శివాపరాధ-క్షమాపణ-స్తోత్రమ్ (15 శ్లోకాలు)

 శివాపరాధ-క్షమాపణ-స్తోత్రమ్ - శివుని క్షమాపణకై ప్రార్థన (15 శ్లోకాలు)

ఈ స్తోత్రం జీవితంలోని వివిధ దశలలో (గర్భస్థ దశ నుండి వృద్ధాప్యం వరకు) మనుష్యుడు చేసే తప్పులను, శివుని పూజించడంలో లేదా ధ్యానించడంలో చేసిన లోపాలను వివరిస్తూ, వాటికి శివుని క్షమాపణను కోరుతుంది. ప్రతి శ్లోకం చివరలో పునరావృతమయ్యే "క్షన్తవ్యో మే’పరాధః శివ శివ శివ భోః శ్రీమహాదేవ శమ్భో" అనే వాక్యం ఈ స్తోత్రానికి ముఖ్య ప్రాముఖ్యతను ఇస్తుంది.

---

1. ఆదౌ కర్మప్రసఙ్గాత్కలయతి కలుషం మాతృకుక్షౌ స్థితం మాం

శ్లోకపాఠం: ఆదౌ కర్మప్రసఙ్గాత్కలయతి కలుషం మాతృకుక్షౌ స్థితం మాం విణ్మూత్రామేధ్యమధ్యే క్వథయతి నితరాం జాఠరో జాతవేదాః ; యద్యద్వై తత్ర దుఃఖం వ్యథయతి నితరాం శక్యతే కేన వక్తుం క్షన్తవ్యో మే’పరాధః శివ శివ శివ భోః శ్రీమహాదేవ శమ్భో . ౧.

పదవిభాగము: ఆదౌ, కర్మ + ప్రసంగాత్, కలయతి, కలుషం, మాతృ + కుక్షౌ, స్థితం, మాం, విణ్మూత్ర + అమేధ్య + మధ్యే, క్వథయతి, నితరాం, జాఠరః, జాతవేదాః; యత్ + యత్ + వై, తత్ర, దుఃఖం, వ్యథయతి, నితరాం, శక్యతే, కేన, వక్తుం, క్షన్తవ్యః, మే + అపరాధః, శివ, శివ, శివ, భోః, శ్రీ + మహాదేవ, శంభో.

అన్వయము: ఆదౌ కర్మప్రసఙ్గాత్ మాతృకుక్షౌ స్థితం మాం కలుషం కలయతి. విణ్మూత్రామేధ్యమధ్యే జాఠరః జాతవేదాః నితరాం క్వథయతి. తత్ర యద్యద్వై దుఃఖం నితరాం వ్యథయతి తత్ కేన వక్తుం శక్యతే. శివ శివ శివ భోః శ్రీమహాదేవ శమ్భో, మే అపరాధః క్షంతవ్యః.

ప్రతి పదార్థము: ఆదౌ = మొదట, కర్మప్రసఙ్గాత్ = కర్మల ప్రభావం వలన, మాతృకుక్షౌ = తల్లి గర్భంలో, స్థితం = ఉన్న, మాం = నన్ను, కలుషం = మలినంగా, కలయతి = చేస్తుంది. విణ్మూత్రామేధ్యమధ్యే = మలం, మూత్రం, అమేధ్యం (అశుభ్రమైన పదార్థాలు) మధ్య, జాఠరో = జఠరాగ్ని (కడుపులోని అగ్ని), జాతవేదాః = అగ్ని దేవుడు (వైశ్వానరుడు), నితరాం = మిక్కిలి, క్వథయతి = బాధపెడుతుంది (మరుగుతున్నట్లు). యద్యద్వై = ఏ ఏ, తత్ర = అక్కడ (గర్భంలో) ఉన్న, దుఃఖం = దుఃఖం, నితరాం = మిక్కిలి, వ్యథయతి = బాధపెడుతుందో, కేన = ఎవరిచేత, వక్తుం = చెప్పడానికి, శక్యతే = సాధ్యమగును? క్షన్తవ్యో = క్షమించబడుగాక, మే = నా, అపరాధః = అపరాధం, శివ శివ శివ భోః శ్రీమహాదేవ శమ్భో = ఓ శివా! ఓ శివా! ఓ శివా! ఓ శ్రీ మహాదేవా! ఓ శంభో!

తాత్పర్యము: ఓ శివా! ఓ శ్రీ మహాదేవా! ఓ శంభో! ముందుగా, నేను తల్లి గర్భంలో ఉన్నప్పుడు, పూర్వ కర్మల ప్రభావం వలన మలినమైన దేహాన్ని పొందాను. అక్కడ మలం, మూత్రం, అశుభ్రమైన పదార్థాల మధ్యనున్న నన్ను జఠరాగ్ని మిక్కిలి బాధించింది. అప్పుడు నేను పడిన దుఃఖాన్ని ఎవరు వర్ణించగలరు? ఆ సమయంలో చేసిన అపరాధాలన్నింటినీ క్షమించుము.

విశేషములు: మానవుడు గర్భస్థ దశలో పడే బాధలను, అజ్ఞానాన్ని, పూర్వ కర్మల ప్రభావాన్ని ఈ శ్లోకం వివరిస్తుంది. ఆ దశలోనే శివుడిని స్మరించలేకపోయినందుకు క్షమాపణ కోరబడుతుంది.

---

2. బాల్యే దుఃఖాతిరేకాన్మలలులితవపుః స్తన్యపానే పిపాసు-

శ్లోకపాఠం: బాల్యే దుఃఖాతిరేకాన్మలలులితవపుః స్తన్యపానే పిపాసు- ర్నో శక్తశ్చేన్ద్రియేభ్యో భవ మలజనితా జన్తవో మాం తుదన్తి ; నానారోగాతిదుఃఖాద్రుదితపరవశః శఙ్కరం న స్మరామి క్షన్తవ్యో మే’పరాధః శివ శివ శివ భోః శ్రీమహాదేవ శమ్భో . ౨.

పదవిభాగము: బాల్యే, దుఃఖ + అతిరేకాత్, మల + లులిత + వపుః, స్తన్య + పానే, పిపాసుః, న + ఉ + శక్తః + చ + ఇంద్రియేభ్యః, భవ, మల + జనితాః, జంతవః, మాం, తుదన్తి; నానా + రోగ + అతి + దుఃఖాత్, రుదిత + పరవశః, శంకరం, న, స్మరామి, క్షన్తవ్యః, మే + అపరాధః, శివ, శివ, శివ, భోః, శ్రీ + మహాదేవ, శంభో.

అన్వయము: బాల్యే దుఃఖాతిరేకాత్ మలలులితవపుః స్తన్యపానే పిపాసుః ఇంద్రియేభ్యః నో శక్తః చ భవ. మలజనితాః జంతవః మాం తుదంతి. నానారోగాతిదుఃఖాత్ రుదితపరవశః శంకరం న స్మరామి. శివ శివ శివ భోః శ్రీమహాదేవ శమ్భో, మే అపరాధః క్షంతవ్యః.

ప్రతి పదార్థము: బాల్యే = బాల్యంలో, దుఃఖాతిరేకాత్ = దుఃఖం అధికం అవడం వలన, మలలులితవపుః = మలంతో తడిసిన శరీరం కలవాడినై, స్తన్యపానే = పాలు తాగడంలో, పిపాసుః = ఆశక్తి కలవాడినై, నో శక్తశ్చేన్ద్రియేభ్యో = ఇంద్రియాలపై శక్తి లేకుండా, భవ = ఉన్నాను, మలజనితా = మలం నుండి పుట్టిన, జన్తవో = పురుగులు, మాం = నన్ను, తుదన్తి = బాధపెడతాయి. నానారోగాతిదుఃఖాత్ = అనేక రకాల రోగాల అధిక బాధ వలన, రుదితపరవశః = ఏడుపుతో నిండినవాడినై, శఙ్కరం = శివుడిని, న స్మరామి = స్మరించలేదు. క్షన్తవ్యో = క్షమించబడుగాక, మే = నా, అపరాధః = అపరాధం, శివ శివ శివ భోః శ్రీమహాదేవ శమ్భో = ఓ శివా! ఓ శివా! ఓ శివా! ఓ శ్రీ మహాదేవా! ఓ శంభో!

