కాలభైరవాష్టకం (08 శ్లోకాలు)

 

---

శ్రీ శంకరాచార్య స్తోత్ర సర్వస్వమ్ –

                                                కాలభైరవాష్టకం  ( 08 శ్లోకాలు)

                                                                                ( ఉత్సాహ ఛందస్సు)

                          ( పదవిభాగము, అన్వయము, ప్రతి పదార్థము, తాత్పర్యము,విశేషములతో)

                                                                                            -ఆచార్య తాడేపల్లి పతంజలి

కాలభైరవాష్టకం

ఈ కాలభైరవాష్టకం, శ్రీ కాలభైరవుని దివ్య రూపాన్ని, ఆయన శక్తి, కరుణ, మరియు మహత్యాన్ని కీర్తిస్తుంది. ఈ స్తోత్రాన్ని పఠించడం ద్వారా భక్తులు జ్ఞానం, మోక్షం, పుణ్యం పొంది, శోక, మోహ, దైన్య, లోభ, కోప, తాపాలు నశించి, అంతిమంగా కాలభైరవుని సాన్నిధ్యాన్ని పొందుతారని తెలియజేస్తుంది.

---

కాలభైరవాష్టకం

శ్లోకం 1:

దేవరాజసేవ్యమానపావనాంఘ్రిపంకజం

వ్యాళయజ్ఞసూత్రమిందుశేఖరం కృపాకరమ్ ।

నారదాదియోగివృందవందితం దిగంబరం

కాశికాపురాధినాథకాలభైరవం భజే ॥ ౧ ॥

పదవిభాగము:

దేవరాజ సేవ్యమాన పావన అంఘ్రి పంకజం,వ్యాళ యజ్ఞసూత్రం,ఇందు శేఖరం,కృపాకరం,నారద ఆది యోగి వృంద వందితం,దిగంబరం,కాశికాపుర అధినాథ కాలభైరవం,భజే.

అన్వయము:

దేవరాజ సేవ్యమాన పావన అంఘ్రి పంకజం,వ్యాళ యజ్ఞసూత్రం,ఇందు శేఖరం,కృపాకరం,నారద ఆది యోగి వృంద వందితం,దిగంబరం కాశికాపుర అధినాథ కాలభైరవం భజే.

ప్రతి పదార్థము:

దేవరాజ =ఇంద్రునిచే, సేవ్యమాన =సేవింపబడుతున్న, పావన =పవిత్రమైన, అంఘ్రి పంకజం =పాదపద్మములు కలవానిని, వ్యాళ =పామును, యజ్ఞసూత్రం =యజ్ఞోపవీతముగా కలవానిని, ఇందు శేఖరం =చంద్రుని శిరస్సున ధరించినవానిని, కృపాకరం =దయను కురిపించువానిని, నారద ఆది =నారదుడు మొదలైన, యోగి వృంద =యోగి సమూహంచే, వందితం =నమస్కరింపబడినవానిని, దిగంబరం =దిక్కులే వస్త్రములుగా కలవానిని (వస్త్రాలు లేనివాడు), కాశికాపుర = కాశీ నగరమునకు, అధినాథ =అధిపతియైన, కాలభైరవం =కాలభైరవుని, భజే =భజిస్తున్నాను.

తాత్పర్యము:

ఇంద్రుడు వంటి దేవరాజులచే పూజింపబడుతున్న పవిత్రమైన పాదపద్మములు కలవాడు, పామును యజ్ఞోపవీతముగా ధరించినవాడు, చంద్రుని  శిరస్సున అలంకరించినవాడు, కరుణను ప్రసాదించువాడు, నారదుడు

మొదలైన యోగి సమూహంచే వందనం చేయబడినవాడు, దిగంబరుడు (వస్త్రాలు లేనివాడు) అయిన కాశీ నగరానికి

అధిపతియైన శ్రీ కాలభైరవుడిని నేను భజిస్తున్నాను.

విశేషములు:

ఈ మొదటి శ్లోకంలో శంకరాచార్యులు కాలభైరవుని రూపాన్ని,ఆయన గొప్పదనాన్ని వివరిస్తున్నారు.

దేవతలచే పూజింపబడటం, పామును యజ్ఞసూత్రంగా ధరించడం, చంద్రుడిని తలపై ధరించడం వంటి విశేషణాలు ఆయన దివ్యత్వాన్ని, యోగశక్తిని సూచిస్తాయి. దిగంబర స్వరూపం ఆయన నిస్సంగుడని, మాయాతీతుడిని

అని తెలుపుతుంది. ఆయన కరుణామూర్తి అని, మహర్షులచే పూజింపబడేవాడని చెప్పడం ద్వారా ఆయన భక్తుల

పట్ల ఉన్న దయను, గొప్పతనాన్ని తెలియజేస్తున్నారు. కాశీకి అధిపతిగా ఆయనకున్న ప్రాముఖ్యతను కూడా ఈ శ్లోకం

వివరిస్తుంది.

