దక్షిణామూర్తిస్తోత్రమ్ ( 19 శ్లోకాలు)

 

---

దక్షిణామూర్తిస్తోత్రమ్

శ్లోకం 1

ఉపాసకానాం యదుపాసనీయ –

ముపాత్తవాసం వటశాఖిమూలే ;

తద్ధామ దాక్షిణ్యజుషా స్వమూర్త్యా

జాగర్తు చిత్తే మమ బోధరూపమ్ . 1

పదవిభాగము

యదుపాసనీయం (యత్+ఉపాసనీయమ్), ఉపాత్తవాసం (ఉపాత్త+వాసమ్), తద్ధామ (తత్+ధామ), దాక్షిణ్యజుషా (దాక్షిణ్య+జుషా), స్వమూర్త్యా (స్వ+మూర్త్యా), మమ, బోధరూపమ్, జాగర్తు, చిత్తే, ఉపాసకానామ్, వటశాఖిమూలే.

అన్వయము

ఉపాసకానాం యత్ ఉపాసనీయం, వటశాఖిమూలే ఉపాత్తవాసం, దాక్షిణ్యజుషా స్వమూర్త్యా బోధరూపం తత్ ధామ మమ చిత్తే జాగర్తు.

ప్రతి పదార్థము

ఉపాసకానాం = ఉపాసన చేసేవారికి, యత్ = ఏది, ఉపాసనీయం = ఉపాసించదగినదో, వటశాఖిమూలే = మఱ్ఱిచెట్టు కొమ్మల క్రింద, ఉపాత్తవాసం = నివాసం స్వీకరించినదో, దాక్షిణ్యజుషా = దయతో కూడుకున్న, స్వమూర్త్యా = తన స్వరూపంతో, బోధరూపం = జ్ఞానస్వరూపమైన, తత్ = ఆ, ధామ = తేజస్సు, మమ = నా, చిత్తే = మనస్సులో, జాగర్తు = మేల్కొని ఉండుగాక.

తాత్పర్యము

ఉపాసన చేసేవారికి ఉపాసన చేయదగినదై, మఱ్ఱిచెట్టు కొమ్మల క్రింద నివాసం స్వీకరించినదై, దయతో కూడిన తన స్వరూపంతో జ్ఞానరూపమైన ఆ తేజస్సు నా మనస్సులో ఎల్లప్పుడూ మేల్కొని ఉండుగాక.

విశేషములు

ఈ శ్లోకంలో దక్షిణా మూర్తిని ఉపాసనీయునిగా, వటవృక్షమూల నివాసునిగా, జ్ఞానస్వరూపునిగా వర్ణించడం జరిగింది. 'దాక్షిణ్యజుషా' అనే పదం దయారస పూర్ణమైన గురువు యొక్క స్వరూపాన్ని సూచిస్తుంది.

---

శ్లోకం 2

అద్రాక్షమక్షీణదయానిధాన –

మాచార్యమాద్యం వటమూలభాగే ;

మౌనేన మన్దస్మితభూషితేన

మహర్షిలోకస్య తమో నుదన్తమ్ . 2

పదవిభాగము

అద్రాక్షమ్, అక్షీణదయానిధానమ్ (అక్షీణ+దయా+నిధానమ్), ఆచార్యమ్, ఆద్యమ్, వటమూలభాగే (వట+మూల+భాగే), మౌనేన, మందస్మితభూషితేన (మంద+స్మిత+భూషితేన), మహర్షిలోకస్య (మహర్షి+లోకస్య), తమః, నుదన్తమ్.

అన్వయము

అహం అక్షీణదయానిధానం, ఆద్యం ఆచార్యం, వటమూలభాగే, మౌనేన మందస్మితభూషితేన మహర్షిలోకస్య తమః నుదన్తం అద్రాక్షం.

ప్రతి పదార్థము

అహం = నేను, అక్షీణదయానిధానం = అంతులేని దయకు నిధి అయిన, ఆద్యం = మొదటి, ఆచార్యం = గురువును, వటమూలభాగే = మఱ్ఱిచెట్టు అడుగు భాగంలో, మౌనేన = మౌనంతో, మందస్మితభూషితేన = చిరునవ్వుతో అలంకరించబడినవాడై, మహర్షిలోకస్య = గొప్ప ఋషుల సమూహం యొక్క, తమః = అజ్ఞానాన్ని, నుదన్తమ్ = తొలగిస్తున్నవాడుగా, అద్రాక్షం = చూశాను.

తాత్పర్యము

అంతులేని దయకు నిధి అయిన, మొదటి గురువును, మఱ్ఱిచెట్టు అడుగు భాగంలో మౌనంతో, చిరునవ్వుతో అలంకరించబడినవాడై, మహర్షి లోకం యొక్క అజ్ఞానాన్ని తొలగిస్తున్న వానిగా నేను చూశాను.

విశేషములు

ఈ శ్లోకంలో దక్షిణా మూర్తిని 'ఆద్యం ఆచార్యం' (మొదటి గురువు) అని సంబోధించడం, ఆయన మౌనంగానే అజ్ఞానాన్ని తొలగిస్తాడని వర్ణించడం గమనించదగ్గది. జ్ఞానబోధకు మాటలు అనవసరం అని ఇది సూచిస్తుంది.

---

శ్లోకం 3

విద్రావితాశేషతమోగుణేన

ముద్రావిశేషేణ ముహుర్మునీనామ్ ;

నిరస్య మాయాం దయయా విధత్తే

దేవో మహాంస్తత్త్వమసీతి బోధమ్ . 3

పదవిభాగము

విద్రావితాశేషతమోగుణేన (విద్రావిత+అశేష+తమోగుణేన), ముద్రావిశేషేణ (ముద్రా+విశేషేణ), ముహుః, మునీనామ్, నిరస్య, మాయామ్, దయయా, విధత్తే, దేవః, మహాన్, తత్త్వమసి (తత్+త్వమ్+అసి), ఇతి, బోధమ్.

అన్వయము

మహాన్ దేవః విద్రావితాశేషతమోగుణేన ముద్రావిశేషేణ మునీనాం మాయాం నిరస్య దయయా తత్త్వమసి ఇతి బోధం విధత్తే.