తాత్పర్యము: ఓ శివా! ఓ శ్రీ మహాదేవా! ఓ శంభో! బాల్యంలో దుఃఖం అధికం అవడం వలన, మలంతో తడిసిన శరీరం కలవాడినై, పాలు తాగాలనే కోరికతో, నా ఇంద్రియాలపై నియంత్రణ లేనివాడినై ఉన్నాను. అపరిశుభ్రత నుండి పుట్టిన పురుగులు నన్ను బాధపెట్టాయి. అనేక రోగాల తీవ్ర బాధ వలన ఏడుపుతో నిండిపోయి, నిన్ను (శివుడిని) స్మరించలేకపోయాను. ఈ అపరాధాలన్నింటినీ క్షమించుము.

విశేషములు: బాల్యదశలో శివుడిని ఆరాధించలేకపోవడానికి గల కారణాలను, అనారోగ్యాలను, అజ్ఞానాన్ని ఈ శ్లోకం ప్రస్తావిస్తుంది.

---

3. ప్రౌఢో’హం యౌవనస్థో విషయవిషధరైః పఞ్చభిర్మర్మసన్ధౌ

శ్లోకపాఠం: ప్రౌఢో’హం యౌవనస్థో విషయవిషధరైః పఞ్చభిర్మర్మసన్ధౌ దష్టో నష్టో వివేకః సుతధనయువతిస్వాదసౌఖ్యే నిషణ్ణః ; శైవే చిన్తావిహీనం మమ హృదయమహో మానగర్వాధిరూఢం క్షన్తవ్యో మే’పరాధః శివ శివ శివ భోః శ్రీమహాదేవ శమ్భో . ౩.

పదవిభాగము: ప్రౌఢః + అహం, యౌవన + స్థః, విషయ + విషధరైః, పంచభిః + మర్మ + సంధౌ, దష్టః, నష్టః, వివేకః, సుత + ధన + యువతి + స్వాద + సౌఖ్యే, నిషణ్ణః; శైవే, చింతా + విహీనం, మమ, హృదయం + అహో, మాన + గర్వ + అధిరూఢం, క్షన్తవ్యః, మే + అపరాధః, శివ, శివ, శివ, భోః, శ్రీ + మహాదేవ, శంభో.

అన్వయము: ప్రౌఢో’హం యౌవనస్థః పఞ్చభిర్విషయవిషధరైః మర్మసన్ధౌ దష్టో (అస్మి), వివేకః నష్టః (అస్తి), సుతధనయువతిస్వాదసౌఖ్యే నిషణ్ణః (అస్మి). శైవే (విషయే) మమ హృదయం చింతావిహీనం అహో మానగర్వాధిరూఢం (చాస్తి). శివ శివ శివ భోః శ్రీమహాదేవ శమ్భో, మే అపరాధః క్షంతవ్యః.

ప్రతి పదార్థము: ప్రౌఢో’హం = పెద్దవాడినైన నేను, యౌవనస్థో = యౌవనంలో ఉన్నవాడినై, విషయవిషధరైః = విషయాలనే విషపూరిత సర్పాలచే, పఞ్చభిర్ = ఐదు (పంచేంద్రియాలు), మర్మసన్ధౌ = మర్మావయవాలను, దష్టో = కాటువేయబడినవాడినై, నష్టో = నశించిన, వివేకః = వివేకం కలవాడినై, సుతధనయువతిస్వాదసౌఖ్యే = కొడుకులు, ధనం, యువతులు అనే రుచికరమైన సుఖాలలో, నిషణ్ణః = మునిగిపోయినవాడినై. శైవే = శివ సంబంధిత విషయాలలో, చిన్తావిహీనం = ఆలోచన లేని, మమ = నా, హృదయం + అహో = హృదయం ఓహో!, మానగర్వాధిరూఢం = అహంకార గర్వంతో నిండినది. క్షన్తవ్యో = క్షమించబడుగాక, మే = నా, అపరాధః = అపరాధం, శివ శివ శివ భోః శ్రీమహాదేవ శమ్భో = ఓ శివా! ఓ శివా! ఓ శివా! ఓ శ్రీ మహాదేవా! ఓ శంభో!

తాత్పర్యము: ఓ శివా! ఓ శ్రీ మహాదేవా! ఓ శంభో! నేను యౌవనంలో ఉన్నప్పుడు, పంచేంద్రియాలనే విషపూరిత సర్పాలచే కాటువేయబడి, నా వివేకాన్ని కోల్పోయాను. పుత్రులు, ధనం, యువతులు అనే సుఖాలలో మునిగిపోయాను. నా హృదయం శివ సంబంధిత విషయాల పట్ల ఆలోచనారహితమై, అహంకారంతో నిండిపోయింది. ఈ అపరాధాలన్నింటినీ క్షమించుము.

విశేషములు: యౌవన దశలో ఇంద్రియ సుఖాల వ్యామోహంలో పడి, వివేకాన్ని కోల్పోయి, అహంకారంతో శివుడిని మర్చిపోయినందుకు పశ్చాత్తాపం వ్యక్తం చేయబడుతుంది.

---

4. వార్ధక్యే చేన్ద్రియాణాం వికలగతిమతశ్చాధిదైవాదితాపైః

శ్లోకపాఠం: వార్ధక్యే చేన్ద్రియాణాం వికలగతిమతశ్చాధిదైవాదితాపైః ప్రాప్తై రోగైర్వియోగైర్వ్యసనకృశతనోర్జ్ఞప్తిహీనం చ దీనమ్ ; మిథ్యామోహాభిలాషైర్భ్రమతి మమ మనో ధూర్జటేర్ధ్యానశూన్యం క్షన్తవ్యో మే’పరాధః శివ శివ శివ భోః శ్రీమహాదేవ శమ్భో . ౪.

పదవిభాగము: వార్ధక్యే, చ + ఇంద్రియాణాం, వికల + గతిమతః + చ + అధిదైవాది + తాపైః, ప్రాప్తైః, రోగైః, వియోగైః, వ్యసన + కృశ + తనోః, జ్ఞప్తి + హీనం, చ, దీనం; మిథ్యా + మోహ + అభిలాషైః, భ్రమతి, మమ, మనః, ధూర్జటేః + ధ్యాన + శూన్యం, క్షన్తవ్యః, మే + అపరాధః, శివ, శివ, శివ, భోః, శ్రీ + మహాదేవ, శంభో.

అన్వయము: వార్ధక్యే చ ఇంద్రియాణాం వికలగతిమతః అధిదైవాదితాపైః రోగైః వియోగైః ప్రాప్తైః వ్యసనకృశతనోః జ్ఞప్తిహీనం చ దీనం (మాం అభవత్). మమ మనో మిథ్యామోహాభిలాషైః ధూర్జటేర్ధ్యానశూన్యం భ్రమతి. శివ శివ శివ భోః శ్రీమహాదేవ శమ్భో, మే అపరాధః క్షంతవ్యః.

