భవాన్యష్టక స్తోత్రం ( 8 శ్లోకాలు)

 శ్రీ శంకరాచార్య స్తోత్ర సర్వస్వమ్ –

శ్రీ భవాన్యష్టక స్తోత్రం ( 8 శ్లోకాలు)

 పదవిభాగము, అన్వయము, ప్రతి పదార్థము,   తాత్పర్యము,విశేషములతో 

    ఆచార్య తాడేపల్లి పతంజలి

---

శ్రీ భవాన్యష్టకం అనేది భక్తుడు తన సంపూర్ణ శరణాగతిని, నిస్సహాయతను, అమ్మవారిపై తనకు గల అచంచల విశ్వాసాన్ని వ్యక్తం చేసే ఒక అద్భుతమైన స్తోత్రం. జీవితంలోని అన్ని దశలలో, అన్ని రకాల కష్టాలలో, ఎటువంటి సాధనలు తెలియకపోయినా, కేవలం భవానీ దేవిని శరణు వేడటం ద్వారా మోక్షాన్ని, రక్షణను పొందవచ్చని ఈ అష్టకం సందేశాన్నిస్తుంది.

శ్రీ భవాన్యష్టకమ్

1.  

శ్లోకం:

న తాతో న మాతా న బంధుర్న దాతా

న పుత్రో న పుత్రీ న భృత్యో న భర్తా |

న జాయా న విద్యా న వృత్తిర్మమైవ

గతిస్త్వం గతిస్త్వం త్వమేకా భవాని ||1 ||

పదవిభాగము:

న, తాతః, న, మాతా, న, బంధుః, న, దాతా, న, పుత్రః, న, పుత్రీ, న, భృత్యః, న, భర్తా, న, జాయా, న, విద్యా, న, వృత్తిః, మమైవ (మమ + ఏవ), గతిః, త్వమ్, గతిః, త్వమ్, త్వమ్, ఏకా, భవాని.

అన్వయము:

భవాని! తాతః న, మాతా న, బంధుః న, దాతా న, పుత్రః న, పుత్రీ న, భృత్యః న, భర్తా న, జాయా న, విద్యా న, వృత్తిః న మమ ఏవ, త్వమ్ ఏకా గతిః, త్వమ్ గతిః.

ప్రతి పదార్థము:

భవాని = ఓ భవానీ దేవీ! తాతః = తండ్రి, న = లేడు, మాతా = తల్లి, న = లేదు, బంధుః = బంధువు, న = లేడు, దాతా = దానం చేయువాడు, న = లేడు, పుత్రః = కుమారుడు, న = లేడు, పుత్రీ = కుమార్తె, న = లేదు, భృత్యః = సేవకుడు, న = లేడు, భర్తా = భర్త, న = లేడు, జాయా = భార్య, న = లేదు, విద్యా = విద్య, న = లేదు, వృత్తిః = జీవనోపాధి, మమ ఏవ = నాకు, న = లేదు, త్వమ్ = నీవు, ఏకా = ఒకే ఒక, గతిః = మార్గం/శరణం, త్వమ్ = నీవే, గతిః = నాకు శరణం.

తాత్పర్యము:

ఓ భవానీ దేవీ! నాకు తండ్రి లేడు, తల్లి లేదు, బంధువు లేడు, దానం చేయువాడు లేడు. కుమారుడు లేడు, కుమార్తె లేదు, సేవకుడు లేడు, భర్త లేడు. భార్య లేదు, విద్య లేదు, జీవనోపాధి కూడా లేదు. నీవే నాకు ఏకైక శరణం, నీవే నాకు గతి.

విశేషములు:

ఈ శ్లోకంలో భక్తుడు తన నిస్సహాయతను, సంసారంలో ఏ బంధమూ శాశ్వతం కాదని, ఏదీ తనను రక్షించలేదని తెలియజేస్తూ, సర్వసంబంధాలను త్యజించి, కేవలం అమ్మవారిని మాత్రమే శరణు వేడుకుంటున్నాడు. 'మమైవ' అనే పదం 'నాకు మాత్రమే' అనే విశేషార్థాన్ని సూచిస్తుంది, భక్తుడి ఏకైక శరణాగతిని నొక్కి చెబుతుంది.

