నవరత్నమాలికా స్తోత్రం ( 10 శ్లోకాలు)

 

శ్రీ శంకరాచార్య స్తోత్ర సర్వస్వమ్ –

                                                నవరత్నమాలికా స్తోత్రం  ( 10 శ్లోకాలు)

                          ( పదవిభాగము, అన్వయము, ప్రతి పదార్థము, తాత్పర్యము,విశేషములతో)

                                                                                            -ఆచార్య తాడేపల్లి పతంజలి

నవరత్నమాలికా స్తోత్రం దేవి యొక్క దివ్య సౌందర్యం, ఐశ్వర్యం, శక్తి, జ్ఞాన స్వరూపాన్ని వర్ణిస్తూ, ఆమెను సకల దేవతలకు అధిపతిగా, సృష్టికి మూలకారణంగా కీర్తిస్తుంది. ఈ స్తోత్రాన్ని నిత్యం పఠించడం ద్వారా భుక్తి, ముక్తి, మరియు సకల అభీష్టాలు సిద్ధిస్తాయని శంకరాచార్యులు బోధించారు. 

నవరత్నమాలికా

1. శ్లోకం

హారనూపురకిరీటకుండలవిభూషితావయవశోభినీం

కారణేశవరమౌలికోటిపరికల్ప్యమానపదపీఠికాం |

కాలకాలఫణిపాశబాణధనురంకుశామరుణమేఖలాం

ఫాలభూతిలకలోచనాం మనసి భావయామి పరదేవతాం ||

పదవిభాగము:

హారనూపురకిరీటకుండలవిభూషితావయవశోభినీం (హార + నూపుర + కిరీట + కుండల + విభూషిత + అవయవ + శోభినీం), కారణేశవరమౌలికోటిపరికల్ప్యమానపదపీఠికాం (కారణ + ఈశ +వర మౌలి + కోటి + పరికల్ప్యమాన + పద + పీఠికాం), కాలకాలఫణిపాశబాణధనురంకుశామరుణమేఖలాం (కాల + కాల + ఫణి + పాశ + బాణ + ధనుః + అంకుశాం + అరుణ + మేఖలాం), ఫాలభూతిలకలోచనాం (ఫాల + భూతి + తిలక + లోచనాం), మనసి, భావయామి, పరదేవతాం.

అన్వయము:

హారనూపురకిరీటకుండలవిభూషితావయవశోభినీం, కారణేశవరమౌలికోటిపరికల్ప్యమానపదపీఠికాం, కాలకాలఫణిపాశబాణధనురంకుశామరుణమేఖలాం, ఫాలభూతిలకలోచనాం పరదేవతాం మనసి భావయామి.

ప్రతి పదార్థము:

హారనూపురకిరీటకుండలవిభూషితావయవశోభినీం = హారములు , నూపురములు (కాళ్ళ గజ్జెలు), కిరీటము, కుండలములు (చెవి పోగులు) మొదలైన ఆభరణములతో అలంకరించబడిన అవయవములతో ప్రకాశించునది, కారణేశవరమౌలికోటిపరికల్ప్యమానపదపీఠికాం = బ్రహ్మాది కారణేశ్వరుల (సృష్టికర్తల) కిరీటముల కోటి భాగములచే కల్పించబడిన పాదపీఠము కలది, కాలకాలఫణిపాశబాణధనురంకుశాం = మృత్యువుకు మృత్యువైన శివునితో, పాశము (తాళ్ళు), బాణము, ధనుస్సు, అంకుశములను ఆయుధములుగా కలిగినది, అరుణమేఖలాం = ఎర్రని మేఖల (మొలనూలు) కలది, ఫాలభూతిలకలోచనాం = నుదుట విభూది తిలకము మరియు జ్ఞాన నేత్రము కలది అయిన, పరదేవతాం = పరదేవతను (పరమేశ్వరిని), మనసి = మనస్సులో, భావయామి = ధ్యానించుచున్నాను.

తాత్పర్యము:

హారములు, నూపురములు, కిరీటము, కుండలములతో అలంకరించబడిన అవయవములతో ప్రకాశించునది, బ్రహ్మాది కారణేశ్వరుల కిరీటములచే పాదపీఠము కల్పింపబడినది, మృత్యువుకు మృత్యువైన శివునితో కూడినది, పాశము, బాణము, ధనుస్సు, అంకుశములను ఆయుధముగా ధరించినది, ఎర్రని మొలనూలు కలది, నుదుట విభూది తిలకము, మరియు జ్ఞాన నేత్రము కలది అయిన ఆ పరదేవతను నా మనస్సులో ధ్యానించుచున్నాను.