ప్రతి పదార్థము: వార్ధక్యే = వృద్ధాప్యంలో, చేన్ద్రియాణాం = ఇంద్రియాలకు, వికలగతిమతశ్చాధిదైవాదితాపైః = బలహీనమైన చలనం కలిగి, ఆధ్యాత్మిక, భౌతిక బాధలచే, ప్రాప్తై రోగైర్వియోగైర్ = వచ్చిన రోగాలతో, వియోగాలతో, వ్యసనకృశతనోర్ = దుఃఖంతో కృశించిన శరీరం కలవాడినై, జ్ఞప్తిహీనం = జ్ఞానం లేనివాడినై, చ = మరియు, దీనమ్ = దీనంగా (ఉన్నాను). మిథ్యామోహాభిలాషైర్భ్రమతి = అబద్ధపు వ్యామోహాలు, కోరికలతో తిరుగుతుంది, మమ = నా, మనో = మనస్సు, ధూర్జటేర్ధ్యానశూన్యం = ధూర్జటి (శివుని) ధ్యానం లేనిదై. క్షన్తవ్యో = క్షమించబడుగాక, మే = నా, అపరాధః = అపరాధం, శివ శివ శివ భోః శ్రీమహాదేవ శమ్భో = ఓ శివా! ఓ శివా! ఓ శివా! ఓ శ్రీ మహాదేవా! ఓ శంభో!

తాత్పర్యము: ఓ శివా! ఓ శ్రీ మహాదేవా! ఓ శంభో! వృద్ధాప్యంలో నా ఇంద్రియాలు బలహీనమై, ఆధ్యాత్మిక, భౌతిక బాధలతో, రోగాలతో, బంధు వియోగాలతో, దుఃఖంతో శరీరం కృశించి, జ్ఞానం కోల్పోయి దీనంగా ఉన్నాను. నా మనస్సు అబద్ధపు వ్యామోహాలు, కోరికలతో శివుడిని ధ్యానించకుండా తిరుగుతోంది. ఈ అపరాధాలన్నింటినీ క్షమించుము.

విశేషములు: వృద్ధాప్యంలో శారీరక, మానసిక బలహీనతలు, రోగాలు, వియోగాల వలన శివుడిని ధ్యానించలేకపోయినందుకు పశ్చాత్తాపం వ్యక్తం చేయబడుతుంది.

---

5. స్నాత్వా ప్రత్యూషకాలే స్నపనవిధివిధౌ నాహృతం గాఙ్గతోయం

శ్లోకపాఠం: స్నాత్వా ప్రత్యూషకాలే స్నపనవిధివిధౌ నాహృతం గాఙ్గతోయం పూజార్థం వా కదాచిద్బహుతరగహనే’ఖణ్డబిల్వీదలం వా ; నానీతా పద్మమాలా సరసి వికసితా గన్ధపుష్పైస్త్వదర్థం క్షన్తవ్యో మే’పరాధః శివ శివ శివ భోః శ్రీమహాదేవ శమ్భో . ౫.

పదవిభాగము: స్నాత్వా, ప్రత్యూష + కాలే, స్నపన + విధి + విధౌ, న + ఆహృతం, గాంగ + తోయం, పూజార్థం, వా, కదాచిత్, బహుతర + గహనే + అఖండ + బిల్వీ + దలం, వా; న + ఆనీతా, పద్మ + మాలా, సరసి, వికసితా, గంధ + పుష్పైః + త్వత్ + అర్థం, క్షన్తవ్యః, మే + అపరాధః, శివ, శివ, శివ, భోః, శ్రీ + మహాదేవ, శంభో.

అన్వయము: ప్రత్యూషకాలే స్నాత్వా స్నపనవిధివిధౌ గాఙ్గతోయం న ఆహృతం. కదాచిద్వా పూజార్థం బహుతరగహనే అఖణ్డబిల్వీదలం వా న ఆనీతా. సరసి వికసితా పద్మమాలా గంధపుష్పైః త్వదర్థం న ఆనీతా. శివ శివ శివ భోః శ్రీమహాదేవ శమ్భో, మే అపరాధః క్షంతవ్యః.

ప్రతి పదార్థము: స్నాత్వా = స్నానం చేసి, ప్రత్యూషకాలే = వేకువజామున, స్నపనవిధివిధౌ = అభిషేక కర్మ కొరకు, నాహృతం = తీసుకురాలేదు, గాఙ్గతోయం = గంగా జలాన్ని. పూజార్థం = పూజ కొరకు, వా = లేదా, కదాచిద్ = ఎప్పుడైనా, బహుతరగహనే = చాలా దట్టమైన అడవిలో (పెరిగిన), అఖణ్డబిల్వీదలం = అఖండమైన (తునిగిపోని) బిల్వదళాన్ని, వా = లేదా. నానీతా = తీసుకురాలేదు, పద్మమాలా = పద్మాల దండను, సరసి = సరస్సులో, వికసితా = వికసించిన, గన్ధపుష్పైస్ = సుగంధ పుష్పాలను, త్వదర్థం = నీ కొరకు. క్షన్తవ్యో = క్షమించబడుగాక, మే = నా, అపరాధః = అపరాధం, శివ శివ శివ భోః శ్రీమహాదేవ శమ్భో = ఓ శివా! ఓ శివా! ఓ శివా! ఓ శ్రీ మహాదేవా! ఓ శంభో!

తాత్పర్యము: ఓ శివా! ఓ శ్రీ మహాదేవా! ఓ శంభో! నేను వేకువజామున స్నానం చేసి, అభిషేకం కొరకు గంగా జలాన్ని తీసుకురాలేకపోయాను. పూజ కొరకు ఎప్పుడైనా దట్టమైన అడవిలో పెరిగిన అఖండ బిల్వదళాన్ని లేదా సరస్సులో వికసించిన పద్మాల దండను, సుగంధ పుష్పాలను నీ కొరకు తీసుకురాలేదు. ఈ అపరాధాలన్నింటినీ క్షమించుము.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం శివుని పూజకు అవసరమైన సామగ్రిని (గంగాజలం, బిల్వపత్రాలు, పుష్పాలు) సమకూర్చడంలో చేసిన లోపాలను అంగీకరిస్తుంది.

---

6. దుగ్ధైర్మధ్వాజ్యయుక్తైర్దధిగుడసహితైః స్నాపితం నైవ లిఙ్గం

శ్లోకపాఠం: దుగ్ధైర్మధ్వాజ్యయుక్తైర్దధిగుడసహితైః స్నాపితం నైవ లిఙ్గం నో లిప్తం చన్దనాద్యైః కనకవిరచితైః పూజితం న ప్రసూనైః ; ధూపైః కర్పూరదీపైర్వివిధరసయుతైర్నైవ భక్ష్యోపహారైః క్షన్తవ్యో మే’పరాధః శివ శివ శివ భోః శ్రీమహాదేవ శమ్భో . ౬.

పదవిభాగము: దుగ్ధైః, మధు + ఆజ్య + యుక్తైః, దధి + గుడ + సహితైః, స్నాపితం, న + ఏవ, లింగం, న + ఉ, లిప్తం, చందనాద్యైః, కనక + విరచితైః, పూజితం, న, ప్రసూనైః; ధూపైః, కర్పూర + దీపైః, వివిధ + రస + యుతైః, న + ఏవ, భక్ష్య + ఉపహారైః, క్షన్తవ్యః, మే + అపరాధః, శివ, శివ, శివ, భోః, శ్రీ + మహాదేవ, శంభో.

అన్వయము: మధ్వాజ్యయుక్తైర్దుగ్ధైర్దధిగుడసహితైః లిఙ్గం నైవ స్నాపితం. చన్దనాద్యైః నో లిప్తం చ. కనకవిరచితైః ప్రసూనైః న పూజితం. ధూపైః కర్పూరదీపైర్వివిధరసయుతైర్భక్ష్యోపహారైః నైవ (పూజితం). శివ శివ శివ భోః శ్రీమహాదేవ శమ్భో, మే అపరాధః క్షంతవ్యః.