---

2.  

శ్లోకం:

భవాబ్దావపారే మహాదుఃఖభీరు

పపాతప్రకామీ ప్రలోభీ ప్రమత్తః |

కుసంసారపాశప్రబద్ధః సదాహం

గతిస్త్వం గతిస్త్వం త్వమేకా భవాని || 2 ||

పదవిభాగము:

భవాబ్ధౌ (భవ + అబ్ధౌ), అపారే, మహాదుఃఖభీరుః, పపాత, ప్రకామీ, ప్రలోభీ, ప్రమత్తః, కుసంసారపాశప్రబద్ధః (కుసంసార + పాశ + ప్రబద్ధః), సదా, అహం, గతిః, త్వమ్, గతిః, త్వమ్, త్వమ్, ఏకా, భవాని.

అన్వయము:

భవాని! అపారే భవాబ్ధౌ మహాదుఃఖభీరుః అహం ప్రకామీ ప్రలోభీ ప్రమత్తః పపాత, సదా కుసంసారపాశప్రబద్ధః, త్వమ్ ఏకా గతిః, త్వమ్ గతిః.

ప్రతి పదార్థము:

భవాని = ఓ భవానీ దేవీ! అపారే = అంతులేని, భవాబ్ధౌ = సంసార సాగరంలో, మహాదుఃఖభీరుః = గొప్ప దుఃఖాలకు భయపడే నేను, ప్రకామీ = మిక్కిలి కోరికలు గలవాడై, ప్రలోభీ = మిక్కిలి లోభం గలవాడై, ప్రమత్తః = మిక్కిలి అహంకారం గలవాడై, పపాత = పడిపోయాను, సదా = ఎల్లప్పుడూ, కుసంసారపాశప్రబద్ధః = చెడు సంసార బంధాలతో బంధింపబడ్డాను, త్వమ్ = నీవే, ఏకా = ఒకే ఒక, గతిః = శరణం, త్వమ్ = నీవే, గతిః = నాకు శరణం.

తాత్పర్యము:

ఓ భవానీ దేవీ! అంతులేని సంసార సముద్రంలో, గొప్ప దుఃఖాలకు భయపడిన నేను, మిక్కిలి కోరికలతో, లోభంతో, అహంకారంతో పడిపోయాను. ఎల్లప్పుడూ చెడు సంసార బంధాలతో చిక్కుబడి ఉన్నాను. నీవే నాకు ఏకైక శరణం, నీవే నాకు గతి.

విశేషములు:

ఈ శ్లోకం సంసార బంధాల నుండి విముక్తి పొందాలనే భక్తుడి తపనను తెలియజేస్తుంది. సంసారాన్ని 'భవాబ్ధి' (సంసార సముద్రం) తో పోల్చడం, దాని అపారత్వాన్ని, దుఃఖభరితత్వాన్ని నొక్కి చెబుతుంది. కామ, లోభ, మదాలు మానవుడిని ఎలా బంధిస్తాయో వివరించి, వాటి నుండి విముక్తికి అమ్మవారి శరణాగతిని తెలియజేస్తుంది.

---

3.  

శ్లోకం:

న జానామి దానం న చ ధ్యానయోగం

న జానామి తంత్రం న చ స్తోత్రమంత్రమ్ |

న జానామి పూజాం న చ న్యాసయోగం

గతిస్త్వం గతిస్త్వం త్వమేకా భవాని || 3 ||

పదవిభాగము:

న, జానామి, దానం, న, చ, ధ్యానయోగం, న, జానామి, తంత్రం, న, చ, స్తోత్రమంత్రమ్, న, జానామి, పూజాం, న, చ, న్యాసయోగం, గతిః, త్వమ్, గతిః, త్వమ్, త్వమ్, ఏకా, భవాని.

అన్వయము:

భవాని! అహం దానం న జానామి, ధ్యానయోగం చ న జానామి, తంత్రం న జానామి, స్తోత్రమంత్రమ్ చ న జానామి, పూజాం న జానామి, న్యాసయోగం చ న జానామి, త్వమ్ ఏకా గతిః, త్వమ్ గతిః.