విశేషములు:

ఈ శ్లోకం దేవి యొక్క దివ్యాలంకారములను మరియు ఆమె యొక్క పరమోన్నత స్థానమును వివరిస్తుంది. బ్రహ్మాదులచే కూడా ఆమె పాదపీఠము పూజింపబడుతుందని, ఆమె కాలాతీతురాలని, జ్ఞానస్వరూపిణి అని సూచిస్తుంది.

---

2. శ్లోకం

గంధసారఘనసారచారునవనాగవల్లిరసవాసినీం

సాంధ్యరాగమధురాధరాభరణసుందరాననశుచిస్మితాం |

మంధరాయతవిలోచనామమలబాలచంద్రకృతశేఖరీం

ఇందిరారమణసోదరీం మనసి భావయామి పరదేవతాం ||

పదవిభాగము:

గంధసారఘనసారచారునవనాగవల్లిరసవాసినీం (గంధసార + ఘనసార + చారు + నవ + నాగవల్లి + రస + వాసినీం), సాంధ్యరాగమధురాధరాభరణసుందరాననశుచిస్మితాం (సాంధ్య + రాగ + మధుర + అధర + ఆభరణ + సుందర + ఆనన + శుచి + స్మితాం), మంధరాయతవిలోచనామమలబాలచంద్రకృతశేఖరీం (మంధర + ఆయత + విలోచనాం + అమల + బాలచంద్ర + కృత + శేఖరీం), ఇందిరారమణసోదరీం (ఇందిరా + రమణ + సోదరీం), మనసి, భావయామి, పరదేవతాం.

అన్వయము:

గంధసారఘనసారచారునవనాగవల్లిరసవాసినీం, సాంధ్యరాగమధురాధరాభరణసుందరాననశుచిస్మితాం, మంధరాయతవిలోచనాం, అమలబాలచంద్రకృతశేఖరీం, ఇందిరారమణసోదరీం పరదేవతాం మనసి భావయామి.

ప్రతి పదార్థము:

గంధసారఘనసారచారునవనాగవల్లిరసవాసినీం = మంచి గంధపు చెక్క (గంధసార), పచ్చ కర్పూరము (ఘనసార), అందమైన లేత తమలపాకుల రసముతో కూడిన సువాసనను వెదజల్లునది (లేదా ఆ రసమును ధరించినదానా), సాంధ్యరాగమధురాధరాభరణసుందరాననశుచిస్మితాం = సాయంకాలపు ఎరుపు రంగు వంటి మధురమైన అధరము (పెదవి) అనే ఆభరణముచే సుందరమైన ముఖము కలది, స్వచ్ఛమైన చిరునవ్వు కలది, మంధరాయతవిలోచనాం = మందమైన, విశాలమైన నేత్రములు కలది, అమలబాలచంద్రకృతశేఖరీం = స్వచ్ఛమైన బాలచంద్రుని (లేత చంద్రుని) శిరస్సుపై ధరించినది, ఇందిరారమణసోదరీం = లక్ష్మీపతియైన విష్ణువునకు సోదరియైన, పరదేవతాం = పరదేవతను, మనసి = మనస్సులో, భావయామి = ధ్యానించుచున్నాను.

తాత్పర్యము:

మంచి గంధపు చెక్క, పచ్చ కర్పూరము, అందమైన లేత తమలపాకుల రసముతో కూడిన సువాసనను వెదజల్లునది, సాయంకాలపు ఎరుపు రంగు వంటి మధురమైన అధరముచే సుందరమైన ముఖము, స్వచ్ఛమైన చిరునవ్వు కలది, మందమైన, విశాలమైన నేత్రములు కలది, స్వచ్ఛమైన బాలచంద్రుని శిరస్సుపై ధరించినది, లక్ష్మీపతియైన విష్ణువునకు సోదరి అయిన ఆ పరదేవతను నా మనస్సులో ధ్యానించుచున్నాను.

విశేషములు:

ఈ శ్లోకం దేవి యొక్క సౌందర్యమును, ఆమె యొక్క మధురమైన వాక్కును, పవిత్రతను మరియు శక్తిని వర్ణిస్తుంది. ఆమె చంద్రశేఖరి అని, విష్ణు సోదరి అని పేర్కొనబడింది.

---

3. శ్లోకం

స్మేరచారుముఖమండలాం విమలగండలంబిమణిమండలాం

హారదామపరిశోభమానకుచభారభీరుతనుమధ్యమాం |

వీరగర్వహరనూపురాం వివిధకారణేశవరపీఠికాం

మారవైరిసహచారిణీం మనసి భావయామి పరదేవతాం ||

పదవిభాగము:

స్మేరచారుముఖమండలాం (స్మేర + చారు + ముఖ + మండలాం), విమలగండలంబిమణిమండలాం (విమల + గండ + లంబి + మణి + మండలాం), హారదామపరిశోభమానకుచభారభీరుతనుమధ్యమాం (హార + దామ + పరిశోభమాన + కుచ + భార + భీరు + తను + మధ్యమాం), వీరగర్వహరనూపురాం (వీర + గర్వ + హర + నూపురాం), వివిధకారణేశవరపీఠికాం (వివిధ + కారణ + ఈశ్వర + పీఠికాం), మారవైరిసహచారిణీం (మార + వైరి + సహచారిణీం), మనసి, భావయామి, పరదేవతాం.