ప్రతి పదార్థము

మహాన్ = గొప్ప, దేవః = దేవుడు (దక్షిణా మూర్తి), విద్రావితాశేషతమోగుణేన = అశేషమైన తమస్సు (అజ్ఞానం) అనే గుణాన్ని పూర్తిగా తొలగించే, ముద్రావిశేషేణ = విశేషమైన ముద్రతో (జ్ఞానముద్ర), ముహుః = పదేపదే, మునీనామ్ = మునుల యొక్క, మాయామ్ = మాయను, నిరస్య = తొలగించి, దయయా = దయతో, తత్త్వమసి = 'తత్త్వమసి' (నీవే ఆ బ్రహ్మము) అని, ఇతి = ఈ విధంగా, బోధమ్ = జ్ఞానాన్ని, విధత్తే = ప్రసాదిస్తున్నాడు.

తాత్పర్యము

గొప్ప దేవుడైన దక్షిణా మూర్తి, అజ్ఞానం అనే గుణాన్ని పూర్తిగా తొలగించే విశేషమైన ముద్రతో (జ్ఞానముద్రతో) పదేపదే మునుల యొక్క మాయను తొలగించి, దయతో వారికి 'తత్త్వమసి'అనే జ్ఞానాన్ని ప్రసాదిస్తున్నాడు.

విశేషములు

జ్ఞానముద్ర యొక్క ప్రాముఖ్యత, 'తత్త్వమసి' వంటి మహావాక్యాల ద్వారా గురువు శిష్యులకు బ్రహ్మజ్ఞానాన్ని ఉపదేశించడం ఈ శ్లోకంలో స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.

---

శ్లోకం 4

అపారకారుణ్యసుధాతరఙ్గై –

రపాఙ్గపాతైరవలోకయన్తమ్;

కఠోరసంసారనిదాఘతప్తా –

న్మునీనహం నౌమి గురుం గురూణామ్ . 4

పదవిభాగము

అపారకారుణ్యసుధాతరఙ్గైః (అపార+కారుణ్య+సుధా+తరఙ్గైః), అపాఙ్గపాతైః (అపాఙ్గ+పాతైః), అవలోకయన్తమ్, కఠోరసంసారనిదాఘతప్తాన్ (కఠోర+సంసార+నిదాఘ+తప్తాన్), మునీన్, అహం, నౌమి, గురుమ్, గురూణామ్.

అన్వయము

అహం గురూణాం గురుం, కఠోరసంసారనిదాఘతప్తాన్ మునీన్ అపారకారుణ్యసుధాతరఙ్గైః అపాఙ్గపాతైః అవలోకయన్తం నౌమి.

ప్రతి పదార్థము

అహం = నేను, గురూణామ్ = గురువులందరికీ, గురుం = గురువైన వానిని, కఠోరసంసారనిదాఘతప్తాన్ = కఠినమైన సంసారం అనే ఎండలో తపించిన, మునీన్ = మునులను, అపారకారుణ్యసుధాతరఙ్గైః = అపారమైన కారుణ్యం అనే అమృతపు తరంగాలతో కూడిన, అపాఙ్గపాతైః = కడగంటి చూపులతో, అవలోకయన్తమ్ = చూస్తున్న వానిని, నౌమి = నమస్కరిస్తున్నాను.

తాత్పర్యము

కఠినమైన సంసారం అనే ఎండలో తపించిన మునులను, అపారమైన కారుణ్యం అనే అమృతపు తరంగాలతో కూడిన కడగంటి చూపులతో చూస్తున్న గురువులందరికీ గురువైన వానిని నేను నమస్కరిస్తున్నాను.

విశేషములు

సంసారాన్ని వేసవి ఎండతో పోల్చడం, దక్షిణా మూర్తి కడగంటి చూపులను కారుణ్య అమృత తరంగాలుగా వర్ణించడం ఈ శ్లోకంలో చక్కటి ఉపమానాలతో ఉంది. ఆయన శిష్యుల పట్ల చూపించే అపార కరుణ ఇక్కడ బాగా చూపబడింది.

---

శ్లోకం 5

మమాద్యదేవో వటమూలవాసీ

కృపావిశేషాత్కృతసన్నిధానః;

ఓఙ్కారరూపాముపదిశ్య విద్యా-

మావిద్యకధ్వాన్తమపాకరోతు . 5

పదవిభాగము

మమ, అద్యదేవః (అద్య+దేవః), వటమూలవాసీ (వట+మూల+వాసీ), కృపావిశేషాత్ (కృపా+విశేషాత్), కృతసన్నిధానః (కృత+సన్నిధానః), ఓఙ్కారరూపామ్ (ఓంకార+రూపామ్), ఉపదిశ్య, విద్యామ్, ఆవిద్యకధ్వాన్తమ్ (ఆవిద్యక+ధ్వాన్తమ్), అపాకరోతు.

అన్వయము

వటమూలవాసీ, కృపావిశేషాత్ కృతసన్నిధానః మమ అద్యదేవః ఓఙ్కారరూపాం విద్యాం ఉపదిశ్య ఆవిద్యకధ్వాంతం అపాకరోతు.

ప్రతి పదార్థము

వటమూలవాసీ = మఱ్ఱిచెట్టు మూలమున నివసించువాడు, కృపావిశేషాత్ = విశేషమైన దయ వలన, కృతసన్నిధానః = సన్నిహితుడైన, మమ = నా యొక్క, అద్యదేవః = ఇప్పుడు ఆరాధ్య దైవమైన, ఓఙ్కారరూపామ్ = ఓంకార స్వరూపమైన, విద్యామ్ = విద్యను, ఉపదిశ్య = ఉపదేశించి, ఆవిద్యకధ్వాన్తమ్ = అవిద్యారూపమైన అంధకారాన్ని, అపాకరోతు = తొలగించుగాక.

తాత్పర్యము

మఱ్ఱిచెట్టు మూలమున నివసించువాడై, విశేషమైన దయ వలన నాకు సన్నిహితుడైన నా ఆరాధ్య దైవం, ఓంకార స్వరూపమైన విద్యను ఉపదేశించి, అవిద్యారూపమైన నా అంధకారాన్ని తొలగించుగాక.

విశేషములు

ఈ శ్లోకంలో దక్షిణా మూర్తిని 'అద్యదేవః' (ఇప్పుడు ఆరాధ్య దైవం) అని, ఓంకార రూపమైన విద్యను ఉపదేశించేవాడిగా కీర్తించడం జరిగింది. అవిద్యను అంధకారంగా, జ్ఞానాన్ని వెలుగుగా భావించడం ఇక్కడ స్పష్టం.

