కల్యాణ వృష్టి స్తవము ( 18 శ్లోకాలు)

 

---

కల్యాణ వృష్టి స్తవము

శ్రీ శంకరాచార్య స్తోత్ర సర్వస్వమ్ –

                                                14. కల్యాణవృష్టి స్తవము ( 16 శ్లోకాలు)

                                                                ( వసంత తిలక ఛందస్సు)

                          ( పదవిభాగము, అన్వయము, ప్రతి పదార్థము, తాత్పర్యము,విశేషములతో)

                                                                                            -ఆచార్య తాడేపల్లి పతంజలి

 

కల్యాణవృష్టి స్తవము అమ్మవారి దివ్యరూపాన్ని, ఆమె కరుణ, శక్తి, ఐశ్వర్య ప్రదాతృత్వాన్ని కీర్తిస్తుంది. అమ్మవారి పాదసేవ, హ్రీంకార మంత్ర జపం ద్వారా భక్తులకు సకల శుభాలు, ఐశ్వర్యం, జ్ఞానం, దీర్ఘాయువు, చివరికి మోక్షం లభిస్తాయని ఈ స్తోత్రం స్పష్టం చేస్తుంది.

కల్యాణ వృష్టి స్తవము

శ్లోకం 1

కల్యాణవృష్టిభిరివామృతపూరితాభి-

ర్లక్ష్మీస్వయంవరణమంగలదీపికాభిః.

సేవాభిరంబ తవ పాదసరోజమూలే

నాకారి కిం మనసి భాగ్యవతాం జనానాం .. 1..

---

పదవిభాగము:

కల్యాణ-వృష్టిభిః, ఇవ, అమృత-పూరితాభిః, లక్ష్మీ-స్వయంవరణ-మంగళ-దీపికాభిః, సేవాభిః, అంబ, తవ, పాద-సరోజ-మూలే, న, అకారి, కిం, మనసి, భాగ్యవతాం, జనానాం.

---

అన్వయము:

అంబ, భాగ్యవతాం, జనానాం, మనసి, లక్ష్మీ-స్వయంవరణ-మంగళ-దీపికాభిః, అమృత-పూరితాభిః, కల్యాణ-వృష్టిభిః, ఇవ, తవ, పాద-సరోజ-మూలే, కిం, సేవాభిః, న, అకారి.

---

ప్రతి పదార్థము:

అంబ = ఓ తల్లి!, భాగ్యవతాం = భాగ్యవంతులైన, జనానాం = జనుల, మనసి = మనస్సులలో, లక్ష్మీ-స్వయంవరణ-మంగళ-దీపికాభిః = లక్ష్మీదేవిని స్వయంగా వరించడానికి ఉపయోగించే మంగళకరమైన దీపికల వంటి, అమృత-పూరితాభిః = అమృతంతో నిండిన, కల్యాణ-వృష్టిభిః = శుభకరమైన వర్షధారలచే, ఇవ = వలె (అనగా ఆ దీపికలు కలిగించే ప్రభావాన్ని, కల్యాణవృష్టి ద్వారా పోలుస్తున్నారు), తవ = నీ, పాద-సరోజ-మూలే = పాదపద్మముల చెంత, కిం = ఏమి, సేవాభిః = సేవలు, న = చేయబడలేదు, అకారి = చేయబడినవి.

---

తాత్పర్యము:

ఓ తల్లి! లక్ష్మీదేవి స్వయముగా వరించిన మంగళదీపికల వంటి, అమృతంతో నిండిన కల్యాణ వర్షములతో తడిసిన నీ పాదపద్మముల చెంత భాగ్యవంతులైన జనులు ఎటువంటి సేవలు చేయలేదు? (అనగా, అన్ని రకాల సేవలు చేశారు. నీ పాద సేవ చేసిన వారికి సకల భాగ్యములు, లక్ష్మీ కటాక్షం కలుగుతాయి అని భావం).

---

విశేషములు:

ఈ శ్లోకంలో అమ్మవారి పాదపద్మముల సేవ వల్ల కలిగే అపారమైన ఫలితాలు, ముఖ్యంగా ఐశ్వర్యం మరియు శుభాలు స్పష్టంగా చెప్పబడ్డాయి. "లక్ష్మీస్వయంవరణమంగలదీపికాభిః" అనే ఉపమానం చాలా శక్తివంతమైనది. లక్ష్మీదేవిని ఆకర్షించే దీపికలతో అమ్మవారి పాదాలను పోల్చడం, ఆ పాదసేవ ఐశ్వర్యప్రదం అని సూచిస్తుంది.

---

శ్లోకం ౽

ఏతావదేవ జనని స్పృహణీయమాస్తే

త్వద్వందనేషు సలిలస్థగితే చ నేత్రే.

సాన్నిధ్యముద్యదరుణాయుతసోదరస్య

త్వద్విగ్రహస్య పరయా సుధయాప్లుతస్య.. ౽..

---

పదవిభాగము:

ఏతావత్, ఏవ, జనని, స్పృహణీయం, ఆస్తే, త్వత్-వందనేషు, సలిల-స్థగితే, చ, నేత్రే, సాన్నిధ్యం, ఉద్యత్-అరుణ-ఆయుత-సోదరస్య, త్వత్-విగ్రహస్య, పరయా, సుధయా, ఆప్లుతస్య.

---

అన్వయము:

జనని, త్వత్-వందనేషు, సలిల-స్థగితే, నేత్రే, చ, ఉద్యత్-అరుణ-ఆయుత-సోదరస్య, పరయా, సుధయా, ఆప్లుతస్య, త్వత్-విగ్రహస్య, సాన్నిధ్యం, ఏతావత్, ఏవ, స్పృహణీయం, ఆస్తే.

---

ప్రతి పదార్థము:

జనని = ఓ జననీ!, త్వత్-వందనేషు = నీ పాదములకు నమస్కరిస్తున్నప్పుడు, సలిల-స్థగితే = కన్నీళ్లతో నిండిన, నేత్రే = కన్నులు, చ = మరియు, ఉద్యత్-అరుణ-ఆయుత-సోదరస్య = ఉదయించే వేల సూర్యుల కాంతికి సమానమైన (ఉద్యత్=ఉదయించే, అరుణ=ఎరుపు, ఆయుత=పదివేలు, సోదరస్య=సోదరుని వలె/సమానమైన), పరయా = గొప్పదైన, సుధయా = అమృతముతో, ఆప్లుతస్య = నిండిన, త్వత్-విగ్రహస్య = నీ దివ్యమైన రూపము యొక్క, సాన్నిధ్యం = సాన్నిధ్యము, ఏతావత్ = ఇంతవరకే (ఇంతే), ఏవ = మాత్రమే, స్పృహణీయం = కోరదగినదయి, ఆస్తే = ఉన్నది.