అన్వయము:

స్మేరచారుముఖమండలాం, విమలగండలంబిమణిమండలాం, హారదామపరిశోభమానకుచభారభీరుతనుమధ్యమాం, వీరగర్వహరనూపురాం, వివిధకారణేశవరపీఠికాం, మారవైరిసహచారిణీం పరదేవతాం మనసి భావయామి.

ప్రతి పదార్థము:

స్మేరచారుముఖమండలాం = చిరునవ్వుతో కూడిన అందమైన ముఖమండలము కలది, విమలగండలంబిమణిమండలాం = స్వచ్ఛమైన చెక్కిళ్ళపై వేలాడుచున్న మణిమయ కుండలములు కలది, హారదామ పరిశోభమాన కుచభారభీరు తనుమధ్యమాం = హారముల సమూహముచే ప్రకాశించుచున్న, ఉరోజముల భారముచే సూక్ష్మమైన నడుము కలది, వీరగర్వహరనూపురాం = వీరుల గర్వమును హరించునట్టి గజ్జెలు కలది, వివిధకారణేశవరపీఠికాం = వివిధ కారణేశ్వరుల (బ్రహ్మ, విష్ణు, రుద్ర, ఈశ్వర, సదాశివ) యొక్క పీఠముగా ఉన్నది, మారవైరిసహచారిణీం = మన్మథుని శత్రువైన శివుని సహచారిణియైన, పరదేవతాం = పరదేవతను, మనసి = మనస్సులో, భావయామి = ధ్యానించుచున్నాను.

తాత్పర్యము:

చిరునవ్వుతో కూడిన అందమైన ముఖమండలము కలది, స్వచ్ఛమైన చెక్కిళ్ళపై వేలాడుచున్న మణిమయ కుండలములు కలది, హారముల సమూహముచే ప్రకాశించుచున్న, ఉరోజముల భారముచే సూక్ష్మమైన నడుము కలది, వీరుల గర్వమును హరించునట్టి గజ్జెలు కలది, వివిధ కారణేశ్వరుల పీఠముగా ఉన్నది, మన్మథుని శత్రువైన శివుని సహచారిణి అయిన ఆ పరదేవతను నా మనస్సులో ధ్యానించుచున్నాను.

విశేషములు:

ఈ శ్లోకం దేవి యొక్క లావణ్యమును, ఆమె యొక్క పరాక్రమమును, మరియు ఆమె శివునితో అభేద్య సంబంధమును వివరిస్తుంది. ఆమె అనంత శక్తికి ప్రతీక అని సూచిస్తుంది.

---

4. శ్లోకం

భూరిభారధరకుండలీంద్రమణిబద్ధభూవలయపీఠికాం

వారిరాశిమణిమేఖలావలయవహ్నిమండలశరీరిణీం |

వారిసారవహకుండలాం గగనశేఖరీం చ పరమాత్మికాం

చారుచంద్రరవిలోచనాం మనసి భావయామి పరదేవతాం ||

పదవిభాగము:

భూరిభారధరకుండలీంద్రమణిబద్ధభూవలయపీఠికాం (భూరి + భార + ధర + కుండలీంద్ర + మణి + బద్ధ + భూవలయ + పీఠికాం), వారిరాశిమణిమేఖలావలయవహ్నిమండలశరీరిణీం (వారిరాశి + మణి + మేఖలా + వలయ + వహ్ని + మండల + శరీరిణీం), వారిసారవహకుండలాం (వారిసార + వహ + కుండలాం), గగనశేఖరీం, చ, పరమాత్మికాం, చారుచంద్రరవిలోచనాం (చారు + చంద్ర + రవి + లోచనాం), మనసి, భావయామి, పరదేవతాం.

అన్వయము:

భూరిభారధరకుండలీంద్రమణిబద్ధభూవలయపీఠికాం, వారిరాశిమణిమేఖలావలయవహ్నిమండలశరీరిణీం, వారిసారవహకుండలాం, గగనశేఖరీం, చారుచంద్రరవిలోచనాం, పరమాత్మికాం పరదేవతాం మనసి భావయామి.