---

శ్లోకం 6

కలాభిరిన్దోరివ కల్పితాఙ్గం

ముక్తాకలాపైరివ బద్ధమూర్తిమ్ ;

ఆలోకయే దేశికమప్రమేయ-

మనాద్యవిద్యాతిమిరప్రభాతమ్ . 6

పదవిభాగము

కలాభిః, ఇన్దోరివ (ఇన్దోః+ఇవ), కల్పితాఙ్గమ్ (కల్పిత+అఙ్గమ్), ముక్తాకలాపైరివ (ముక్తా+కలాపైః+ఇవ), బద్ధమూర్టిమ్ (బద్ధ+మూర్టిమ్), ఆలోకయే, దేశికమ్, అప్రమేయమ్, అనాద్యవిద్యాతిమిరప్రభాతమ్ (అనాది+అవిద్యా+తిమిర+ప్రభాతమ్).

అన్వయము

అహం ఇన్దోః కలాభిః ఇవ కల్పితాఙ్గం, ముక్తాకలాపైః ఇవ బద్ధమూర్తిం, అప్రమేయం, అనాద్యవిద్యాతిమిరప్రభాతం దేశికం ఆలోకయే.

ప్రతి పదార్థము

అహం = నేను, ఇన్దోః = చంద్రుని, కలాభిః = కళలతో, ఇవ = వలె, కల్పితాఙ్గమ్ = రూపుదిద్దబడిన అవయవాలు కలవానిని, ముక్తాకలాపైః = ముత్యాల దండలతో, ఇవ = వలె, బద్ధమూర్టిమ్ = బంధించబడిన దేహం కలవానిని (ముత్యాల దండల వలె శరీరంలో భాసించేవానిని), అప్రమేయమ్ = కొలవశక్యం కానివానిని, అనాద్యవిద్యాతిమిరప్రభాతమ్ = అనాదిగా ఉన్న అవిద్య అనే అంధకారానికి ప్రాతఃకాలం (వెలుగు) వంటివానిని, దేశికమ్ = గురువును, ఆలోకయే = చూస్తున్నాను.

తాత్పర్యము

చంద్రుని కళలతో రూపుదిద్దబడిన అవయవాలు కలవాని వలె, ముత్యాల దండల వలె శరీరంలో భాసించేవాని వలె, కొలవశక్యం కానివానిని, అనాదిగా ఉన్న అవిద్య అనే అంధకారానికి ప్రాతఃకాలం (వెలుగు) వంటివానిని, ఆ గురువును నేను చూస్తున్నాను.

విశేషములు

దక్షిణా మూర్తి సౌందర్యాన్ని, జ్ఞానాన్ని ప్రసాదించే శక్తిని ఈ శ్లోకంలో వర్ణించారు. 'అనాద్యవిద్యాతిమిరప్రభాతమ్' అనే పదం ఆయన జ్ఞానం అజ్ఞానాన్ని ఎలా తొలగిస్తుందో సూచిస్తుంది.

---

శ్లోకం 7

స్వదక్షజానుస్థితవామపాదం

పాదోదరాలఙ్కృతయోగపట్టమ్;

అపస్మృతేరాహితపాదమఙ్గే

ప్రణౌమి దేవం ప్రణిధానవన్తమ్ . 7

పదవిభాగము

స్వదక్షజానుస్థితవామపాదం (స్వ+దక్ష+జాను+స్థిత+వామ+పాదం), పాదోదరాలఙ్కృతయోగపట్టమ్ (పాద+ఉదర+అలఙ్కృత+యోగపట్టమ్), అపస్మృతేః, ఆహితపాదమఙ్గే (ఆహిత+పాదం+అఙ్గే), ప్రణౌమి, దేవమ్, ప్రణిధానవన్తమ్.

అన్వయము

అహం స్వదక్షజానుస్థితవామపాదం, పాదోదరాలఙ్కృతయోగపట్టం, అపస్మృతేః అఙ్గే ఆహితపాదం, ప్రణిధానవంతం దేవం ప్రణౌమి.

ప్రతి పదార్థము

అహం = నేను, స్వదక్షజానుస్థితవామపాదం = తన కుడి మోకాలిపై ఉంచబడిన ఎడమ పాదం కలవానిని, పాదోదరాలఙ్కృతయోగపట్టమ్ = పాదాలు మరియు ఉదరం (పొట్ట) వద్ద అలంకరించబడిన యోగపట్టం కలవానిని, అపస్మృతేః = అపస్మారం (అజ్ఞానం) అనే రాక్షసుని, అఙ్గే = శరీరంపై, ఆహితపాదం = పాదం ఉంచినవానిని, ప్రణిధానవన్తమ్ = ధ్యానముద్రలో ఉన్నవానిని, దేవమ్ = దేవుడిని, ప్రణౌమి = నమస్కరిస్తున్నాను.

తాత్పర్యము

తన కుడి మోకాలిపై ఎడమ పాదం ఉంచి, పాదాలు మరియు పొట్ట వద్ద యోగపట్టంతో అలంకరించబడినవాడై, అపస్మారం (అజ్ఞానం) అనే రాక్షసునిపై పాదం ఉంచి, ధ్యానముద్రలో ఉన్న ఆ దేవుడిని నేను నమస్కరిస్తున్నాను.

విశేషములు

దక్షిణా మూర్తి యోగ స్థితిని, అజ్ఞానాన్ని అణిచివేసే శక్తిని ఈ శ్లోకం వివరిస్తుంది. అపస్మార రాక్షసునిపై పాదం ఉంచడం అనేది అజ్ఞానంపై జ్ఞానం యొక్క విజయానికి ప్రతీక.

---

శ్లోకం 8

తత్త్వార్థమన్తేవసతామృషీణాం

యువా’పి యః సన్నుపదేష్టుమీష్టే ;

ప్రణౌమి తం ప్రాక్తనపుణ్యజాలై-

రాచార్యమాశ్చర్యగుణాధివాసమ్ . 8

పదవిభాగము

తత్త్వార్థమ్ (తత్త్వ+అర్థమ్), అన్తేవసతామ్ (అన్తే+వసతామ్), ఋషీణామ్, యువాపి (యువా+అపి), యః, సన్, ఉపదేష్టుమ్, ఈష్టే, ప్రణౌమి, తమ్, ప్రాక్తనపుణ్యజాలైః (ప్రాక్తన+పుణ్య+జాలైః), ఆచార్యమ్, ఆశ్చర్యగుణాధివాసమ్ (ఆశ్చర్య+గుణ+అధివాసమ్).

