శ్రీ గణేశ పంచరత్నం
శ్లోకం 1
ముదా కరాత్తమోదకం సదా విముక్తిసాధకం కళాధరావతంసకం
విలాసిలోకరక్షకమ్ |
అనాయకైకనాయకం వినాశితేభదైత్యకం నతాశుభాశునాశకం నమామి తం
వినాయకమ్ || 1 ||
పదవిభాగము
ముదా, కర + ఆత్త + మోదకం, సదా, విముక్తిసాధకం, కళాధర +
అవతంసకం, విలాసి + లోకరక్షకమ్, అనాయక + ఏక +
నాయకం, వినాశిత + ఇభదైత్యకం, నత + అశుభ + ఆశు + నాశకం, నమామి, తం, వినాయకమ్.
అన్వయము
ముదా కరాత్తమోదకం, సదా విముక్తిసాధకం, కళాధరావతంసకం,
విలాసిలోకరక్షకమ్, అనాయకైకనాయకం, వినాశితేభదైత్యకం, నతాశుభాశునాశకం
తం వినాయకం నమామి.
ప్రతి పదార్థము
ముదా = సంతోషంతో, కర + ఆత్త + మోదకం = చేతిలో మోదకాన్ని
పట్టుకున్నవాడు, సదా = ఎల్లప్పుడూ, విముక్తిసాధకం = మోక్షాన్ని ప్రసాదించేవాడు,
కళాధర + అవతంసకం = చంద్రుని (కళాధరుని) తలపై అలంకారంగా కలవాడు, విలాసి =
శోభాయమానమైన, లోకరక్షకమ్ = లోకాలను రక్షించేవాడు, అనాయక + ఏక +
నాయకం = నాయకుడు లేని వారికి ఏకైక నాయకుడైనవాడు, వినాశిత +
ఇభదైత్యకం = గజముఖుడైన దైత్యాన్ని (గజాసురుని) సంహరించినవాడు, నత =
నమస్కరించిన వారి, అశుభ = అశుభాలను, ఆశు = వెంటనే, నాశకం =
నశింపజేసేవాడు, తం = ఆ, వినాయకమ్ = వినాయకుడిని, నమామి = నమస్కరిస్తున్నాను.
తాత్పర్యము
సంతోషంతో చేతిలో మోదకాన్ని పట్టుకున్నవాడు, ఎల్లప్పుడూ
మోక్షాన్ని ప్రసాదించేవాడు, చంద్రుడిని తలపై అలంకారంగా ధరించినవాడు, శోభాయమానంగా
లోకాలను రక్షించేవాడు, నాయకుడు లేని వారికి ఏకైక నాయకుడైనవాడు, గజముఖుడైన
దైత్యుని (గజాసురుడిని) సంహరించినవాడు, నమస్కరించిన వారి అశుభాలను వెంటనే నశింపజేసేవాడు
అయిన ఆ వినాయకుడికి నేను నమస్కరిస్తున్నాను.
విశేషములు
ఈ శ్లోకం గణపతి యొక్క ప్రసిద్ధ రూపమైన
మోదకధారిని, ఆయన మోక్ష ప్రదాతృత్వాన్ని, చంద్రకళాధారిత్వాన్ని,
లోకరక్షకత్వాన్ని వివరిస్తుంది. అనాథలకు నాయకుడిగా, గజాసురుని
సంహరించినవాడిగా, భక్తుల అశుభాలను పోగొట్టేవాడిగా ఆయన్ను కీర్తిస్తుంది. ఇది
గణపతి యొక్క వినాయక (నిర్విఘ్నుడు, నాయకుడు) అనే నామాన్ని సార్థకం చేస్తుంది.
