానీ భవానీ త్రివారమ్- ఉదారమ్ ముదా సర్వదా యే జపన్తి । న శోకమ్ న మోహమ్ న పాపం న భీతిః కదాచిత్కథంచిత్కుతశ్చజ్జనానామ్

పదవిభాగము

భవానీ, భవానీ, భవానీ, త్రివారమ్, ఉదారమ్, ముదా, సర్వదా, యే, జపన్తి, న, శోకమ్, న, మోహమ్, న, పాపం, న, భీతిః, కదాచిత్, కథంచిత్, కుతశ్చిత్ + జనానామ్.

అన్వయము

యే జనాః ముదా ఉదారమ్ సర్వదా 'భవానీ భవానీ భవానీ' ఇతి త్రివారమ్ జపన్తి, తేషాం కదాచిత్ కథంచిత్ కుతశ్చిత్ న శోకమ్, న మోహమ్, న పాపం, న భీతిః భవతి.

ప్రతి పదార్థము

యే = ఏ, జనాః = ప్రజలైతే, ముదా = సంతోషంగా, ఉదారమ్ = గొప్పగా/ఉన్నతంగా, భవానీ భవానీ భవానీ = భవానీ, భవానీ, భవానీ అని, త్రివారమ్ = మూడుసార్లు, సర్వదా = ఎల్లప్పుడూ, జపన్తి = జపిస్తారో, తేషాం = వారికి, కదాచిత్ = ఎప్పుడైనా, కథంచిత్ = ఏ విధంగానైనా, కుతశ్చిత్ = ఎక్కడ నుండైనా, శోకమ్ = దుఃఖం, న భవతి = ఉండదు, మోహమ్ = భ్రమ, న భవతి = ఉండదు, పాపం = పాపం, న భవతి = ఉండదు, భీతిః = భయం, న భవతి = ఉండదు.

తాత్పర్యము

ఎవరైతే సంతోషంగా, గొప్పగా 'భవానీ భవానీ భవానీ' అని మూడుసార్లు ఎల్లప్పుడూ జపిస్తారో, ఆ ప్రజలకు ఎప్పుడైనా, ఏ విధంగానైనా, ఎక్కడ నుండైనా దుఃఖం, భ్రమ, పాపం, భయం వంటివి ఉండవు.

విశేషములు

ఈ శ్లోకం దేవి నామస్మరణ మహిమను వివరిస్తుంది. 'భవానీ' అనే పేరును మూడుసార్లు జపించడం ద్వారా అన్ని రకాల దుఃఖాలు, భయాలు, పాపాలు తొలగిపోతాయని, భ్రమలు తొలగిపోయి ప్రశాంతత లభిస్తుందని చెప్పబడింది. ఇది నామస్మరణ యొక్క ప్రాముఖ్యతను నొక్కి చెబుతుంది.

---

ఇతి శ్రీమచ్ఛఙ్కరాచార్యవిరచితం భవానీభుజఙ్గప్రయాతస్తోత్రం సమ్పూర్ణమ్ ॥

ఇది శ్రీమచ్ఛంకరాచార్య విరచితమైన భవానీ భుజంగప్రయాత స్తోత్రం సంపూర్ణం.