అన్వయము

యువా అపి సన్ యః అన్తేవసతాం ఋషీణాం తత్త్వార్థం ఉపదేష్టుం ఈష్టే, ప్రాక్తనపుణ్యజాలైః ఆశ్చర్యగుణాధివాసం తం ఆచార్యం ప్రణౌమి.

ప్రతి పదార్థము

యువా = యువకుడు, అపి = అయినప్పటికీ, సన్ = అయి ఉండియు, యః = ఎవడు, అన్తేవసతామ్ = సమీపంలో నివసించే (శిష్యులైన), ఋషీణామ్ = ఋషులకు, తత్త్వార్థమ్ = తత్త్వజ్ఞానాన్ని, ఉపదేష్టుమ్ = ఉపదేశించడానికి, ఈష్టే = సమర్థుడో, ప్రాక్తనపుణ్యజాలైః = పూర్వజన్మల పుణ్య సమూహాలచే (లభించిన), ఆశ్చర్యగుణాధివాసమ్ = ఆశ్చర్యకరమైన గుణాలకు నిలయమైన, తం = ఆ, ఆచార్యమ్ = గురువును, ప్రణౌమి = నమస్కరిస్తున్నాను.

తాత్పర్యము

యువకుడైనప్పటికీ, సమీపంలో నివసించే ఋషులకు తత్త్వజ్ఞానాన్ని ఉపదేశించడానికి సమర్థుడైన, పూర్వజన్మల పుణ్య సమూహాలచే లభించిన, ఆశ్చర్యకరమైన గుణాలకు నిలయమైన ఆ గురువును నేను నమస్కరిస్తున్నాను.

విశేషములు

దక్షిణా మూర్తి బాల్య రూపంలోనే మహర్షులకు జ్ఞానాన్ని బోధించే అద్భుత శక్తిని ఈ శ్లోకం తెలియజేస్తుంది. ఇది ఆయన అలౌకికత్వాన్ని, కాలాతీతత్వాన్ని సూచిస్తుంది.

---

శ్లోకం 9

ఏకేన ముద్రాం పరశుం కరేణ

కరేణ చాన్యేన మృగం దధానః ;

స్వజానువిన్యస్తకరః పురస్తా-

దాచార్యచూడామణిరావిరస్తు . 9

పదవిభాగము

ఏకేన, ముద్రామ్, పరశుమ్, కరేణ, కరేణ, చ, అన్యేన, మృగమ్, దధానః, స్వజానువిన్యస్తకరః (స్వ+జాను+విన్యస్త+కరః), పురస్తాత్ (పురః+స్థాత్), ఆచార్యచూడామణిః (ఆచార్య+చూడామణిః), ఆవిరస్తు.

అన్వయము

ఏకేన కరేణ ముద్రాం పరశుం చ, అన్యేన కరేణ మృగం దధానః, స్వజానువిన్యస్తకరః ఆచార్యచూడామణిః పురస్తాత్ ఆవిరస్తు.

ప్రతి పదార్థము

ఏకేన = ఒక, కరేణ = చేతితో, ముద్రామ్ = జ్ఞానముద్రను, పరశుమ్ = పరశువును, చ = మరియు, అన్యేన = మరొక, కరేణ = చేతితో, మృగమ్ = జింకను, దధానః = ధరించినవాడై, స్వజానువిన్యస్తకరః = తన మోకాలిపై చేతిని ఉంచుకున్నవాడై, ఆచార్యచూడామణిః = గురువులలో శిరోమణి, పురస్తాత్ = నా ముందు, ఆవిరస్తు = ప్రత్యక్షమగుగాక.

తాత్పర్యము

ఒక చేతిలో జ్ఞానముద్రను, పరశువును, మరొక చేతిలో జింకను ధరించినవాడై, తన మోకాలిపై చేతిని ఉంచుకున్నవాడైన గురువులలో శిరోమణి నా ముందు ప్రత్యక్షమగుగాక.

విశేషములు

దక్షిణా మూర్తి యొక్క దివ్యాయుధాలు మరియు ఆయన భంగిమ ఇక్కడ వర్ణించబడ్డాయి. పరశువు అజ్ఞానాన్ని ఛేదించడానికి, జింక భక్తుల మనస్సులను ఆకర్షించడానికి ప్రతీకలు కావచ్చు. స్వజానువిన్యస్తకరః అనేది ధ్యాన స్థితిని సూచిస్తుంది.

---

శ్లోకం 10

ఆలేపవన్తం మదనాఙ్గభూత్యా

శార్దూలకృత్త్యా పరిధానవన్తమ్ ;

ఆలోకయే కఞ్చన దేశికేన్ద్ర-

మజ్ఞానవారాకరవాడవాగ్నిమ్ . 10

పదవిభాగము

ఆలేపవన్తమ్, మదనాఙ్గభూత్యా (మదన+అఙ్గ+భూత్యా), శార్దూలకృత్త్యా (శార్దూల+కృత్త్యా), పరిధానవన్తమ్, ఆలోకయే, కఞ్చన, దేశికేన్ద్రమ్ (దేశిక+ఇన్ద్రమ్), అజ్ఞానవారాకరవాడవాగ్నిమ్ (అజ్ఞాన+వారాకర+వాడవాగ్నిమ్).

అన్వయము

అహం మదనాఙ్గభూత్యా ఆలేపవంతం, శార్దూలకృత్త్యా పరిధానవంతం, అజ్ఞానవారాకరవాడవాగ్నిం కఞ్చన దేశికేంద్రం ఆలోకయే.

ప్రతి పదార్థము

అహం = నేను, మదనాఙ్గభూత్యా = మన్మథుని శరీరం యొక్క భస్మంతో, ఆలేపవన్తమ్ = పూత పూయబడినవానిని, శార్దూలకృత్త్యా = పులి చర్మంతో, పరిధానవన్తమ్ = వస్త్రము ధరించినవానిని, అజ్ఞానవారాకరవాడవాగ్నిమ్ = అజ్ఞానం అనే సముద్రాన్ని శోషింపజేసే బడబాగ్ని వంటివానిని, కఞ్చన = ఎవరో ఒక, దేశికేన్ద్రమ్ = గురువులలో శ్రేష్ఠుడిని, ఆలోకయే = చూస్తున్నాను.

తాత్పర్యము

మన్మథుని శరీరం యొక్క భస్మంతో పూత పూయబడినవాడై, పులి చర్మంతో వస్త్రము ధరించినవాడై, అజ్ఞానం అనే సముద్రాన్ని శోషింపజేసే బడబాగ్ని వంటివానినైన ఎవరో ఒక గురువులలో శ్రేష్ఠుడిని నేను చూస్తున్నాను.