ప్రతి పదార్థము:

భూరిభారధరకుండలీంద్రమణిబద్ధభూవలయపీఠికాం = గొప్ప భారమును మోయునట్టి కుండలీంద్రుడైన ఆదిశేషుని మణులచే కట్టబడిన భూవలయమును పీఠముగా కలది, వారిరాశిమణిమేఖలావలయవహ్నిమండలశరీరిణీం = సముద్రములోని మణులతో కూడిన మేఖల వలయము (మొలనూలు) ధరించినది, అగ్ని మండలమునే శరీరముగా కలది, వారిసారవహకుండలాం = ముత్యములను (వారిసార) ధరించిన కుండలములు కలది, గగనశేఖరీం = ఆకాశమును శిరస్సుపై ధరించినది (లేదా ఆకాశమును శేఖరముగా కలది), చ = మరియు, పరమాత్మికాం = పరమాత్మ స్వరూపిణియైనది, చారుచంద్రరవిలోచనాం = అందమైన చంద్రుడు, సూర్యులు నేత్రములుగా కలది అయిన, పరదేవతాం = పరదేవతను, మనసి = మనస్సులో, భావయామి = ధ్యానించుచున్నాను.

తాత్పర్యము:

గొప్ప భారమును మోయునట్టి కుండలీంద్రుడైన ఆదిశేషుని మణులచే కట్టబడిన భూవలయమును పీఠముగా కలది, సముద్రములోని మణులతో కూడిన మేఖల వలయము ధరించినది, అగ్ని మండలమునే శరీరముగా కలది, ముత్యములను ధరించిన కుండలములు కలది, ఆకాశమును శిరస్సుపై ధరించినది, మరియు పరమాత్మ స్వరూపిణియైనది, అందమైన చంద్రుడు, సూర్యులు నేత్రములుగా కలది అయిన ఆ పరదేవతను నా మనస్సులో ధ్యానించుచున్నాను.

విశేషములు:

ఈ శ్లోకం దేవి యొక్క విశ్వరూప స్వభావమును వివరిస్తుంది. భూమి, సముద్రము, అగ్ని, ఆకాశము, సూర్యచంద్రులు ఆమె స్వరూపములో అంతర్భాగాలని, ఆమె సర్వవ్యాపి అని సూచిస్తుంది.

---

5. శ్లోకం

కుండలత్రివిధకోణమండలవిహారషడ్దలసముల్లస-

త్పుండరీకముఖభేదినీం చ ప్రచండభానుభాసముజ్జ్వలాం |

మండలేందుపరివాహితామృతతరంగిణీమరుణరూపిణీం

మండలాంతమణిదీపికాం మనసి భావయామి పరదేవతాం ||

పదవిభాగము:

కుండలత్రివిధకోణమండలవిహారషడ్దలసముల్లసత్పుండరీకముఖభేదినీం (కుండల + త్రివిధ + కోణ + మండల + విహార + షడ్దల + సముల్లసత్ + పుండరీక + ముఖ + భేదినీం), చ, ప్రచండభానుభాసముజ్జ్వలాం (ప్రచండ + భాను + భాస + సముజ్జ్వలాం), మండలేందుపరివాహితామృతతరంగిణీమరుణరూపిణీం (మండల + ఇందు + పరివాహిత + అమృత + తరంగిణీం + అరుణ + రూపిణీం), మండలాంతమణిదీపికాం (మండల + అంత + మణి + దీపికాం), మనసి, భావయామి, పరదేవతాం.

అన్వయము:

కుండలత్రివిధకోణమండలవిహారషడ్దలసముల్లసత్పుండరీకముఖభేదినీం చ, ప్రచండభానుభాసముజ్జ్వలాం, మండలేందుపరివాహితామృతతరంగిణీం, అరుణరూపిణీం, మండలాంతమణిదీపికాం పరదేవతాం మనసి భావయామి.

ప్రతి పదార్థము:

కుండలత్రివిధకోణమండలవిహారషడ్దలసముల్లసత్పుండరీకముఖభేదినీం = (శ్రీచక్రములోని) కుండలిని, మూడు కోణముల మండలములలో (త్రిపుర) విహరించుచున్నది, ఆరు దళములలో ప్రకాశించుచున్న పుండరీకము (పద్మము) వంటి ముఖభేదములను ధరించినది, చ = మరియు, ప్రచండభానుభాసముజ్జ్వలాం = ప్రచండమైన సూర్యుని కాంతి వలె ప్రకాశించునది, మండలేందుపరివాహితామృతతరంగిణీం = మండలములోని (శ్రీచక్ర) చంద్రుని నుండి ప్రవహించు అమృత ప్రవాహమును ధరించినది, అరుణరూపిణీం = ఎర్రని రూపము కలది, మండలాంతమణిదీపికాం = మండలము చివర (సహస్రారమునందు) మణి దీపము వలె ప్రకాశించునది అయిన, పరదేవతాం = పరదేవతను, మనసి = మనస్సులో, భావయామి = ధ్యానించుచున్నాను.