శ్లోకం 2
నతేతరాతిభీకరం నవోదితార్కభాస్వరం నమత్సురారినిర్జరం
నతాధికాపదుద్ధరమ్ |
సురేశ్వరం నిధీశ్వరం గజేశ్వరం గణేశ్వరం మహేశ్వరం తమాశ్రయే
పరాత్పరం నిరంతరమ్ || 2 ||
పదవిభాగము
నత + ఇతర + అతిభీకరం, నవ + ఉదిత +
అర్క + భాస్వరం, నమత్ + సుర + అరి + నిర్జరం, నత + అధిక +
ఆపద్ + ఉద్ధరమ్, సుర + ఈశ్వరం, నిధి + ఈశ్వరం, గజ + ఈశ్వరం,
గణ + ఈశ్వరం, మహా + ఈశ్వరం, తమ్ + ఆశ్రయే, పరాత్ + పరం,
నిరంతరమ్.
అన్వయము
నతేతరాతిభీకరం, నవోదితార్కభాస్వరం, నమత్సురారినిర్జరం,
నతాధికాపదుద్ధరం, సురేశ్వరం, నిధీశ్వరం, గజేశ్వరం, గణేశ్వరం, మహేశ్వరం, పరాత్పరం తం నిరంతరం ఆశ్రయే.
ప్రతి పదార్థము
నత + ఇతర = నమస్కరించని వారికి (శత్రువులకు), అతిభీకరం =
అత్యంత భయంకరమైనవాడు, నవ + ఉదిత = కొత్తగా ఉదయించిన, అర్క =
సూర్యుని వలె, భాస్వరం = ప్రకాశించేవాడు, నమత్ =
నమస్కరిస్తున్న, సుర + అరి + నిర్జరం = దేవతలు మరియు అసురులచే (అసురులకు
దేవతలు భీకరులు) కీర్తించబడేవాడు, నత = నమస్కరించిన వారి, అధిక =
ఎక్కువైన, ఆపద్ + ఉద్ధరమ్ = ఆపదలను తొలగించేవాడు, సుర + ఈశ్వరం =
దేవతలకు అధిపతి, నిధి + ఈశ్వరం = నిధులకు (సంపదలకు) అధిపతి, గజ + ఈశ్వరం =
గజాలకు అధిపతి, గణ + ఈశ్వరం = గణాలకు అధిపతి, మహా + ఈశ్వరం =
గొప్ప ఈశ్వరుడు (పరమాత్మ), పరాత్ + పరం = అందరికంటే గొప్పవాడైన పరమాత్మను, తమ్ = ఆయన్ని, నిరంతరమ్ = నిరంతరం. ఆశ్రయే = ఆశ్రయిస్తున్నాను,
తాత్పర్యము
నమస్కరించని వారికి (శత్రువులకు) అత్యంత భయంకరమైనవాడు,
కొత్తగా ఉదయించిన సూర్యుని వలె ప్రకాశించేవాడు, నమస్కరిస్తున్న
దేవతలు మరియు అసురులచే (లేదా నిర్జరులచే - ముసలితనం లేని దేవతలచే) కీర్తించబడేవాడు,
నమస్కరించిన వారి ఎక్కువైన ఆపదలను తొలగించేవాడు, దేవతలకు అధిపతి,
నిధులకు అధిపతి, గజాలకు అధిపతి, గణాలకు అధిపతి, గొప్ప ఈశ్వరుడు
అయిన ఆ పరాత్పరుణ్ణి నేను నిరంతరం ఆశ్రయిస్తున్నాను.
విశేషములు
ఈ శ్లోకం గణపతి యొక్క వైభవాన్ని, ఆయన
సర్వశక్తిమత్తతను తెలియజేస్తుంది. ఆయన శత్రువులకు భయంకరుడని, సూర్యుని
తేజస్సు కలవాడని, దేవతలు, అసురులు కూడా నమస్కరించేవాడని వివరిస్తుంది. ఆయన్ను అనేక
ఈశ్వరుల (సురేశ్వరం, నిధీశ్వరం, గజేశ్వరం, గణేశ్వరం, మహేశ్వరం) అధిపతిగా వర్ణించడం ద్వారా ఆయన సర్వోత్తమత్వాన్ని,
పరాత్పరం అనే పదంతో ఆయన పరమాత్మ స్వరూపాన్ని నొక్కి చెబుతుంది.