---

శ్లోకం 2:

భానుకోటిభాస్వరం భవాబ్ధితారకం పరం

నీలకంఠమీప్సితార్థదాయకం త్రిలోచనమ్ ।

కాలకాలమంబుజాక్షమక్షశూలమక్షరం

కాశికాపురాధినాథకాలభైరవం భజే ॥ ౨ ॥

పదవిభాగము:

భాను కోటి భాస్వరం, భవ అబ్ధి తారకం, పరం, నీల కంఠం, ఈప్సిత అర్థ దాయకం, త్రిలోచనం, కాల కాలం, అంబుజ అక్షం, అక్ష శూలం, అక్షరం, కాశికాపుర అధినాథ కాలభైరవం,భజే.

అన్వయము:

భాను కోటి భాస్వరం, భవ అబ్ధి తారకం, పరం, నీల కంఠం, ఈప్సిత అర్థ దాయకం, త్రిలోచనం, కాల కాలం, అంబుజ అక్షం, అక్ష శూలం, అక్షరం అయిన కాశికాపుర అధినాథ కాలభైరవం భజే.

ప్రతి పదార్థము:

భాను కోటి =కోటి సూర్యుల వలె, భాస్వరం =ప్రకాశించువానిని, భవ అబ్ధి =సంసార సాగరమునుండి, తారకం =దాటించువానిని, పరం =శ్రేష్ఠుడైనవానిని, నీల కంఠం =నీలమైన కంఠము కలవానిని, ఈప్సిత అర్థ =కోరిన కోరికలను, దాయకం =ప్రసాదించువానిని, త్రిలోచనం =మూడు కన్నులు కలవానిని, కాల కాలం =కాలమునకు కూడా కాలమైనవానిని (యముని జయించినవానిని), అంబుజ అక్షం =పద్మముల వంటి కన్నులు కలవానిని, అక్ష శూలం =అక్ష (రుద్రాక్ష) మాల మరియు శూలమునుధరించినవానిని, అక్షరం = నాశనము లేనివానిని, కాశికాపుర =కాశీ నగరమునకు, అధినాథ =అధిపతియైన, కాలభైరవం =కాలభైరవుని, భజే =భజిస్తున్నాను.

తాత్పర్యము:

కోటి సూర్యుల వలె ప్రకాశించువాడు,సంసార సాగరము నుండి భక్తులనుదాటించువాడు, పరమాత్ముడు,నీలమైన కంఠము కలవాడు,కోరిన కోరికలను ప్రసాదించువాడు,మూడు కన్నులు కలవాడు,కాలమునకు కూడా కాలము (యముని

జయించినవానిని), పద్మములవంటి కన్నులు కలవాడు, రుద్రాక్షమాల మరియు శూలమును ధరించినవాడు, నాశనము లేనివాడు అయిన కాశీ నగరానికి అధిపతియైన శ్రీకాలభైరవుడిని నేను భజిస్తున్నాను.

విశేషములు:

ఈ శ్లోకం కాలభైరవుని తేజస్సును,రక్షణ శక్తిని,శాశ్వతత్వాన్ని వివరిస్తుంది. ఆయన

కోటి సూర్యులతో సమానమైన తేజస్సును కలిగి ఉండటం, సంసార సాగరం నుండి రక్షించడం ఆయన సర్వశక్తిమత్వానికినిదర్శనం. 'నీలకంఠం'మరియు 'త్రిలోచనం' అనేవి శివునితో ఆయన అభేదాన్ని సూచిస్తాయి. 'కాలకాలం' అనే పదం ఆయన కాలాన్ని కూడా నియంత్రించే శక్తిని తెలియజేస్తుంది, ఇది

మృత్యు భయాన్ని తొలగించే ఆయన సామర్థ్యాన్ని సూచిస్తుంది. ఆయన 'అక్షరం' అంటే నాశనం లేనివాడు అని,ఇది ఆయన శాశ్వతత్వాన్ని తెలియజేస్తుంది.