విశేషములు

దక్షిణా మూర్తి రూపాన్ని ఈ శ్లోకంలో వర్ణించారు. మన్మథుని భస్మం శివుని వైరాగ్యాన్ని, పులి చర్మం ఆయన శక్తిని సూచిస్తాయి. అజ్ఞానాన్ని సముద్రంతో, గురువును దాన్ని హరించే బడబాగ్నితో పోల్చడం జ్ఞాన ప్రభావాన్ని సూచిస్తుంది.

---

శ్లోకం 11

చారుస్మితం సోమకలావతంసం

వీణాధరం వ్యక్తజటాకలాపమ్ ;

ఉపాసతే కేచన యోగినస్త్వా-

ముపాత్తనాదానుభవప్రమోదమ్ . 11

పదవిభాగము

చారుస్మితమ్ (చారు+స్మితమ్), సోమకలావతంసమ్ (సోమ+కలా+అవతంసమ్), వీణాధరమ్, వ్యక్తజటాకలాపమ్ (వ్యక్త+జటా+కలాపమ్), ఉపాసతే, కేచన, యోగినః, త్వామ్, ఉపాత్తనాదానుభవప్రమోదమ్ (ఉపాత్త+నాద+అనుభవ+ప్రమోదమ్).

అన్వయము

కేచన యోగినః చారుస్మితం, సోమకలావతంసం, వీణాధరం, వ్యక్తజటాకలాపం, ఉపాత్తనాదానుభవప్రమోదం త్వాం ఉపాసతే.

ప్రతి పదార్థము

కేచన = కొందరు, యోగినః = యోగులు, చారుస్మితమ్ = సుందరమైన చిరునవ్వు కలవానిని, సోమకలావతంసమ్ = చంద్రకళను అలంకారంగా కలవానిని, వీణాధరమ్ = వీణను ధరించినవానిని, వ్యక్తజటాకలాపమ్ = స్పష్టమైన జటాజూటం కలవానిని, ఉపాత్తనాదానుభవప్రమోదమ్ = నాద అనుభవం నుండి పొందిన ఆనందం కలవానిని, త్వామ్ = నిన్ను, ఉపాసతే = ఉపాసిస్తున్నారు.

తాత్పర్యము

కొందరు యోగులు సుందరమైన చిరునవ్వు కలవానిని, చంద్రకళను అలంకారంగా కలవానిని, వీణను ధరించినవానిని, స్పష్టమైన జటాజూటం కలవానిని, నాద అనుభవం నుండి పొందిన ఆనందం కలవానివైన నిన్ను ఉపాసిస్తున్నారు.

విశేషములు

ఈ శ్లోకంలో దక్షిణా మూర్తి సంగీత మరియు యోగ సంబంధిత స్వరూప వర్ణన ఉంది. వీణాధరునిగా ఆయన నాద బ్రహ్మానికి ప్రతీక. యోగులు ఆయనను నాద అనుభవంతో ఎలా ఉపాసిస్తారో తెలుపుతుంది.

---

శ్లోకం 12

ఉపాసతే యం మునయః శుకాద్యా

నిరాశిషో నిర్మమతాధివాసాః ;

తం దక్షిణామూర్తితనుం మహేశ-

ముపాస్మహే మోహమహార్తిశాన్త్యై . 12

పదవిభాగము

ఉపాసతే, యమ్, మునయః, శుకాద్యాః (శుక+ఆద్యాః), నిరాశిషః (నిర్+ఆశిషః), నిర్మమతాధివాసాః (నిర్+మమతా+అధివాసాః), తమ్, దక్షిణామూర్తితనుమ్ (దక్షిణామూర్టి+తనుమ్), మహేశమ్, ఉపాస్మహే, మోహమహార్తిశాన్త్యై (మోహ+మహా+ఆర్తి+శాన్త్యై).

అన్వయము

శుకాద్యాః మునయః నిరాశిషః నిర్మమతాధివాసాః యం ఉపాసతే, మోహమహార్తిశాన్త్యై తం దక్షిణామూర్తితనుం మహేశం ఉపాస్మహే.

ప్రతి పదార్థము

శుకాద్యాః = శుకుడు మొదలైన, మునయః = మునులు, నిరాశిషః = కోరికలు లేనివారై, నిర్మమతాధివాసాః = మమకారం లేనివారుగా నివసించేవారై, యమ్ = ఎవనిని, ఉపాసతే = ఉపాసిస్తున్నారో, మోహమహార్తిశాన్త్యై = మోహం వలన కలిగే గొప్ప బాధ శాంతించుట కొరకు, తం = ఆ, దక్షిణామూర్తితనుమ్ = దక్షిణా మూర్తి స్వరూపుడైన, మహేశమ్ = మహేశ్వరుడిని, ఉపాస్మహే = మేము ఉపాసిస్తున్నాము.

తాత్పర్యము

శుకుడు మొదలైన మునులు కోరికలు లేనివారై, మమకారం లేనివారుగా నివసించేవారై ఎవనిని ఉపాసిస్తున్నారో, అట్టి దక్షిణా మూర్తి స్వరూపుడైన మహేశ్వరుడిని మోహం వలన కలిగే గొప్ప బాధ శాంతించుట కొరకు మేము ఉపాసిస్తున్నాము.

విశేషములు

మునులు, ముఖ్యంగా శుకుడు వంటి వారు, మోక్షాన్ని కోరి దక్షిణా మూర్తిని ఉపాసించే విధానం, నిర్లిప్తత యొక్క ప్రాముఖ్యత ఇక్కడ తెలియజేయబడ్డాయి. 'మోహమహార్తిశాన్త్యై' అనే పదం ఉపాసన యొక్క పరమ ప్రయోజనాన్ని సూచిస్తుంది.

---

శ్లోకం 13

కాన్త్యా నిన్దితకున్దకన్దలవపుర్-

న్యగ్రోధమూలే వసన్ ;

కారుణ్యామృతవారిభిర్మునిజనం

సమ్భావయన్వీక్షితైః ;

మోహధ్వాన్తవిభేదనం విరచయన్-

బోధేన తత్తాదృశా ;

దేవస్తత్త్వమసీతి బోధయతు

మాం ముద్రావతా పాణినా . 13

పదవిభాగము

కాన్త్యా, నిన్దితకున్దకన్దలవపుర్ (నిన్దిత+కున్ద+కన్దల+వపుః), న్యగ్రోధమూలే (న్యగ్రోధ+మూలే), వసన్, కారుణ్యామృతవారిభిర్ (కారుణ్య+అమృత+వారిభిః), మునిజనం, సమ్భావయన్, వీక్షితైః, మోహధ్వాన్తవిభేదనం (మోహ+ధ్వాన్త+విభేదనం), విరచయన్, బోధేన, తత్తాదృశా (తత్+తాదృశా), దేవః, తత్త్వమసి (తత్+త్వమ్+అసి), ఇతి, బోధయతు, మామ్, ముద్రావతా, పాణినా.