తాత్పర్యము:

శ్రీచక్రములోని కుండలిని, మూడు కోణముల మండలములలో విహరించుచున్నది, ఆరు దళములలో ప్రకాశించుచున్న పుండరీకము వంటి ముఖభేదములను ధరించినది, ప్రచండమైన సూర్యుని కాంతి వలె ప్రకాశించునది, మండలములోని చంద్రుని నుండి ప్రవహించు అమృత ప్రవాహమును ధరించినది, ఎర్రని రూపము కలది, మండలము చివర మణి దీపము వలె ప్రకాశించునది అయిన ఆ పరదేవతను నా మనస్సులో ధ్యానించుచున్నాను.

విశేషములు:

ఈ శ్లోకం దేవిని శ్రీచక్రముతో, కుండలిని శక్తితో మరియు యోగినిగా అనుసంధానిస్తుంది. ఆమె ప్రకాశవంతమైనది, అమృతమయి అని, సహస్రార చక్రంలో జ్యోతి వలె వెలుగుతుందని వివరిస్తుంది.

---

6. శ్లోకం

వారణాననమయూరవాహముఖదాహవారణపయోధరాం

చారణాదిసురసుందరీచికురశేకరీకృతపదాంబుజాం |

కారణాధిపతిపంచకప్రకృతికారణప్రథమమాతృకాం

వారణాంతముఖపారణాం మనసి భావయామి పరదేవతాం ||

పదవిభాగము:

వారణాననమయూరవాహముఖదాహవారణపయోధరాం (వారణ + ఆనన + మయూర + వాహ + ముఖ + దాహ + వారణ + పయోధరాం), చారణాదిసురసుందరీచికురశేకరీకృతపదాంబుజాం (చారణ + ఆది + సుర + సుందరీ + చికుర + శేకరీకృత + పద + అంబుజాం), కారణాధిపతిపంచకప్రకృతికారణప్రథమమాతృకాం (కారణ + అధిపతి + పంచక + ప్రకృతి + కారణ + ప్రథమ + మాతృకాం), వారణాంతముఖపారణాం (వారణ + అంత + ముఖ + పారణాం), మనసి, భావయామి, పరదేవతాం.

అన్వయము:

వారణాననమయూరవాహముఖదాహవారణపయోధరాం, చారణాదిసురసుందరీచికురశేకరీకృతపదాంబుజాం, కారణాధిపతిపంచకప్రకృతికారణప్రథమమాతృకాం, వారణాంతముఖపారణాం పరదేవతాం మనసి భావయామి.

ప్రతి పదార్థము:

వారణాననమయూరవాహముఖదాహవారణపయోధరాం = ఏనుగు ముఖము కల గణపతిని, నెమలిని వాహనముగా కల కుమారస్వామిని, (తారకాసురుని) ముఖదాహమును  తగ్గించునట్టి పయోధరములు (స్తనములు - పాలు) కలది, చారణాదిసురసుందరీచికురశేకరీకృతపదాంబుజాం = చారణులు మొదలైన దేవకాంతలచే తమ జడలకు (చికుర) శిరోభూషణముగా చేయబడిన పాదపద్మములు కలది, కారణాధిపతిపంచకప్రకృతికారణప్రథమమాతృకాం = ఐదుగురు కారణాధిపతుల (బ్రహ్మ, విష్ణు, రుద్ర, ఈశ్వర, సదాశివ) సృష్టికి ప్రకృతికారణమైన ప్రథమ మాతృకయైనది, వారణాంతముఖపారణాం = వారణము (అజ్ఞానము) అంతమునందు ముఖపారణము (మోక్షమును) ప్రసాదించునది అయిన, పరదేవతాం = పరదేవతను, మనసి = మనస్సులో, భావయామి = ధ్యానించుచున్నాను.

తాత్పర్యము:

గణపతిని, కుమారస్వామిని (వారికి తల్లిగా), తారకాసురుని ముఖదాహమును తగ్గించునట్టి పయోధరములు కలది, చారణులు మొదలైన దేవకాంతలచే తమ జడలకు శిరోభూషణముగా చేయబడిన పాదపద్మములు కలది, ఐదుగురు కారణాధిపతుల సృష్టికి ప్రకృతికారణమైన ప్రథమ మాతృకయైనది, అజ్ఞానమును అంతము చేసి మోక్షమును ప్రసాదించునది అయిన ఆ పరదేవతను నా మనస్సులో ధ్యానించుచున్నాను.

విశేషములు:

ఈ శ్లోకం దేవిని మాతృమూర్తిగా (గణపతి, కుమారస్వామిలకు తల్లిగా), సర్వదేవతలకు పూజ్యురాలిగా, మరియు సృష్టికి మూలకారణమైన శక్తిగా వర్ణిస్తుంది. ఆమె అజ్ఞాన నాశిని మరియు మోక్షదాయిని అని సూచిస్తుంది.