---

శ్లోకం 3:

శూలటంకపాశదండపాణిమాదికారణం

శ్యామకాయమాదిదేవమక్షరం నిరామయమ్ ।

భీమవిక్రమం ప్రభుం విచిత్రతాండవప్రియం

కాశికాపురాధినాథకాలభైరవం భజే ॥ ౩ ॥

పదవిభాగము:

శూల టంక పాశ దండ పాణిం, ఆది కారణం, శ్యామ కాయం, ఆది దేవం, అక్షరం, నిరామయం, భీమ విక్రమం, ప్రభుం, విచిత్ర తాండవ ప్రియం, కాశికాపుర అధినాథ కాలభైరవం,భజే.

అన్వయము:

శూల టంక పాశ దండ పాణిం, ఆది కారణం, శ్యామ కాయం, ఆది దేవం, అక్షరం, నిరామయం, భీమ విక్రమం, ప్రభుం, విచిత్ర తాండవ ప్రియం అయిన కాశికాపుర అధినాథ కాలభైరవం భజే.

ప్రతి పదార్థము:

శూల =శూలము, టంక =గడ్డపార (లేదా ఉలి), పాశ =పాశము (తాళ్ళు), దండ =దండము (దండం), పాణిం =చేతులలో కలవానిని, ఆది కారణం =సమస్త సృష్టికి మూలకారణమైనవానిని, శ్యామ కాయం =నల్లని శరీరము కలవానిని, ఆది దేవం =ఆదిదేవుడైనవానిని, అక్షరం =నాశనము లేనివానిని, నిరామయం =రోగములు లేనివానిని (నిత్య శుద్ధుడు), భీమ విక్రమం =భయంకరమైన పరాక్రమము కలవానిని, ప్రభుం =సర్వాధిపతిని, విచిత్ర తాండవ =విభిన్నమైన తాండవ నృత్యాన్ని, ప్రియం =ఇష్టపడువానిని, కాశికాపుర =కాశీ నగరమునకు, అధినాథ =అధిపతియైన, కాలభైరవం =కాలభైరవుని, భజే =భజిస్తున్నాను.

తాత్పర్యము:

శూలము, టంకము, పాశము, దండములను చేతులలో ధరించినవాడు,సమస్త సృష్టికి మూలకారణమైనవాడు,నల్లని శరీరము కలవాడు,ఆదిదేవుడు,నాశనము లేనివాడు,రోగరహితుడు,భయంకరమైన పరాక్రమము కలవాడు,సర్వాధిపతి,మరియు విచిత్రమైన తాండవ నృత్యాన్నిఇష్టపడేవాడు అయిన కాశీ నగరానికి అధిపతియైన శ్రీ కాలభైరవుడిని నేను భజిస్తున్నాను.

విశేషములు:

ఈ శ్లోకం కాలభైరవుని శక్తి, దివ్య రూపం, మరియు సృష్టికర్తగా ఆయన పాత్రను వివరిస్తుంది. ఆయన

చేతులలోని ఆయుధాలు ఆయన సంహారక శక్తికి, శిక్షించే సామర్థ్యానికి ప్రతీకలు. 'ఆది కారణం' మరియు 'ఆది దేవం' అనే పదాలు ఆయన విశ్వానికి మూలమని,పరమ దైవమని సూచిస్తాయి. 'శ్యామ కాయం' ఆయన రంగును సూచిస్తుంది. 'నిరామయం' అంటే అన్ని రోగాలకు అతీతుడు అని. 'భీమ విక్రమం' మరియు 'విచిత్ర తాండవ ప్రియం' ఆయన భీకరమైన శక్తిని, లయాత్మకమైన నృత్యానికి ఉన్న ప్రీతిని తెలియజేస్తాయి,ఇది శివుని తాండవ నృత్యంతో ముడిపడి

ఉంది.

శ్లోకం 4

భుక్తిముక్తిదాయకం ప్రశస్తచారువిగ్రహం |

భక్తవత్సలం స్థిరం సమస్తలోకవిగ్రహమ్ |

నిక్వణన్మనోజ్ఞహేమకింకిణీలసత్కటిం |

కాశికాపురాధినాథ కాలభైరవం భజే || 4 ||

---

 పద విభాగము

• భుక్తిముక్తిదాయకం (భుక్తిముక్తి + దాయకం),ప్రశస్తచారువిగ్రహం,

• భక్తవత్సలం,స్థిరం,సమస్తలోకవిగ్రహమ్,నిక్వణన్మనోజ్ఞహేమకింకిణీలసత్కటిం,కాశికాపురాధినాథ,కాలభైరవం,భజే.