అన్వయము

దేవః కాన్త్యా నిన్దితకున్దకన్దలవపుః, న్యగ్రోధమూలే వసన్, కారుణ్యామృతవారిభిః వీక్షితైః మునిజనం సమ్భావయన్, తత్తాదృశా బోధేన మోహధ్వాంతవిభేదనం విరచయన్, ముద్రావతా పాణినా మాం తత్త్వమసి ఇతి బోధయతు.

ప్రతి పదార్థము

దేవః = దేవుడు (దక్షిణా మూర్తి), కాన్త్యా = కాంతితో, నిన్దితకున్దకన్దలవపుః = మల్లె మొగ్గల వలె తెల్లని శరీరం కలవాడై (కాంతిలో మల్లె మొగ్గలను కూడా మించిపోయే శరీరం కలవాడై), న్యగ్రోధమూలే = మఱ్ఱిచెట్టు మొదట, వసన్ = నివసిస్తూ, కారుణ్యామృతవారిభిః = కారుణ్యం అనే అమృత జలాలతో, వీక్షితైః = చూపులచే, మునిజనం = మునుల సమూహాన్ని, సమ్భావయన్ = సత్కరిస్తూ, తత్తాదృశా = అటువంటి, బోధేన = జ్ఞానంతో, మోహధ్వాన్తవిభేదనం = మోహం అనే అంధకారాన్ని తొలగించడాన్ని, విరచయన్ = చేస్తూ, ముద్రావతా = ముద్రతో కూడిన, పాణినా = చేతితో, మామ్ = నన్ను, తత్త్వమసి = 'తత్త్వమసి' (నీవే ఆ బ్రహ్మము) అని, ఇతి = ఈ విధంగా, బోధయతు = బోధించుగాక.

తాత్పర్యము

తన కాంతితో మల్లె మొగ్గలను మించిపోయే శరీరం కలవాడై, మఱ్ఱిచెట్టు మొదట నివసిస్తూ, కారుణ్యం అనే అమృత జలాలతో నిండిన చూపులచే మునుల సమూహాన్ని సత్కరిస్తూ, అటువంటి జ్ఞానంతో మోహం అనే అంధకారాన్ని తొలగించడాన్ని చేస్తూ, తన ముద్రతో కూడిన చేతితో నన్ను 'తత్త్వమసి' అని బోధించుగాక.

విశేషములు

ఈ శ్లోకం దక్షిణా మూర్తి యొక్క సమగ్ర రూపాన్ని, ఆయన దయ, జ్ఞాన బోధనా పద్ధతిని వివరిస్తుంది. ఆయన శరీర కాంతి, వటవృక్ష నివాసం, కరుణాపూరిత వీక్షణ, 'తత్త్వమసి' ఉపదేశం ఇక్కడ ప్రధానాంశాలు.

---

శ్లోకం 14

అగౌరగాత్రైరలలాటనేత్రై-

రశాన్తవేషైరభుజఙ్గభూషైః;

అబోధముద్రైరనపాస్తనిద్రై-

రపూర్ణకామైరమరైరలం నః . 14

పదవిభాగము

అగౌరగాత్రైః (అ+గౌర+గాత్రైః), అలలాటనేత్రైః (అ+లలాట+నేత్రైః), అశాన్తవేషైః (అ+శాన్త+వేషైః), అభుజఙ్గభూషైః (అ+భుజఙ్గ+భూషైః), అబోధముద్రైః (అ+బోధ+ముద్రైః), అనపాస్తనిద్రైః (అనపాస్త+నిద్రైః), అపూర్ణకామైః (అపూర్ణ+కామైః), అమరైః, అలమ్, నః.

అన్వయము

అగౌరగాత్రైః, అలలాటనేత్రైః, అశాన్తవేషైః, అభుజఙ్గభూషైః, అబోధముద్రైః, అనపాస్తనిద్రైః, అపూర్ణకామైః అమరైః నః అలమ్.

ప్రతి పదార్థము

అగౌరగాత్రైః = తెల్లని శరీరం లేనివారైన, అలలాటనేత్రైః = నుదుట కన్ను లేనివారైన, అశాన్తవేషైః = శాంతమైన వేషం లేనివారైన, అభుజఙ్గభూషైః = పాములను ఆభరణాలుగా ధరించనివారైన, అబోధముద్రైః = జ్ఞానముద్ర లేనివారైన, అనపాస్తనిద్రైః = నిద్రను వదలనివారైన (అజ్ఞానంలో ఉన్నవారైన), అపూర్ణకామైః = అసంపూర్ణమైన కోరికలు కలవారైన, అమరైః = దేవతలతో, నః = మాకు, అలమ్ = చాలు (పని లేదు).

తాత్పర్యము

తెల్లని శరీరం లేనివారైన, నుదుట కన్ను లేనివారైన, శాంతమైన వేషం లేనివారైన, పాములను ఆభరణాలుగా ధరించనివారైన, జ్ఞానముద్ర లేనివారైన, నిద్రను వదలనివారైన (అజ్ఞానంలో ఉన్నవారైన), అసంపూర్ణమైన కోరికలు కలవారైన దేవతలతో మాకు పని లేదు.

విశేషములు

ఈ శ్లోకం దక్షిణా మూర్తి యొక్క విశిష్టతను ఇతర దేవతలతో పోల్చి చెబుతుంది. దక్షిణా మూర్తికి మాత్రమే ఉన్న విశేష లక్షణాలను పేర్కొంటూ, వాటిని లేని దేవతలు అంతగా పూజ్యనీయులు కారని సూచిస్తుంది. ఇది దక్షిణా మూర్తి యొక్క సర్వోత్తమత్వాన్ని చాటుతుంది.