---

7. శ్లోకం

పద్మకాంతిపదపాణిపల్లవపయోధరాననసరోరుహాం

పద్మరాగమణిమేఖలావలయనీవిశోభితనితంబినీం |

పద్మసంభవసదాశివాంతమయపంచరత్నపదపీఠికాం

పద్మినీం ప్రణవరూపిణీం మనసి భావయామి పరదేవతాం ||

పదవిభాగము:

పద్మకాంతిపదపాణిపల్లవపయోధరాననసరోరుహాం (పద్మ + కాంతి + పద + పాణి + పల్లవ + పయోధర + ఆనన + సరోరుహాం), పద్మరాగమణిమేఖలావలయనీవిశోభితనితంబినీం (పద్మరాగ + మణి + మేఖలా + వలయ + నీవి + శోభిత + నితంబినీం), పద్మసంభవసదాశివాంతమయపంచరత్నపదపీఠికాం (పద్మసంభవ + సదాశివ + అంతమయ + పంచరత్న + పద + పీఠికాం), పద్మినీం, ప్రణవరూపిణీం, మనసి, భావయామి, పరదేవతాం.

అన్వయము:

పద్మకాంతిపదపాణిపల్లవపయోధరాననసరోరుహాం, పద్మరాగమణిమేఖలావలయనీవిశోభితనితంబినీం, పద్మసంభవసదాశివాంతమయపంచరత్నపదపీఠికాం, పద్మినీం, ప్రణవరూపిణీం పరదేవతాం మనసి భావయామి.

ప్రతి పదార్థము:

పద్మకాంతిపదపాణిపల్లవపయోధరాననసరోరుహాం = పద్మము వంటి కాంతివంతమైన పాదములు, చిగురుటాకుల వంటి హస్తములు, పద్మము వంటి స్తనములు, పద్మము వంటి ముఖపద్మము కలది, పద్మరాగమణిమేఖలావలయనీవిశోభితనితంబినీం = పద్మరాగ మణులతో పొదగబడిన మేఖల (మొలనూలు) వలయముతో, నీవి (నడుమున ధరించు వస్త్రము) తో శోభించునట్టి నితంబము (పిరుదులు) కలది, పద్మసంభవసదాశివాంతమయపంచరత్నపదపీఠికాం = బ్రహ్మ (పద్మసంభవ), విష్ణువు, రుద్రుడు, ఈశ్వరుడు, సదాశివుడు అనే ఐదు తత్త్వములతో కూడిన పంచరత్న సింహాసనమును పాదపీఠముగా కలది, పద్మినీం = పద్మము వంటిదానా (లేదా పద్మమునందు నివసించునది), ప్రణవరూపిణీం = ప్రణవ స్వరూపిణియైన, పరదేవతాం = పరదేవతను, మనసి = మనస్సులో, భావయామి = ధ్యానించుచున్నాను.

తాత్పర్యము:

పద్మము వంటి కాంతివంతమైన పాదములు, చిగురుటాకుల వంటి హస్తములు, పద్మము వంటి స్తనములు, పద్మము వంటి ముఖపద్మము కలది, పద్మరాగ మణులతో పొదగబడిన మేఖల వలయముతో, నీవి (నడుమున ధరించు వస్త్రము) తో శోభించునట్టి నితంబము కలది, బ్రహ్మ, విష్ణు, రుద్ర, ఈశ్వర, సదాశివ అనే ఐదు తత్త్వములతో కూడిన పంచరత్న సింహాసనమును పాదపీఠముగా కలది, పద్మము వంటిదానా, ప్రణవ స్వరూపిణియైన ఆ పరదేవతను నా మనస్సులో ధ్యానించుచున్నాను.

విశేషములు:

ఈ శ్లోకం దేవి యొక్క దివ్య శరీరవర్ణనను, ఆమె సౌందర్యాన్ని, మరియు బ్రహ్మాది పంచ తత్త్వములకు పీఠస్థానముగా ఉన్న ఆమె పరమేశ్వరి స్వరూపమును వివరిస్తుంది. ఆమె ప్రణవ స్వరూపిణి అని, అనగా ఓంకారమే ఆమె రూపం అని సూచిస్తుంది.

"పంచరత్న సింహాసనము" అంటే ఈ ఐదు రత్నాలతో అలంకరించబడిన సింహాసనం అని అర్థం. సాధారణంగా ఈ ఐదు రత్నాలు: నీలమణి (Sapphire)వజ్రము (Diamond)కెంపు (Ruby)ముత్యము (Pearl)పగడము (Coral)

---

8. శ్లోకం

ఆగమప్రణవపీఠికామమలవర్ణమంగలశరీరిణీం

ఆగమావయవశోభినీమఖిలవేదసారకృతశేఖరీం |

మూలమంత్రముఖమండలాం ముదితనాదబిందునవయౌవనాం

మాతృకాం త్రిపురసుందరీం మనసి భావయామి పరదేవతాం ||

పదవిభాగము:

ఆగమప్రణవపీఠికామమలవర్ణమంగలశరీరిణీం (ఆగమ + ప్రణవ + పీఠికాం + అమల + వర్ణ + మంగల + శరీరిణీం), ఆగమావయవశోభినీమఖిలవేదసారకృతశేఖరీం (ఆగమ + అవయవ + శోభినీం + అఖిల + వేద + సార + కృత + శేఖరీం), మూలమంత్రముఖమండలాం (మూల + మంత్ర + ముఖ + మండలాం), ముదితనాదబిందునవయౌవనాం (ముదిత + నాద + బిందు + నవ + యౌవనాం), మాతృకాం, త్రిపురసుందరీం, మనసి, భావయామి, పరదేవతాం.