---

 అన్వయము

భుక్తిముక్తిదాయకం, ప్రశస్తచారువిగ్రహం, భక్తవత్సలం, స్థిరం, సమస్తలోకవిగ్రహమ్, నిక్వణన్మనోజ్ఞహేమకింకిణీలసత్కటిం, కాశికాపురాధినాథ కాలభైరవం భజే.

---

 ప్రతి పదార్థము

భుక్తిముక్తిదాయకం = భోగమునూ (ఇహలోక సౌఖ్యమును), మోక్షమునూ ఇచ్చునట్టివాడా,ప్రశస్తచారువిగ్రహం = ప్రశస్తమైన, అందమైన రూపము గలవాడా,భక్తవత్సలం = భక్తుల యందు ప్రేమ గలవాడా,

స్థిరం = స్థిరమైనవాడా (శాశ్వతుడా),సమస్తలోకవిగ్రహమ్ = సమస్త లోకాలకు రూపమై (ప్రతిబింబమై) ఉన్నవాడా,నిక్వణన్మనోజ్ఞహేమకింకిణీలసత్కటిం = ధ్వని చేయుచున్న, మనోహరమైన బంగారు గంటలతో ప్రకాశించుచున్న నడుము కలవాడా,కాశికాపురాధినాథ = కాశీ నగరానికి ప్రభువైనవాడా,

కాలభైరవం = కాలభైరవుని,భజే = నేను భజిస్తున్నాను (సేవిస్తున్నాను).

---

 తాత్పర్యము

ఇహలోక సుఖములను (భుక్తి), మోక్షమును (ముక్తి) ప్రసాదించేవాడు; గొప్పదైన, అందమైన రూపాన్ని ధరించినవాడు; భక్తులపై ప్రేమను కురిపించేవాడు; శాశ్వతుడు, సమస్త లోకాలకు ప్రతిరూపమై నిలిచినవాడు; మనోహరమైన ధ్వనిని చేసే బంగారు గంటలతో ప్రకాశించే నడుము గలవాడు అయిన కాశీ నగరానికి ప్రభువైన శ్రీ కాలభైరవుని నేను సేవించుచున్నాను (భజన చేయుచున్నాను).

---

 విశేషములు

• ఈ శ్లోకంలో కాలభైరవుని దయగల, వరాలిచ్చే రూపం వర్ణించబడింది. 'భుక్తిముక్తిదాయకం' అనే పదం ఆయన భక్తులకు ఇహలోక సౌఖ్యాలనూ (భుక్తి), పరలోక మోక్షాన్ని (ముక్తి) రెండింటినీ ప్రసాదించే శక్తిని సూచిస్తుంది. భౌతిక, ఆధ్యాత్మిక కోరికలను తీర్చేవాడని అర్థం.

• 'నిక్వణన్మనోజ్ఞహేమకింకిణీలసత్కటిం' (ధ్వని చేసే బంగారు గంటలతో ప్రకాశించే నడుము) అనే వర్ణన, కాలభైరవుని ఉత్సవమూర్తి అలంకారాన్ని, ఆయన దివ్యమైన రూపాన్ని తెలియజేస్తూ, మంగళకరమైన ధ్వనిని (నాదాన్ని) సూచిస్తుంది.

• 'సమస్తలోకవిగ్రహమ్' అనేది కాలభైరవుడు కేవలం కాశీ క్షేత్రానికే పరిమితం కాకుండా, బ్రహ్మాండంలోని ప్రతి అణువునూ ఆవరించి ఉన్న పరమశివుని అంశ అని, సమస్త సృష్టికి రూపం (విగ్రహం) ఆయనే అని తెలియజేస్తుంది.

---

శ్లోకం 5:

ధర్మసేతుపాలకం త్వధర్మమార్గనాశకం

కర్మపాశమోచకం సుశీలమంగలం విభుమ్ ।

స్వర్ణవర్ణశేషపాశశోభితాంగమండలం

కాశికాపురాధినాథకాలభైరవం భజే ॥ ౪ ॥

పదవిభాగము:

ధర్మ సేతు పాలకం, తు అధర్మ మార్గ నాశకం, కర్మ పాశ మోచకం, సుశీలం, మంగలం, విభుం, స్వర్ణ వర్ణ శేష పాశ శోభిత అంగ మండలం,కాశికాపుర అధినాథ కాలభైరవం,భజే.

అన్వయము:

ధర్మ సేతు పాలకం, తు అధర్మ మార్గ నాశకం, కర్మ పాశ మోచకం, సుశీలం, మంగలం, విభుం, స్వర్ణ వర్ణ శేష పాశ శోభిత అంగ మండలం కాశికాపుర అధినాథ కాలభైరవం భజే.