శ్లోకం 3
సమస్తలోకశంకరం నిరస్తదైత్యకుంజరం దరేతరోదరం వరం
వరేభవక్త్రమక్షరమ్ |
కృపాకరం క్షమాకరం ముదాకరం యశస్కరం మనస్కరం నమస్కృతాం
నమస్కరోమి భాస్వరమ్ || 3 ||
పదవిభాగము
సమస్తలోకశంకరం, నిరస్తదైత్యకుంజరం, దర + ఇతర +
ఉదరం, వరం, వర + ఇభ + వక్త్రమ్, అక్షరమ్,
కృపాకరం, క్షమాకరం, ముదాకరం, యశస్కరం, మనస్కరం, నమస్కృతాం, నమస్కరోమి, భాస్వరమ్.
అన్వయము
సమస్తలోకశంకరం, నిరస్తదైత్యకుంజరం, దరేతరోదరం,
వరం, వరేభవక్త్రం, అక్షరం, కృపాకరం, క్షమాకరం,
ముదాకరం, యశస్కరం, నమస్కృతాం మనస్కరం, భాస్వరం (తం) నమస్కరోమి.
ప్రతి పదార్థము
సమస్తలోకశంకరం = సమస్త లోకాలకు శుభాన్ని కలిగించేవాడు,
నిరస్త = నాశనం చేయబడిన, దైత్యకుంజరం = దైత్యులలో ఏనుగు వంటివాడు (గజాసురుడు),
దర + ఇతర + ఉదరం = దరము కాని (చిన్నది కాని) ఉదరం కలవాడు (అంటే పెద్ద ఉదరం కలవాడు), వరం =
శ్రేష్ఠమైనవాడు, వర + ఇభ + వక్త్రమ్ = శ్రేష్ఠమైన ఏనుగు ముఖం కలవాడు,
అక్షరమ్ = నాశనం లేనివాడు (శాశ్వతుడు), కృపాకరం = దయను
కలిగించేవాడు, క్షమాకరం = క్షమను కలిగించేవాడు, ముదాకరం =
ఆనందాన్ని కలిగించేవాడు, యశస్కరం = కీర్తిని కలిగించేవాడు, నమస్కృతాం =
నమస్కరించిన వారికి, మనస్కరం = మనసును (జ్ఞానాన్ని లేదా స్థిరత్వాన్ని)
కలిగించేవాడు, భాస్వరమ్ = ప్రకాశించేవాడు,(అయిన వినాయకునికి) నమస్కరోమి = నమస్కరిస్తున్నాను.
తాత్పర్యము
సమస్త లోకాలకు శుభాన్ని కలిగించేవాడు, దైత్యులలో
ఏనుగు వంటివాడైన గజాసురుని నాశనం చేసినవాడు, పెద్ద ఉదరం
కలవాడు, శ్రేష్ఠమైన ఏనుగు ముఖం కలవాడు, నాశనం లేనివాడు;
దయను, క్షమను, ఆనందాన్ని, కీర్తిని కలిగించేవాడు, నమస్కరించిన
వారికి జ్ఞానాన్ని కలిగించేవాడు, ప్రకాశించేవాడు అయిన ఆయనకు నేను నమస్కరిస్తున్నాను.
విశేషములు
ఈ శ్లోకం గణపతిని లోకశంకరునిగా (శుభప్రదాతగా), గజాసుర
సంహారకునిగా మరోసారి ప్రస్తావించి, ఆయన పెద్ద ఉదరం మరియు ఏనుగు ముఖ లక్షణాలను నొక్కి
చెబుతుంది. ఆయన అక్షరుడు (శాశ్వతుడు) అని,
భక్తులకు కృప, క్షమ, ముదం, యశం, మనస్సు ప్రసాదించేవాడని
తెలియజేస్తుంది. ఇవి గణపతి యొక్క జ్ఞానప్రదాత మరియు శుభప్రదాత అనే గుణాలను మరింత
స్పష్టం చేస్తాయి.