ప్రతి పదార్థము:

భవాని = ఓ భవానీ దేవీ! అహం = నేను, దానం = దానం చేయుట, న జానామి = తెలియను, ధ్యానయోగం = ధ్యానం చేయుట, చ = మరియు, న జానామి = తెలియను, తంత్రం = తంత్ర విద్యలు, న జానామి = తెలియను,, స్తోత్రమంత్రమ్ = స్తోత్రాలు, మంత్రాలు, చ = మరియు, న జానామి = తెలియను,, పూజాం = పూజలు చేయుట, న జానామి = తెలియను, న్యాసయోగం = న్యాసయోగం చేయుట, చ = మరియు, న జానామి = తెలియను,, త్వమ్ = నీవే, ఏకా = ఒకే ఒక, గతిః = శరణం, త్వమ్ = నీవే, గతిః = నాకు శరణం.

తాత్పర్యము:

ఓ భవానీ దేవీ! నాకు దానం చేయుట తెలియదు, ధ్యానయోగం తెలియదు. తంత్ర విద్యలు తెలియవు, స్తోత్రాలు, మంత్రాలు తెలియవు. పూజలు చేయుట తెలియదు, న్యాసయోగం కూడా తెలియదు. నీవే నాకు ఏకైక శరణం, నీవే నాకు గతి.

విశేషములు:

ఈ శ్లోకంలో భక్తుడు తన అజ్ఞానాన్ని, భగవత్ పూజకు, ఆరాధనకు అవసరమైన జ్ఞానం లేకపోవడాన్ని వివరిస్తున్నాడు. బాహ్య కర్మల కంటే అంతరంగిక భక్తి, శరణాగతి ముఖ్యం అని ఈ శ్లోకం పరోక్షంగా సూచిస్తుంది. ఏ సాధనలూ తెలియకపోయినా, కేవలం శరణాగతితో అమ్మవారి కృపకు పాత్రులు కావచ్చునని ఈ శ్లోకం భరోసా ఇస్తుంది.

---

న్యాసయోగం కూడా తెలియదు అంటే, ఆ వ్యక్తికి న్యాసయోగం అనే ఒక ప్రత్యేకమైన పూజా విధానం లేదా ఆధ్యాత్మిక అభ్యాసం గురించి అవగాహన లేదని అర్థం.

సాధారణంగా, న్యాసం అనేది మంత్రాలతో కలిపి శరీరంలోని వివిధ భాగాలను స్పృశించడం ద్వారా దేవతాశక్తిని ఆయా భాగాలలో నిలుపుదల చేసే ఒక ప్రక్రియ. ఇది పూజా సమయంలో లేదా ధ్యాన సమయంలో దేవతా మూర్తిని తన శరీరంలో ఆవాహన చేసుకోవడానికి సాధకులు చేసే ఒక పద్ధతి. దీని వల్ల సాధకునికి దేవతతో ఏకత్వం, రక్షణ, మరియు ఆయా మంత్రాల యొక్క శక్తి కలుగుతాయని నమ్ముతారు.

కాబట్టి, "న్యాసయోగం కూడా తెలియదు" అనే వాక్యం, భగవంతుని పూజించడానికి లేదా చేరుకోవడానికి అవసరమైన క్లిష్టమైన ఆధ్యాత్మిక పద్ధతులు, మంత్రాలు, పూజా క్రియలు వంటివి ఏవీ తనకు తెలియవని, తాను కేవలం అమ్మవారిపై సంపూర్ణంగా ఆధారపడి ఉన్నానని భక్తుడు తన నిస్సహాయతను తెలియజేస్తున్నాడు. ఇది తన అజ్ఞానాన్ని, ఏ సాధనలూ చేయలేని స్థితిని వివరిస్తూ, కేవలం శరణాగతిని మాత్రమే నమ్ముకున్నానని చెప్పే ఒక మార్గం.

---

4.  