---

శ్లోకం 15

దైవతాని కతి సన్తి చావనౌ

నైవ తాని మనసే మతాని మే ;

దీక్షితం జడధియామనుగ్రహే

దక్షిణాభిముఖమేవ దైవతమ్ . 15

పదవిభాగము

దైవతాని, కతి, సన్తి, చ, అవనౌ, నైవ (న+ఏవ), తాని, మనసే, మతాని, మే, దీక్షితమ్, జడధియామ్, అనుగ్రహే, దక్షిణాభిముఖమ్ (దక్షిణ+అభిముఖమ్), ఏవ, దైవతమ్.

అన్వయము

అవనౌ కతి దైవతాని సన్తి చ, తాని ఏవ మే మనసే మతాని న. జడధియాం అనుగ్రహే దీక్షితం దక్షిణాభిముఖం దైవతం ఏవ (మతమ్).

ప్రతి పదార్థము

అవనౌ = భూమిపై, కతి = ఎన్ని, దైవతాని = దేవతలు, సన్తి = ఉన్నారో, చ = మరియు, తాని = అవి, ఏవ = మాత్రమే, మే = నా, మనసే = మనస్సుకు, మతాని = అంగీకారమైనవి, న = కావు. జడధియామ్ = అజ్ఞానులైన వారిపై, అనుగ్రహే = అనుగ్రహం చూపడంలో, దీక్షితమ్ = దీక్ష వహించిన, దక్షిణాభిముఖమ్ = దక్షిణ దిశకు అభిముఖంగా ఉన్న, దైవతమ్ = దేవతయే, ఏవ = మాత్రమే (నాకు అంగీకారం).

తాత్పర్యము

భూమిపై ఎన్ని దేవతలు ఉన్నప్పటికీ, వారందరూ నా మనస్సుకు అంగీకారం కాదు. అజ్ఞానులైన వారిపై అనుగ్రహం చూపడంలో దీక్ష వహించిన, దక్షిణ దిశకు అభిముఖంగా ఉన్న దక్షిణా మూర్తియే నాకు ఆరాధ్య దైవం.

విశేషములు

ఈ శ్లోకంలో దక్షిణా మూర్తికి ఉన్న ప్రత్యేకతను, అజ్ఞానులకు జ్ఞానాన్ని ప్రసాదించడంలో ఆయనకున్న దీక్షను నొక్కి చెబుతున్నారు. 'దక్షిణాభిముఖమ్' అనే పదం ఈయన పేరు యొక్క ప్రాముఖ్యతను సూచిస్తుంది.

---

శ్లోకం 16

ముదితాయ ముగ్ధశశినావతంసినే

భసితావలేపరమణీయమూర్తయే;

జగదిన్ద్రజాలరచనాపటీయసే

మహసే నమో’స్తు వటమూలవాసినే . 16

పదవిభాగము

ముదితాయ, ముగ్ధశశినావతంసినే (ముగ్ధ+శశినా+అవతంసినే), భసితావలేపరమణీయమూర్తయే (భసిత+అవలేప+రమణీయ+మూర్తయే), జగదిన్ద్రజాలరచనాపటీయసే (జగత్+ఇన్ద్రజాల+రచనా+పటీయసే), మహసే, నమః+అస్తు (నమోస్తు), వటమూలవాసినే (వట+మూల+వాసినే).

అన్వయము

ముదితాయ, ముగ్ధశశినావతంసినే, భసితావలేపరమణీయమూర్తయే, జగదిన్ద్రజాలరచనాపటీయసే, వటమూలవాసినే మహసే నమః అస్తు.

ప్రతి పదార్థము

ముదితాయ = ఆనందించేవాడికి, ముగ్ధశశినావతంసినే = మనోహరమైన చంద్రుడిని శిరోభూషణంగా కలవానిని, భసితావలేపరమణీయమూర్తయే = భస్మంతో పూత పూయబడినందువల్ల అందమైన రూపం కలవానిని, జగదిన్ద్రజాలరచనాపటీయసే = జగత్తును ఇంద్రజాలం వలె సృష్టించడంలో సమర్థుడైనవానిని, వటమూలవాసినే = మఱ్ఱిచెట్టు మొదట నివసించువానికి, మహసే = గొప్ప తేజస్సు కలవానికి, నమః అస్తు = నమస్కారం అగుగాక.

తాత్పర్యము

ఆనందించేవాడైన, మనోహరమైన చంద్రుడిని శిరోభూషణంగా కలవానిని, భస్మంతో పూత పూయబడినందువల్ల అందమైన రూపం కలవానిని, జగత్తును ఇంద్రజాలం వలె సృష్టించడంలో సమర్థుడైనవానిని, మఱ్ఱిచెట్టు మొదట నివసించు గొప్ప తేజస్సు కలవానికి నమస్కారం అగుగాక.

విశేషములు

ఈ శ్లోకం దక్షిణా మూర్తి యొక్క సౌందర్యం, శక్తి, సృష్టికారకత్వాన్ని వర్ణిస్తుంది. 'జగదిన్ద్రజాలరచనాపటీయసే' అనే పదం ఆయన లీలను, మాయాశక్తిని తెలియజేస్తుంది.

---

శ్లోకం 17

వ్యాలమ్బినీభిః పరితో జటాభిః

కలావశేషేణ కలాధరేణ ;

పశ్యల్లలాటేన ముఖేన్దునా చ

ప్రకాశసే చేతసి నిర్మలానామ్ . 17

పదవిభాగము

వ్యాలమ్బినీభిః, పరితః, జటాభిః, కలావశేషేణ (కలా+అవశేషేణ), కలాధరేణ, పశ్యల్లలాటేన (పశ్యత్+లలాటేన), ముఖేన్దునా (ముఖ+ఇన్దునా), చ, ప్రకాశసే, చేతసి, నిర్మలానామ్.

అన్వయము

వ్యాలమ్బినీభిః పరితః జటాభిః, కలావశేషేణ కలాధరేణ చ, పశ్యత్ లలాటేన, ముఖేన్దునా నిర్మలానాం చేతసి ప్రకాశసే.

ప్రతి పదార్థము

వ్యాలమ్బినీభిః = వేలాడే, పరితః = అన్ని వైపులా ఉన్న, జటాభిః = జడలతో, కలావశేషేణ = కళ మిగిలి ఉన్న, కలాధరేణ = చంద్రుడిని ధరించినవానితో, చ = మరియు, పశ్యత్ = చూస్తున్న, లలాటేన = నుదుటి కన్నుతో, ముఖేన్దునా = చంద్రుని వంటి ముఖంతో, నిర్మలానామ్ = నిర్మలమైన మనస్సు కలవారి, చేతసి = మనస్సులలో, ప్రకాశసే = ప్రకాశిస్తున్నావు.