---

తాత్పర్యము:

ఓ జననీ! నీ దివ్యమైన మంగళకరమైన రూపమును చూస్తూ, నీ పాదములకు నమస్కరిస్తూ కన్నీళ్లతో నిండిన కన్నులు కలిగి ఉండటమే నాకు కావలసినది. ఉదయించే సూర్యుని కాంతితో సమానమైన నీ శరీరము దివ్యమైన అమృతంతో నిండి ఉన్నది. (అటువంటి నీ సాన్నిధ్యం మాత్రమే నాకు కోరదగినది అని భావం.)

---

విశేషములు:

ఈ శ్లోకం భక్తుని యొక్క పారవశ్యాన్ని, అమ్మవారి దివ్య సౌందర్యాన్ని వర్ణిస్తుంది. అమ్మవారి రూపం "ఉద్యదరుణాయుతసోదరస్య" అంటే పదివేల ఉదయించే సూర్యుల కాంతికి సమానం అని చెప్పడం ఆమె తేజస్సును, శక్తిని సూచిస్తుంది. కన్నీళ్లతో నిండిన కళ్ళు భక్తి పారవశ్యాన్ని, భక్తుని ఆర్తిని తెలియజేస్తాయి.

---

శ్లోకం 3

ఈశాత్వనామకలుషాః కతి వా న సంతి

బ్రహ్మాదయః ప్రతిభవం ప్రలయాభిభూతాః :

ఏకః స ఏవ జనని స్థిరసిద్ధిరాస్తే

యః పాదయోస్తవ సకృత్ప్రణతిం కరోతి3..

---

పదవిభాగము:

ఈశాత్వ-నామ-కలుషాః, కతి, వా, న, సంతి, బ్రహ్మాదయః, ప్రతి-భవం, ప్రలయ-అభిభూతాః, ఏకః, సః, ఏవ, జనని, స్థిర-సిద్ధిః, ఆస్తే, యః, పాదయోః, తవ, సకృత్, ప్రణతిం, కరోతి.

---

అన్వయము:

జనని, ఈశాత్వ-నామ-కలుషాః, ప్రలయ-అభిభూతాః, బ్రహ్మాదయః, కతి, వా, న, సంతి? యః, తవ, పాదయోః, సకృత్, ప్రణతిం, కరోతి, సః, ఏకః, ఏవ, స్థిర-సిద్ధిః, ఆస్తే.

---

ప్రతి పదార్థము:

జనని = ఓ తల్లి!, ఈశాత్వ-నామ-కలుషాః = ఈశ్వరత్వము అనే పేరుచే కలిగే కలుషము కలవారు (అంటే, ఈశ్వరులమని భావించినా, వారికి ప్రళయముచే నాశనము ఉంది కనుక అది ఒక లోపము), ప్రలయ-అభిభూతాః = ప్రళయముచే నాశనము పొందే, బ్రహ్మాదయః = బ్రహ్మాది దేవతలు, కతి = ఎంతమంది, వా = లేదా, న = లేరు, సంతి = ఉన్నారు? (అనగా చాలా మంది ఉన్నారు), యః = ఎవడైతే, తవ = నీ, పాదయోః = పాదములకు, సకృత్ = ఒక్కసారి, ప్రణతిం = నమస్కారమును, కరోతి = చేస్తాడో, సః = అతడు, ఏకః = ఒక్కడు, ఏవ = మాత్రమే, స్థిర-సిద్ధిః = శాశ్వతమైన సిద్ధి కలవాడై, ఆస్తే = ఉంటాడు.

---

తాత్పర్యము:

ఓ తల్లి! బ్రహ్మాది దేవతలు ప్రతి కల్పములో ప్రళయముచే నశింపబడే ఈశ్వరత్వము అను పేరు కలవారు ఎందరు లేరు? (అనగా, ఎందరో ఉన్నారు, వారు శాశ్వతులు కారు). కాని నీ పాదములకు ఒక్కసారి నమస్కరించినవాడు మాత్రమే శాశ్వతమైన సిద్ధిని పొందుతాడు.

---

విశేషములు:

అమ్మవారు సర్వశక్తిమంతురాలు, సృష్టి స్థితి లయాలకు అతీతమైనది అని ఈ శ్లోకం స్పష్టం చేస్తుంది. బ్రహ్మ, విష్ణు, మహేశ్వరులు కూడా ప్రళయ కాలంలో నశిస్తారు, కానీ అమ్మవారి పాదసేవకు శాశ్వత మోక్షం లభిస్తుంది అని చెబుతుంది. ఇది దేవి యొక్క పరాశక్తి రూపాన్ని ఉద్ఘాటిస్తుంది.

---

శ్లోకం 4

లబ్ధ్వా సకృత్రిపురసుందరి తావకీనం

కారుణ్యకందలితకాంతిభరం కటాక్షం.

కందర్పకోటిసుభగాస్త్వయి భక్తిభాజః

సంమోహయంతి తరుణీరువనత్రయే౽పి .. 4..

---

పదవిభాగము:

లబ్ధ్వా, సకృత్, త్రిపురసుందరి, తావకీనం, కారుణ్య-కందలిత-కాంతి-భరం, కటాక్షం, కందర్ప-కోటి-సుభగాః, త్వయి, భక్తి-భాజః, సంమోహయంతి, తరుణీః, భువన-త్రయే, అపి.

---

అన్వయము:

త్రిపురసుందరి, సకృత్, తావకీనం, కారుణ్య-కందలిత-కాంతి-భరం, కటాక్షం, లబ్ధ్వా, త్వయి, భక్తి-భాజః, కందర్ప-కోటి-సుభగాః, భువన-త్రయే, అపి, తరుణీః, సంమోహయంతి.

---

ప్రతి పదార్థము:

త్రిపురసుందరి = ఓ త్రిపురసుందరీ!, సకృత్ = ఒక్కసారి, తావకీనం = నీ సంబంధమైన, కారుణ్య-కందలిత-కాంతి-భరం = దయతో చిగురించిన కాంతి సమూహమైన, కటాక్షం = కటాక్షమును, లబ్ధ్వా = పొందిన, త్వయి = నీ యందు, భక్తి-భాజః = భక్తిని పొందినవారు (భక్తులు), కందర్ప-కోటి-సుభగాః = కోటి మన్మథుల వలె అందమైనవారుగా మారి, భువన-త్రయే = మూడు లోకములలోని, అపి = కూడా, తరుణీః = యువతులను, సంమోహయంతి = బాగా మోహింపచేస్తారు.

---

తాత్పర్యము:

ఓ త్రిపురసుందరీ! నీ దయతో చిగురించిన కాంతి సమూహమైన కటాక్షమును ఒక్కసారి పొందిన నీ భక్తులు, కోటి మన్మథుల సౌందర్యముతో మూడు లోకములలోని తరుణులను కూడా మోహింపచేస్తారు.