శ్లోకం:

న జానామి పుణ్యం న జానామి తీర్థం

న జానామి ముక్తిం లయం వా కదాచిత్ |

న జానామి భక్తిం వ్రతం వాపి మాత--ర్గతిస్త్వం

గతిస్త్వం త్వమేకా భవాని || 4 ||

పదవిభాగము:

న, జానామి, పుణ్యం, న, జానామి, తీర్థం, న, జానామి, ముక్తిం, లయం, వా, కదాచిత్, న, జానామి, భక్తిం, వ్రతం, వాపి (వా + అపి), మాతః, గతిః, త్వమ్, గతిః, త్వమ్, త్వమ్, ఏకా, భవాని.

అన్వయము:

మాతః భవాని! అహం పుణ్యం న జానామి, తీర్థం న జానామి, ముక్తిం వా లయం వా కదాచిత్ న జానామి, భక్తిం వా వ్రతం అపి న జానామి, త్వమ్ ఏకా గతిః, త్వమ్ గతిః.

ప్రతి పదార్థము:

మాతః = ఓ తల్లి!, భవాని = భవాని దేవి!, అహం = నేను/నాకు, పుణ్యం = పుణ్యం అంటే ఏమిటో, న జానామి = తెలియదు, తీర్థం = తీర్థయాత్రలు, న జానామి = తెలియదు, ముక్తిం = మోక్షం, వా = లేక, లయం = లయం/విలీనం, వా = లేక, కదాచిత్ = ఎప్పుడూ, న జానామి = తెలియదు, భక్తిం = భక్తి, వా = లేక, వ్రతం = వ్రతం, అపి = కూడా, న జానామి = తెలియదు, త్వమ్ = నీవే, ఏకా = ఒకే ఒక, గతిః = శరణం, త్వమ్ = నీవే, గతిః = నాకు శరణం.

తాత్పర్యము:

ఓ భవాని మాతా! నాకు పుణ్యం అంటే ఏమిటో తెలియదు, తీర్థయాత్రల గురించి తెలియదు. మోక్షం ఏమిటో, లయం ఏమిటో కూడా ఎప్పుడూ తెలియదు. భక్తి గురించి, వ్రతాల గురించి కూడా నాకు తెలియదు. నీవే నాకు ఏకైక శరణం, నీవే నాకు గతి.

విశేషములు:

ఈ శ్లోకంలో భక్తుడు తన ఆధ్యాత్మిక అజ్ఞానాన్ని మరింత లోతుగా వెల్లడిస్తున్నాడు. ధర్మ, అర్థ, కామ, మోక్షాలలోని మోక్షం గురించి, పుణ్యం, తీర్థాలు, భక్తి, వ్రతాలు వంటి ఆధ్యాత్మిక సాధనల గురించి కూడా తనకు తెలియదని అంగీకరిస్తున్నాడు. ఈ అంగీకారం ద్వారా, భగవంతుని కృపకు కేవలం నిజమైన శరణాగతి మాత్రమే మార్గమని తెలియజేస్తుంది.

---

5.  

శ్లోకం:

కుకర్మీ కుసంగీ కుబుద్ధిః కుదాసః

కులాచారహీనః కదాచారలీనః |

కుదృష్టిః కువాక్యప్రబంధః సదాహం

గతిస్త్వం గతిస్త్వం త్వమేకా భవాని || 5 ||

పదవిభాగము:

కుకర్మీ, కుసంగీ, కుబుద్ధిః, కుదాసః, కులాచారహీనః, కదాచారలీనః (కత్ + ఆచార + లీనః), కుదృష్టిః, కువాక్యప్రబంధః (కువాక్య + ప్రబంధః), సదా, అహం, గతిః, త్వమ్, గతిః, త్వమ్, త్వమ్, ఏకా, భవాని.

అన్వయము:

భవాని! అహం కుకర్మీ, కుసంగీ, కుబుద్ధిః, కుదాసః, కులాచారహీనః, కదాచారలీనః, కుదృష్టిః, కువాక్యప్రబంధః సదా, త్వమ్ ఏకా గతిః, త్వమ్ గతిః.