ప్రతి పదార్థము:

ధర్మ సేతు =ధర్మమనే వారధిని, పాలకం =పాలించువానిని, తు =మరియు, అధర్మ మార్గ =అధర్మ మార్గమును, నాశకం =నాశనము చేయువానిని, కర్మ పాశ =కర్మ బంధముల నుండి, మోచకం =విముక్తి కలిగించువానిని, సుశీలం =మంచి స్వభావము కలవానిని, మంగలం =శుభకరుడైనవానిని, విభుం =సర్వవ్యాపిని, స్వర్ణ వర్ణ =బంగారు వర్ణము కల, శేష పాశ =ఆదిశేషుని (పాము) త్రాడు (పాశం) చేత, శోభిత అంగ మండలం =ప్రకాశించుచున్న శరీరము కలవానిని, కాశికాపుర =కాశీ నగరమునకు, అధినాథ =అధిపతియైన, కాలభైరవం =కాలభైరవుని, భజే =భజిస్తున్నాను.

తాత్పర్యము:

ధర్మమనే వారధిని పాలించువాడు, అధర్మ మార్గాన్ని నాశనం చేయువాడు,కర్మ బంధాల నుండి విముక్తిని

కలిగించువాడు, మంచిస్వభావము కలవాడు, శుభకరుడు,సర్వవ్యాపి,మరియు బంగారు వర్ణము కలిగిన ఆదిశేషుని

(పాము) పాశముచే ప్రకాశించుచున్న శరీరము కలవాడు అయిన కాశీ నగరానికి అధిపతియైన శ్రీ

కాలభైరవుడిని నేను భజిస్తున్నాను.

విశేషములు:

ఈ శ్లోకం కాలభైరవుని ధర్మ రక్షణ,కర్మ విమోచనం,మరియు దివ్య అలంకారాన్నికీర్తిస్తుంది. ఆయన ధర్మాన్ని రక్షించడం, అధర్మాన్ని నాశనం చేయడం ద్వారా విశ్వంలో సమతుల్యతనుకాపాడతాడని తెలుస్తుంది. 'కర్మపాశమోచకం'అనే పదం ఆయన భక్తులను సంసార బంధాలనుండి విముక్తి చేసే శక్తిని సూచిస్తుంది. 'సుశీలం' మరియు 'మంగలం' అనేవి ఆయన శుభకరమైన స్వభావాన్ని తెలియజేస్తాయి. 'స్వర్ణవర్ణశేషపాశశోభితాంగమండలం'అనే విశేషణం ఆయన శరీరముపై ఆదిశేషునిపాశంగా లేదా ఆభరణంగా ధరించడం వలన కలిగే శోభను వర్ణిస్తుంది,ఇది ఆయనకు సర్పాలపై ఉన్న అధికారాన్ని సూచిస్తుంది.

---

శ్లోకం 6:

రత్నపాదుకాప్రభాభిరామపాదయుగ్మకం

నిత్యమద్వితీయమిష్టదైవతం నిరంజనమ్ ।

మృత్యుదర్పనాశనం కరాళదంష్ట్రమోక్షదం

కాశికాపురాధినాథకాలభైరవం భజే ॥ ౫ ॥

పదవిభాగము:

రత్న పాదుకా ప్రభా అభిరామ పాద యుగ్మకం,నిత్యం, అద్వితీయం, ఇష్ట దైవతం, నిరంజనం, మృత్యు దర్ప నాశనం, కరాళ దంష్ట్ర మోక్షదం, కాశికాపుర అధినాథ కాలభైరవం,భజే.

అన్వయము:

రత్న పాదుకా ప్రభా అభిరామ పాద యుగ్మకం,నిత్యం, అద్వితీయం, ఇష్ట దైవతం, నిరంజనం, మృత్యు దర్ప నాశనం, కరాళ దంష్ట్ర మోక్షదం అయిన కాశికాపుర అధినాథ కాలభైరవంభజే.

ప్రతి పదార్థము:

రత్న పాదుకా = రత్నములు పొదగబడిన పాదుకల, ప్రభా =కాంతితో, అభిరామ =అందమైన, పాద యుగ్మకం =పాదముల జంట కలవానిని, నిత్యం =ఎల్లప్పుడూ నిత్యుడైనవానిని, అద్వితీయం =రెండవది లేనివానిని

(అసాధారణమైనవానిని), ఇష్టదైవతం =భక్తులకు ఇష్టమైన దైవమైనవానిని, నిరంజనం =మాయా కల్మషములు లేనివానిని (నిర్దోషి), మృత్యు దర్ప =మృత్యువు యొక్క అహంకారమును, నాశనం =నాశనము చేయువానిని, కరాళ దంష్ట్ర =భయంకరమైన కోరలతో (దంతాలతో), మోక్షదం =మోక్షమును ప్రసాదించువానిని, కాశికాపుర =కాశీ నగరమునకు, అధినాథ =అధిపతియైన, కాలభైరవం =కాలభైరవుని, భజే =భజిస్తున్నాను.