---

విశేషములు:

అమ్మవారి కటాక్ష వీక్షణం వల్ల భక్తులకు లభించే అద్భుతమైన ఆకర్షణ శక్తిని ఈ శ్లోకం వివరిస్తుంది. భక్తులు కోటి మన్మథుల అంతటి సౌందర్యాన్ని, ఆకర్షణను పొందుతారని చెప్పడం అలంకారికంగా, భక్తికి లభించే లౌకిక, అలౌకిక ప్రయోజనాలను సూచిస్తుంది.

---

శ్లోకం 5

హ్రీంకారమేవ తవ నామ గృణంతి వేదా

మాతస్త్రికోణనిలయే త్రిపురే త్రినేత్రే.

త్వత్సంస్మృతౌ యమభటాభిభవం విహాయ

దీవ్యంతి నందనవనే సహ లోకపాలైః .. 5..

---

పదవిభాగము:

హ్రీంకారమ్, ఏవ, తవ, నామ, గృణంతి, వేదాః, మాతః, త్రికోణ-నిలయే, త్రిపురే, త్రినేత్రే, త్వత్-సంస్మృతౌ, యమభట-అభిభవం, విహాయ, దీవ్యంతి, నందన-వనే, సహ, లోకపాలైః.

---

అన్వయము:

మాతః, త్రికోణ-నిలయే, త్రిపురే, త్రినేత్రే, వేదాః, హ్రీంకారమ్, ఏవ, తవ, నామ, గృణంతి. త్వత్-సంస్మృతౌ, యమభట-అభిభవం, విహాయ, లోకపాలైః, సహ, నందన-వనే, దీవ్యంతి.

---

ప్రతి పదార్థము:

మాతః = ఓ తల్లి!, త్రికోణ-నిలయే = త్రికోణంలో నివసించేదానా, త్రిపురే = త్రిపురలో నివసించేదానా (లేదా మూడు పురములను సంహరించినదానా), త్రినేత్రే = మూడు కన్నులు కలదానా, వేదాః = వేదములు, హ్రీంకారమ్ = హ్రీంకారమును, ఏవ = మాత్రమే, తవ = నీ, నామ = నామముగా, గృణంతి = పలుకుతాయి (స్తుతిస్తాయి), త్వత్-సంస్మృతౌ = నిన్ను స్మరించినంత మాత్రమున, యమభట-అభిభవం = యమదూతలచే కలిగే భయమును, విహాయ = విడిచిపెట్టి, లోకపాలైః = లోకపాలకులతో, సహ = కలిసి, నందన-వనే = నందనవనములో (ఇంద్రుని ఉద్యానవనంలో), దీవ్యంతి = ఆనందిస్తారు.

---

తాత్పర్యము:

ఓ ముల్లోకాల తల్లి! త్రికోణములో నివసించే, త్రినేత్రి అయిన నిన్ను వేదములు హ్రీంకారము అనే పేరుతోనే కొలుస్తాయి. నిన్ను స్మరించినంత మాత్రమున భక్తులు యమభటుల భయమును విడిచి లోకపాలకులతో కలిసి నందనవనములో ఆనందిస్తారు.

---

విశేషములు:

ఈ శ్లోకంలో అమ్మవారి బీజాక్షరం హ్రీం యొక్క ప్రాముఖ్యత, దాని శక్తి వివరింపబడ్డాయి. హ్రీం మంత్రం అమ్మవారికి అత్యంత ప్రియమైనది, వేదాలు కూడా దానిని ఆమె నామంగా కీర్తిస్తాయని చెప్పబడింది. ఈ మంత్రాన్ని స్మరించడం వల్ల మరణ భయం తొలగిపోయి, దివ్య లోక ప్రాప్తి కలుగుతుందని స్పష్టమవుతుంది.

---

శ్లోకం 6

హంతు: పురామధిగలం పరిపీయమానః

క్రూరః కథం న భవితా గరలస్యవేగః.

నాశ్వాసనాయ యది మాతరిదం తవార్ధం

దేహస్య శశ్వదమృతాపుతశీతలస్య .. 6..

---

పదవిభాగము:

హంతుః, పురామ్, అధి-గలం, పరిపీయమానః, క్రూరః, కథం, న, భవితా, గరలస్య, వేగః, న, ఆశ్వాసనాయ, యది, మాతః, ఇదం, తవ, అర్ధం, దేహస్య, శశ్వత్-అమృత-ఆప్లుత-శీతలస్య.

---

అన్వయము:

మాతః, శశ్వత్-అమృత-ఆప్లుత-శీతలస్య, తవ, దేహస్య, ఇదం, అర్ధం, ఆశ్వాసనాయ, యది, న, (అభవిష్యత్), తదా, పురామ్, హంతుః, అధి-గలం, పరిపీయమానః, క్రూరః, గరలస్య, వేగః, కథం, న, భవితా?

---

ప్రతి పదార్థము:

మాతః = ఓ తల్లి!, శశ్వత్-అమృత-ఆప్లుత-శీతలస్య = ఎల్లప్పుడూ అమృతంతో నిండిన, చల్లని, తవ = నీ, దేహస్య = శరీరము యొక్క, ఇదం = ఈ, అర్ధం = సగ భాగము (శివుని శరీరంలో సగభాగం), ఆశ్వాసనాయ = ఊరట కలిగించుటకు, యది = ఒకవేళ, న = లేకపోతే (అభవిష్యత్ = ఉండకపోయినట్లయితే), తదా = అప్పుడు, పురామ్ = త్రిపురాసురులను, హంతుః = సంహరించిన (శివుని), అధి-గలం = కంఠమున, పరిపీయమానః = పూర్తిగా తాగబడిన, క్రూరః = భయంకరమైన, గరలస్య = విషము యొక్క, వేగః = వేగము, కథం = ఎలా, న = ఉండదు, భవితా = ఉంటుంది? (అనగా, తప్పక ఉంటుంది).

---

తాత్పర్యము:

ఓ తల్లి! అమృతంతో నిండిన చల్లని నీ శరీరములో సగభాగము (పార్వతి దేవిగా శివుని అర్ధనారీశ్వర రూపం), ఆయనకు శాశ్వతమైన ఊరట కలిగించకపోతే, పూర్వము త్రిపురాసురుని సంహరించిన శివుని కంఠములో మిక్కిలి భయంకరమైన విషము యొక్క వేగము ఎలా ఉండకుండును? (అంటే, నీ సాన్నిధ్యం వల్లే శివుడు విషాన్ని తట్టుకోగలిగాడు).

---

విశేషములు:

ఈ శ్లోకం శివుని కంఠంలోని హాలాహలాన్ని అమ్మవారి అమృతమయమైన శరీర శక్తితో ముడిపెడుతుంది. అమ్మవారు శివునికి శక్తిని, ఊరటను ప్రసాదించే ఆదిశక్తి అని, ఆమె లేకుండా శివుడు విషాన్ని తట్టుకోలేడు అని ఈ శ్లోకం వివరిస్తుంది. ఇది పార్వతీదేవి (అమ్మవారు) యొక్క ప్రాముఖ్యతను, శివునికి ఆమె ఆసరాను తెలియజేస్తుంది.