ప్రతి పదార్థము:

భవాని = ఓ భవానీ దేవీ! అహం = నేను, కుకర్మీ = చెడు పనులు చేయువాడను, కుసంగీ = చెడు స్నేహాలు గలవాడను, కుబుద్ధిః = దుర్బుద్ధి గలవాడను, కుదాసః = చెడు సేవకుడను/దుర్గుణములు గలవాడను, కులాచారహీనః = కుల ధర్మాలను పాటించనివాడను, కదాచారలీనః = చెడు ఆచారములలో లీనమైనవాడను, కుదృష్టిః = చెడు దృష్టి గలవాడను, కువాక్యప్రబంధః = చెడు మాటలు మాట్లాడేవాడను, సదా = ఎల్లప్పుడూ, త్వమ్ = నీవే, ఏకా = ఒకే ఒక, గతిః = శరణం, త్వమ్ = నీవే, గతిః = నాకు శరణం.

తాత్పర్యము:

ఓ భవానీ దేవీ! నేను చెడు పనులు చేసేవాడను, చెడు స్నేహాలు గలవాడను, దుర్బుద్ధి గలవాడను, దుర్గుణములు గలవాడను. కుల ధర్మాలను పాటించనివాడను, చెడు ఆచారములలో లీనమైనవాడను. చెడు దృష్టి గలవాడను, చెడు మాటలు మాట్లాడేవాడను. ఎల్లప్పుడూ ఇటువంటి దుర్గుణాలతో ఉన్న నాకు నీవే ఏకైక శరణం, నీవే నాకు గతి.

విశేషములు:

ఈ శ్లోకంలో భక్తుడు తనలోని దుర్గుణాలను, చెడు అలవాట్లను, చెడు ప్రవర్తనను నిర్మొహమాటంగా ఒప్పుకుంటున్నాడు. 'కుకర్మీ', 'కుసంగీ', 'కుబుద్ధిః' వంటి పదాలు అతని అధమ స్థితిని స్పష్టంగా తెలియజేస్తాయి. ఇంతటి దుర్గుణాలతో ఉన్నప్పటికీ, అమ్మవారు తనను రక్షిస్తుందనే పూర్తి నమ్మకంతో శరణు వేడుకుంటున్నాడు. ఇది భగవత్ కృపకు పాత్రులవడానికి పాపాలకు ప్రాయశ్చిత్తం కంటే నిజమైన పశ్చాత్తాపం, శరణాగతి ముఖ్యమని సూచిస్తుంది.

---

6.  

శ్లోకం:

ప్రజేశం రమేశం మహేశం సురేశం

దినేశం నిశీథేశ్వరం వా కదాచిత్ |

న జానామి చాన్యత్ సదాహం శరణ్యే

గతిస్త్వం గతిస్త్వం త్వమేకా భవాని || 6 ||

పదవిభాగము:

ప్రజేశం, రమేశం, మహేశం, సురేశం, దినేశం, నిశీథేశ్వరం, వా, కదాచిత్, న, జానామి, చ, అన్యత్, సదా, అహం, శరణ్యే, గతిః, త్వమ్, గతిః, త్వమ్, త్వమ్, ఏకా, భవాని.

అన్వయము:

శరణ్యే భవాని! అహం ప్రజేశం, రమేశం, మహేశం, సురేశం, దినేశం, నిశీథేశ్వరం వా కదాచిత్ న జానామి, అన్యత్ చ సదా న జానామి, త్వమ్ ఏకా గతిః, త్వమ్ గతిః.

ప్రతి పదార్థము:

శరణ్యే = శరణు ఇవ్వదగినదానా!, భవాని = ఓ భవానీ దేవీ! అహం = నేను, ప్రజేశం = బ్రహ్మను (ప్రజలకు ఈశ్వరుడు), రమేశం = విష్ణువును (రమకు ఈశ్వరుడు), మహేశం = శివుడిని (మహాదేవుడిని), సురేశం = ఇంద్రుడిని (దేవతలకు అధిపతి), దినేశం = సూర్యుడిని, నిశీథేశ్వరం = చంద్రుడిని, వా = లేక, కదాచిత్ = ఎప్పుడూ, న జానామి = తెలియను, అన్యత్ = ఇంకే దేవతలను కూడా, చ = మరియు, సదా = ఎల్లప్పుడూ, న జానామి = తెలియను, త్వమ్ = నీవే, ఏకా = ఒకే ఒక, గతిః = శరణం, త్వమ్ = నీవే, గతిః = నాకు శరణం.