ప్రతి పదార్థము: దుగ్ధైర్మధ్వాజ్యయుక్తైర్ = పాలు, తేనె, నెయ్యి కలిపినవాటితో, దధిగుడసహితైః = పెరుగు, బెల్లంతో కూడినవాటితో, స్నాపితం = అభిషేకించబడలేదు, నైవ = ఎంతమాత్రం కాదు, లిఙ్గం = లింగాన్ని. నో లిప్తం = పూయబడలేదు, చన్దనాద్యైః = చందనం మొదలైనవాటితో, కనకవిరచితైః = బంగారంతో తయారు చేయబడిన, పూజితం = పూజించబడలేదు, న ప్రసూనైః = పుష్పాలతో కాదు. ధూపైః = ధూపాలతో, కర్పూరదీపైర్ = కర్పూర దీపాలతో, వివిధరసయుతైర్ = వివిధ రసాలతో కూడిన, నైవ భక్ష్యోపహారైః = తినదగిన నైవేద్యాలతో కాదు. క్షన్తవ్యో = క్షమించబడుగాక, మే = నా, అపరాధః = అపరాధం, శివ శివ శివ భోః శ్రీమహాదేవ శమ్భో = ఓ శివా! ఓ శివా! ఓ శివా! ఓ శ్రీ మహాదేవా! ఓ శంభో!

తాత్పర్యము: ఓ శివా! ఓ శ్రీ మహాదేవా! ఓ శంభో! నేను నీ లింగానికి పాలు, తేనె, నెయ్యి, పెరుగు, బెల్లం వంటి వాటితో అభిషేకం చేయలేదు. చందనం మొదలైనవాటిని పూయలేదు. బంగారంతో తయారు చేయబడిన పుష్పాలతో పూజించలేదు. ధూపాలు, కర్పూర దీపాలు, వివిధ రుచుల నైవేద్యాలతో కూడా పూజించలేదు. ఈ అపరాధాలన్నింటినీ క్షమించుము.

విశేషములు: శివుడికి చేసే షోడశోపచార పూజలలో ముఖ్యమైన అభిషేకం, అలంకరణ, నైవేద్యం వంటి వాటిని చేయలేకపోయినందుకు భక్తుడు క్షమాపణ కోరుతాడు.

---

7. నో శక్యం స్మార్తకర్మ ప్రతిపదగహనే ప్రత్యవాయాకులాఢ్యే

శ్లోకపాఠం: నో శక్యం స్మార్తకర్మ ప్రతిపదగహనే ప్రత్యవాయాకులాఢ్యే శ్రౌతే వార్తా కథం మే ద్విజకులవిహితే బ్రహ్మమార్గానుసారే ; తత్త్వే’జ్ఞాతే’విచారే శ్రవణమననయోః కిం నిదిధ్యాసితవ్యం క్షన్తవ్యో మే’పరాధః శివ శివ శివ భోః శ్రీమహాదేవ శమ్భో . ౭.

పదవిభాగము: న + ఉ, శక్యం, స్మార్త + కర్మ, ప్రతిపద + గహనే, ప్రత్యవాయ + ఆకులా + ఆఢ్యే, శ్రౌతే, వార్తా, కథం, మే, ద్విజ + కుల + విహితే, బ్రహ్మ + మార్గ + అనుసారే; తత్త్వే + అజ్ఞాతే + అవిచారే, శ్రవణ + మననయోః, కిం, నిదిధ్యాసితవ్యం, క్షన్తవ్యః, మే + అపరాధః, శివ, శివ, శివ, భోః, శ్రీ + మహాదేవ, శంభో.

అన్వయము: ప్రతిపదగహనే ప్రత్యవాయాకులాఢ్యే స్మార్తకర్మ నో శక్యం. ద్విజకులవిహితే బ్రహ్మమార్గానుసారే శ్రౌతే మే వార్తా కథం (భవతు). తత్త్వే అజ్ఞాతే అవిచారే శ్రవణమననయోః కిం నిదిధ్యాసితవ్యం. శివ శివ శివ భోః శ్రీమహాదేవ శమ్భో, మే అపరాధః క్షంతవ్యః.

ప్రతి పదార్థము: నో శక్యం = సాధ్యం కాలేదు, స్మార్తకర్మ = స్మార్త కర్మలు (గృహస్థులకు విధించినవి), ప్రతిపదగహనే = ప్రతి అడుగున కష్టతరమైన, ప్రత్యవాయాకులాఢ్యే = దోషాలతో నిండినవి. శ్రౌతే = శ్రౌత కర్మల (వేదాలలో చెప్పబడినవి) విషయమై, వార్తా = ప్రస్తావన, కథం మే = నాకు ఎలా సాధ్యం, ద్విజకులవిహితే = బ్రాహ్మణులకు విధించబడిన, బ్రహ్మమార్గానుసారే = బ్రహ్మమార్గాన్ని అనుసరించేవి. తత్త్వే’జ్ఞాతే’విచారే = తత్త్వం తెలియకుండా, ఆలోచన లేకుండా, శ్రవణమననయోః = శ్రవణం (వేదాలను వినడం), మననం (ఆలోచించడం) లేకుండా, కిం = ఏమి, నిదిధ్యాసితవ్యం = ధ్యానించాలి? క్షన్తవ్యో = క్షమించబడుగాక, మే = నా, అపరాధః = అపరాధం, శివ శివ శివ భోః శ్రీమహాదేవ శమ్భో = ఓ శివా! ఓ శివా! ఓ శివా! ఓ శ్రీ మహాదేవా! ఓ శంభో!

తాత్పర్యము: ఓ శివా! ఓ శ్రీ మహాదేవా! ఓ శంభో! ప్రతి అడుగున కష్టతరమై, దోషాలతో నిండిన స్మార్త కర్మలను (గృహస్థ ధర్మానుసారం) నేను చేయలేకపోయాను. బ్రాహ్మణులకు విధించబడిన, బ్రహ్మమార్గాన్ని అనుసరించే శ్రౌత కర్మల సంగతి అయితే చెప్పనవసరం లేదు. తత్త్వాన్ని తెలుసుకోకుండా, ఆలోచన లేకుండా, వేదాలను వినకుండా, మననం చేయకుండా, నేను ఏమి ధ్యానించగలను? ఈ అపరాధాలన్నింటినీ క్షమించుము.

విశేషములు: ధర్మబద్ధమైన కర్మలను (స్మార్త, శ్రౌత కర్మలు) నిర్వర్తించడంలో, మరియు ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానాన్ని (తత్త్వజ్ఞానం, శ్రవణమనననిదిధ్యాసనలు) పొందడంలో చేసిన లోపాలను ఇక్కడ వివరిస్తారు.

---

8. ధ్యాత్వా చిత్తే శివాఖ్యం ప్రచురతరధనం నైవ దత్తం ద్విజేభ్యో

శ్లోకపాఠం: ధ్యాత్వా చిత్తే శివాఖ్యం ప్రచురతరధనం నైవ దత్తం ద్విజేభ్యో హవ్యం తే లక్షసఙ్ఖ్యైర్హుతవహవదనే నార్పితం బీజమన్త్రైః ; నో తప్తం గాఙ్గతీరే వ్రతజపనియమై రుద్రజాప్యం న జప్తం క్షన్తవ్యో మే’పరాధః శివ శివ శివ భోః శ్రీమహాదేవ శమ్భో . ౮.

పదవిభాగము: ధ్యాత్వా, చిత్తే, శివ + ఆఖ్యం, ప్రచురతర + ధనం, న + ఏవ, దత్తం, ద్విజేభ్యః, హవ్యం, తే, లక్ష + సంఖ్యైః + హుతవహ + వదనే, న + అర్పితం, బీజ + మంత్రైః; న + ఉ, తప్తం, గాంగ + తీరే, వ్రత + జప + నియమైః, రుద్ర + జాప్యం, న, జప్తం, క్షన్తవ్యః, మే + అపరాధః, శివ, శివ, శివ, భోః, శ్రీ + మహాదేవ, శంభో.

అన్వయము: చిత్తే శివాఖ్యం ధ్యాత్వా ప్రచురతరధనం ద్విజేభ్యో నైవ దత్తం. తే హవ్యం లక్షసఙ్ఖ్యైర్బీజమన్త్రైర్హుతవహవదనే నార్పితం. గాఙ్గతీరే వ్రతజపనియమై నో తప్తం, రుద్రజాప్యం న జప్తం. శివ శివ శివ భోః శ్రీమహాదేవ శమ్భో, మే అపరాధః క్షంతవ్యః.