---

శ్లోకం 7

సర్వజ్ఞతాం సదసి వాక్పటుతాం ప్రసూతే

దేవి త్వదంఘిసరసీరుహయోః ప్రణామః .

కిం చ స్ఫురన్ముకుటముజ్జ్వలమాతపత్రం

ద్వే చామరే చ మహతీం వసుధాం దదాతి.. 7..

---

పదవిభాగము:

సర్వజ్ఞతాం, సదసి, వాక్-పటుతాం, ప్రసూతే, దేవి, త్వత్-అంఘ్రి-సరసీరుహయోః, ప్రణామః, కిం, చ, స్ఫురత్-ముకుటం, ఉజ్జ్వలం-ఆతపత్రం, ద్వే, చామరే, చ, మహతీం, వసుధాం, దదాతి.

---

అన్వయము:

దేవి, త్వత్-అంఘ్రి-సరసీరుహయోః, ప్రణామః, సదసి, సర్వజ్ఞతాం, వాక్-పటుతాం, ప్రసూతే. కిం, చ, స్ఫురత్-ముకుటం, ఉజ్జ్వలం-ఆతపత్రం, ద్వే, చామరే, చ, మహతీం, వసుధాం, దదాతి.

---

ప్రతి పదార్థము:

దేవి = ఓ దేవీ!, త్వత్-అంఘ్రి-సరసీరుహయోః = నీ పాదపద్మములకు, ప్రణామః = నమస్కరించుట, సదసి = సభలో, సర్వజ్ఞతాం = సర్వజ్ఞత్వమును (అన్ని విషయాలు తెలిసిన జ్ఞానమును), వాక్-పటుతాం = వాక్చాతుర్యమును (మాట్లాడే నేర్పును), ప్రసూతే = ఇస్తుంది (కలిగిస్తుంది), కిం = ఏమి, చ = మరియు (అంతేకాకుండా), స్ఫురత్-ముకుటం = మెరిసే కిరీటమును, ఉజ్జ్వలం-ఆతపత్రం = ప్రకాశవంతమైన ఛత్రమును, ద్వే = రెండు, చామరే = చామరములను (రాజ చిహ్నాలను), చ = మరియు, మహతీం = గొప్ప, వసుధాం = భూమిని (రాజ్యాన్ని), దదాతి = ఇస్తుంది.

---

తాత్పర్యము:

ఓ దేవీ! నీ పాదపద్మములకు నమస్కరించుట సభలో సర్వజ్ఞతను, వాక్చాతుర్యమును ఇస్తుంది. అంతేకాదు మెరిసే కిరీటము, ప్రకాశవంతమైన ఛత్రము మరియు రెండు చామరములు, గొప్ప భూమిని (రాజ్యాన్ని) కూడా ఇస్తుంది.

---

విశేషములు:

అమ్మవారి పాదసేవ వల్ల కేవలం ఆధ్యాత్మిక లాభాలే కాకుండా, లౌకికమైన విజయాలు, ఐశ్వర్యం, కీర్తి ప్రతిష్టలు కూడా లభిస్తాయని ఈ శ్లోకం స్పష్టం చేస్తుంది. సర్వజ్ఞత్వం, వాక్పటుత్వం వంటి గుణాలు లభించడం వల్ల సమాజంలో గౌరవం పెరుగుతుంది. రాజ చిహ్నాలైన కిరీటం, ఛత్రం, చామరాలు లభించడం గొప్ప రాజ్యాధికారాన్ని సూచిస్తుంది.

---

శ్లోకం 8

కల్పద్రుమైరభిమతప్రతిపాదనేషు

కారుణ్యవారిధిభిరంబ భవత్కటాక్షైః .

ఆలోకయ త్రిపురసుందరి మామనాథం

త్వయ్యేవ భక్తిభరితం త్వయి బద్ధతృష్ణం .. 8..

---

పదవిభాగము:

కల్ప-ద్రుమైః, అభిమత-ప్రతిపాదనేషు, కారుణ్య-వారిధిభిః, అంబ, భవత్-కటాక్షైః, ఆలోకయ, త్రిపురసుందరి, మాం, అనాథం, త్వయి, ఏవ, భక్తి-భరితం, త్వయి, బద్ధ-తృష్ణం.

---

అన్వయము:

అంబ, త్రిపురసుందరి, అభిమత-ప్రతిపాదనేషు, కల్ప-ద్రుమైః, కారుణ్య-వారిధిభిః, భవత్-కటాక్షైః, త్వయి, ఏవ, భక్తి-భరితం, త్వయి, బద్ధ-తృష్ణం, అనాథం, మాం, ఆలోకయ.

---

ప్రతి పదార్థము:

అంబ = ఓ తల్లి!, త్రిపురసుందరి = ఓ త్రిపురసుందరీ!, అభిమత-ప్రతిపాదనేషు = కోరిన కోరికలు తీర్చడంలో, కల్ప-ద్రుమైః = కల్పవృక్షాలతో (సమానమైనవి), కారుణ్య-వారిధిభిః = దయా సముద్రాలైన, భవత్-కటాక్షైః = నీ కటాక్షములతో, త్వయి = నీ యందే, ఏవ = మాత్రమే, భక్తి-భరితం = భక్తితో నిండినవాడిని, త్వయి = నీ యందే, బద్ధ-తృష్ణం = కోరికను బంధించుకున్నవాడిని (ఆసక్తి కలవాడిని), అనాథం = దిక్కులేనివాడైన, మాం = నన్ను, ఆలోకయ = చూడుము.

---

తాత్పర్యము:

ఓ త్రిపురసుందరీ! కోరిన కోరికలు తీర్చే కల్పవృక్షముల వంటి, నీ కరుణా సముద్రమైన కటాక్షములతో దిక్కులేని నన్ను చూడు. నీ యందే భక్తితో నిండినవాడిని, నీ యందే ఆసక్తి కలవాడిని.

---

విశేషములు:

ఈ శ్లోకం భక్తుని యొక్క దీన స్థితిని, అమ్మవారి కరుణ కోసం ఆశను తెలియజేస్తుంది. అమ్మవారి కటాక్షాన్ని కల్పవృక్షాలతో, దయా సముద్రాలతో పోల్చడం ద్వారా ఆమె కరుణ యొక్క అపరిమితత్వం తెలియజేస్తుంది. భక్తుడు తనను తాను 'అనాథం'గా అభివర్ణించుకుంటూ, అమ్మవారి పట్ల తనకున్న అచంచలమైన భక్తిని, ఆసక్తిని వెల్లడిస్తాడు.

---

శ్లోకం 9

హంతేతరేష్వపి మనాంసి నిధాయ చాన్యే

భక్తిం వహంతి కిల పామరదైవతేషు .