తాత్పర్యము:

శరణు ఇవ్వదగిన ఓ భవానీ దేవీ! నాకు బ్రహ్మ, విష్ణువు, శివుడు, ఇంద్రుడు, సూర్యుడు, చంద్రుడు వంటి ఇతర దేవతలు ఎవరూ తెలియదు. ఎప్పుడూ ఇంకే దేవతలను కూడా నేను ఎరుగను. నీవే నాకు ఏకైక శరణం, నీవే నాకు గతి.

విశేషములు:

ఈ శ్లోకంలో భక్తుడు ఇతర దేవతలను కూడా శరణు వేడటం లేదని, కేవలం భవాని దేవిని మాత్రమే ఏకైక శరణంగా భావిస్తున్నాడని తెలియజేస్తున్నాడు. ఇది ఏకాగ్ర భక్తికి, నిస్వార్థ శరణాగతికి ప్రతీక. పరమత సహనం ముఖ్యం అయినప్పటికీ, తన భక్తి కేవలం అమ్మవారి పైనే కేంద్రీకృతమై ఉందని తెలియజేయడమే ఈ శ్లోకం యొక్క ఉద్దేశ్యం.

---

7.  

శ్లోకం:

వివాదే విషాదే ప్రమాదే ప్రవాసే

జలే చానలే పర్వతే శత్రుమధ్యే |

అరణ్యే శరణ్యే సదా మాం ప్రపాహి

గతిస్త్వం గతిస్త్వం త్వమేకా భవాని || 7 ||

పదవిభాగము:

వివాదే, విషాదే, ప్రమాదే, ప్రవాసే, జలే, చ, అనలే, పర్వతే, శత్రుమధ్యే (శత్రు + మధ్యే), అరణ్యే, శరణ్యే, సదా, మాం, ప్రపాహి, గతిః, త్వమ్, గతిః, త్వమ్, త్వమ్, ఏకా, భవాని.

అన్వయము:

శరణ్యే భవాని! వివాదే, విషాదే, ప్రమాదే, ప్రవాసే, జలే చ, అనలే, పర్వతే, శత్రుమధ్యే, అరణ్యే చ సదా మాం ప్రపాహి, త్వమ్ ఏకా గతిః, త్వమ్ గతిః.

ప్రతి పదార్థము:

శరణ్యే = శరణు ఇవ్వదగినదానా!, భవాని = ఓ భవానీ దేవీ! వివాదే = వివాదంలో ఉన్నప్పుడు, విషాదే = దుఃఖంలో ఉన్నప్పుడు, ప్రమాదే = అజాగ్రత్తగా ఉన్నప్పుడు/ప్రమాదంలో ఉన్నప్పుడు, ప్రవాసే = ప్రయాణంలో ఉన్నప్పుడు, జలే = నీటిలో ఉన్నప్పుడు, చ = మరియు, అనలే = అగ్నిలో ఉన్నప్పుడు, పర్వతే = పర్వతంపై ఉన్నప్పుడు, శత్రుమధ్యే = శత్రువుల మధ్య ఉన్నప్పుడు, అరణ్యే = అడవిలో ఉన్నప్పుడు, సదా = ఎల్లప్పుడూ, మాం = నన్ను, ప్రపాహి = రక్షించుము, త్వమ్ = నీవే, ఏకా = ఒకే ఒక, గతిః = శరణం, త్వమ్ = నీవే, గతిః = నాకు శరణం.

తాత్పర్యము:

శరణు ఇవ్వదగిన ఓ భవానీ దేవీ! వివాదంలో ఉన్నప్పుడు, దుఃఖంలో ఉన్నప్పుడు, ప్రమాదంలో ఉన్నప్పుడు, ప్రయాణంలో ఉన్నప్పుడు, నీటిలో, అగ్నిలో, పర్వతంపై, శత్రువుల మధ్య, అడవిలో - ఎల్లప్పుడూ నన్ను రక్షించుము. నీవే నాకు ఏకైక శరణం, నీవే నాకు గతి.