ప్రతి పదార్థము: ధ్యాత్వా = ధ్యానించి, చిత్తే = మనస్సులో, శివాఖ్యం = శివుడు అనే పేరు గలవాడిని, ప్రచురతరధనం = చాలా ఎక్కువ ధనాన్ని, నైవ దత్తం = ఇవ్వలేదు, ద్విజేభ్యో = బ్రాహ్మణులకు. హవ్యం = హోమ ద్రవ్యాన్ని, తే = నీకు (నీ కొరకు), లక్షసఙ్ఖ్యైర్ = లక్షల సంఖ్యలో, హుతవహవదనే = అగ్ని ముఖంలో, నార్పితం = అర్పించలేదు, బీజమన్త్రైః = బీజ మంత్రాలతో. నో తప్తం = తపస్సు చేయబడలేదు, గాఙ్గతీరే = గంగా తీరంలో, వ్రతజపనియమై = వ్రతాలు, జపాలు, నియమాలతో, రుద్రజాప్యం = రుద్ర జపం, న జప్తం = జపించబడలేదు. క్షన్తవ్యో = క్షమించబడుగాక, మే = నా, అపరాధః = అపరాధం, శివ శివ శివ భోః శ్రీమహాదేవ శమ్భో = ఓ శివా! ఓ శివా! ఓ శివా! ఓ శ్రీ మహాదేవా! ఓ శంభో!

తాత్పర్యము: ఓ శివా! ఓ శ్రీ మహాదేవా! ఓ శంభో! నేను మనస్సులో నిన్ను ధ్యానించి బ్రాహ్మణులకు విస్తారమైన ధనాన్ని ఇవ్వలేదు. నీ కొరకు లక్షల సంఖ్యలో బీజ మంత్రాలతో హోమ ద్రవ్యాన్ని అగ్నిలో అర్పించలేదు. గంగా తీరంలో వ్రతాలు, జపాలు, నియమాలతో తపస్సు చేయలేదు, రుద్ర జపాన్ని జపించలేదు. ఈ అపరాధాలన్నింటినీ క్షమించుము.

విశేషములు: దానాలు, హోమాలు, తపస్సులు, జపాలు వంటి ఆధ్యాత్మిక కర్మలను నిర్వర్తించడంలో చేసిన లోపాలను ఈ శ్లోకం వివరిస్తుంది.

---

9. నగ్నో నిఃసఙ్గశుద్ధస్త్రిగుణవిరహితో ధ్వస్తమోహాన్ధకారో

శ్లోకపాఠం: నగ్నో నిఃసఙ్గశుద్ధస్త్రిగుణవిరహితో ధ్వస్తమోహాన్ధకారో నాసాగ్రన్యస్తదృష్టిర్విదితభవగుణో నైవ దృష్టః కదాచిత్ ; ఉన్మన్యావస్థయా త్వాం విగతగతిమతిః శఙ్కరం న స్మరామి క్షన్తవ్యో మే’పరాధః శివ శివ శివ భోః శ్రీమహాదేవ శమ్భో . ౯.

పదవిభాగము: నగ్నః, నిఃసంగ + శుద్ధః, త్రిగుణ + విరహితః, ధ్వస్త + మోహ + అంధకారః, నాసాగ్ర + న్యస్త + దృష్టిః, విదిత + భవ + గుణః, న + ఏవ, దృష్టః, కదాచిత్; ఉన్మన్యా + అవస్థయా, త్వాం, విగత + గతి + మతిః, శంకరం, న, స్మరామి, క్షన్తవ్యః, మే + అపరాధః, శివ, శివ, శివ, భోః, శ్రీ + మహాదేవ, శంభో.

అన్వయము: నగ్నో నిఃసఙ్గశుద్ధస్త్రిగుణవిరహితో ధ్వస్తమోహాన్ధకారో నాసాగ్రన్యస్తదృష్టిర్విదితభవగుణః (మాం) కదాచిత్ నైవ దృష్టః. ఉన్మన్యావస్థయా విగతగతిమతిః (అహం) త్వాం శఙ్కరం న స్మరామి. శివ శివ శివ భోః శ్రీమహాదేవ శమ్భో, మే అపరాధః క్షంతవ్యః.

ప్రతి పదార్థము: నగ్నో = వస్త్రరహితుడై (లేదా ఆత్మావస్థలో), నిఃసఙ్గశుద్ధస్త్రిగుణవిరహితో = సంగరహితుడై, శుద్ధుడై, త్రిగుణాలకు అతీతుడై, ధ్వస్తమోహాన్ధకారో = మోహమనే చీకటిని నాశనం చేసినవాడై, నాసాగ్రన్యస్తదృష్టిర్ = ముక్కు కొనపై దృష్టి నిలిపినవాడై, విదితభవగుణో = సృష్టి గుణాలను తెలిసినవాడై (లేదా జనన మరణాలను తెలిసినవాడై), నైవ దృష్టః = చూడబడలేదు, కదాచిత్ = ఎప్పుడైనా. ఉన్మన్యావస్థయా = ఉన్మని (సమాధి) స్థితిలో, త్వాం = నిన్ను, విగతగతిమతిః = చలించిన గమనం, బుద్ధి కలవాడినై, శఙ్కరం = శంకరుడిని, న స్మరామి = స్మరించలేదు. క్షన్తవ్యో = క్షమించబడుగాక, మే = నా, అపరాధః = అపరాధం, శివ శివ శివ భోః శ్రీమహాదేవ శమ్భో = ఓ శివా! ఓ శివా! ఓ శివా! ఓ శ్రీ మహాదేవా! ఓ శంభో!

తాత్పర్యము: ఓ శివా! ఓ శ్రీ మహాదేవా! ఓ శంభో! నేను వస్త్రరహితుడై (ఆత్మావస్థలో), సంగరహితుడై, శుద్ధుడై, త్రిగుణాలకు అతీతుడై, మోహమనే చీకటిని నాశనం చేసి, ముక్కు కొనపై దృష్టి నిలిపి, సృష్టి గుణాలను తెలిసినవాడై (పరమాత్మ స్థితిలో) నిన్ను ఎప్పుడూ చూడలేదు. ఉన్మని (సమాధి) స్థితిలో కూడా, చలించిన గమనం, బుద్ధి కలవాడినై నిన్ను (శంకరుడిని) స్మరించలేకపోయాను. ఈ అపరాధాలన్నింటినీ క్షమించుము.

విశేషములు: ఆధ్యాత్మిక ఉన్నత స్థితిని (సమాధి, ఉన్మని) పొందలేక, పరమాత్మ స్వరూపుడైన శివుడిని ధ్యానించలేకపోయినందుకు పశ్చాత్తాపం వ్యక్తం చేయబడుతుంది.

---

10. స్థిత్వా స్థానే సరోజే ప్రణవమయమరుత్కుమ్భితే సూక్ష్మమార్గే

శ్లోకపాఠం: స్థిత్వా స్థానే సరోజే ప్రణవమయమరుత్కుమ్భితే సూక్ష్మమార్గే శాన్తే స్వాన్తే ప్రలీనే ప్రకటితవిభవే దివ్యరూపే శివాఖ్యే ; లిఙ్గాగ్రే బ్రహ్మవాక్యే సకలతనుగతం శఙ్కరం న స్మరామి క్షన్తవ్యో మే’పరాధః శివ శివ శివ భోః శ్రీమహాదేవ శమ్భో . ౧౦.