అన్వయము:

ఆగమప్రణవపీఠికాం, అమలవర్ణమంగలశరీరిణీం, ఆగమావయవశోభినీం, అఖిలవేదసారకృతశేఖరీం, మూలమంత్రముఖమండలాం, ముదితనాదబిందునవయౌవనాం, మాతృకాం, త్రిపురసుందరీం పరదేవతాం మనసి భావయామి.

ప్రతి పదార్థము:

ఆగమప్రణవపీఠికాం = ఆగమములు, ప్రణవము (ఓంకారం) పీఠముగా కలది, అమలవర్ణమంగలశరీరిణీం = నిర్మలమైన అక్షర (వర్ణ) మాలలచే మంగళకరమైన శరీరము కలది, ఆగమావయవశోభినీం = ఆగమములే అవయవములుగా శోభించునది, అఖిలవేదసారకృతశేఖరీం = సమస్త వేదముల సారమును శిరోభూషణముగా కలది, మూలమంత్రముఖమండలాం = మూలమంత్రమే ముఖమండలముగా కలది, ముదితనాదబిందునవయౌవనాం = సంతోషముతో కూడిన నాదము (ధ్వని), బిందువు (సూక్ష్మ శక్తి) లచే నూతన యవ్వనము కలది, మాతృకాం = మాతృకా స్వరూపిణియైన, త్రిపురసుందరీం = త్రిపురసుందరిని, పరదేవతాం = పరదేవతను, మనసి = మనస్సులో, భావయామి = ధ్యానించుచున్నాను.

తాత్పర్యము:

ఆగమములు, ప్రణవము పీఠముగా కలది, నిర్మలమైన అక్షరమాలలచే మంగళకరమైన శరీరము కలది, ఆగమములే అవయవములుగా శోభించునది, సమస్త వేదముల సారమును శిరోభూషణముగా కలది, మూలమంత్రమే ముఖమండలముగా కలది, సంతోషముతో కూడిన నాదము, బిందువు లచే నూతన యవ్వనము కలది, మాతృకా స్వరూపిణియైన త్రిపురసుందరిని, ఆ పరదేవతను నా మనస్సులో ధ్యానించుచున్నాను.

విశేషములు:

ఈ శ్లోకం దేవిని జ్ఞానమయిగా, శబ్ధబ్రహ్మ స్వరూపిణిగా, మరియు త్రిపురసుందరిగా కీర్తిస్తుంది. వేదములు, ఆగమములు, మూలమంత్రము ఆమె స్వరూపంలో అంతర్భాగాలని వివరిస్తుంది. ఆమె నాద బిందు స్వరూపిణి అని సూచిస్తుంది.

---

9. శ్లోకం

కాలికాతిమిరకుంతలాంతఘనభృంగమంగలవిరాజినీం

చూలికాశిఖరమాలికావలయమల్లికాసురభిసౌరభాం |

వాలికామధురగండమండలమనోహరాననసరోరుహాం

బాలికామఖిలనాయికాం మనసి భావయామి పరదేవతాం ||

పదవిభాగము:

కాలికాతిమిరకుంతలాంతఘనభృంగమంగలవిరాజినీం (కాలికా + తిమిర + కుంతల + అంత + ఘన + భృంగ + మంగల + విరాజినీం), చూలికాశిఖరమాలికావలయమల్లికాసురభిసౌరభాం (చూలికా + శిఖర + మాలికా + వలయ + మల్లికా + సురభి + సౌరభాం), వాలికామధురగండమండలమనోహరాననసరోరుహాం (వాలికా + మధుర + గండ + మండల + మనోహర + ఆనన + సరోరుహాం), బాలికామఖిలనాయికాం (బాలికాం + అఖిల + నాయికాం), మనసి, భావయామి, పరదేవతాం.

అన్వయము:

కాలికాతిమిరకుంతలాంతఘనభృంగమంగలవిరాజినీం, చూలికాశిఖరమాలికావలయమల్లికాసురభిసౌరభాం, వాలికామధురగండమండలమనోహరాననసరోరుహాం, బాలికాం, అఖిలనాయికాం పరదేవతాం మనసి భావయామి.