త్వామేవ దేవి మనసా సమనుస్మరామి

త్వామేవ నౌమి శరణం జనని త్వమేవ .. 9..

---

పదవిభాగము:

హంత, ఇతరేషు, అపి, మనాంసి, నిధాయ, చ, అన్యే, భక్తిం, వహంతి, కిల, పామర-దైవతేషు, త్వామ్, ఏవ, దేవి, మనసా, సమనుస్మరామి, త్వామ్, ఏవ, నౌమి, శరణం, జనని, త్వమ్, ఏవ.

---

అన్వయము:

దేవి, హంత, అన్యే, ఇతరేషు, పామర-దైవతేషు, అపి, మనాంసి, నిధాయ, భక్తిం, వహంతి, కిల. (అహం తు) త్వామ్, ఏవ, మనసా, సమనుస్మరామి. త్వామ్, ఏవ, నౌమి. జనని, త్వమ్, ఏవ, శరణం.

---

ప్రతి పదార్థము:

హంత = అయ్యో (విచారాన్ని సూచించే పదం), ఇతరేషు = ఇతరులయందు (ఇతర దేవతలయందు), అపి = కూడా, మనాంసి = మనస్సులను, నిధాయ = ఉంచి, చ = మరియు, అన్యే = ఇతరులు, భక్తిం = భక్తిని, వహంతి = వహిస్తారు, కిల = కదా (అలాంటివారున్నారు కదా), పామర-దైవతేషు = అల్ప దేవతలయందు (లేదా సాధారణ దేవతలయందు), త్వామ్ = నిన్నే, ఏవ = మాత్రమే, దేవి = ఓ దేవీ!, మనసా = మనస్సుతో, సమనుస్మరామి = నిరంతరము స్మరిస్తున్నాను, త్వామ్ = నిన్నే, ఏవ = మాత్రమే, నౌమి = నమస్కరిస్తున్నాను, జనని = ఓ జననీ!, త్వమ్ = నీవు, ఏవ = మాత్రమే, శరణం = శరణము.

---

తాత్పర్యము:

అయ్యో! ఇతరులపై మనస్సును ఉంచి పామర దైవములను (అల్ప దేవతలను) కొలిచేవారు ఎందరో ఉన్నారు కదా! కాని ఓ దేవీ! నేను మనస్సుతో నిన్నే స్మరిస్తున్నాను. నిన్నే నమస్కరిస్తున్నాను. ఓ జననీ! నీవే నాకు శరణము.

---

విశేషములు:

ఈ శ్లోకం ఏకత్వ భావనను, అమ్మవారి పట్ల అచంచలమైన శరణాగతిని తెలియజేస్తుంది. ఇతర దేవతలను పూజించేవారిని 'పామరులు' అని సంబోధించడం ద్వారా, వారి భక్తి అల్పమైనదని, అమ్మవారి భక్తే ఉన్నతమైనదని ధ్వనిస్తుంది. భక్తుడు తనను కేవలం అమ్మవారికి మాత్రమే అంకితం చేసుకున్నాడని స్పష్టం చేస్తాడు.

---

శ్లోకం 10

లక్ష్యేషు సత్స్వపి కటాక్షనిరీక్షణానా-

మాలోకయ త్రిపురసుందరి మాం కదాచిత్.

నూనం మయా తు సదృశః కరుణైకపాత్రం

జాతో జనిష్యతి జనో న చ జాయతే వా.. 10..

---

పదవిభాగము:

లక్ష్యేషు, సత్సు, అపి, కటాక్ష-నిరీక్షణానాం, ఆలోకయ, త్రిపురసుందరి, మాం, కదాచిత్, నూనం, మయా, తు, సదృశః, కరుణైక-పాత్రం, జాతః, జనిష్యతి, జనః, న, చ, జాయతే, వా.

---

అన్వయము:

త్రిపురసుందరి, కటాక్ష-నిరీక్షణానాం, లక్ష్యేషు, సత్సు, అపి, మాం, కదాచిత్, ఆలోకయ. నూనం, మయా, సదృశః, కరుణైక-పాత్రం, జనః, జాతః, న, చ, జనిష్యతి వా, జాయతే.

---

ప్రతి పదార్థము:

త్రిపురసుందరి = ఓ త్రిపురసుందరీ!, కటాక్ష-నిరీక్షణానాం = కటాక్ష దృష్టితో చూడదగినవారు, లక్ష్యేషు = అనేకమంది ఉన్నప్పటికీ, సత్సు = ఉన్నా, అపి = కూడా, మాం = నన్ను, కదాచిత్ = ఎప్పుడైనా (ఒకసారి), ఆలోకయ = చూడుము. నూనం = నిశ్చయముగా, మయా = నాతో, తు = అయితే, సదృశః = సమానుడైన, కరుణైక-పాత్రం = దయకు మాత్రమే పాత్రుడైన (అంటే, దయ చూపాల్సినంత దుర్భర స్థితిలో ఉన్న), జనః = మానవుడు, జాతః = ఇంతకు ముందు పుట్టలేదు, న = మరియు, చ = కూడా, జనిష్యతి = ఇక పుట్టబోడు, వా = లేదా, జాయతే = పుట్టుట లేదు (ఇప్పుడు కూడా లేడు).

---

తాత్పర్యము:

అనేకమంది కటాక్షముతో చూడదగినవారు ఉన్నప్పటికీ, ఓ త్రిపురసుందరీ! నన్ను ఎప్పుడైనా చూడు. నిశ్చయముగా నా వంటి దయకు పాత్రుడైనవాడు ఇంతకుముందు పుట్టలేదు, ఇక పుట్టబోడు కూడా. (అనగా, నా అంతటి దీనుడు ఎవ్వడూ లేడు, కాబట్టి నాపై నీ కరుణ చూపించు అని అభ్యర్థన).

---

విశేషములు:

ఈ శ్లోకం భక్తుని యొక్క తీవ్రమైన ఆర్తిని, దీనత్వాన్ని తెలియజేస్తుంది. తనను తాను దయకు అత్యంత అర్హుడుగా, తనకంటే దీనుడు ఎవ్వడూ లేడని చెప్పుకోవడం ద్వారా అమ్మవారి కరుణను వేడుకుంటున్నాడు. ఇది భగవంతునిపై సంపూర్ణ ఆత్మనివేదనను సూచిస్తుంది.

---

శ్లోకం 11

హ్రీంహ్రీమితి ప్రతిదినం జపతాం తవాఖ్యాం

కిం నామ దుర్లభమిహత్రిపురాధివాసే.

మాలాకిరీటమదవారణమాననీయా

తాన్సేవతే వసుమతీ స్వయమేవ లక్ష్మీః .. 11..