తాత్పర్యము:

రత్నాలతో అలంకరించిన పాదుకల కాంతితో అందమైన పాదయుగ్మంకలవాడు, నిత్యుడు,అద్వితీయుడు (సాటిలేనివాడు),భక్తులకు ఇష్టదైవం,మాయా కల్మషములు లేనివాడు,మృత్యువు యొక్క అహంకారాన్ని నాశనం

చేయువాడు, తనభయంకరమైన కోరలతో మోక్షమును ప్రసాదించువాడు అయిన కాశీ నగరానికి అధిపతియైన శ్రీ

కాలభైరవుడిని నేను భజిస్తున్నాను.

విశేషములు:

ఈ శ్లోకం కాలభైరవుని దివ్య రూపాన్ని,మరణ భయ నివారణ,మరియు మోక్ష ప్రదానాన్ని వివరిస్తుంది. ఆయన పాదాలు రత్న పాదుకలతో శోభిల్లుతూ ఆయన వైభవాన్ని తెలియజేస్తున్నాయి. 'నిత్యం', 'అద్వితీయం', 'నిరంజనం'వంటి పదాలు ఆయన కాలాతీతుడైన పరమాత్ముడని, నిష్కల్మషుడని సూచిస్తాయి. 'మృత్యుదర్పనాశనం'ఆయన మృత్యువుపై ఆధిపత్యాన్ని,భక్తులను మృత్యుభయం నుండి రక్షించే శక్తిని తెలుపుతుంది. 'కరాళదంష్ట్రమోక్షదం'అంటే ఆయన భయంకరమైన రూపం మోక్షాన్ని ప్రసాదిస్తుంది అని, ఇది ఆయన భయంకరమైన రూపం వెనుక ఉన్న కరుణను, భక్తులకు శుభం కలిగించే స్వభావాన్ని తెలియజేస్తుంది.

---

శ్లోకం 7:

అట్టహాసభిన్నపద్మజాండకోశసంతతిం

దృష్టిపాతనష్టపాపజాలముగ్రశాసనమ్ ।

అష్టసిద్ధిదాయకం కపాలమాలికాధరం

కాశికాపురాధినాథకాలభైరవం భజే ॥ ౬ ॥

పదవిభాగము:

అట్టహాస భిన్న పద్మజ అండకోశ సంతతిం,దృష్టి పాత నష్ట పాప జాలం,ఉగ్ర శాసనం,అష్ట సిద్ధి దాయకం,కపాల మాలికా ధరం,కాశికాపుర అధినాథ కాలభైరవం,భజే.

అన్వయము:

అట్టహాస భిన్న పద్మజ అండకోశ సంతతిం,దృష్టి పాత నష్ట పాప జాలం,ఉగ్ర శాసనం,అష్ట సిద్ధి దాయకం,కపాల మాలికా ధరం ,కాశికాపుర అధినాథ కాలభైరవం భజే.

ప్రతి పదార్థము:

అట్టహాస =బిగ్గరగా నవ్వే ధ్వనిచే, భిన్న =చీల్చబడిన, పద్మజ అండకోశ సంతతిం =బ్రహ్మాండముల సమూహము కలవానిని, దృష్టి పాత =ఒక్క చూపు వేయగానే, నష్ట =నాశనమైన, పాప జాలం =పాపముల సముదాయము కలవానిని, ఉగ్ర శాసనం =భయంకరమైన శాసనము కలవానిని, అష్ట సిద్ధి =అష్టసిద్ధులను, దాయకం =ప్రసాదించువానిని, కపాల మాలికా =కపాలముల మాలికను, ధరం =ధరించినవానిని, కాశికాపుర =కాశీ నగరమునకు, అధినాథ =అధిపతియైన, కాలభైరవం =కాలభైరవుని, భజే =భజిస్తున్నాను.

తాత్పర్యము:

తన బిగ్గరైన అట్టహాసముతో బ్రహ్మాండాలను చీల్చగలవాడు,ఒక్క చూపుతోనే పాపముల సమూహాన్ని నాశనం

చేయగలవాడు, భయంకరమైన శాసనం కలవాడు, భక్తులకు అష్టసిద్ధులను ప్రసాదించువాడు, మరియు కపాలాల మాలను ధరించినవాడు అయిన కాశీ నగరానికి అధిపతియైన శ్రీ కాలభైరవుడిని నేను భజిస్తున్నాను.