ప్రతి పదార్థము:

కాలికాతిమిరకుంతలాంతఘనభృంగమంగలవిరాజినీం = కాళీ దేవి వలె నల్లని చీకటి వంటి కేశరాశి అంతమునందు దట్టమైన తుమ్మెదల వలె మంగళకరముగా ప్రకాశించునది, చూలికాశిఖరమాలికావలయమల్లికాసురభిసౌరభాం = చూలికా (అలంకారము) శిఖరముపై మాలికల (పుష్పమాలల) సమూహము, మల్లెలచే సువాసనను వెదజల్లునది, వాలికామధురగండమండలమనోహరాననసరోరుహాం = చెంపలపైన ఉన్న చిన్న వెంట్రుకలచే (వాలికా) మధురమైన, చెక్కిళ్ళ మండలము (బుగ్గలు) కలిగి, మనోహరమైన ముఖపద్మము కలది, బాలికాం = బాలికా రూపంలో ఉన్నది (నిత్యయవ్వనవంతురాలు), అఖిలనాయికాం = సకల లోకములకు నాయికయైన, పరదేవతాం = పరదేవతను, మనసి = మనస్సులో, భావయామి = ధ్యానించుచున్నాను.

తాత్పర్యము:

కాళీ దేవి వలె నల్లని చీకటి వంటి కేశరాశి అంతమునందు దట్టమైన తుమ్మెదల వలె మంగళకరముగా ప్రకాశించునది, చూలికా శిఖరముపై పుష్పమాలల సమూహము, మల్లెలచే సువాసనను వెదజల్లునది, చెంపలపైన ఉన్న చిన్న వెంట్రుకలచే మధురమైన, బుగ్గలు కలిగి, మనోహరమైన ముఖపద్మము కలది, బాలికా రూపంలో ఉండి సకల లోకములకు నాయికయైన ఆ పరదేవతను నా మనస్సులో ధ్యానించుచున్నాను.

విశేషములు:

ఈ శ్లోకం దేవి యొక్క కేశ సౌందర్యమును, ఆమె యొక్క సుమధుర రూపమును మరియు నిత్యయవ్వనమును వర్ణిస్తుంది. ఆమె సర్వలోక నాయిక అని, సౌందర్యానికి ప్రతీక అని సూచిస్తుంది.

---

10. శ్లోకం

నిత్యమేవ నియమేన జల్పతాం

భుక్తిముక్తిఫలదామభీష్టదాం |

శంకరేణ రచితాం సదా జపే-

న్నామరత్ననవరత్నమాలికాం ||

పదవిభాగము:

నిత్యమేవ (నిత్యం + ఏవ), నియమేన, జల్పతాం, భుక్తిముక్తిఫలదామభీష్టదాం (భుక్తి + ముక్తి + ఫలదాం + అభీష్ట + దాం), శంకరేణ, రచితాం, సదా, జపేత్, నామరత్ననవరత్నమాలికాం (నామ + రత్న + నవ + రత్న + మాలికాం).

అన్వయము:

శంకరేణ రచితాం, జల్పతాం భుక్తిముక్తిఫలదాం, అభీష్టదాం, నామరత్ననవరత్నమాలికాం నిత్యమేవ నియమేన సదా జపేత్.

ప్రతి పదార్థము:

శంకరేణ = శంకరాచార్యులచే, రచితాం = రచింపబడిన, జల్పతాం = (ఈ స్తోత్రాన్ని) పఠించువారికి, భుక్తిముక్తిఫలదాం = భోగములను, మోక్షమును ఫలముగా ఇచ్చునది, అభీష్టదాం = కోరిన కోరికలను ఇచ్చునది అగు, నామరత్ననవరత్నమాలికాం = నామములు అనే రత్నములతో కూడిన నవరత్నమాలికను (ఈ స్తోత్రమును), నిత్యమేవ = నిత్యము, నియమేన = నియమముతో, సదా = ఎల్లప్పుడూ, జపేత్ = జపించవలెను.

తాత్పర్యము:

శంకరాచార్యులచే రచింపబడిన, భోగములను, మోక్షమును ప్రసాదించునది, కోరిన కోరికలను ఇచ్చునది అయిన ఈ "నామరత్న నవరత్నమాలిక" స్తోత్రమును నిత్యము నియమముతో ఎల్లప్పుడూ జపించవలెను.

విశేషములు:

ఈ శ్లోకం నవరత్నమాలికా స్తోత్రము యొక్క పారాయణ ఫలితాన్ని తెలియజేస్తుంది. దీనిని నిత్యం నియమబద్ధంగా పఠించిన వారికి భుక్తి (లౌకిక సుఖాలు), ముక్తి (మోక్షం) లభిస్తాయని, మరియు వారి కోరికలు నెరవేరుతాయని స్పష్టం చేస్తుంది.

                                          నవరత్నమాలికా స్తోత్రము సంపూర్ణమయినది.