---

పదవిభాగము:

హ్రీం, హ్రీం, ఇతి, ప్రతి-దినం, జపతాం, తవ, ఆఖ్యాం, కిం, నామ, దుర్లభం, ఇహ, త్రిపుర-అధివాసే, మాలా-కిరీట-మద-వారణ-మాననీయా, తాన్, సేవతే, వసుమతీ, స్వయం, ఏవ, లక్ష్మీః.

---

అన్వయము:

త్రిపుర-అధివాసే, ప్రతి-దినం, హ్రీం, హ్రీం, ఇతి, తవ, ఆఖ్యాం, జపతాం, ఇహ, కిం, నామ, దుర్లభం? వసుమతీ, మాలా-కిరీట-మద-వారణ-మాననీయా, లక్ష్మీః, స్వయం, ఏవ, తాన్, సేవతే.

---

ప్రతి పదార్థము:

త్రిపుర-అధివాసే = ఓ త్రిపుర నివాసిని, ప్రతి-దినం = ప్రతిరోజు, హ్రీం, హ్రీం, ఇతి = "హ్రీం హ్రీం" అని, తవ = నీ, ఆఖ్యాం = నామమును, జపతాం = జపించువారికి, ఇహ = ఈ లోకములో, కిం = ఏమి, నామ = పేరున, దుర్లభం = పొందశక్యం కానిది, (ఇక్కడ ప్రశ్నా రూపంలో ఏమి లేదు? అనగా ఏమీ లేదు), వసుమతీ = భూమి (ప్రపంచం), మాలా-కిరీట-మద-వారణ-మాననీయా = మాలలు, కిరీటములు ధరించిన మరియు మదించిన ఏనుగులచే గౌరవించబడిన (రాజ చిహ్నాలతో కూడిన), లక్ష్మీః = లక్ష్మీదేవి, స్వయం = స్వయముగా, ఏవ = మాత్రమే, తాన్ = వారిని, సేవతే = సేవించును.

---

తాత్పర్యము:

ఓ త్రిపుర నివాసిని! ప్రతిరోజు "హ్రీం హ్రీం" అని నీ నామమును జపించువారికి ఈ లోకములో దుర్లభమైనది ఏముంటుంది? (అనగా ఏదీ లేదు). మాలలు, కిరీటములు ధరించిన మరియు మదించిన ఏనుగులచే గౌరవించబడిన (రాజ వైభవం కలిగిన) అట్టివారిని లక్ష్మీదేవి స్వయముగా సేవించును.

---

విశేషములు:

హ్రీం మంత్ర జపం యొక్క మహిమను ఈ శ్లోకం మరల వివరిస్తుంది. ఈ మంత్రం జపించిన వారికి సకల ఐశ్వర్యాలు, భూమిపై రాజ వైభవం లభిస్తాయని చెప్పబడింది. లక్ష్మీదేవి స్వయంగా వచ్చి సేవించడం అనేది అచలమైన సంపదను, అధికార వృద్ధిని సూచిస్తుంది.

---

శ్లోకం 1౽

సంపత్కరాణి సకలేంద్రియనందనాని

సామ్రాజ్యదాననిరతాని సరోరుహాక్షి.

త్వద్వందనాని దురితాహరణోద్యతాని

మామేవ మాతరనిశం కలయంతు నాన్యం .. 1౽..

---

పదవిభాగము:

సంపత్-కరాణి, సకల-ఇంద్రియ-నందనాని, సామ్రాజ్య-దాన-నిరతాని, సరోరుహ-అక్షి, త్వత్-వందనాని, దురిత-ఆహరణ-ఉద్యతాని, మాం, ఏవ, మాతః, అనిశం, కలయంతు, న, అన్యం.

---

అన్వయము:

మాతః, సరోరుహ-అక్షి, సంపత్-కరాణి, సకల-ఇంద్రియ-నందనాని, సామ్రాజ్య-దాన-నిరతాని, దురిత-ఆహరణ-ఉద్యతాని, త్వత్-వందనాని, మాం, ఏవ, అనిశం, కలయంతు, అన్యం, న.

---

ప్రతి పదార్థము:

మాతః = ఓ తల్లి!, సరోరుహ-అక్షి = పద్మముల వంటి కన్నులు కలదానా!, సంపత్-కరాణి = సంపదలను కలిగించేవి, సకల-ఇంద్రియ-నందనాని = సకలమైన ఇంద్రియములకు ఆనందము కలిగించేవి, సామ్రాజ్య-దాన-నిరతాని = సామ్రాజ్యమును దానము చేయుటకు సిద్ధముగా ఉండేవి, దురిత-ఆహరణ-ఉద్యతాని = పాపములను హరించుటకు ఉద్యుక్తమైనవి (సిద్ధంగా ఉన్నవి), త్వత్-వందనాని = నీకు చేయు నమస్కారములు, మాం = నన్ను, ఏవ = మాత్రమే, అనిశం = నిరంతరము, కలయంతు = చూడాలి (అనుగ్రహించాలి), అన్యం = మరొకరిని, న = కాదు.

---

తాత్పర్యము:

ఓ పద్మాక్షి! సంపదలను కురిపించే, సకలమైన ఇంద్రియములకు ఆనందము కలిగించే, సామ్రాజ్యమును దానము చేయుటకు సిద్ధముగా ఉండే, పాపములను హరించుటకు ఉద్యుక్తమైన నీకు నేను చేయు నమస్కారములు నన్ను మాత్రమే నిరంతరము చూడాలి, మరొకరిని కాదు.

---

విశేషములు:

ఈ శ్లోకం భక్తుని యొక్క ఏకాగ్రతను, నిస్వార్థ భక్తిని తెలియజేస్తుంది. అమ్మవారి నమస్కారాల వల్ల లభించే సమస్త ప్రయోజనాలను (సంపద, ఇంద్రియానందం, సామ్రాజ్యం, పాపనాశనం) పేర్కొంటూ, వాటిని కేవలం తనకే ప్రసాదించమని ప్రార్థిస్తున్నాడు. ఇది భక్తుని యొక్క స్వార్థం కాకుండా, అమ్మవారిపై తనకున్న ప్రత్యేకమైన హక్కును, అనుగ్రహాన్ని కోరడం.

---

శ్లోకం 13

కల్పోపసంహృతిషు కల్పితతాండవస్య

దేవస్య ఖండపరశోః పరభైరవస్య .

పాశాంకుశైక్షవశరాసనపుష్పబాణా

సా సాక్షిణీ విజయతే తవ మూర్తిరేకా .. 13..

---

పదవిభాగము:

కల్ప-ఉపసంహృతిషు, కల్పిత-తాండవస్య, దేవస్య, ఖండ-పరశోః, పర-భైరవస్య, పాశ-అంకుశ-ఐక్షవ-శరాసన-పుష్ప-బాణా, సా, సాక్షిణీ, విజయతే, తవ, మూర్తిః, ఏకా.