పదవిభాగము: స్థిత్వా, స్థానే, సరోజే, ప్రణవ + మయ + మరుత్ + కుంభితే, సూక్ష్మ + మార్గే, శాన్తే, స్వ + అంతః, ప్రలీనే, ప్రకటిత + విభవే, దివ్య + రూపే, శివ + ఆఖ్యే; లింగ + అగ్రే, బ్రహ్మ + వాక్యే, సకల + తను + గతం, శంకరం, న, స్మరామి, క్షన్తవ్యః, మే + అపరాధః, శివ, శివ, శివ, భోః, శ్రీ + మహాదేవ, శంభో.

అన్వయము: స్థానే సరోజే ప్రణవమయమరుత్కుమ్భితే సూక్ష్మమార్గే స్థిత్వా, శాన్తే స్వాన్తే ప్రలీనే ప్రకటితవిభవే దివ్యరూపే శివాఖ్యే లిఙ్గాగ్రే బ్రహ్మవాక్యే సకలతనుగతం శఙ్కరం న స్మరామి. శివ శివ శివ భోః శ్రీమహాదేవ శమ్భో, మే అపరాధః క్షంతవ్యః.

ప్రతి పదార్థము: స్థిత్వా = నిలిచి, స్థానే = స్థానంలో (యోగాసనంలో), సరోజే = పద్మంలో (హృదయ పద్మంలో), ప్రణవమయమరుత్కుమ్భితే = ప్రణవం (ఓంకారం) తో నిండిన ప్రాణవాయువు కుంభకంలో ఉన్నప్పుడు, సూక్ష్మమార్గే = సూక్ష్మ మార్గంలో (సుషుమ్నా నాడిలో), శాన్తే = శాంతమైన, స్వాన్తే = తన అంతరంలో, ప్రలీనే = లీనమైన, ప్రకటితవిభవే = ప్రకాశింపబడిన వైభవం కల, దివ్యరూపే = దివ్యమైన రూపం కల, శివాఖ్యే = శివుడు అనే పేరు గల, లిఙ్గాగ్రే = లింగం ముందు, బ్రహ్మవాక్యే = బ్రహ్మ వాక్యం (ఓంకార స్మరణ) తో, సకలతనుగతం = సమస్త శరీరంలో వ్యాపించిన, శఙ్కరం = శంకరుడిని, న స్మరామి = స్మరించలేదు. క్షన్తవ్యో = క్షమించబడుగాక, మే = నా, అపరాధః = అపరాధం, శివ శివ శివ భోః శ్రీమహాదేవ శమ్భో = ఓ శివా! ఓ శివా! ఓ శివా! ఓ శ్రీ మహాదేవా! ఓ శంభో!

తాత్పర్యము: ఓ శివా! ఓ శ్రీ మహాదేవా! ఓ శంభో! నేను యోగాసనంలో స్థిరంగా కూర్చుని, హృదయ పద్మంలో ప్రణవంతో కూడిన ప్రాణవాయువును కుంభకం చేసి, సూక్ష్మ మార్గంలో పయనించి, శాంతమైన అంతరంలో లీనమై, ప్రకాశింపబడిన వైభవం కల, దివ్యమైన రూపం కల, శివుడనే పేరు గల, లింగం ముందు బ్రహ్మవాక్యం (ఓంకారం) తో సమస్త శరీరంలో వ్యాపించిన నిన్ను (శంకరుడిని) స్మరించలేకపోయాను. ఈ అపరాధాలన్నింటినీ క్షమించుము.

విశేషములు: యోగ సాధనలో, ప్రాణాయామం, ధ్యానం ద్వారా శివుడిని అనుభవించలేకపోయినందుకు భక్తుడు క్షమాపణ కోరుతాడు.

---

11. హృద్యం వేదాన్తవేద్యం హృదయసరసిజే దీప్తముద్యత్ప్రకాశం

శ్లోకపాఠం: హృద్యం వేదాన్తవేద్యం హృదయసరసిజే దీప్తముద్యత్ప్రకాశం సత్యం శాన్తస్వరూపం సకలమునిమనఃపద్మషణ్డైకవేద్యమ్ ; జాగ్రత్స్వప్నే సుషుప్తౌ త్రిగుణవిరహితం శఙ్కరం న స్మరామి క్షన్తవ్యో మే’పరాధః శివ శివ శివ భోః శ్రీమహాదేవ శమ్భో . ౧౧.

పదవిభాగము: హృద్యం, వేదాంత + వేద్యం, హృదయ + సరసిజే, దీప్తం + ఉద్యత్ + ప్రకాశం, సత్యం, శాంత + స్వరూపం, సకల + ముని + మనః + పద్మ + షండ + ఏక + వేద్యం; జాగ్రత్ + స్వప్నే, సుషుప్తౌ, త్రిగుణ + విరహితం, శంకరం, న, స్మరామి, క్షన్తవ్యః, మే + అపరాధః, శివ, శివ, శివ, భోః, శ్రీ + మహాదేవ, శంభో.

అన్వయము: హృద్యం వేదాన్తవేద్యం హృదయసరసిజే దీప్తముద్యత్ప్రకాశం సత్యం శాన్తస్వరూపం సకలమునిమనఃపద్మషణ్డైకవేద్యం త్రిగుణవిరహితం శఙ్కరం జాగ్రత్స్వప్నే సుషుప్తౌ (అహం) న స్మరామి. శివ శివ శివ భోః శ్రీమహాదేవ శమ్భో, మే అపరాధః క్షంతవ్యః.

ప్రతి పదార్థము: హృద్యం = హృదయానికి ప్రియమైనవాడిని, వేదాన్తవేద్యం = వేదాంతాలచే తెలియబడేవాడిని, హృదయసరసిజే = హృదయ పద్మంలో, దీప్తముద్యత్ప్రకాశం = ప్రకాశిస్తూ ఉద్భవించే ప్రకాశం కలవాడిని, సత్యం = సత్య స్వరూపుడిని, శాన్తస్వరూపం = శాంత స్వరూపుడిని, సకలమునిమనఃపద్మషణ్డైకవేద్యమ్ = సమస్త మునుల మనస్సులనే పద్మ సమూహాలచే మాత్రమే తెలియబడేవాడిని, జాగ్రత్స్వప్నే సుషుప్తౌ = జాగ్రదవస్థలో, స్వప్నావస్థలో, సుషుప్తావస్థలో, త్రిగుణవిరహితం = సత్వరజస్తమో గుణాలకు అతీతుడైన, శఙ్కరం = శంకరుడిని, న స్మరామి = స్మరించలేదు. క్షన్తవ్యో = క్షమించబడుగాక, మే = నా, అపరాధః = అపరాధం, శివ శివ శివ భోః శ్రీమహాదేవ శమ్భో = ఓ శివా! ఓ శివా! ఓ శివా! ఓ శ్రీ మహాదేవా! ఓ శంభో!

తాత్పర్యము: ఓ శివా! ఓ శ్రీ మహాదేవా! ఓ శంభో! హృదయానికి ప్రియమైన, వేదాంతాలచే తెలియబడే, హృదయ పద్మంలో ప్రకాశిస్తూ ఉద్భవించే ప్రకాశం కల, సత్య స్వరూపుడైన, శాంత స్వరూపుడైన, సమస్త మునుల మనస్సులనే పద్మ సమూహాలచే మాత్రమే తెలియబడే, జాగ్రదవస్థ, స్వప్నావస్థ, సుషుప్తావస్థలలో కూడా త్రిగుణాలకు అతీతుడైన నిన్ను (శంకరుడిని) నేను స్మరించలేకపోయాను. ఈ అపరాధాలన్నింటినీ క్షమించుము.

విశేషములు: శివుడిని పరమాత్మ స్వరూపుడిగా, వేదాంతాలచే తెలియబడేవాడిగా, సత్యంగా, శాంత స్వరూపుడిగా, త్రిగుణాతీతుడిగా వర్ణిస్తూ, అటువంటి శివుడిని సర్వావస్థలలోనూ స్మరించలేకపోయినందుకు క్షమాపణ కోరబడుతుంది.