శ్లోకం 4
అకించనార్తిమార్జనం చిరంతనోక్తిభాజనం పురారిపూర్వనందనం
సురారిగర్వచర్వణమ్ |
ప్రపంచనాశభీషణం ధనంజయాదిభూషణం కపోలదానవారణం భజే పురాణవారణమ్
|| 4 ||
పదవిభాగము
అకించన + ఆర్తి + మార్జనం, చిరంతన + ఉక్తి
+ భాజనం, పురారి + పూర్వ + నందనం, సురారి + గర్వ
+ చర్వణమ్, ప్రపంచనాశభీషణం, ధనంజయ + ఆది + భూషణం, కపోల +
దానవారణం, భజే, పురాణవారణమ్.
అన్వయము
అకించనార్తిమార్జనం, చిరంతనోక్తిభాజనం,
పురారిపూర్వనందనం, సురారిగర్వచర్వణం, ప్రపంచనాశభీషణం, ధనంజయాదిభూషణం,
కపోలదానవారణం, పురాణవారణం (తం) భజే.
ప్రతి పదార్థము
అకించన = పేదల (ఏమీ లేని వారి) యొక్క, ఆర్తి =
కష్టాలను, మార్జనం = తొలగించేవాడు, చిరంతన =
పురాతనమైన, ఉక్తి = వేద వాక్కులకు,
భాజనం = ఆధారమైనవాడు, పురారి = శివునికి (పురాలను సంహరించినవాడు), పూర్వ = మొదటి,
నందనం = కుమారుడు, సురారి = దేవతల శత్రువుల (అసురుల) యొక్క, గర్వ = అహంకారాన్ని,
చర్వణమ్ = నమలివేసినవాడు (నాశనం చేసినవాడు), ప్రపంచనాశభీషణం
= ప్రళయకాలంలో ప్రపంచాన్ని నాశనం చేసే శక్తితో భయంకరమైనవాడు, ధనంజయ + ఆది +
భూషణం = ధనంజయుడు (అగ్నిదేవుడు) మొదలైన వారిచే అలంకరించబడినవాడు (లేదా ధనంజయ
నాగబంధం వంటివి ధరించినవాడు), కపోల = చెక్కిలి నుండి, దానవారణం =
మదజలం స్రవించే ఏనుగు (అతనే గజముఖుడు), భజే = భజిస్తున్నాను, పురాణవారణమ్ =
పురాతనమైన ఏనుగు ముఖం కలవాడిని (లేదా పురాణాలచే కీర్తించబడిన వారణాసికి
సంబంధించినవాడిని). (తం= ఆవినాయకుని) (భజే= సేవిస్తున్నాను.)
తాత్పర్యము
పేదల కష్టాలను తొలగించేవాడు, పురాతన వేద
వాక్కులకు ఆధారమైనవాడు, శివుని మొదటి కుమారుడు, అసురుల
అహంకారాన్ని నాశనం చేసినవాడు, ప్రళయకాలంలో ప్రపంచాన్ని నాశనం చేసే శక్తితో భయంకరమైనవాడు,
ధనంజయుడు మొదలైన వారిచే అలంకరించబడినవాడు (లేదా ధనంజయ నాగబంధం వంటివి
ధరించినవాడు), చెక్కిలి నుండి మదజలం స్రవించే గజముఖుడైన ఆ పురాతన వారణాసి
అధిపతిని (లేదా పురాణ ఏనుగు ముఖం కలవాడిని) నేను సేవిస్తున్నాను.
విశేషములు
ఈ శ్లోకం గణపతి యొక్క కారుణ్యాన్ని
(అకించనార్తిమార్జనం), ఆయన వేద ప్రామాణికతను, శివుని జ్యేష్ఠ
పుత్రుడనే గుర్తింపును, అసురుల అహంకారాన్ని అణచివేసే శక్తిని వివరిస్తుంది. ప్రపంచనాశభీషణం అనే పదంతో ఆయన
ప్రళయకాల శక్తిని సూచిస్తుంది. కపోలదానవారణం అనేది ఆయన మదగజాన్ని, దాని నుండి
స్రవించే మదజలాన్ని తిరిగి ప్రస్తావిస్తుంది. పురాణవారణం అనే పదానికి పురాతన ఏనుగు
ముఖం కలవాడు అని లేదా పురాణ ప్రసిద్ధ వారణాసికి (కాశీకి) సంబంధించినవాడు అని అర్థం
తీసుకోవచ్చు.