విశేషములు:

ఈ శ్లోకం కాలభైరవుని శక్తి, పాపనాశనం, మరియు సిద్ధి ప్రదానాన్ని కీర్తిస్తుంది. 'అట్టహాస భిన్నపద్మజాండకోశ సంతతిం'అనే విశేషణం ఆయన అట్టహాసముతోనే సమస్తబ్రహ్మాండాలను కదిలించగలడని, ఆయన శక్తి అనంతమని తెలియజేస్తుంది. 'దృష్టిపాతనష్టపాపజాలం' అంటే ఆయన చూపుతోనే పాపాలు నశిస్తాయి,ఇది ఆయన కరుణను,పాపాలను నిర్మూలించే శక్తిని సూచిస్తుంది. 'ఉగ్రశాసనం'ఆయన క్రమశిక్షణను,నియంత్రణను తెలుపుతుంది. 'అష్టసిద్ధిదాయకం' అనేది భక్తులకు లౌకిక, ఆధ్యాత్మిక శక్తులను ప్రసాదించే ఆయన సామర్థ్యాన్ని

సూచిస్తుంది. కపాలమాలికాధారిగా ఆయన స్వరూపం, లయకారకుడిగా శివుని రూపానికి దగ్గరగా ఉంటుంది.

---

శ్లోకం 8:

భూతసంఘనాయకం విశాలకీర్తిదాయకం

కాశివాసలోకపుణ్యపాపశోధకం విభుమ్ ।

నీతిమార్గకోవిదం పురాతనం జగత్పతిం

కాశికాపురాధినాథకాలభైరవం భజే ॥ ౭ ॥

పదవిభాగము:

భూత సంఘ నాయకం, విశాల కీర్తి దాయకం, కాశివాస లోక పుణ్య పాప శోధకం,విభుం, నీతి మార్గ కోవిదం, పురాతనం, జగత్ పతిం, కాశికాపుర అధినాథ కాలభైరవం,భజే.

అన్వయము:

భూత సంఘ నాయకం, విశాల కీర్తి దాయకం, కాశివాస లోక పుణ్య పాప శోధకం,విభుం, నీతి మార్గ కోవిదం, పురాతనం, జగత్ పతిం , కాశికాపుర అధినాథ కాలభైరవం భజే.

ప్రతి పదార్థము:

భూత సంఘ =భూతగణములకు, నాయకం =నాయకుడైనవానిని, విశాల కీర్తి =గొప్ప కీర్తిని, దాయకం =ప్రసాదించువానిని, కాశివాస లోక =కాశీలో నివసించు ప్రజల, పుణ్య పాప =పుణ్య పాపములను, శోధకం =పరిశీలించువానిని (నిర్ణయించువానిని), విభుం =సర్వవ్యాపిని, నీతి మార్గ =నీతి మార్గమునందు, కోవిదం =నిష్ణాతుడైనవానిని (జ్ఞానిని), పురాతనం =మిక్కిలి ప్రాచీనమైనవానిని, జగత్ పతిం =జగత్తుకు అధిపతిని, కాశికాపుర =కాశీ నగరమునకు, అధినాథ =అధిపతియైన, కాలభైరవం =కాలభైరవుని, భజే =భజిస్తున్నాను.

తాత్పర్యము:

భూతగణములకు నాయకుడు, భక్తులకు విశాలమైన కీర్తిని ప్రసాదించువాడు,కాశీలో నివసించు ప్రజల పుణ్యపాపాలను

పరిశీలించి నిర్ణయించువాడు, సర్వవ్యాపి,నీతి మార్గమునందు నిష్ణాతుడు,మిక్కిలి ప్రాచీనమైనవాడు,జగత్తుకు అధిపతి అయిన కాశీ నగరానికి అధిపతియైన శ్రీ కాలభైరవుడిని నేను భజిస్తున్నాను.