---

12. చన్ద్రోద్భాసితశేఖరే స్మరహరే గఙ్గాధరే శఙ్కరే

శ్లోకపాఠం: చన్ద్రోద్భాసితశేఖరే స్మరహరే గఙ్గాధరే శఙ్కరే సర్పైర్భూషితకణ్ఠకర్ణవివరే నేత్రోత్థవైశ్వానరే ; దన్తిత్వక్కృతసున్దరామ్బరధరే త్రైలోక్యసారే హరే మోక్షార్థం కురు చిత్త వృత్తిమమలామన్యైస్తు కిం కర్మభిః . ౧౨ .

పదవిభాగము: చంద్ర + ఉద్భాసిత + శేఖరే, స్మర + హరే, గంగాధరే, శంకరే, సర్పైః + భూషిత + కంఠ + కర్ణ + వివరే, నేత్ర + ఉత్థ + వైశ్వానరే; దంతి + త్వక్ + కృత + సుందర + అంబర + ధరే, త్రైలోక్య + సారే, హరే, మోక్షార్థం, కురు, చిత్త, వృత్తిం + అమలాం, అన్యైః + తు, కిం, కర్మభిః.

అన్వయము: చన్ద్రోద్భాసితశేఖరే, స్మరహరే, గఙ్గాధరే, శఙ్కరే, సర్పైర్భూషితకణ్ఠకర్ణవివరే, నేత్రోత్థవైశ్వానరే, దన్తిత్వక్కృతసున్దరామ్బరధరే, త్రైలోక్యసారే, హరే (ఏవంభూతే శివే), చిత్త, మోక్షార్థం అమలాం వృత్తిం కురు. అన్యైః కర్మభిస్తు కిం.

ప్రతి పదార్థము: చన్ద్రోద్భాసితశేఖరే = చంద్రుడిచే ప్రకాశింపబడిన శిరస్సు కలవాడిని (చంద్రశేఖరుడిని), స్మరహరే = మన్మథుడిని సంహరించినవాడిని, గఙ్గాధరే = గంగానదిని ధరించినవాడిని, శఙ్కరే = శంకరుడిని, సర్పైర్భూషితకణ్ఠకర్ణవివరే = సర్పాలచే అలంకరించబడిన కంఠం, చెవులలో రంధ్రాలు కలవాడిని, నేత్రోత్థవైశ్వానరే = కన్నుల నుండి అగ్ని పుట్టినవాడిని, దన్తిత్వక్కృతసున్దరామ్బరధరే = ఏనుగు చర్మాన్ని అందమైన వస్త్రంగా ధరించినవాడిని, త్రైలోక్యసారే = మూడు లోకాలకు సారమైనవాడిని, హరే = హరుడిని (శివుడిని), మోక్షార్థం = మోక్షం కొరకు, కురు = చేయి, చిత్త = ఓ మనస్సు, వృత్తిమమలాం = నిర్మలమైన వృత్తిని, అన్యైస్తు = ఇతర, కిం కర్మభిః = కర్మలతో ఏమి ప్రయోజనం?

తాత్పర్యము: ఓ మనస్సా! చంద్రుడిచే ప్రకాశింపబడిన శిరస్సు కల, మన్మథుడిని సంహరించిన, గంగానదిని ధరించిన, శంకరుడిని, సర్పాలచే కంఠం, చెవులలో రంధ్రాలు అలంకరించబడిన, కన్నుల నుండి అగ్ని పుట్టిన, ఏనుగు చర్మాన్ని అందమైన వస్త్రంగా ధరించిన, మూడు లోకాలకు సారమైన హరుడిని (శివుడిని) మోక్షం కొరకు నిర్మలమైన భక్తితో ఆరాధించు. ఇతర కర్మలతో ఏమి ప్రయోజనం?

విశేషములు: ఈ శ్లోకం శివుని అనేక ప్రసిద్ధ విశేషణాలను పేర్కొంటూ, మనస్సును మోక్షం కొరకు శివుడిపైనే నిలపమని బోధిస్తుంది. ఇతర కర్మలకంటే శివభక్తియే ముఖ్యం అని సూచిస్తుంది.

---

13. కిం యానేన ధనేన వాజికరిభిః ప్రాప్తేన రాజ్యేన కిం

శ్లోకపాఠం: కిం యానేన ధనేన వాజికరిభిః ప్రాప్తేన రాజ్యేన కిం కిం వా పుత్రకలత్రమిత్రపశుభిర్దేహేన గేహేన కిమ్ ; జ్ఞాత్వైతత్క్షణభఙ్గురం సపది రే త్యాజ్యం మనో దూరతః స్వాత్మార్థం గురువాక్యతో భజ భజ శ్రీపార్వతీవల్లభమ్ . ౧౩ .

పదవిభాగము: కిం, యానేన, ధనేన, వాజి + కరిభిః, ప్రాప్తేన, రాజ్యేన, కిం, కిం, వా, పుత్ర + కలత్ర + మిత్ర + పశుభిః, దేహేన, గేహేన, కిం; జ్ఞాత్వా + ఏతత్ + క్షణ + భంగురం, సపది, రే, త్యాజ్యం, మనః, దూరతః, స్వ + ఆత్మార్థం, గురు + వాక్యతః, భజ, భజ, శ్రీ + పార్వతీ + వల్లభం.

అన్వయము: యానేన కిం, ధనేన కిం, వాజికరిభిః కిం, ప్రాప్తేన రాజ్యేన కిం. పుత్రకలత్రమిత్రపశుభిః కిం వా, దేహేన కిం, గేహేన కిం. రే మనః, ఏతత్ క్షణభంగురం జ్ఞాత్వా సపది దూరతః త్యాజ్యం. స్వాత్మార్థం గురువాక్యతో శ్రీపార్వతీవల్లభం భజ భజ.

ప్రతి పదార్థము: కిం యానేన = వాహనాలతో ఏమి ప్రయోజనం?, ధనేన = ధనంతో, వాజికరిభిః = గుర్రాలు, ఏనుగులతో, ప్రాప్తేన రాజ్యేన కిం = పొందిన రాజ్యంతో ఏమి ప్రయోజనం? కిం వా పుత్రకలత్రమిత్రపశుభిర్ = లేదా పుత్రులు, భార్య, స్నేహితులు, పశువులతో ఏమి ప్రయోజనం?, దేహేన = శరీరంతో, గేహేన కిమ్ = ఇంటితో ఏమి ప్రయోజనం? జ్ఞాత్వైతత్క్షణభఙ్గురం = ఇది క్షణభంగురం అని తెలుసుకుని, సపది రే = వెంటనే, ఓ మనస్సు, త్యాజ్యం = త్యజించదగినది, మనో = మనస్సు, దూరతః = దూరం నుండి. స్వాత్మార్థం = తన ఆత్మ కొరకు, గురువాక్యతో = గురువుల మాటల ద్వారా, భజ భజ = భజించు, భజించు, శ్రీపార్వతీవల్లభమ్ = శ్రీ పార్వతీ వల్లభుడిని (శివుడిని).

తాత్పర్యము: వాహనాలతో, ధనంతో, గుర్రాలు, ఏనుగులతో, పొందిన రాజ్యంతో ఏమి ప్రయోజనం? పుత్రులు, భార్య, స్నేహితులు, పశువులతో, శరీరంతో, ఇంటితో ఏమి ప్రయోజనం? ఓ మనస్సా! ఇవన్నీ క్షణభంగురాలని తెలుసుకుని, వెంటనే వాటిని దూరం నుండి త్యజించు. నీ ఆత్మ కొరకు గురువుల మాటల ద్వారా శ్రీ పార్వతీ వల్లభుడైన శివుడిని భజించు, భజించు.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం సంసారంలోని అశాశ్వతమైన వస్తువుల పట్ల వైరాగ్యాన్ని ఉపదేశిస్తుంది. గురువుల ద్వారా శివుడిని భజించడం ద్వారానే ఆత్మకు కల్యాణం లభిస్తుందని నొక్కి చెబుతుంది.