విశేషములు:

ఈ శ్లోకం భక్తుడు తనను ప్రతికూల పరిస్థితులన్నింటి నుండి రక్షించమని అమ్మవారిని ప్రార్థిస్తున్నాడు. జీవితంలో ఎదురయ్యే అన్ని రకాల ఆపదలను, కష్టాలను పేర్కొంటూ, వాటి నుండి తనను రక్షించగల శక్తి అమ్మవారికి మాత్రమే ఉందని భక్తుడు విశ్వసిస్తున్నాడు. ఇది అమ్మవారి సర్వశక్తిమత్వం, భక్తుల పట్ల ఆమెకు గల కరుణను తెలియజేస్తుంది.

---

8.  

శ్లోకం:

అనాథో దరిద్రో జరారోగయుక్తో

మహాక్షీణదీనః సదా జాడ్యవక్త్రః |

విపత్తా ప్రవిష్టః ప్రనష్టః సదాహం

గతిస్త్వం గతిస్త్వం త్వమేకా భవాని || 8 ||

పదవిభాగము:

అనాథః, దరిద్రః, జరారోగయుక్తః (జరా + రోగ + యుక్తః), మహాక్షీణదీనః (మహా + క్షీణ + దీనః), సదా, జాడ్యవక్త్రః (జాడ్య + వక్త్రః), విపత్తా, ప్రవిష్టః, ప్రనష్టః, సదా, అహం, గతిః, త్వమ్, గతిః, త్వమ్, త్వమ్, ఏకా, భవాని.

అన్వయము:

భవాని! అనాథః, దరిద్రః, జరారోగయుక్తః, మహాక్షీణదీనః, సదా జాడ్యవక్త్రః, విపత్తా ప్రవిష్టః, సదా ప్రనష్టః అహం, త్వమ్ ఏకా గతిః, త్వమ్ గతిః.

ప్రతి పదార్థము:

భవాని = ఓ భవానీ దేవీ! అనాథః = అనాథను, దరిద్రః = దరిద్రుడను, జరారోగయుక్తః = వృద్ధాప్యం, రోగాలతో కూడినవాడను, మహాక్షీణదీనః = మిక్కిలి బలహీనుడను, దీనుడను, సదా = ఎల్లప్పుడూ, జాడ్యవక్త్రః = మూగవాడను/నిస్తేజంగా ఉన్నవాడను (జడత్వం గల మాటలు కలవాడను), విపత్తా = ఆపదలో, ప్రవిష్టః = ప్రవేశించినవాడను, సదా = ఎల్లప్పుడూ, ప్రనష్టః = నాశనమైనవాడను/దారితప్పినవాడను, అహం = నేను, త్వమ్ = నీవే, ఏకా = ఒకే ఒక, గతిః = శరణం, త్వమ్ = నీవే, గతిః = నాకు శరణం.

తాత్పర్యము:

ఓ భవానీ దేవీ! నేను అనాథను, దరిద్రుడను, వృద్ధాప్యం మరియు రోగాలతో బాధపడేవాడను. మిక్కిలి బలహీనుడను, దీనుడను. ఎల్లప్పుడూ నిస్తేజంగా ఉన్నవాడను. ఆపదలలో చిక్కుకున్నవాడను, ఎల్లప్పుడూ దారితప్పినవాడను. నీవే నాకు ఏకైక శరణం, నీవే నాకు గతి.

విశేషములు:

ఈ శ్లోకం భక్తుడి దీన స్థితిని, శారీరక, మానసిక బలహీనతలను వివరంగా తెలియజేస్తుంది. అనాథత్వం, దారిద్ర్యం, వ్యాధులు, వృద్ధాప్యం, అజ్ఞానం, ఆపదలు - ఇవన్నీ మానవ జీవితంలో సాధారణంగా ఎదురయ్యే సవాళ్లు. ఈ అన్ని కష్టాల నుండి రక్షించమని భక్తుడు అమ్మవారిని శరణు వేడుకుంటున్నాడు. ఇది అమ్మవారి సర్వవ్యాపకమైన దయను, ఆశ్రిత వత్సలత్వాన్ని తెలియజేస్తుంది.

---

భవాన్యష్టకం సంపూర్ణమయింది