---

అన్వయము:

కల్ప-ఉపసంహృతిషు, కల్పిత-తాండవస్య, ఖండ-పరశోః, పర-భైరవస్య, దేవస్య, పాశ-అంకుశ-ఐక్షవ-శరాసన-పుష్ప-బాణా, సా, ఏకా, తవ, మూర్తిః, సాక్షిణీ, విజయతే.

---

ప్రతి పదార్థము:

కల్ప-ఉపసంహృతిషు = కల్పాంతములందు (ప్రళయ కాలములందు), కల్పిత-తాండవస్య = తాండవమును చేయు, దేవస్య = దేవుని (శివుని), ఖండ-పరశోః = ఖండపరశుని (గండ్రగొడ్డలిని ఆయుధముగా కలవాడు), పర-భైరవస్య = భయంకరుడైన భైరవుని (శివుని), పాశ-అంకుశ-ఐక్షవ-శరాసన-పుష్ప-బాణా = పాశము, అంకుశము, చెరకు విల్లు, పుష్ప బాణములను ధరించిన (అమ్మవారి ఆయుధాలు), సా = ఆ, ఏకా = ఒక్కటే అయిన, తవ = నీ, మూర్తిః = రూపము, సాక్షిణీ = సాక్షిణి (శివుని కర్మలకు సాక్షిగా ఉంటూ), విజయతే = విజయమును పొందుచున్నది.

---

తాత్పర్యము:

కల్పాంతమునందు ప్రళయకాల తాండవము చేయు భయంకరుడైన, ఖండపరశుడైన శివుని యొక్క (ఆయన కర్మలకు) సాక్షి స్వరూపమైన నీ ఒక్క మూర్తి- పాశము, అంకుశము, చెరకు విల్లు, పుష్ప బాణములను ధరించి విజయమును పొందుచున్నది.

---

విశేషములు:

ఈ శ్లోకం అమ్మవారి సర్వోన్నతత్వాన్ని, శివుని కంటే కూడా ఆమె గొప్పదని సూచిస్తుంది. శివుడు ప్రళయ తాండవం చేస్తున్నప్పుడు, అమ్మవారు ఆ కర్మలకు సాక్షిగా ఉండి, తన ఐదు ఆయుధాలతో (పాశ, అంకుశ, ఇక్షుచాప, పుష్పబాణాలు) ప్రపంచాన్ని నియంత్రిస్తుందని భావం. శివుని భైరవ రూపం కూడా అమ్మవారి శక్తికి లోబడి ఉంటుందని తెలుస్తుంది.

---

శ్లోకం 14

లగ్నం సదా భవతు మాతరిదం తవార్ధం

తేజః పరం బహులకుంకుమ పంకశోణం.

భాస్వత్కిరీటమమృతాంశుకలావతంసం

మధ్యే త్రికోణనిలయం పరమామృతార్ధం .. 14..

---

పదవిభాగము:

లగ్నం, సదా, భవతు, మాతః, ఇదం, తవ, అర్ధం, తేజః, పరం, బహుల-కుంకుమ-పంక-శోణం, భాస్వత్-కిరీటం, అమృత-అంశు-కల-అవతంసం, మధ్యే, త్రికోణ-నిలయం, పరమ-అమృత-ఆర్ధం.

---

అన్వయము:

మాతః, బహుల-కుంకుమ-పంక-శోణం, భాస్వత్-కిరీటం, అమృత-అంశు-కల-అవతంసం, త్రికోణ-నిలయం, పరమ-అమృత-ఆర్ధం, ఇదం, పరం, తవ, అర్ధం, తేజః, సదా, లగ్నం, భవతు.

---

ప్రతి పదార్థము:

మాతః = ఓ తల్లి!, బహుల-కుంకుమ-పంక-శోణం = అనేక కుంకుమపువ్వుల పంకము వలె ఎఱ్ఱనిది, భాస్వత్-కిరీటం = ప్రకాశవంతమైన కిరీటము కలది, అమృత-అంశు-కల-అవతంసం = అమృత కిరణములు గల చంద్రవంకను అలంకరించినది (శిరస్సున ధరించినది), మధ్యే = మధ్యలో, త్రికోణ-నిలయం = త్రికోణము మధ్యలో నివసించునది, పరమ-అమృత-ఆర్ధం = పరమమైన అమృతముతో తడిసినది, ఇదం = ఈ, పరం = గొప్పదైన, తవ = నీ, అర్ధం = సగం భాగమైన (శక్తి స్వరూపమైన), తేజః = తేజస్సు, సదా = ఎల్లప్పుడూ, లగ్నం = నిలిచి ఉండుగాక (కలిసి ఉండుగాక), భవతు = అగుగాక.

---

తాత్పర్యము:

ఓ తల్లి! అనేక కుంకుమపువ్వుల పంకము వలె ఎఱ్ఱనిది, ప్రకాశవంతమైన కిరీటము మరియు అమృత కిరణములు గల చంద్రవంకను ధరించినది, త్రికోణము మధ్యలో నివసించునది, పరమమైన అమృతముతో తడిసినది అయిన నీ దివ్యమైన తేజస్సు ఎల్లప్పుడూ నాలో నిలిచి ఉండుగాక.

---

విశేషములు:

ఈ శ్లోకం అమ్మవారి దివ్యమైన రూప వర్ణనను చేస్తుంది. ఆమె తేజస్సు, రంగు, అలంకరణలు, నివాసం (త్రికోణం) వంటివి విశదీకరించబడ్డాయి. "పరమామృతార్ధం" అంటే ఆమె తేజస్సు అమృతమయమైనదని, అది మోక్షప్రదమైనదని సూచిస్తుంది. ఈ తేజస్సు తనలో నిలిచి ఉండాలని భక్తుడు ప్రార్థిస్తున్నాడు.

---

శ్లోకం 15

హ్రీంకారమేవ తవ నామ తదేవ రూపం

త్వన్నామ దుర్లభమిహ త్రిపురే గృణంతి.

త్వత్తేజసా పరిణతం వియదాదిభూతం

సౌఖ్యం తనోతి సరసీరుహసంభవాదేః .. 15..

---

పదవిభాగము:

హ్రీంకారమ్, ఏవ, తవ, నామ, తత్, ఏవ, రూపం, త్వత్-నామ, దుర్లభం, ఇహ, త్రిపురే, గృణంతి, త్వత్-తేజసా, పరిణతం, వియత్-ఆది-భూతం, సౌఖ్యం, తనోతి, సరసీరుహ-సంభవ-ఆదేః.

---

అన్వయము:

త్రిపురే, హ్రీంకారమ్, ఏవ, తవ, నామ, తత్, ఏవ, రూపం. ఇహ, త్వత్-నామ, దుర్లభం, గృణంతి (యద్యపి). త్వత్-తేజసా, పరిణతం, వియత్-ఆది-భూతం, సరసీరుహ-సంభవ-ఆదేః, సౌఖ్యం, తనోతి.