---

14. పౌరోహిత్యం రజనిచరితం గ్రామణీత్వం నియోగో

శ్లోకపాఠం: పౌరోహిత్యం రజనిచరితం గ్రామణీత్వం నియోగో మాఠాపత్యం హ్యనృతవచనం సాక్షివాదః పరాన్నమ్ ; బ్రహ్మద్వేషః ఖలజనరతిః ప్రాణినాం నిర్దయత్వం మా భూదేవం మమ పశుపతే జన్మజన్మాన్తరేషు . ౧౪ .

పదవిభాగము: పౌరోహిత్యం, రజని + చరితం, గ్రామణీత్వం, నియోగః, మాఠా + పత్యం, హి + అనృత + వచనం, సాక్షి + వాదః, పర + అన్నమ్; బ్రహ్మ + ద్వేషః, ఖల + జన + రతిః, ప్రాణినాం, నిర్దయత్వం, మా, భూత్ + ఏవం, మమ, పశుపతే, జన్మ + జన్మ + అంతరేషు.

అన్వయము: పశుపతే, పౌరోహిత్యం, రజనిచరితం, గ్రామణీత్వం, నియోగో, మాఠాపత్యం, హి అనృతవచనం, సాక్షివాదః, పరాన్నం, బ్రహ్మద్వేషః, ఖలజనరతిః, ప్రాణినాం నిర్దయత్వం ఏవం మమ జన్మజన్మాంతరేషు మా భూత్.

ప్రతి పదార్థము: పౌరోహిత్యం = పౌరోహిత్యం, రజనిచరితం = రాత్రిపూట తిరగడం (చెడు అలవాట్లు), గ్రామణీత్వం = గ్రామ నాయకత్వం (చెడు పరిపాలన), నియోగో = (చెడు) ఉద్యోగం, మాఠాపత్యం = భిక్షాటన చేసి జీవించడం, హ్యనృతవచనం = అబద్ధాలు చెప్పడం, సాక్షివాదః = అబద్ధ సాక్ష్యం చెప్పడం, పరాన్నమ్ = ఇతరుల అన్నం (అయాచితంగా తినడం). బ్రహ్మద్వేషః = బ్రాహ్మణుల పట్ల ద్వేషం, ఖలజనరతిః = దుష్టులతో స్నేహం, ప్రాణినాం నిర్దయత్వం = ప్రాణుల పట్ల నిర్దయగా ఉండటం, మా భూదేవం = ఇలా జరగకుండా ఉండుగాక, మమ = నాకు, పశుపతే = ఓ పశుపతీ (శివా), జన్మజన్మాన్తరేషు = అనేక జన్మలలో.

తాత్పర్యము: ఓ పశుపతీ (శివా)! పౌరోహిత్యం (నిషిద్ధమైనది), రాత్రిపూట తిరగడం, గ్రామ నాయకత్వం (చెడు), నిషిద్ధమైన ఉద్యోగాలు, అబద్ధాలు చెప్పడం, అబద్ధపు సాక్ష్యం చెప్పడం, ఇతరుల అన్నాన్ని అయాచితంగా తినడం, బ్రాహ్మణుల పట్ల ద్వేషం, దుష్టులతో స్నేహం, ప్రాణుల పట్ల నిర్దయగా ఉండటం - ఇటువంటివి నాకు అనేక జన్మలలో కూడా జరగకుండా ఉండుగాక.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం భవిష్యత్తులో కూడా మానవుడు చేసే అపరాధాలను, అనైతిక కర్మలను వివరించి, అటువంటి జన్మలు లేకుండా చేయమని శివుడిని ప్రార్థిస్తుంది.

---

15. ఆయుర్నశ్యతి పశ్యతాం ప్రతిదినం యాతి క్షయం యౌవనం

శ్లోకపాఠం: ఆయుర్నశ్యతి పశ్యతాం ప్రతిదినం యాతి క్షయం యౌవనం ప్రత్యాయాన్తి గతాః పునర్న దివసాః కాలో జగద్భక్షకః ; లక్ష్మీస్తోయతరఙ్గభఙ్గచపలా విద్యుచ్చలం జీవితం తస్మాన్మాం శరణాగతం కరుణయా త్వం రక్ష రక్షాధునా . ౧౫ .

పదవిభాగము: ఆయుః + నశ్యతి, పశ్యతాం, ప్రతిదినం, యాతి, క్షయం, యౌవనం, ప్రత్యాయాన్తి, గతాః, పునః + న, దివసాః, కాలః, జగత్ + భక్షకః; లక్ష్మీః + తోయ + తరంగ + భంగ + చపలా, విద్యుత్ + చలం, జీవితం, తస్మాత్ + మాం, శరణాగతం, కరుణయా, త్వం, రక్ష, రక్ష + అధునా.

అన్వయము: పశ్యతాం ఆయుర్నశ్యతి. ప్రతిదినం యౌవనం క్షయం యాతి. గతాః దివసాః పునర్న ప్రత్యాయాన్తి. కాలః జగద్భక్షకః. లక్ష్మీః తోయతరఙ్గభఙ్గచపలా. జీవితం విద్యుచ్చలం. తస్మాత్ శరణాగతం మాం త్వం కరుణయా రక్ష రక్ష అధునా.

ప్రతి పదార్థము: ఆయుర్నశ్యతి = ఆయుస్సు నశిస్తుంది, పశ్యతాం = చూస్తుండగానే, ప్రతిదినం = ప్రతిరోజు, యాతి క్షయం = క్షీణిస్తుంది, యౌవనం = యౌవనం. ప్రత్యాయాన్తి = తిరిగి వస్తాయి, గతాః = వెళ్ళిన, పునర్న దివసాః = తిరిగి రోజులు కావు, కాలో = కాలం, జగద్భక్షకః = లోకాలను భక్షించేది. లక్ష్మీస్తోయతరఙ్గభఙ్గచపలా = లక్ష్మి నీటి అలల విరుపు వలె చంచలమైనది, విద్యుచ్చలం జీవితం = జీవితం మెరుపు వలె చంచలమైనది. తస్మాన్మాం = అందువలన నన్ను, శరణాగతం = శరణు పొందినవాడిని, కరుణయా = దయతో, త్వం = నీవు, రక్ష రక్షాధునా = రక్షించు, రక్షించు ఇప్పుడు.

తాత్పర్యము: చూస్తుండగానే ఆయుస్సు నశిస్తుంది, ప్రతిరోజు యౌవనం క్షీణిస్తుంది. వెళ్ళిన రోజులు తిరిగి రావు. కాలం లోకాలను భక్షించేది. లక్ష్మి నీటి అలల వలె చంచలమైనది, జీవితం మెరుపు వలె చంచలమైనది. అందువలన, శరణు పొందిన నన్ను నీవు దయతో ఇప్పుడు రక్షించు, రక్షించు.

విశేషములు: ఈ శ్లోకం జీవితం యొక్క అశాశ్వతత్వాన్ని, కాల మహిమను, సంపదల అస్థిరతను వివరిస్తూ, భక్తుడు శివుడిని శరణు వేడుతూ తక్షణ రక్షణను కోరుతాడు.

---

|| శివాపరాధక్షమాపణస్తోత్రం సమ్పూర్ణమ్ ||

---

ఈ శివాపరాధ-క్షమాపణ-స్తోత్రం భక్తుడు తన జీవితంలో తెలియకుండా లేదా అజ్ఞానం వల్ల చేసిన సమస్త అపరాధాలకు శివుని క్షమాపణ కోరుతూ చేసే ఒక నిర్భీక ప్రార్థన. ఈ స్తోత్రం ద్వారా, భక్తుడు తన వినయాన్ని, పశ్చాత్తాపాన్ని వ్యక్తపరుస్తూ, శివుని అపారమైన దయను, రక్షణను ఆశిస్తాడు.