విశేషములు:

ఈ శ్లోకం కాలభైరవుని నాయకత్వం,కీర్తి ప్రదానం,మరియు నీతి రక్షణను వివరిస్తుంది. 'భూతసంఘనాయకం' ఆయన భూతగణాలపై అధికారాన్ని సూచిస్తుంది. 'విశాలకీర్తిదాయకం' అంటే భక్తులకు లోకంలో గొప్ప కీర్తిని ప్రసాదిస్తాడని

అర్థం. కాశీలో నివసించే వారి పుణ్యపాపాలను శోధించి నిర్ణయించే 'కోటవాల్' (నగర రక్షకుడు)గా ఆయన పాత్రను 'కాశివాసలోకపుణ్యపాపశోధకం'అనే విశేషణంతో వివరిస్తున్నారు. 'నీతిమార్గకోవిదం' ఆయన ధర్మజ్ఞానాన్ని, న్యాయబద్ధతను తెలుపుతుంది. 'పురాతనం', 'జగత్పతిం' అనేవి ఆయన నిత్యత్వాన్ని,విశ్వానికి అధిపతిగా ఆయనకున్న

స్థానాన్ని సూచిస్తాయి.

---

శ్లోకం 9:

కాలభైరవాష్టకం పఠంతి యే మనోహరం

జ్ఞానముక్తిసాధనం విచిత్రపుణ్యవర్ధనమ్ ।

శోకమోహదైన్యలోభకోపతాపనాశనం

తే ప్రయాంతి కాలభైరవాంఘ్రిసన్నిధిం ధ్రువమ్ ॥ ౮ ॥

పదవిభాగము:

కాలభైరవ అష్టకం, పఠంతి యే, మనోహరం, జ్ఞాన ముక్తి సాధనం, విచిత్ర పుణ్య వర్ధనం, శోక మోహ దైన్య లోభ కోప తాప నాశనం,తే ప్రయాంతి,కాలభైరవ అంఘ్రి సన్నిధిం,ధ్రువమ్.

అన్వయము:

యే మనోహరం, జ్ఞాన ముక్తి సాధనం, విచిత్ర పుణ్య వర్ధనం, శోక మోహ దైన్య లోభ కోప తాప నాశనం అయిన కాలభైరవ అష్టకం పఠంతి, తే ధ్రువమ్ కాలభైరవ అంఘ్రి సన్నిధిం ప్రయాంతి.

ప్రతి పదార్థము:

యే =ఎవరైతే, మనోహరం =మనోహరమైన, జ్ఞాన ముక్తి సాధనం =జ్ఞానమును,మోక్షమును సాధించుటకు మార్గమైన, విచిత్ర పుణ్య వర్ధనం =అద్భుతమైన పుణ్యమును వృద్ధి చేయునట్టి, శోక =దుఃఖమును, మోహ =అజ్ఞానమును (వ్యామోహమును), దైన్య =దీనత్వమును, లోభ =లోభమును, కోప =కోపమును, తాప =మానసిక బాధలను, నాశనం =నాశనము చేయునట్టి, కాలభైరవ అష్టకం =కాలభైరవాష్టకమును, పఠంతి =పఠిస్తారో, తే =వారు, ధ్రువమ్ =నిశ్చయముగా, కాలభైరవ అంఘ్రి =కాలభైరవుని పాదముల, సన్నిధిం =సమీపమును, ప్రయాంతి =పొందుతారు.

తాత్పర్యము:

ఎవరైతే మనోహరమైనది, జ్ఞానము మరియు మోక్షమును సాధించుటకు మార్గమైనది,అద్భుతమైన పుణ్యమును వృద్ధి

చేయునట్టిది, శోకం,మోహం, దీనత్వం, లోభం, కోపం, మరియు తాపం (మానసిక బాధలు) నాశనం చేయునట్టిది అయిన ఈకాలభైరవాష్టకమును పఠిస్తారో, వారు నిశ్చయముగా కాలభైరవుని పాదాల సన్నిధిలో చేరుకుంటారు.

విశేషములు:

ఈ అష్టకంలో శంకరాచార్యులు కాలభైరవాష్టక పఠనం వల్ల కలిగే ఫలాలను వివరిస్తున్నారు. ఈ అష్టకం కేవలం స్తుతి మాత్రమే కాకుండా,జ్ఞానమును,మోక్షమును ప్రసాదించే సాధనంగా పేర్కొనబడింది. ఇది పుణ్యాన్ని వృద్ధి చేయడంతో పాటు, మానసిక బాధలైన శోకం, మోహం, దైన్యం, లోభం, కోపం, తాపం వంటి వాటిని నశింపజేస్తుందని తెలుపుతుంది. ఈ అష్టకాన్ని పఠించిన వారికి కాలభైరవుని సాన్నిధ్యం లభిస్తుందని,అంటే ఆధ్యాత్మిక ఉన్నతి,భక్తి, మరియు అంతిమంగా మోక్షం లభిస్తుందని నొక్కి చెబుతున్నారు.

 కాలభైరవాష్టకము  సంపూర్ణమయినది.