---

ప్రతి పదార్థము:

త్రిపురే = ఓ త్రిపురా!, హ్రీంకారమ్ = హ్రీంకారమే, ఏవ = మాత్రమే, తవ = నీ, నామ = నామము, తత్ = అది, ఏవ = మాత్రమే, రూపం = రూపము. ఇహ = ఈ లోకములో, త్వత్-నామ = నీ నామము (హ్రీం), దుర్లభం = ఉచ్చరించడానికి దుర్లభమైనది (కష్టమైనది), గృణంతి = అని అంటారు (యద్యపి=అయినప్పటికీ), త్వత్-తేజసా = నీ తేజస్సుచే, పరిణతం = పరిణామము చెందిన (పుట్టిన), వియత్-ఆది-భూతం = ఆకాశాది పంచభూతములు, సరసీరుహ-సంభవ-ఆదేః = పద్మము నుండి పుట్టినవాడైన బ్రహ్మాది దేవతలకు కూడా, సౌఖ్యం = సౌఖ్యమును, తనోతి = కలిగిస్తాయి (విస్తరిస్తాయి).

---

తాత్పర్యము:

ఓ త్రిపురా! హ్రీంకారమే నీ నామము, అదే నీ రూపము. (కొందరు) నీ నామము ఇక్కడ జపించుటకు దుర్లభమైనదని అంటారు. (అది నిజం కాదు, ఎందుకంటే) నీ తేజస్సుచే పరిణామము చెందిన ఆకాశాది పంచభూతములు బ్రహ్మాది దేవతలకు కూడా సౌఖ్యమును కలిగిస్తాయి.

---

విశేషములు:

ఈ శ్లోకం హ్రీం మంత్రం యొక్క ప్రాధాన్యతను మరోసారి నొక్కి చెబుతుంది. హ్రీం మంత్రం దేవి స్వరూపమే అని చెప్పబడింది. దానిని జపించడం కష్టం అని కొందరు భావించినా, దాని శక్తి అపారమైనదని, పంచభూతాలు కూడా ఆమె తేజస్సు నుండే పుట్టి, బ్రహ్మాది దేవతలకు సౌఖ్యాన్ని ఇస్తాయని చెప్పబడింది. ఇది అమ్మవారి సృష్టికర్తృత్వాన్ని, సర్వవ్యాపకత్వాన్ని సూచిస్తుంది.

---

శ్లోకం 16

 హ్రీంకారత్రయసంపుటేన మహతా మంత్రేణ సందీపితం

 స్తోత్రం యఃప్రతివాసరం తవ పురో మాతర్జపేన్మంత్రవిత్.

తస్య క్షోణిభుజో భవంతి వశగాలక్ష్మీశ్చరస్థాయినీ

వాణీ నిర్మలసూక్తిభారభరితా జాగర్తి దీర్ఘం వయః .. 16..

---

పదవిభాగము:

హ్రీంకార-త్రయ-సంపుటేన, మహతా, మంత్రేణ, సందీపితం, స్తోత్రం, యః, ప్రతి-వాసరం, తవ, పురః, మాతః, జపేత్, మంత్ర-విత్, తస్య, క్షోణి-భుజః, భవంతి, వశగాః, లక్ష్మీః, చర-స్థాయినీ, వాణీ, నిర్మల-సూక్తి-భార-భరితా, జాగర్తి, దీర్ఘం, వయః.

---

అన్వయము:

మాతః, యః, మంత్ర-విత్, హ్రీంకార-త్రయ-సంపుటేన, మహతా, మంత్రేణ, సందీపితం, స్తోత్రం, ప్రతి-వాసరం, తవ, పురః, జపేత్, తస్య, క్షోణి-భుజః, వశగాః, భవంతి. లక్ష్మీః, చర-స్థాయినీ, (భవతి). నిర్మల-సూక్తి-భార-భరితా, వాణీ, (జాగర్తి). దీర్ఘం, వయః, జాగర్తి.

---

ప్రతి పదార్థము:

మాతః = ఓ మాతా!, యః = ఎవడైతే, మంత్ర-విత్ = మంత్రజ్ఞాని అయినవాడు, హ్రీంకార-త్రయ-సంపుటేన = గొప్పదైన హ్రీంకార త్రయముచే (హ్రీం హ్రీం హ్రీం అని మూడుసార్లు పఠించడం ద్వారా), మహతా = గొప్పదైన, మంత్రేణ = మంత్రముచే, సందీపితం = ప్రజ్వరిల్లచేయబడిన (శక్తివంతం చేయబడిన), స్తోత్రం = ఈ స్తోత్రమును, ప్రతి-వాసరం = ప్రతిరోజు, తవ = నీ, పురః = ఎదుట (ముందు), జపేత్ = జపిస్తాడో, తస్య = అట్టివానికి, క్షోణి-భుజః = రాజులు (భూమిని పాలించేవారు), వశగాః = వశులు, భవంతి = అవుతారు, లక్ష్మీః = లక్ష్మీదేవి, చర-స్థాయినీ (భవతి) = శాశ్వతముగా నిలుస్తుంది (అచలంగా ఉంటుంది), వాణీ = వాక్కు (మాట), నిర్మల-సూక్తి-భార-భరితా = నిర్మలమైన మంచి మాటలతో నిండినదై, జాగర్తి = వికసిస్తుంది, దీర్ఘం = దీర్ఘమైన, వయః = ఆయువు, జాగర్తి = వికసిస్తుంది (లభిస్తుంది).

---

తాత్పర్యము:

ఓ మాతా! గొప్పదైన హ్రీంకార త్రయముతో కూడిన మంత్రముచే ప్రజ్వరిల్లచేయబడిన ఈ స్తోత్రమును మంత్రజ్ఞాని అయినవాడు ప్రతిరోజు నీ ముందు జపించినట్లయితే, అట్టివానికి రాజులు వశులవుతారు, లక్ష్మీదేవి శాశ్వతముగా నిలుస్తుంది, మరియు అతని వాక్కు నిర్మలమైన మంచి మాటలతో నిండి దీర్ఘాయువును కలిగి ఉంటుంది.

---

విశేషములు:

ఈ శ్లోకం కల్యాణవృష్టి స్తవము పఠించడం వల్ల కలిగే ఫలశ్రుతిని వివరిస్తుంది. హ్రీంకార త్రయంతో ఈ స్తోత్రాన్ని జపించడం వల్ల లభించే నాలుగు ముఖ్యమైన ప్రయోజనాలు: రాజుల వశీకరణం,అచల లక్ష్మీ ప్రాప్తి (శాశ్వత సంపద), వాక్శుద్ధి (వాక్చాతుర్యం), దీర్ఘాయువు. ఇది ఈ స్తోత్రం యొక్క మాహాత్మ్యాన్ని తెలియజేస్తుంది.

---

స్తోత్రం సంపూర్ణమయింది.