శ్లోకం 5
నితాంతకాంతదంతకాంతిమంతకాంతకాత్మజం
అచింత్యరూపమంతహీనమంతరాయకృంతనమ్ |
హృదంతరే నిరంతరం వసంతమేవ యోగినాం. తమేకదంతమేవ తం విచింతయామి
సంతతమ్ || 5 ||
పదవిభాగము
నితాంత + కాంత + దంతకాంతిమంతం, అంతక + అంతక +
ఆత్మజం, అచింత్యరూపం, అంతహీనం, అంతరాయకృంతనమ్,
హృదంతరే, నిరంతరం, వసంతమ్ + ఏవ, యోగినాం, తమ్ + ఏకదంతమ్
+ ఏవ, తం, విచింతయామి, సంతతమ్.
అన్వయము
నితాంతకాంతదంతకాంతిమంతం, అంతకాంతకాత్మజం,
అచింత్యరూపమంతహీనమంతరాయకృంతనం, యోగినాం హృదంతరే నిరంతరం వసంతమేవ, తం ఏకదంతమేవ తం
సంతతం విచింతయామి.
ప్రతి పదార్థము
నితాంత = అత్యంత, కాంత = సుందరమైన, దంతకాంతిమంతం =
దంతకాంతి కలవాడు, అంతక + అంతక + ఆత్మజం = అంతకుడిని (యముడిని) సంహరించిన
శివుని కుమారుడు, అచింత్యరూపం = ఆలోచనకు అందని రూపం కలవాడు, అంతహీనం = అంతం
లేనివాడు (అనంతమైనవాడు), అంతరాయకృంతనమ్ = అడ్డంకులను తొలగించేవాడు, హృదంతరే =
హృదయంలోపల, నిరంతరం = ఎల్లప్పుడూ, వసంతమ్ + ఏవ =
నివసించేవాడు, యోగినాం = యోగుల యొక్క, తమ్ = ఆ,
ఏకదంతమ్ + ఏవ = ఒక దంతం కలవాడిని మాత్రమే, తం = ఆయన్ని,
సంతతమ్ = ఎల్లప్పుడూ.విచింతయామి = ధ్యానిస్తున్నాను,
తాత్పర్యము
అత్యంత సుందరమైన దంతకాంతి కలవాడు, యముడిని
సంహరించిన శివుని కుమారుడు, ఆలోచనకు అందని రూపం కలవాడు, అంతం లేనివాడు,
అడ్డంకులను తొలగించేవాడు, యోగుల హృదయాలలో ఎల్లప్పుడూ నివసించేవాడు అయిన ఆ ఏకదంతుడిని
మాత్రమే నేను నిరంతరం ధ్యానిస్తున్నాను.
విశేషములు
ఈ శ్లోకం గణపతి యొక్క ఏకదంత సౌందర్యాన్ని, ఆయన శివుని
కుమారుడనే వాస్తవాన్ని (అంతకాంతకాత్మజం - యముని అంతమొందించిన శివుని కుమారుడు),
ఆయన అచింత్యరూపం (ఆలోచనకు అందని రూపం), అంతహీనం
(అనంతత్వం), మరియు అంతరాయకృంతనం
(విఘ్ననాయకుడు) అనే విశేషణాలను వివరిస్తుంది. యోగుల హృదయాలలో ఆయన నిరంతరం
నివసిస్తాడని చెప్పడం ద్వారా ఆయన ధ్యానరూపం, అంతర్యామి
స్వరూపాన్ని నొక్కి చెబుతుంది.
శ్లోకం 6
మహాగణేశపంచరత్నమాదరేణ యోన్వహం ప్రజల్పతి ప్రభాతకే హృది
స్మరన్గణేశ్వరమ్ |
అరోగతామదోషతాం సుసాహితీం సుపుత్రతాం
సమాహితాయురష్టభూతిమభ్యుపైతి సోచిరాత్ || 6 ||
పదవిభాగము
మహా + గణేశ + పంచరత్నం, ఆదరేణ, యః + అన్వహం,
ప్రజల్పతి, ప్రభాతకే, హృది, స్మరన్ + గణేశ్వరమ్, అరోగతాం,
అదోషతాం, సుసాహితీం, సుపుత్రతాం, సమాహిత + ఆయుః, అష్టభూతిమ్, అభ్యుపైతి,
సః + అచిరాత్.