తాత్పర్యము

వేలాడే జడలతో, కళ మిగిలి ఉన్న చంద్రుడిని ధరించినవానితో, చూస్తున్న నుదుటి కన్నుతో, చంద్రుని వంటి ముఖంతో నిర్మలమైన మనస్సు కలవారి మనస్సులలో ప్రకాశిస్తున్నావు.

విశేషములు

ఈ శ్లోకం దక్షిణా మూర్తి యొక్క శివ రూపాన్ని, ఆయన జటాజూటాన్ని, చంద్రశేఖరత్వాన్ని, త్రినేత్రత్వాన్ని, ప్రసన్న వదనాన్ని వర్ణిస్తుంది. నిర్మలమైన మనస్సు కలవారికే ఆయన దర్శనం సాధ్యమని ఇది సూచిస్తుంది.

---

శ్లోకం 18

ఉపాసకానాం త్వముమాసహాయః

పూర్ణేన్దుభావం ప్రకటీకరోషి ;

యదద్య తే దర్శనమాత్రతో మే

ద్రవత్యహో మానసచన్ద్రకాన్తః . 18

పదవిభాగము

ఉపాసకానామ్, త్వమ్, ఉమాసహాయః (ఉమా+సహాయః), పూర్ణేన్దుభావమ్ (పూర్ణ+ఇన్దు+భావమ్), ప్రకటీకరోషి, యత్, అద్య, తే, దర్శనమాత్రతః (దర్శన+మాత్రతః), మే, ద్రవతి, అహో, మానసచన్ద్రకాన్తః (మానస+చంద్ర+కాన్తః).

అన్వయము

త్వం ఉమాసహాయః ఉపాసకానాం పూర్ణేన్దుభావం ప్రకటీకరోషి. యత్ అద్య తే దర్శనమాత్రతః మే మానసచంద్రకాంతః ద్రవతి అహో.

ప్రతి పదార్థము

త్వమ్ = నీవు, ఉమాసహాయః = పార్వతితో కూడినవాడై, ఉపాసకానామ్ = ఉపాసన చేసేవారికి, పూర్ణేన్దుభావమ్ = పూర్ణచంద్రుని స్థితిని (పూర్ణత్వాన్ని, ఆనందాన్ని), ప్రకటీకరోషి = ప్రకటిస్తున్నావు. యత్ = ఏ కారణం చేతనంటే, అద్య = ఈ రోజు, తే = నీ, దర్శనమాత్రతః = దర్శనం వలన మాత్రమే, మే = నా, మానసచన్ద్రకాన్తః = మనస్సు అనే చంద్రకాంత శిల, ద్రవతి = ద్రవించిపోతోంది, అహో = ఆశ్చర్యం.

తాత్పర్యము

నీవు పార్వతితో కూడినవాడై ఉపాసన చేసేవారికి పూర్ణచంద్రుని వంటి పూర్ణత్వాన్ని, ఆనందాన్ని ప్రకటిస్తున్నావు. ఈ రోజు నీ దర్శనం వలన మాత్రమే నా మనస్సు అనే చంద్రకాంత శిల ద్రవించిపోతోంది, ఆశ్చర్యం!

విశేషములు

దక్షిణా మూర్తిని ఉమాసహితునిగా వర్ణించడం, ఆయన దర్శనం వలన కలిగే ఆనందం మరియు మనసులో కలిగే కరిగిపోయే భావాన్ని చంద్రకాంత శిల ఉదాహరణతో చెప్పడం ఈ శ్లోకంలో విశేషం.

---

శ్లోకం 19

యస్తే ప్రసన్నామనుసన్దధానో

మూర్తిం ముదా ముగ్ధశశాఙ్కమౌలేః ;

ఐశ్వర్యమాయుర్లభతే చ విద్యా-

మన్తే చ వేదాన్తమహారహస్యమ్ . 19

పదవిభాగము

యః, తే, ప్రసన్నామ్, అనుసన్దధానః, మూర్తిమ్, ముదా, ముగ్ధశశాఙ్కమౌలేః (ముగ్ధ+శశాఙ్క+మౌలేః), ఐశ్వర్యమ్, ఆయుః, లభతే, చ, విద్యామ్, అన్తే, చ, వేదాన్తమహారహస్యమ్ (వేదాన్త+మహా+రహస్యమ్).

అన్వయము

యః ముగ్ధశశాఙ్కమౌలేః తే ప్రసన్నాం మూర్తిం ముదా అనుసందధానః, ఐశ్వర్యం, ఆయుః, విద్యాం చ లభతే, అన్తే చ వేదాంతమహారహస్యం (లభతే).

ప్రతి పదార్థము

యః = ఎవడైతే, ముగ్ధశశాఙ్కమౌలేః = సుందరమైన చంద్రుడిని శిరస్సున కలవాని, తే = నీ యొక్క, ప్రసన్నామ్ = ప్రసన్నమైన, మూర్తిమ్ = రూపాన్ని, ముదా = ఆనందంతో, అనుసన్దధానః = ధ్యానిస్తాడో, ఐశ్వర్యమ్ = ఐశ్వర్యాన్ని, ఆయుః = ఆయుష్షును, లభతే = పొందుతాడో, చ = మరియు, విద్యామ్ = విద్యను, అన్తే = చివరకు, చ = మరియు, వేదాన్తమహారహస్యమ్ = వేదాంత రహస్యాన్ని (మోక్షాన్ని) పొందుతాడు.

తాత్పర్యము

ఎవడైతే సుందరమైన చంద్రుడిని శిరస్సున కలవాని, నీ యొక్క ప్రసన్నమైన రూపాన్ని ఆనందంతో ధ్యానిస్తాడో, వాడు ఐశ్వర్యాన్ని, ఆయుష్షును, విద్యను పొందుతాడు, చివరకు వేదాంత రహస్యాన్ని (మోక్షాన్ని) కూడా పొందుతాడు.

విశేషములు

ఈ శ్లోకం దక్షిణా మూర్తి ధ్యానం వల్ల కలిగే ఫలితాలను వివరిస్తుంది. ఐశ్వర్యం, ఆయుష్షు, విద్య వంటి లౌకిక ఫలాలతో పాటు, అంతిమంగా వేదాంత రహస్యం అనగా మోక్షం లభిస్తుందని స్పష్టం చేస్తుంది.

---

దక్షిణామూర్తి స్తోత్రం సమ్పూర్ణమ్.

---