అన్వయము
యః అన్వహం ప్రభాతకే హృది గణేశ్వరం స్మరన్ ఆదరేణ మహా
గణేశపంచరత్నం ప్రజల్పతి, సః అచిరాత్ అరోగతాం, అదోషతాం,
సుసాహితీం, సుపుత్రతాం, సమాహితాయుః, అష్టభూతిం అభ్యుపైతి.
ప్రతి పదార్థము
యః = ఎవడైతే, అన్వహం = ప్రతిరోజూ, ప్రభాతకే =
ఉదయం పూట, హృది = హృదయంలో, గణేశ్వరమ్ = గణపతిని, స్మరన్ =
స్మరిస్తూ, ఆదరేణ = ఆదరంతో, మహా గణేశపంచరత్నం = ఈ మహా గణేశ పంచరత్న
స్తోత్రాన్ని, ప్రజల్పతి = పఠిస్తాడో, సః = అతడు,
అచిరాత్ = త్వరలోనే, అరోగతాం = రోగ రహిత స్థితిని, అదోషతాం = దోష
రహిత స్థితిని, సుసాహితీం = మంచి జ్ఞానాన్ని (మంచి రచనలు), సుపుత్రతాం =
మంచి సంతానాన్ని, సమాహిత + ఆయుః = పూర్తి ఆయుష్షును, అష్టభూతిమ్ =
అష్టసిద్ధులను (లేదా అష్టైశ్వర్యాలను), అభ్యుపైతి = పొందుతాడు.
తాత్పర్యము
ఎవడైతే ప్రతిరోజూ ఉదయం పూట హృదయంలో గణపతిని స్మరిస్తూ,
ఆదరంతో ఈ మహా గణేశ పంచరత్న స్తోత్రాన్ని పఠిస్తాడో, అతడు త్వరలోనే
రోగ రహిత స్థితిని, దోష రహిత స్థితిని, మంచి జ్ఞానాన్ని (లేదా మంచి రచనలు చేసే
సామర్థ్యాన్ని), మంచి సంతానాన్ని, పూర్తి ఆయుష్షును, మరియు
అష్టసిద్ధులను (లేదా అష్టైశ్వర్యాలను) పొందుతాడు.
విశేషములు
ఈ శ్లోకం గణేశ పంచరత్న స్తోత్ర పఠనం యొక్క ఫలశ్రుతిని వివరిస్తుంది.
దీనిని ఉదయాన్నే గణపతిని ధ్యానిస్తూ శ్రద్ధగా పఠించిన వారికి
ఆరోగ్యం, నిర్దోషత్వం, సుజ్ఞానం, మంచి సంతానం,
దీర్ఘాయువు, మరియు అష్టైశ్వర్యాలు(దాసి, ధనము, ధాన్యము, బంధువు, భృత్యుడు, వస్త్రము, వాహనము, సుతుడు) లేదా అష్టసిద్ధులు(1. అణిమ, 2. మహిమ, 3. గరిమ, 4. లఘిమ, 5. ప్రాప్తి, 6. ప్రాకామ్యము, 7. ఈశత్వము, 8. వశిత్వము) లభిస్తాయని తెలియజేస్తుంది. ఇది స్తోత్రం యొక్క
గొప్పతనాన్ని, గణపతి అనుగ్రహంతో లభించే సర్వతోముఖాభివృద్ధిని నొక్కి
చెబుతుంది.
ఇతి శ్రీమచ్ఛంకరాచార్య కృత శ్రీగణేశ పంచరత్నమ్ |
ఇది శ్రీమచ్ఛంకరాచార్యులచే రచించబడిన శ్రీ గణేశ పంచరత్న స్తోత్రం.
No comments:
Post a Comment